Table Of ContentALEKSANDER ŻOŁNIERSKI
INNOWACYJNOŚĆ
POLSKICH
MIKROPRZEDSIĘBIORSTW
Warszawa, 2005
Autor: Aleksander Żołnierski
© Copyright by Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, 2005
ISBN 83-60009-08-2
Wydanie I
Nakład 1000 egzemplarzy
Projekt okładki, przygotowanie do druku, druk i oprawa:
Edit Sp. z o.o.
05-400 Otwock, ul. Inwalidów Wojennych 14
SPIS TREŚCI
Wprowadzenie..........................................................................................................5
1. Opis badania..........................................................................................................6
1.1. Cel badania.....................................................................................................6
1.2. Metodologia badania......................................................................................6
1.3. Charakterystyka respondentów......................................................................9
2. Wyniki ................................................................................................................12
2.1. ICT w firmach mikro ..................................................................................12
Komputery i internet (wykorzystanie internetu)..........................................13
Oprogramowanie .........................................................................................20
2.2. Patenty i licencje .........................................................................................24
2.3. Współpraca z instytucjami otoczenia biznesu.............................................29
2.4. Innowacyjność firm mikro...........................................................................33
3. Podsumowanie....................................................................................................40
4. Wnioski i rekomendacje.....................................................................................43
Słownik pojęć..........................................................................................................46
Recenzja..................................................................................................................48
WPROWADZENIE
Cechą charakterystyczną współczesnej gospodarki jest wzrost znaczenia innowacyj-
ności i zaawansowanych technologii jako czynnika determinującego procesy ekono-
miczne. Stopień innowacyjności firm decyduje o kierunkach i tempie rozwoju gospo-
darczego. Innowacyjność gospodarek kształtuje także strukturę i warunki współpracy
międzynarodowej i między przedsiębiorstwami. Dzięki wdrażaniu innowacji techno-
logicznych, procesowych i organizacyjnych, możliwe jest obniżenie kosztów produk-
cji, podniesienie jakości produkowanych wyrobów oraz zwiększenie wpływów z eks-
portu. Konkurencyjność w coraz większym stopniu warunkowana jest przez wykorzy-
stywane technologie. Działalność innowacyjna przyczynia się też do powstawania no-
wych form konkurowania. Dynamika zmian technologicznych, tempo działalności in-
nowacyjnej oraz skuteczność sposobów wprowadzania innowacji do produkcji zmniej-
szają znaczenie cenowych form konkurencji. Działania te wymagają jednak stworzenia
efektywnego systemu wsparcia ze strony państwa. Wsparcie takie powinno opierać się
przede wszystkim na zbudowaniu trwałego i przyjaznego dla prowadzenia procesów
innowacyjnych środowiska – otoczenia przedsiębiorstw.
Zdaniem ekspertów z World Economic Forum – pierwszymi czynnikami, na jakie
należy zwrócić uwagę w procesie tworzenia przyjaznego dla tworzenia innowacji
środowiska przedsiębiorstw jest poprawa stopnia wykorzystania nowoczesnych tech-
nologii informacyjnych. Pierwsze działania powinny iść w kierunku usprawnienia
infrastruktury teleinformatycznej poprzez ułatwienie przedsiębiorcom (ale także oso-
bom prywatnym) dostępu do internetu, informatyzację przedsiębiorstw i administra-
cji publicznej. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że tak naprawdę najistotniejszy jest
sposób wykorzystania komputerów nie zaś ich liczba przypadająca na konkretną fir-
mę, pomimo, że ten ostatni wskaźnik jest istotnym dla ogólnego szacowania możli-
wości zastosowań technologii ICT w niedalekiej przyszłości. Ważne jest w jaki spo-
sób komputery te są wykorzystywane, innymi słowy – na ile przedsiębiorcy mogą,
chcą i potrafią wykorzystywać nowoczesne technologie informacyjne.
