Table Of ContentİSTANBUL ŞEHİR ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI
YÜKSEK LİSANS TEZİ
SOSYAL DEVLET İLKESİ AÇISINDAN
KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARI
HARUN KIRTAY
OCAK 2017
ÖZ
SOSYAL DEVLET İLKESİ AÇISINDAN KENTSEL DÖNÜŞÜM
UYGULAMALARI
Kırtay, Harun
Kamu Hukuku Yüksek Lisans Programı
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Nihat Bulut
Ocak 2017, 118 Sayfa
Kentsel Dönüşüm Uygulamalarının hukuk alanında konuşulması yeni sayılabilecek bir
gelişmedir. Ülkemizdeki kentleşme durumu dikkate alındığında şehirlerin değişiminin
ve dönüşümünün devam ettiği görülecektir. Türkiye Anayasa’da belirtildiği üzere
sosyal devlet ilkesini benimsemiş bir devlettir. Sosyal devlet olmanın gerektirdiği
yükümlülükler sağlıklı ve düzenli kentleşme alanında da kendini gösterecektir. Bu
çalışmada kentsel dönüşüm kavramına değinilmiştir, ardından kentsel dönüşüm
uygulamalarına yasal temel oluşturan mevzuat incelenmiştir. Son olarak sosyal devlet
kavramı incelenmiş, sosyal devlet ilkesini benimsemiş bir ülke olan Türkiye’de
kentsel dönüşüm uygulaması örnekleri üzerinden sosyal devlet ilkesiyle ilişki
kurulmaya çalışılmıştır. Bu yapılırken kentsel dönüşüm uygulamalarının sosyal devlet
ilkesine uygun olarak gerçekleştirilebilmesi için bazı öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kentsel Dönüşüm Hukuku, Kentsel Dönüşüm Uygulamaları,
Sosyal Devlet.
iv
ABSTRACT
URBAN TRANSFORMATION PRACTICES IN TERMS OF SOCIAL STATE
PRINCIPLE
Kırtay, Harun
LLM, Department of Public Law
Thesis Advisor: Prof. Dr. Nihat Bulut
January 2017, 118 Pages
The legal dimension of urban regeneration in Turkey has been a new development in
recent years. When it takes into account the urbanisation of Turkey it can be seen that
the change and transformation of cities has been continuing. Turkey is a state that
embraced social state principle as enshrined in its constitution. The responsibilities of
being social state displays itself in the area of planned urbanisation as well. In this
study, the term of urban transformation was mentioned, after that regulation which is
basic element of urban transformation implementation was examined. Finally, the
concept of social state was examined, the relationship between Turkey and social state
principle was tried to address by investigating the samples of urban transformation
applications in Turkey. While doing this, some suggestions was offered so that urban
regeneration may compliance with social state principle.
Keywords: Urban Transformation Law, Urban Transformation Practices, Social State.
v
TEŞEKKÜR
Yüksek lisans eğitimime başlamadan önce İstanbul Şehir Üniversitesi’ne sunduğum
niyet mektubunda, Kentsel Dönüşüm Hukuku konusunu çalışmayı istediğimi
belirtmiştim. Ders dönemi bittikten sonra tez konusu seçerken Kıymetli Danışman
Hocam Prof. Dr. Nihat Bulut bu düşünceme yeni bir boyut kazandırarak Sosyal Devlet
İlkesi bağlamında kentsel dönüşümü ele almamı tavsiye etti ve bu çalışma ortaya çıktı.
Tezin planını teslim ettiğim tarihten tezi bitirmeme kadar geçen süre içerisinde
kıymetli görüşleriyle çalışmama yön veren Tez Danışmanım Hocam Prof. Dr. Nihat
Bulut’a teşekkürü borç bilirim. Kıymetli vakitlerini ayırarak tezimi okuyan ve
değerlendiren değerli hocalarımız Doç. Dr. Nur Kaman’a ve Doç.Dr. Halit Eyüp
Özdemir’e teşekkür ederim.
Tezimi yazdığım süre boyunca dualarıyla yanımda olduğunu hissettiğim aileme ve
varlığıyla hayatıma değer katan nişanlım Nurcan Yiğit’e teşekkür ederim.
Tezimle ilgili kaynaklar hususunda kütüphanesinden istifade ettiğim Türkiye Diyanet
Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesine teşekkür ederim.
Çalışmamın kentsel dönüşüm hukukuna ilgi duyan herkese bir fikir vermesini, faydalı
olmasını temenni ederim.
