Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep: Een behandelprotocol voor depressie

86 Pages·2009·0.29 MB·German

by  Dina Snippe (auth.)

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep
Interpersoonlijke
psychotherapie in een
ambulante groep
Een behandelprotocol voor depressie
Dina Snippe

BohnStafleu vanLoghum
Houten2009
© Bohn Stafl eu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij 2009
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op-
geslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige
vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of op-
namen, hetzij op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestem-
ming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van ar-
tikel 16b Auteurswet 1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd
bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient
men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting
Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een)
gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewer-
ken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.
Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een betrouwba-
re uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden
voor drukfouten en andere onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen.
ISBN 978 90 313 6927 0
NUR 777
Ontwerp omslag: Anita Amptmeijer
Illustratie: Joost van Woerden
Ontwerp binnenwerk: Studio Bassa, Culemborg
Automatische opmaak: Crest Premedia Solutions (P) Ltd., India
Bohn Stafl eu van Loghum
Het Spoor 2
Postbus 246
3990 GA Houten
www.bsl.nl
Geacht somber gevoel,
Hoe gaat het met u?
Hoe het met mij gaat weet u vast wel.
Kan ik misschien iets voor u doen?
Toon Tellegen
(uit: De genezing van de krekel , 2000)
Inhoud

Voorwoord 11
1 Inleiding 13
2 Interpersoonlijke psychotherapie (IPT) 15
2.1 De concepten van individuele IPT 15
2.2 De vier focussen in IPT 16
2.2.1 De focus rouw 16
2.2.2 De focus interpersoonlijk confl ict 17
2.2.3 De focus interpersoonlijke rolverandering 17
2.2.4 De focus interpersoonlijke sensitiviteit 18
3 Werkwijze bij individuele IPT 19
3.1 Introductie van het ziektemodel 19
3.2 Interpersoonlijke inventarisatie 19
3.3 Het tijdsperspectief 21
4 Korte termijn groepstherapie 23
5 Interpersoonlijke psychotherapie in een
groep (IPT-G) 25
5.1 Inleiding 25
5.2 Diagnostiek en indicatiestelling 26
5.3 De voorbereiding op de groep 29
5.4 Voorbereidende individuele gesprekken 29
5.5 De samenstelling van IPT-G 31
5.6 Individuele gesprekken tijdens IPT-G 32
6 De werkwijze bij IPT-G 33
6.1 Beginfase: 1e-3e groepszitting 33
6.2 Behandelfase: 4e-11e groepszitting 35
8 Interpersoonlijke psychotherapie
6.3 Eindfase: 12e-14e groepszitting 38
6.4 Follow-up: 15e-16e groepssessie 39
7 De behandeling bij de vier focussen in IPT-G 42
7.1 De focus rouw 42
7.2 De focus interpersoonlijk confl ict 43
7.3 De focus interpersoonlijke rolverandering 45
7.4 De focus interpersoonlijke sensitiviteit 46
8 Technieken in IPT-G 48
8.1 Inleiding 48
8.2 Verhelderen van gevoelens 49
8.3 Aanmoedigen tot het uiten van gevoelens 49
8.4 Analyseren van de communicatie 50
8.5 Verbinden van de probleemgebieden 52
8.6 Verbinden van algemene thema’s met de focus 53
8.7 Experimenteren met verschillende copingstijlen 53
9 De ontwikkeling van het groepsproces in IPT-G 55
9.1 Inleiding 55
9.2 Parallelfase 55
9.3 Differentiatiefase 57
9.4 Wederkerigheidsfase 58
9.5 Eindfase 59
9.6 Follow-upfase 60
10 Diverse aandachtspunten 61
10.1 De rol van de therapeuten 61
10.2 Co-therapie 62
10.3 Omgaan met suïcidaliteit in IPT-G 64
11 Pilotonderzoek naar de effecten van IPT-G 66
11.1 Inleiding 66
11.2 Deelnemers 66
11.3 Vragenlijsten 67
11.4 Afname van de vragenlijsten 70
11.5 Statistiek 70
11.5.1 Data analyse 70
11.5.2 Statistische analyses 70
11.6 Resultaten en discussie 72
12 IPT-G in een GGZ-instelling 75
13 Opleiding 77
Inhoud 9
14 Nieuwe ontwikkelingen in het toepassen van
IPT-G in Nederland 78
Literatuur 81
Bijlage 1 Informatie over interpersoonlijke psychotherapie
in een groep voor mensen met depressieve klachten 85
Bijlage 2 Format van het groepsverslag van de therapeuten 89
Bijlage 3 Informatie voor verwijzers 91
Personalia 93
Voorwoord
Vanaf 1998 worden in GGZ Delfl and (Circuit Volwassenen Kortdu-
rende Behandeling) patiënten met een depressie behandeld volgens
het behandelprotocol voor interpersoonlijke psychotherapie (IPT). Als
groepspsychotherapeut zag ik het als een uitdaging om deze individu-
ele psychotherapie toe te passen in een ambulante groep (IPT-G). In
2000 is de eerste IPT-G gestart. Al werkende is de Nederlandse variant
op het groepsmodel van Wilfl ey, MacKenzie, Welch, Ayres en Weiss-
man (2000) ontwikkeld. Hierbij zijn de vier focussen van de IPT toege-
past in een ambulante kortdurende groepstherapie voor de behande-
ling van volwassen patiënten met een depressie.
Dit boek is een vervolg op het artikel: ‘Interpersoonlijke psychothe-
rapie in een ambulante groep’ (Snippe, 2003), na negen jaar ervaring
met deze vorm van groepspsychotherapie en het systematisch afne-
men van vragenlijsten bij de deelnemers.
De wijzigingen in het behandelprotocol zijn mede tot stand gekomen
door de kritische vragen van de deelnemers aan de cursussen over
IPT-G. Ook de discussies met enthousiaste supervisanten, met wie ik
vaak dvd’s van groepszittingen heb bekeken, hebben een waardevolle
bijdrage geleverd aan de herziening van het behandelprotocol. Speci-
aal noem ik de supervisanten van de afdeling Depressie van PsyQ, Den
Haag voor hun bereidheid om de vragenlijsten voor het pilotonderzoek
bij hun patiënten af te nemen.
Er is voor gekozen om geen IPT-G-behandelprotocol per zitting te
beschrijven, zoals in sommige vormen van psychotherapie usance is
geworden.
Bij een protocol per zitting legt men zich zo vast dat de vrijheid van
patiënten om op elkaar te reageren wordt beperkt en het groepsdyna-
mische proces te weinig zichtbaar kan worden.
Mijn dank gaat uit naar Marc Blom, psychiater, voor zijn commentaar
op het IPT-deel in dit boek. Als opleider heeft hij, samen met Kosse
Jonker, klinisch psycholoog, IPT in Nederland op de kaart gezet.
12 Interpersoonlijke psychotherapie
Verder bedank ik Hans Snijders, klinisch psycholoog en opleider
groepsdynamica, voor zijn zeer bruikbare commentaar op het groeps-
therapeutische deel in het boek.
Op deze plek bedank ik ook allen die als co-therapeut met mij hebben
samengewerkt: GZ-psychologen en arts-assistenten in opleiding bij
GGZ Delfl and.
1 Inleiding

