izmir kultur turizmi sektör araştırması

122 Pages·2012·19.48 MB·Turkish

İZMİR KULTUR TURİZMİ
QoO O o * o SEKTÖR ARAŞTIRMASI
f ö 'o « fi
¡¡¡M
"TESPİT VE ÖNERİLER"
Wgll
IZKA
e çe
İzmir Kalkınma Ajansı
Development Agency
Dewsieqi
YIÎROTTFCLI KUMJMJŞ IŞTIRAKÇI KURUM
E M M M MM YAŞAMA M M ? A»
yada
Fotoğraf Sanatçısı Birol Üzmez'e teşekkürlerimizle..
2. ANA
3. KÜLTÜR ftlJÜIIHM
GELİŞTİĞİ ÖNCÜ BİR KENT: İZMİR.
4. KÜLTÜR VE
5. VE SORUNLAR
5.1 41
5.2 57
5.3 60
5.4 70
5.5 74
5.6 82
5.7 84
5.8
5.9 92
6. SONUÇLAR
KAYNAKÇA
116
1.
1. GİRİŞ
Turizm, özellikle son elli yıldır, Türkiye ekonomisinin en önemli sektörlerinden biri olarak öne
çıkıyor. Ancak Türkiye, doğal ve tarihi değerleriyle, zenginlikleriyle dünya turizm pazarından
beklenen, istenen düzeyde pay alamıyor. "Güneş-deniz-kum" turizmini esas alan stratejik
tercihlerin turizm potansiyelinin gerçekleştirilememesinin temel nedenlerinden biri olduğu, "ürün
çeşitliliği"ne gidilmesi gerektiği düşüncesi her geçen gün daha çok kabul görüyor. "Kültür turizmi"
ürün çeşitliliği bağlamında öne çıkan kavramların başında geliyor. Türkiye'nin tarihi ve kültürel
birikimini doğal güzellikleriyle bütünleştirerek yıllardır ihmal ettiği; ancak dünya turizm pazarında
yükselen bir "trend" olan "kültür turizmi"nde "fark" yaratacağı, turizmde gerçek bir başarı kazanacağı
iddia ediliyor.
İzmir; doğası, ören yerleri, müzik ve yemek kültürü, tarihi merkezleri ve birçok farklı kültüre
ev sahipliği yapmış olmasıyla, "kültür turizmi"nde öne çıkan/çıkabilecek kentlerden biri. Ancak kent,
nicel (şehre gelen yerli ve yabancı turist sayısı) ve nitel (turistlerin kültürel alanlara ve etkinliklere
ilgisi) olarak "kültür turizmi"ndeki potansiyelini gerçekleştirmenin gerisinde. İzmir'de "Kültür
turizmi" başlı başına bir "sektör" olarak değil, turizm sektörü içinde bir "tema" olarak varlığını
sürdürüyor. İzmir'in "kültür turizmi"ndeki potansiyelini gerçekleştirebilmesi "Kültür turizmi"nin bir
"tema" olmaktan çıkıp başlı başına bir "sektör" haline gelmesiyle mümkün. Bunun için öncelikle
"sektör"ün yapısı, ihtiyaçları, boşlukları hakkında, paydaşları (sektörün gelişiminde etkisi
olan/olabilecek kişi ve kuruluşlar, sektör içerisinde faaliyet gösterenler ve sektörün tüketicilerini
oluşturanlar) gözeten bir mevcut durum analizine ihtiyaç var.
Paydaşların belirlenmesi, ihtiyaç ve beklentilerinin analiz edilmesi, mevcut durumun tespit
edilmesi, boşlukların, ihtiyaçların belirlenmesi ve tüm bu çalışmalardan elde edilecek verilere
dayanarak somut bir eylem planının ortaya çıkarılması "kültür turizmi"nde "tema"dan "sektör"e
geçişin teorik ve pratik altyapısının oluşturulmasının ilk aşaması. Paydaşların "kültür turizmi"
hakkındaki görüşleri, yaklaşımları, mevcut ve ideal rolleriyle, mevcut durumdaki boşluk ve
ihtiyaçların tanımlanması, "kültür turizmi"nin bir "sektör" olarak gelişmesine önemli katkılar
sunacak. Zira, "kültür turizmi"nin bir "sektör" olarak gelişebilmesi, bu süreçte rol oynayacak tüm
paydaşların, "sektör"ün ihtiyaçlarına uygun bir şekilde, organizasyonel bir yapıda faaliyetlerini
sürdürmesiyle mümkün.