Przeprowadzone badanie dało odpowiedź na większość z postawionych wyżej py-
tań. Celem opracowania obejmującego wyniki badania było zebranie uzyskanych
w trakcie badania informacji i przedstawienie ich w formie, która byłaby interesują-
ca zarówno dla decydentów – projektujących narzędzia wspierania innowacyjności
w Polsce, jak i dla samych przedsiębiorców, którzy z pewnością potrzebują podob-
nej wiedzy dla efektywniejszego konkurowania na rynkach, na jakich działają ich
firmy. Układ opracowania odzwierciedla zakres tematyczny narzędzia badawczego
– ankiety, które było wykorzystanie w trakcie przeprowadzania wywiadów z przed-
siębiorcami. Opracowanie – w swej części merytorycznej dotyczącej wyników bada-
nia zawiera następujące podrozdziały: ICT w firmach mikro, wykorzystanie interne-
tu i oprogramowania, patenty i licencje w firmach mikro, współpraca z instytucjami
otoczenia biznesu i wreszcie innowacyjność firm mikro
5
1. OPIS BADANIA
1.1. Cel badania
Według danych GUS poziom innowacyjności polskich MSP jest znacznie niższy niż
poziom innowacyjności MSP większości krajów UE-15. Badania GUS nie obejmują
najmniejszych firm sektora MSP, które stanowią zdecydowaną większość wśród pol-
skich przedsiębiorstw. Zasadniczym celem zamówienia jest określenie poziomu in-
nowacyjności firm mikro (zatrudniających od 0 do 9 osób).
Celem badania było przede wszystkim uzyskanie wiedzy dającej podstawę do ustale-
nia kierunków oraz poziomu przyszłego wsparcia firm mikro w zakresie podnoszenia
poziomu ich innowacyjności oraz zwiększenia intensywności użytkowania zaawan-
sowanego technicznie wyposażenia, maszyn i urządzeń.
Cel jakim jest podnoszenie stopnia innowacyjności firm mikro wymaga ustalenia
kierunków i zakresu wydatkowania środków pomocy publicznej, która powinna
uwzględniać różnice o charakterze regionalnym, rodzaju prowadzonej działalności,
charakteru i stopnia innowacyjności firmy, jej wielkości oraz fazy rozwoju. Wyniki
badania dały podstawy do ustalenia dokładniejszych form i zasad udzielania pomocy
publicznej MSP na cele inwestycyjne związane z innowacyjnością.
1.2. Metodologia badania
Jednym z zasadniczych celów badania było wypełnienie luki w informacji publiko-
wanej przez GUS a dotyczącej stopnia innowacyjności firm sektora MSP1. Do kwe-
stionariusza badawczego włączono także część pytań, które zawarte są w formula-
rzu GUS PNT-02.
Badanie zostało przeprowadzone w oparciu o kwestionariusz badawczy za pośred-
nictwem grupy ankieterów Instytutu Badania Opinii i Rynku PENTOR S.A.
Przeprowadzone badania dały podstawę do wnioskowania o charakterze zarów-
no ilościowym jak i jakościowym w kontekście ustalania kierunków oraz poziomu
1 Badania GUS nie obejmują firm najmniejszych.
6 7
przyszłego wsparcia firm mikro w zakresie podnoszenia poziomu ich innowacyjno-
ści oraz zwiększenia intensywności użytkowania zaawansowanego technicznie wy-
posażenia, maszyn i urządzeń.
Na podstawie uzyskanych wyników badań można przeprowadzić wnioskowanie
o charakterze ilościowym i jakościowym, zaś większość zebranych informacji ska-
tegoryzować w zależności od wielkości firmy, branży, w podziale na województwa,
formę prawną działalności, poziom wykształcenia właścicieli czy wreszcie w zależ-
ności od liczby i charakteru wprowadzanych innowacji. W ankiecie wprowadzono
podział innowacji na rodzaje: produktową, procesową i organizacyjną2.
Biorąc pod uwagę specyfikę firm mikro podzielono rodzaje innowacji na dwie kate-
gorie: innowacje wiążące się z poniesieniem wydatków i innowacje, których wpro-
wadzenie nie wiązało się z wydatkowaniem środków finansowych. Taki podział
uwzględniał wyniki badania pilotażowego, które wykazało, że pewna liczba przed-
siębiorstw deklaruje wprowadzanie innowacji, które nie wiążą się z poniesieniem
wydatków.
Zgodnie z założeniami badanie zostało przeprowadzone na reprezentatywnej pró-
bie przedsiębiorstw mikro w Polsce o liczebności3 N=1000. Taka wielkość próby po-
zwoliła na dokonanie analiz na poziomie regionów wyróżnionych ze względu na kla-
sę ryzyka inwestycyjnego.
Próba przedsiębiorstw podzielona była zgodnie z kryteriami: wielkości firmy, branżą
i lokalizacją w poszczególnych województwach. Każde województwo zostało przy-
pisane do jednej z czterech klas województw określonych na podstawie stopnia ryzy-
ka inwestycyjnego. W każdej klasie województw zrealizowano 250 wywiadów. Po-
niżej prezentujemy Mapę Ryzyka Inwestycyjnego, na podstawie której dokonana zo-
stanie klasyfikacja.