IPT is een kortdurende individuele psychotherapie, die is ontwikkeld
voor de ambulante behandeling van depressieve patiënten. De metho-
de is voor het eerst gepubliceerd door Klerman, Weissman, Rounsa-
ville en Chevron (1984).
IPT is opgezet als een praktische benadering van psychotherapie voor
acute depressie. IPT is (vrijwel) atheoretisch van opzet. De groep van
Klerman en Weissman heeft gekeken naar wat op dat moment bekend
was over de (psychotherapeutische) behandeling van depressie. Deze
componenten zijn samengevoegd en vormden zo IPT. Vervolgens is
IPT in een protocol vastgelegd zodat het overdraagbaar was aan andere
therapeuten en empirisch getoetst kon worden. IPT was hiermee een
van de behandelingen die een nieuwe trend zette in het onderzoek
naar de effectiviteit van psychotherapie. Doordat IPT voldoet aan de
criteria voor evidence-based behandelen (overdraagbaar, onderzocht in
één of meerdere gerandomiseerde behandelonderzoeken) werd het al
snel opgenomen in de richtlijnen voor de behandeling van depressie.
IPT is daarna toegepast bij patiënten met andere psychiatrische ziekte-
beelden. Er zijn aangepaste protocollen ontwikkeld voor onder andere
bipolaire stoornissen (Frank e.a., 2005) en dysthymie (Markowitz,
1998). Verder bleek IPT een effectieve behandelmethode te zijn voor
de behandeling van depressie bij verschillende leeftijdsgroepen zoals
adolescenten (Mufson, Dorta, Moreau & Weissman, 2004) en ouderen
(Hinrichsen & Clougherty, 2006).
Ook in Nederland is er een IPT-behandelprotocol (Blom, 1997) en is
IPT op diverse plaatsen onderzocht (Blom e.a., 2007; Van Schaik e.a.,
2006).
Er zijn enkele onderzoeken naar IPT-G bij de behandeling van depres-
sie bekend. Levkovitz e.a. (2000) concluderen dat IPT-G effectief is
voor een deel van de onderzochte patiënten met een depressieve stoor-
nis nadat ze, in de acute fase, waren behandeld met antidepressiva.
De resultaten van een gerandominiseerde clinical trial met IPT-G voor
depressie in Oeganda laat een sterk effect van IPT-G zien (Bolton e a.,
D. Snippe, Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep, DOI 10.1007/978-90-313-6928-7_1,
© Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij 2009