Ege Derneği, "İzmir Kültür Turizmi Sektör Araştırması"m, İzmir'de "kültür turizmi"nin
paydaşlarım, paydaşların yaklaşımlarım, potansiyellerini ve önlerindeki engelleri, "kültür turizmi"nin
başlı başma bir "sektör" olarak gelişememesinin nedenlerini ortaya koymak üzere gerçekleştirdi.
Araştırmanın saha safhasında niceliksel ve niteliksel yöntemler kullanıldı. Niteliksel safhada
kültür turizminin paydaşları hedeflendi. "Kültür turizmi"yle ilgili işletmeler, kamu idari birimleri,
kamu kültür kurumlan, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları, meslek örgütleri, ticaret ve sanayi
odaları, özel sektörü temsil eden diğer örgütlenmeler, üniversitelerin kültür turizmi ile ilgili birimleri,
kanaat önderleri ve meslek öncüleri ile İzmir'in tanınırlığı ve bilinirliğine katkı sunan yazar ve
sanatçılar, arkeoloji, rehberlik ve İzmir kültürü üzerine çalışmalar yapmış araştırmacılarla görüşmeler
gerçekleştirildi. Kasım 2011 - Aralık 2011 tarihleri arasında özel sektörden 22, sivil toplum
kuruluşlarından 12, yerel yönetimlerden 10, üniversitelerden 7, yazar, sanatçı ve araştırmacılardan 15,
kamudan 10 ve meslek örgütlerinden 13 olmak üzere gerçekleştirilen toplam 89 derinlemesine
mülakat1 çerçevesinde paydaşların İzmir'de "kültür turizmi"nin potansiyeli; güçlü ve zayıf yönleri,
mevcut durumdaki sorunları, boşlukları ve fırsatları, kurumların konuyla ilgili yaptıkları çalışmalar,
diğer paydaşlarla ilişkiler ve iş birlikleri analiz edildi. "Kültür turizmi"nin bir "sektör" olarak
geliştirilmesinde paydaşların yaklaşımlarını ve rollerini saptayan, sektörün ihtiyaçlarını ve
^Bknz: Ek 1- Görüşme Listesi.
boşlukları tespit ederek "kültür turizmi" alanında bilgi ve strateji üretimine katkı sağlamayı, paydaşlar
arasında iletişim ve iş birliği imkânlarının geliştirilmesine katkıda bulunmayı hedefleyen "Niteliksel
Analiz Raporu"na ulaşıldı.2
"Kültür turizmi"nde "hizmet veren" kuruluşlar başta olmak üzere paydaşların görüş ve önerileri
üzerinde yükselen "Niteliksel Analiz Raporu"nun ortaya koyduğu tespit ve önerileri, "hizmet alan"
yerli ve yabancı turistlerin beklenti, ilgi ve memnuniyetleri bağlamında değerlendirmek üzere Kasım
2011 - Aralık 2011 tarihleri arasında İzmir'e turizm amacı ile gelen 308'i (%50,2) yerli ve 306'sı
(%48,8) yabancı olmak üzere 614 kişi ile yüz yüze görüşme gerçekleştirildi. Anketler kent
merkezinde, Kordon, Kemeraltı, Konak Meydanı, Basmane oteller bölgesi, Asansör, Kadifekale
Smyrna (Eski İzmir), Tepekule, Agora gibi "kültür turizmi" açısından merkez noktalarda %23,5
oranında; Liman (Kruvaziyer Yolcuları), Üçkuyular Semt Garajı (Urla-Seferihisar-Çeşme istikameti
için), merkez otogar, oteller, İzban, Havaş yolcu indirme-bindirme noktaları ve Adnan Menderes
Havaalanı'nda %62.2 oranında; Seferihisar, Çeşme, Urla, Efes, Selçuk- Şirince, Foça ilçelerinde
%14.3 oranında gerçekleştirildi. Uygulanan anket formundan elde edilen veriler, "SPSS İstatistik
Paketi" ile veri girişleri yapılarak turistlerin İzmir "kültür turizmi" hakkındaki bilgi ve farkındalıkları,