Harun Kırtay
Aralık 2016
vi
İÇİNDEKİLER
ÖZ ............................................................................................................................... iv
ABSTRACT ................................................................................................................. v
TEŞEKKÜR ................................................................................................................ vi
İÇİNDEKİLER .......................................................................................................... vii
KISALTMALAR LİSTESİ ......................................................................................... ix
TABLOLAR LİSTESİ ................................................................................................. x
ŞEKİLLER LİSTESİ .................................................................................................. xi
GİRİŞ ........................................................................................................................... 1
BÖLÜMLER
1. KENTSEL DÖNÜŞÜM KAVRAMI, İÇERİĞİ, GELİŞİMİ VE UNSURLARI .... 5
1.1. GENEL BAKIŞ VE TANIMLAR .................................................................... 5
1.2. KENTSEL DÖNÜŞÜMÜN TARİHÇESİ VE BATIDAKİ GELİŞİMİ ........... 9
1.2.1. Kentsel Dönüşümün Avrupa’da Gelişimi ................................................ 11
1.2.2. Kentsel Dönüşümün Amerika Birleşik Devletleri’nde Gelişimi ............. 14
1.2.3. Kentsel Dönüşümün Türkiye’deki Gelişimi ............................................ 16
1.3. TÜRKİYE’DE KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARINA İHTİYAÇ
DUYULMASININ NEDENLERİ ......................................................................... 20
1.3.1. Göç ........................................................................................................... 21
1.3.2. Yasadışı ve Sağlıksız Yapılanma ............................................................. 22
1.3.3. Doğal Afetler ............................................................................................ 23
1.3.4. Küreselleşme ............................................................................................ 24
1.4. TÜRKİYE’DEKİ KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARININ AMACI
................................................................................................................................ 25
1.5. TÜRKİYE’DE KENTSEL DÖNÜŞÜMÜN UNSURLARI ........................... 28
1.5.1. Kentsel Yenileme ..................................................................................... 29
1.5.2. Yeniden Canlanma/Canlandırma ............................................................. 30
1.5.3. Kentsel Yeniden Üretim ........................................................................... 31
1.5.4. Kentsel Sağlıklılaştırma-Eski Haline Getirme ......................................... 32
2. TÜRKİYE’DE KENTSEL DÖNÜŞÜMÜN HUKUKİ BOYUTU ....................... 33
2.1. 6306 SAYILI AFET RİSKİ ALTINDAKİ ALANLARIN
DÖNÜŞTÜRÜLMESİ HAKKINDA KANUN ..................................................... 34
vii
2.2. 5366 SAYILI YIPRANAN TARİHİ VE KÜLTÜREL TAŞINMAZ
VARLIKLARIN YENİLENEREK KORUNMASI VE YAŞATILARAK
KULLANILMASI HAKKINDA KANUN............................................................ 42
2.3. KENTSEL DÖNÜŞÜM HUKUKU İLE İLGİLİ DİĞER KANUNLAR ....... 47
2.3.1. 5393 Sayılı Belediye Kanunu................................................................... 47
2.3.2. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ............................................ 48
2.3.3. 2985 Sayılı Toplu Konut Kanunu ............................................................ 48
2.3.4. 3194 Sayılı İmar Kanunu ......................................................................... 51
2.3.5. 775 Sayılı Gecekondu Kanunu ................................................................ 56
3. TÜRKİYE’DE KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARININ SOSYAL
DEVLET İLKESİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ..................................... 61
3.1. SOSYAL DEVLET KAVRAMI .................................................................... 61
3.1.1. Sosyal Devletin Ortaya Çıkışı .................................................................. 61
3.1.2. Sosyal Devletin Tanımı, Amacı ve Özellikleri ........................................ 65
3.2. SOSYAL DEVLET VE KENTSEL DÖNÜŞÜM ARASINDAKİ İLİŞKİ .... 70
3.2.1. Sağlıklı Kentleşme ................................................................................... 70
3.2.2. Sosyal Devlet Bağlamında Konut Hakkı ................................................. 72
3.2.3. Konut Hakkı Bağlamında Sosyal Devletin İhlal Etmemesi Gereken
Yükümlülükler ................................................................................................... 76
3.3. TÜRKİYE’DEKİ ÖNEMLİ KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMASI
ÖRNEKLERİ VE SOSYAL DEVLET İLKESİ AÇISINDAN
DEĞERLENDİRİLMESİ ...................................................................................... 80
3.3.1. Sulukule Kentsel Dönüşüm Projesi ve Sosyal Devlet İlkesine Uygunluğu
Açısından Değerlendirilmesi .............................................................................. 80
3.3.2. Ankara Dikmen Vadisi Kentsel Dönüşüm Projesi ve Sosyal Devlet İlkesine
Uygunluğu Açısından Değerlendirilmesi ........................................................... 94
3.4. SOYLULAŞTIRMA KAVRAMI VE SOYLULAŞTIRMA YOLUYLA
YAPILAN KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARINA AVRUPA İNSAN
HAKLARI MAHKEMESİ’NİN YAKLAŞIMI ................................................... 101
3.4.1. Soylulaştırma ......................................................................................... 101
3.4.2. Soylulaştırma Yoluyla Yapılan Kentsel Dönüşüm Uygulamalarına Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi’nin Yaklaşımı......................................................... 105
SONUÇ .................................................................................................................... 109
KAYNAKÇA ........................................................................................................... 113
viii
KISALTMALAR LİSTESİ
a.g.e. : Adı geçen eser
a.g.m. : Adı geçen makale
a.g.md. : Adı geçen madde
a.md. : Aynı madde
bkz. : Bakınız
çev. : Çeviren
Ed. : Editör(ler)
vd. : Ve Diğerleri
haz. : Hazırlayan
s. : Sayfa
ss. : Sayfa Sayısı
Küreselleştirme : Küreselleştirme: Sosyal Devletin Sonu mu?
Özelleştirme : Özelleştirme Uygulamaları Karşısında Sosyal Devlet İlkesini
Yeniden Düşünmek
Temel İlkeler : Kentsel Dönüşüm Uygulamalarına İlişkin Temel İlkeler
Kentsel Yenileme: Kentsel Yenileme: Yasal-Yönetsel Boyut, Planlama ve Uygulama
Kentsel Yenileme İstanbul Örneği: Kentsel Yenileme Uygulamalarında Yerel
Yönetimlerin Rolü Üzerine Düşünceler ve İstanbul Örneği
ESKHS : Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi
ESKHK : Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi
SRKGDD : Sulukule Sakinleri ve Sulukule Roman Kültürünü Geliştirme ve
Dayanışma Derneği
BK : Bakanlar Kurulu
AİHM : Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
AİHS : Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
STK : Sivil Toplum Kuruluşu
ix
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 2.1. 6306 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında 2016 Yılı İçin Verilen Kira
Yardımı ..................................................................................................................... 38
x
Description:“civilisation”un kent anlamına gelen “civitas”tan türediği bilinmekte, Arap Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt:6, Sayı:1, 2004, s.276. 3.