W badaniu wzięło udział 1000 podmiotów – firm mikro. Losowanie odbyło się z za-
chowaniem warstwowania następujących kryteriów:
Wielkość zatrudnienia z zachowaniem struktury:
0 zatrudnionych,
1 do 3 zatrudnionych,
4 do 5 zatrudnionych,
6 do 9 zatrudnionych.
2 Słownik na stronie 46.
3 Maksymalny błąd statystyczny badania wykonywanego na próbie 1000 wynosi 3,2%, przy pozio-
mie ufności 0,95. Błąd ten dotyczy próby całkowicie losowej, a więc w przypadku zastosowanego
schematu losowania błąd był nieco mniejszy od podanej wartości.
6 7
Do badania włączone zostały następujące sekcje PKD4:
SEKCJA E WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIĘ ELEK-
TRYCZNĄ, GAZ, WODĘ
SEKCJA F BUDOWNICTWO
SEKCJA G HANDEL HURTOWY I DETALICZNY; NAPRAWA POJAZDÓW
SAMOCHODOWYCH, MOTOCYKLI ORAZ ARTYKUŁÓW UŻYT-
KU OSOBISTEGO I DOMOWEGO
SEKCJA H HOTELE I RESTAURACJE
SEKCJA I TRANSPORT, GOSPODARKA MAGAZYNOWA I ŁĄCZNOŚĆ
SEKCJA J POŚREDNICTWO FINANSOWE
SEKCJA K OBSŁUGA NIERUCHOMOŚCI, WYNAJEM I USŁUGI ZWIĄZA-
NE Z PROWADZENIEM DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ
SEKCJA L ADMINISTRACJA PUBLICZNA I OBRONA NARODOWA; OBO-
WIĄZKOWE UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE I POWSZECHNE
UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE
SEKCJA M EDUKACJA
SEKCJA N OCHRONA ZDROWIA I POMOC SPOŁECZNA
INNE USŁUGI (usługi niesklasyfikowane wg. wymienionych PKD
w ankiecie)
Klasa A – województwa o najwyższej atrakcyjności inwestycyjnej
Klasa B – województwa o średniej atrakcyjności inwestycyjnej
Klasa C – województwa o niskiej atrakcyjności inwestycyjnej
Klasa D – województwa o najniższej atrakcyjności inwestycyjnej
Województwo Klasa
Województwo Klasa Podział na klasę województw
Mazowieckie A
Mazowieckie A
�l�skie A
Śląskie A
WielkopolWskieilek opolskie B B
Dolno�l�skDioeln ośląskie B B
ZachodnioZpaochmoodnrsiokpioem orskieB B
Ma�opolskMiea łopolskie C C
Lubuskie Lubuskie C C
Łódzkie C
�ódzkie C
Pomorskie C
Pomorskie C
Kujawsko-Pomorskie C
Kujawsko-Pomorskie C
Opolskie C
Opolskie C
Podkarpackie D
PodkarpacWkaierm ińsko-mazurskDie D Województwa
Warmi�skŚow-miętaozkurzrysskkiiee D D A (2)
B (3)
�wi�tokrzPyosdkliaes kie D D C (6)
Podlaskie Lubelskie D D D (5)
LubelskieŹ ródło: http://www.ibngDr. edu.pl/publikacje-mapa.htm
�ród�o: http://www.ibngr.edu.pl/publikacje-mapa.htm
4 Polska Klasyfikacja Działalności wprowadzona Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 październi-
Do badaniak az 1o99s7ta z �pyó źwn. �z�mcizanoanmei n na paosdts�tpawuije� acrte. 4 s0e uskt.c 2j eus PtawKyD z d5:nia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicz-
nej (Dz. U. Nr 88, poz. 439, z 1996 r. Nr 156, poz. 775 oraz z 1997 r. Nr 88, poz. 554 i Nr 121, poz. 769).