ilgi düzeyleri, beklentileri, memnuniyet ve memnuniyetsizlikleri analiz edildi. İzmir'i ziyaret eden
yerli ve yabancı turistlerin İzmir'de geçirdikleri süre boyunca faaliyetlerini, hangi olanakları
kullandıklarını, hangi olanaklara erişimde zorlandıklarını, öneri ve şikâyetleri ile birlikte
değerlendiren, İzmir'i turizm anlamında nasıl kullandıklarına, nasıl algıladıklarına dair genel bir tablo
içinde "kültür turizmi"ne ilişkin gözlem ve görüşlerine odaklanan "Niceliksel Analiz Raporu"na
ulaşıldı.3
Araştırma kapsamında gerçekleştirdiğimiz "kültür turizmi" odaklı saha çalışmalarının ürettiği
"Niteliksel Analiz Raporu" ile "Niceliksel Analiz Raporu"nun ortaya koyduğu verileri, bugüne kadar
İzmir "kültür turizmi" üzerine yapılmış çalışmaların ürettiği birikim ile birleştirerek İzmir'de "kültür
turizmi"nin bir "sektör" olarak geliştirilmesine yönelik tespitlerimizi, geliştirdiğimiz önerileri, işaret
ettiğimiz öncelikleri, okumakta olduğunuz bu eserde bir araya getirdik. İzmir'de "kültür turizmi"nin
bir "sektör" olarak gelişmesinin önünü açacak paydaş eksenli, "katılımcı" stratejilerin üretilmesi
süreçlerine katkı sunmayı hedefleyen çalışma, öncelikle strateji(ler) üretecek ve bu strateji(leri)
uygulamaya geçirecek paydaşların mevcut konumları ve rolleri ile "ideal" konumları ve rollerini
ortaya koyuyor. "Katılımcı" bir planlama modeli çerçevesinde "somut" öneriler geliştirerek, önerilerin
hayata geçirilmesinde "etkili" olacak paydaşları işaret ediyor, "kültür turizmi"nin gelişmesinde rol
oynayacak yapıların güçlendirilmesini ve yenilerinin yaratılmasını öneriyor. Başta Kültür ve Turizm
Bakanlığı olmak üzere ilgili merkezi yönetsel organların, yerel yönetimlerin, turizm sektörünün ve
bütün bileşenleriyle kentin birlikte hareket etmesinin, Kamu-Yerel Yönetim-Sivil Toplum
Kuruluşları-Özel Sektör birlikte ve uyumlu çalışmasının etkin ve sürdürülebilir bir "kültür turizmi"
için olmazsa olmaz olduğunun altını çiziyor.
Turizmin "kültür turizmi" ile çeşitlendirilmesi ve sürdürülebilir şekilde geliştirilmesi, İzmir
Kalkınma Ajansı'nın 2010-2013 İzmir Bölge Planı'nda öncelikli kalkınma hedefleri arasında yer
alıyor4, İzmir Kentsel Stratejik Pazarlama Planı'nda İzmir'in kentsel marka algısında "kültür" ve
"kültür turizmi" öne çıkarılıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, yerel yönetimler, sektör temsilcileri,
meslek odaları, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler, kültür sanat insanları, gazeteci ve yazarlar,
kanaat önderleri ve kent kamuoyu İzmir'in geleceğini kuracak en önemli sektörlerden biri olarak
"kültür turizmi"ni görüyorlar. Ege Derneği, "İzmir Kültür Turizmi Sektör Araştırması" ile, oluşan
bu "ortak akıl"a bir sivil toplum kuruluşu olarak katkı sunuyor.
o
Niteliksel Analiz Raporu izmir Kalkınma Ajansı'ndan temin edilebilir.
^Niceliksel Analiz Raporu İzmir Kalkınma Ajansı'ndan temin edilebilir.
4İzmir Kalkınma Ajansı; "İzmir Bölge Planı 2010-2013", Arkadaş Matbaası: İzmir, Ekim 2010.
Konak Saat Kulesi (Fotoğraf: Birol Üzmez) 3
2. ANA HATLARIYLA KÜLTÜR TURİZMİ
| -w- zmir Kültür Turizmi Sektör Araştırması"nın ortaya koyduğu tespit ve önerileri aktarmadan
I önce "kültür turizmi"nin kavramsal ve kronolojik gelişimini dünya, Türkiye ve İzmir ölçeğinde
A ana hatlarıyla ele alalım. Tıpkı kültür gibi kültür turizmi de hem sektörel hem akademik hem de
kamusal anlamda değişik tanımlamalarla gündeme geliyor. "Kültür turizmi", genel olarak kültürel
faaliyetleri temel alan turizm deneyimlerini ifade eden, turizmin kültürle bağlantılı değişik
açılımlarını birleştiren genel bir kavram olarak kullanılıyor. Kişilerin kültürel gereksinimlerini
karşılamak, yeni bilgiler edinmek ve deneyimler yaşamak üzere yaşadıkları yer dışında kültürel
çekiciliklere sahip yerlere yaptıkları turizm hareketleri "kültür turizmi" çerçevesinde
değerlendiriliyor. Doğal ve tarihsel kültür varlıklarını, kültürel etkinlikleri ve güncel sanat eserlerini,
bazı sosyo-ekonomik olguları turistik bir ürün biçiminde turistlerin hizmetine sunan bir turizm
anlayışı olarak "kültür turizmi"; yalnızca "tarihsel" olanı değil, günceli de içine alıyor. Tüm kentsel,
kırsal, doğal öğeler, arkeolojik, tarihsel kültür varlıkları, müzeler, ören yerleri, anıtsal yapılar, sivil
mimari örnekleri ve her türlü güncel sanat eseri ve etkinliği (resim, heykel, film, fotoğraf, güncel
sanat etkinlikleri, festivaller, konserler, sergiler) etnografya, botanik, flora ve fauna, folklor, mutfak,
içki, bazı sosyo-ekonomik olgular (gecekondular, sivil toplum kuruluşları, dinsel motifler, değişik
study tours konuları), her türlü kültür ürünü, böcekçilik, kuşçuluk, ipekyolu turizmi, kruvaziyer
turizmi, eko-turizm, trekking gibi alternatif spor turları, doğrudan Hac seferleri dışındaki inanç
turizmi, special interest tours, study tours, geographical expeditions, educational tours, kongre, fuar,
sergi ve sağlık turizminin pre ve post turları "kültür turizmi" kapsamında.
"Kültür turizmi" sağlık turizmi, güneş-deniz-kum turizmi, kurvaziyer turizmi gibi turizm
türlerinden biri gibi algılansa da aslmda bütün turizm türlerinin içinde barındırdığı bir turistik etkinlik
biçimi. Ve bu nedenle "kültür turizmi" stratejileri yalnız tek tip -kültür tüketen- bir turist tipolojisine
yönelik değil. Esas olarak o coğrafyanm kültürünü tanımaya gelen turistlerin yanmda güneş-deniz-
kum, iş-arkadaş ziyareti, sağlık vb. vesilelerle o coğrafyada bulunan turistler de değişik düzeylerde
"kültür turizmi"nin bir parçası.
"Kültür turizmi" geniş kapsamı ile son yıllarda turizm alanında dünyada turizm pazarında
yaşanan değişimle de paralellik gösteriyor. Yalnız kültürel amaçlarla seyahat eden turistlerin değil,
genel olarak turistik faaliyette bulunanların, yaşayan kültür olarak adlandırılan, yerel halkın
yaşamına, gelenek ve göreneklerine, mutfak kültürlerine ve diğer pek çok unsuru tanımaya yönelik
ilgileri artıyor.
Kültür ile turizm arasında ilişkinin gelişmesi ve "kültür turizmi"nin yükselen bir trend olarak
ortaya çıkması "talep" ve "arz" açısından değerlendirilebilir. Başka kültürlere olan ilginin artması,
eğitim düzeyinin artması sonucu kültürel birikimin artması, gelişmiş bölgelerdeki nüfusun
yaşlanması, postmodern tüketim şekliyle maddiyatçılıktan çok kişisel gelişime vurgu yapılması,
doğrudan tecrübe etme isteği, seyahat imkânlarındaki artış sonucu diğer kültürlere ulaşımın
kolaylaşması gibi faktörler "kültür turizmi"ne talep yaratırken, "kültür turizmi"nin gelişiminin
istihdamı ve geliri artırması, "kültür turizmi"nin yükselen bir pazar ve nitelikli turizm olarak
görülmesi, yeni teknolojilerle turizm ve kültür ile ilgili bilgilere ulaşımın kolaylaşması, yeni ulusların
ve bölgelerin ortaya çıkmasıyla farklı kültürlere ilginin artması, bölgelerin ve ulusların imaj
oluşturma motivasyonu da "arz"ı doğuruyor. Ve talep-arz bağlamında, yüksek gelirli, diğer turizm
türlerine göre daha fazla para harcayan, eğitimli, 50 yaş üstü, bireysel veya küçük gruplar halinde
gezen, seyahat dönemi genellikle Nisan-Eylül arasında olan, tatil için daha fazla zaman harcayan,
genellikle birden fazla turizm bölgesini ziyaret eden kişilerden oluşan "kültür turizmi" tüketicileri
dünya turizm pazarının en gözde müşterileri haline geliyor.