SEKCJA C GÓRNICTWO
8 9
SEKCJA E WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGI� ELEKTRYCZN�, GAZ,
WOD�
SEKCJA F BUDOWNICTWO
SEKCJA G HANDEL HURTOWY I DETALICZNY; NAPRAWA POJAZDÓW
SAMOCHODOWYCH, MOTOCYKLI ORAZ ARTYKU�ÓW U�YTKU
OSOBISTEGO I DOMOWEGO
SEKCJA H HOTELE I RESTAURACJE
SEKCJA I TRANSPORT, GOSPODARKA MAGAZYNOWA I ��CZNO��
SEKCJA J PO�REDNICTWO FINANSOWE
SEKCJA K OBS�UGA NIERUCHOMO�CI, WYNAJEM I US�UGI ZWI�ZANE Z
PROWADZENIEM DZIA�ALNO�CI GOSPODARCZEJ
SEKCJA L ADMINISTRACJA PUBLICZNA I OBRONA NARODOWA; OBOWI�ZKOWE
UBEZPIECZENIA SPO�ECZNE I POWSZECHNE UBEZPIECZENIE
ZDROWOTNE
SEKCJA M EDUKACJA
SEKCJA N OCHRONA ZDROWIA I POMOC SPO�ECZNA
Próba badawcza zosta�a dobrana w sposób losowy z operatu zawieraj�cego dane firm aktywnych w
oparciu o komercyjne bazy danych (Teleadreson). Skonstruowano baz�, która obejmowa�a jedynie firmy
4 agregacja taka wykorzystywana by�a tak�e w niektórych poprzednich badaniach PARP
5 Polska Klasyfikacja Dzia�alno�ci wprowadzona Rozporz�dzeniem Rady Ministrów z dnia 7 pa�dziernika 1997 z
pó�n. Zmianami na podstawie Na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej
(Dz. U. Nr 88, poz. 439, z 1996 r. Nr 156, poz. 775 oraz z 1997 r. Nr 88, poz. 554 i Nr 121, poz. 769)
5
Narzędzie badawcze – kwestionariusz – obejmowało kilka głównych bloków tema-
tycznych:
– wyposażenia firm mikro w technologie informacyjne i dostępu do internetu,
– licencji i patentów,
– inwestycji, a szczególnie nabycia wyposażenia technicznego, środków automaty-
zacji i technologii informacyjnej,
– kwestii współpracy z jednostkami otoczenia biznesu, w tym instytucji naukowych
i badawczo-rozwojowych,
– wprowadzania innowacji.
Wszystkie zgromadzone informacje dają możliwość agregacji w zależności od wiel-
kości firmy (mierzonej wielkością zatrudnienia), lokalizacji, sekcji PKD, poziomu
rentowności brutto, wykształcenia kadr i rodzajów wprowadzonych innowacji. Na-
rzędzie badawcze obejmowało 64 pytania.
Próba została dobrana w sposób losowy z operatu zawierającego dane firm aktyw-
nych. Celem było skonstruowanie pełnej bazy firm aktywnych. W tym celu Wyko-
nawca skorzystał z komercyjnych baz danych (Teleadreson). Baza firm aktywnych
była 5-krotnie większa niż zakładana próba do zrealizowania. W efekcie zostały wy-
kluczone powtarzające się firmy i powstał operat aktywnie działających firm. Za-
stosowanie bazy komercyjnej wpłynęło na znaczne skrócenie czasu realizacji całe-
go projektu.
1.2. Charakterystyka respondentów
Wybrana losowo próba badawcza odzwierciedlała przekrój populacji przedsię-
biorstw mikro w zakładanych do przebadania sekcjach gospodarki.
W badanej próbie znalazło się 57,2% firm – samozatrudnionych, 27% zatrudniają-
cych od 1 do 3 pracowników, 8,3% firm o zatrudnieniu od 4 do 5 osób, oraz 6,9%
firm w których zatrudnienie wynosiło od 6 do 9 pracowników. W przypadku 0,6%
badanych przedsiębiorcy nie potrafili, lub nie chcieli określić wielkości zatrudnie-
nia w ich firmach.
Badane przedsiębiorstwa rozlokowane były na terenie całej Polski. Przy próbie 1000
firm ich rozlokowanie wyglądało następująco.
8 9
Mapa 1. Rozkład respondentów w podziale na województwa
Pomorskie
56
Warmińsko-Mazurskie
49
Zachodnio-
-Pomorskie
58 Podlaskie
Kujawsko- 34
-Pomorskie
58
Mazowieckie
141
Wielkopolskie
Lubuskie
102
23
Łódzkie
40
Lubelskie
Dolnośląskie 66
87
Opolskie Świętokrzyskie
17 46
Śląskie
120
Podkarpackie
Małopolskie 59
44
Zgodnie z Ustawą o swobodzie działalności gospodarczej za przedsiębiorstwo mikro
uznane zostały podmioty które:
1) zatrudniało średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
2) osiągnęło roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz opera-
cji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub
sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie prze-
kroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.
Zgodnie z Ustawą wyrażone w euro wielkości przelicza się na złote według średnie-
go kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku obrotowe-
go wybranego do określenia statusu przedsiębiorcy
10 11