Tarih öncesi yerleşmelerden günümüze pek çok kültürün, Hititler, Urartular, Galatlar,
Likyalılar, Lidyalılar, Iyonyalılar, Helenler, Romalılar, Selçuklular, Osmanlılar ve Modern Türkiye
Cumhuriyeti'nin tarihsel ve kültürel mirasıyla, coğrafyasınm sunduğu doğal zenginlikleriyle dünya
turizm pazarının yükselen trendi, "kültür turizmi"nde dünyadaki pek çok ülkeden daha ciddi bir
potansiyele sahip olan Türkiye, bu potansiyelini değerlendiremiyor, dünya "kültür turizmi"
pazarından beklenen, istenen düzeyde pay alamıyor.
"Güneş-deniz-kum" turizmini esas alan stratejik tercihten turizmde "ürün çeşitliliği" tercihine
doğru bir yönelimin ağırlık kazanmasıyla "kültür turizmi" her geçen gün daha da öne çıkıyor.
Türkiye'nin tarihi ve kültürel birikimini doğal güzellikleriyle bütünleştirerek yıllardır ihmal ettiği;
ancak dünya turizm pazarında yükselen bir "trend" olan "kültür turizmi"nde "fark" yaratacağı,
turizmde gerçek bir başarı kazanacağı düşüncesi yaygınlık kazanıyor. Ve İzmir; doğası, ören yerleri,
müzik ve yemek kültürü, tarihi merkezleri ve birçok farklı kültüre ev sahipliği yapmış olmasıyla,
"kültür turizmi"nde öne çıkan/çıkabilecek kentlerden biri olarak kendini gösteriyor.
3. KÜLTÜR TURİZMİNİN SİVİL KURULUŞLAR İNİSİYATİFİYLE GELİŞTİĞİ ÖNCÜ BİR KENT: İZMİR
zmir Türkiye'de; kültür turizminin sivil kuruluşlar inisiyatifiyle erken dönemde geliştiği öncü
İ
bir kent. Cumhuriyet'in ilk valilerinden Kazım Dirik, eski eserlere merakı dolayısıyla konuyla
ilgili bir cemiyet kurulması için ön ayak olur. "İzmir ve Havalisi Asarı Atika Muhipleri
Cemiyeti" amaçlarını tüzüğünün 1. Maddesi'nde şöyle tanımlar: "İzmir içerisinde ve İzmir bölgesinde
mevcut olan milli övünç kaynağı taşınır ve taşınmaz mimari eserler ile çeşitli kavimlere ait her çeşit
anıtların eserlerin korunmasının yanı sıra halkın bilgilendirilmesine ve yararlanmasına dönük
yayınlar yapmak"5. Ve Cemiyet, ilk iş olarak "İzmir Asarı Atika Müzesi"nin kuruluş çalışmalarına
başlar. Müze'nin kurucu müdürü Arkeolog-Müzeci Ömer Selahattin Kantar ve Vali Kazım Dirik'in
öncülüğünde, istanbul Arkeoloji Müzesi Müdürü Aziz Oğan ile iş birliği içinde izmir'in ilk arkeoloji
müzesi "Asarı Atika Müzesi" adı altında Basmane (Kapılar) semtinde, 1886 yılında inşa edilen
Ayavukla Kilisesi'nde 15 Şubat 1927'de açılır.
Müze'nin ilk rehberi, Aziz Oğan tarafından aynı yıl Türkçe (A, Aziz; İzmir Asarıatika Müzesi
Rehberi 1927) ve Fransızca, (A, Aziz; Guide de Museee de Smyrne 1927) olarak Cemiyet tarafından
yayınlanır. Arkasından Efes (A, Aziz; Efesos Rehberi 1927) ve Bergama (A, Aziz ve Rahmi; Bergama
Tarih ve Rehberi 1929) rehberleri gelir. Cemiyet, 1931'de Felix Sartiaux'un "Küçük Asyada Ölmüş
Şehirler", 1932'de F. Slars, Oikkonomos'un "İzmir Hakkında Tedkikat", H.C. Butler'in "Sart
Harabeleri ve Halikarnas" eserlerini yayınlar. Aynı yıl ilk basımı 1927'de yapılan "İzmir Müzesi
Rehberi"m Türkçe (A, Aziz; İzmir Müzesi Rehberi) ve Fransızca (A, Aziz; Seniha Sami Guide du
Musee de Smyrne) olarak gözden geçirilmiş-genişletilmiş basımıyla yeniden kamuoyunun dikkatine
sunar.
"İzmir ve Havalisi Asarı Atika Muhipleri Cemiyeti"mn çalışmaları ülke çapında büyük yankı
uyandırır; takdir ile karşılanır. 1933'de "Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti"nce. Ankara'da yayınlanan
"Ege Günü" başlıklı çalışmanın turizmi, kültür turizmini ele alan 'Ege'yi Geziniz' başlıklı bölümünde
Şevket Süreyya, Cemiyet'in çalışmalarından övgü ile bahseder6: "Ege medeniyet devirleri hakkında
arkeolojik tetkikat yapmak ve Ege eski eserleri hakkında alaka ve muhabbet uyandırmak işinde
'izmir ve Havalisi Asarı Atika Muhipleri Cemiyeti'nin heyecanlı çalışmalarını burada
"'İzmir ve Havalisi Asarı Atika Muhipleri Cemiyeti Nizamnamesi
^Süreyya, Şevket; "Eğeyi Geziniz", Ege Günü, Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti Yayınları, Ankara, 1933. 5 pT
SÛ
kaydetmek lazımdır. Bir taraftan Ege'nin eski
eserleri üzerinde tetkikat ve neşriyat yapan
bu cemiyet diğer taraftan Maarif Vekaleti' ne
merbut izmir Müzesi' nin vücut bulmasında
çalışmış ve müessir olmuştur." Ve Cemiyet'iıı
öncülüğünde kurulan İzmir Arkeoloji Müze-
si'nin istikbalinin parlak olduğunun altını
çizer6: "Doğuşu ve tarihi pek yeni olan izmir
Arkeoloji Müzesi'nin Ege'de mütema-
diyen ve muttariden yapılan araştırmalar
ve her gün bulunan adeta sayısız eser-
lerle pek yakın bir zamanda Ege'nin me-
deni kıdemini en iyi aksettiren ve cihan ilim
alemi için mühim bir müracaat yeri olacağı
ve tanınmış bir müessese haline geleceği
EGE'Yİ GEZİNİZ!
Ege'de insaniyet tarihinin bütün kade-
melerine ait eserler ve yadigârlar gö-
şüphesizdir. İzmir Müzesi'ni gezmek iste- mülüdür.
Olta şark medeniyetinin bir ucu olan
yenler izmir ve Havalisi Asarı Atika Muhip-
tge, Ege medeniyetinin de beşiğidir.
•
leri Cemiyeti' nin neşrettiği "İzmir Müzesi
Oreko - Lâtin kültürü ve medeniyeti ise
Rehberi" kitabından edinmelidirler. Bu esaslarını ve temellerini Hge medeniye-
tinden alır.
kitabın hem Fransızca, hem Türkçe nüs-
haları vardır (Fiyatı 75 Kuruş)."
"İzmir ve Havalisi Asarı Atika
Muhipleri Cemiyeti" faaliyetlerini büyük
bir heyecanla sürdürür; Salaheddin
Kandemir'in "Trova Harabeleri ve Akalar"
adlı eserini "1934 İzmir Rehberi", "Guide
des Ruines d'Ephese", "Efes Harabeleri
Rehberi", "Bergama Harabeleri Rehberi",
"İzmir Panaroması ve Rehberi", "The
Antiquities of Ephesus", "Les Ruines de Per game", "Guide to the Ruins of Pergamon" "Guide
Panoramiquie d'Izmir", "Navlohon-Tantalis ve Larisa Şehirleri Harabeleri" "Guide d'Izmir" takip
i¡£MiR ve HAVALİSİ
iwiiíika Muhipleri Ceiiy eti
NEŞRİYATINDAN
SAYI: 6
Jizmir jVíüzest J(e/jberí
1932
Resimli Ay Hall aast T. L. Zirkelt
İSTANBUL