Innovators aan het woord

134 Pages·2013·5.37 MB·English

Innovators aan het woord
Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
2 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Inhoudsopgave
Dankwoord 5
Doelstelling, methode en leeswijzer 7
Achtergrond en doelstelling 8
Onderzoeksmethode en aanpak 8
Leeswijzer 9
Overzicht bestudeerde projecten 10
Overkoepelende lessen en advies uit de praktijk 11
Resultaten en vervolgactiviteiten in perspectief 12
Goed idee en een heldere, behapbare eindbestemming 13
Overtuiging en doorzettingsvermogen 14
Goed team en vertrouwen in partners 15
Kruisbestuiving door multidisciplinaire aanpak 16
Veerkracht om tegenslag te overwinnen 17
De praktijk is de beste leermeester 18
Tussen droom en daad staan wetten in de weg 19
Advies voor collega-innovators: gewoon doen! 20
Energiebesparing in de industrie 23
Overzicht projecten Energiebesparing industrie 24
Whizz-Wheel® 27
Thermo-akoestische systemen voor het opwaarderen van industriële restwarmte (TASOR) 31
Restwarmte opwaarderen met sorptie en akoestische technologie (ROSA) 35
Demonstratie van nieuwe, energiezuinige conserveringstechniek halffabricaten levensmiddelen 38
Energiebesparing in de gebouwde omgeving 41
Overzicht afgeronde projecten Energiebesparing bouw 42
D2C-airco 46
Lake Source Cooling 49
De Wijk van Morgen 53
Demonstratie dynamische LED sportveldverlichting 57
Bio-energie 61
Overzicht afgeronde projecten Bio-energie 62
Duurzame energie uit getorreficeerde biomassa 65
Planten maken elektriciteit & biofuels 69
Demonstratie eenheid bio-methanol 73
Gas 75
Overzicht afgeronde projecten Gas 76
Rijden op Groente-, Fruit en Tuinafval 78
Milena-Olga technologie voor productie van groen gas 81
Superkritische vergassing productie groen gas en biologische kunstmestvervanger 84
3 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Wind op zee 87
Overzicht afgeronde projecten Wind op zee 88
Grenslaagafzuiging voor windturbinebladen 89
Buigmomentarme windturbine 93
INNWIND: Innovatie in ontwerpkennis windconversie 98
Zon PV 103
Overzicht afgeronde projecten Zon PV 104
Light management in thin-film solar cells (LIGHT-IN) 106
Efficiënte organische zonnecellen printen - Apollo 109
Hi-RASE: High-Rate deposition of Amorphous Silicon using RF modulated Expanding thermal plasma 112
Smart Grids 117
Overzicht afgeronde projecten Smart Grids 118
SmartProofS 119
Energieadvies op maat via gebruik van slimme meters 122
Transitie Roadmap Energie Infrastructuur in Nederland (TREIN) 125
Bijlage 1: wegwijzer en bronnen 129
Energie-Innovatiecatalogus 130
Links 130
Bronnen 130
Bijlage 2: lijst van geraadpleegde personen 131
4 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Dankwoord
5 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Innovatie is van levensbelang voor Nederland. Helaas kunnen we het niet
op commando afdwingen. We zijn afhankelijk van de creatieve pioniers
die de moed, het geduld en het doorzettingsvermogen hebben om
energie-innovatie waar te maken. Die er niet voor schromen om gewoon
weer opnieuw te beginnen als de veelbelovende vernieuwende route een
doodlopende weg blijkt te zijn.
Neelie Kroes drukte het treffend uit in haar speech Innovating Europe:
‘If we really want innovation to transform Europe, we need to innovate in our mindset. Because innovation
does not come from central commands from Brussels – it comes from Europe’s innovators, people who are
making a difference. We need those people – people like you- to know you should not be afraid to take
risks. To know that failure is an event, not a person. To know that it doesn’t matter if you try something new
and it doesn’t work: you learn from the experience, and just go on trying something else.’
In deze notitie komen Nederlandse innovators aan het woord. Zij werkten met steun van Agentschap NL
aan projecten gericht op energie-innovatie. Zij vertellen niet alleen over hun successen, maar ook over de
moeilijke momenten en mislukkingen die er vaak aan vooraf gingen. Agentschap NL wil hen dan ook van
harte bedanken voor de inspirerende lessen voor de toekomst. Die is al begonnen, zo blijkt uit de avonturen.
Met veel dank aan de volgende pioniers:
André Roelofs, Roelofs Planontwikkeling
Anton Wemmers, Energieonderzoek Centrum Nederland
Arlette Hesselink, Rescon
Arthur van der Lee, Optimair
Bernard Bulder, Energieonderzoek Centrum Nederland
Coert Peters, Rova
David Strik, Wageningen Universiteit
Eric Terry, Actiflow
Erwin Eymans, Topell Energy
Frank Hagg, Innovy
Frans Franssen, Koninklijke Coöperatie Cosun U.A.
Geert Verbong, Technische Universiteit Eindhoven
Gertjan de Wit, Bries Energietechniek
Gerton Smit, GENSOS
Guus Bertels , Bronswerk® Heat Transfer
Hendrik Greven, Oxxio
Hilbrand Does, Oxxio
Kees de Blok, Aster Thermoakoestische Systemen
Ludo Kockelkorn, Zuyd Hogeschool
Marinus Jan Veltman, LEDexpert
Marten van der Laan, ICT Automatisering
Michèle Koper (Ecofys), BioMethanol Chemie Nederland
Miro Zeman, Technische Universiteit Delft
René Janssen, Technische Universiteit Eindhoven
René van Swaaij, Technische Universiteit Delft
Wil Sierhuis, HVC
Wilfert van Veldhoven, Sensus
6 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Doelstelling, methode
en leeswijzer
In opdracht van Agentschap NL, divisie NL Energie en Klimaat, voerde
Van Kempen een kwalitatief onderzoek uit naar de resultaten van
afgeronde projecten gericht op energie-innovatie1 verdeeld over de zeven
thema’s van de topsector Energie.
1 Vanuit de programma’s: Energie Onderzoek Subsidie (EOS) en Innovatieagenda Energie (IAE).
7 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Achtergrond en doelstelling
Topsector Energie en innovatiecontract
De Nederlandse overheid selecteerde negen topsectoren waarin Nederland uitblinkt. Doel is om met
gerichte investeringen in deze sectoren de positie van Nederland op wereldniveau te versterken. De
Energiesector is één van de negen topsectoren. Het topteam Energie – met een wetenschapper, een
topambtenaar, een innovatieve MKB’er en een boegbeeld uit de sector (Michiel Boersma) – bracht de
kansen en knelpunten voor de sector in kaart. Dat vormt het fundament voor het Innovatiecontract Energie
met inhoudelijke en financiële afspraken om de knelpunten op te lossen en de kansen te verzilveren.
Bedrijven, wetenschappers en de overheid werken samen in Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s).
De TKI’s stelden innovatiecontracten op voor zeven kansrijke energiethema’s. Via tenders werken bedrijven
en onderzoekers de komende jaren aan innovatieve projecten om de gestelde doelen te verwezenlijken.
Lessen uit de praktijk ter inspiratie voor TKI’s en innovators
Het afgelopen decennium ondersteunde Agentschap NL ruim duizend projecten gericht op energie-
innovatie1. Meer dan vijfhonderd projecten zijn afgerond, van ruim driehondervijftig projecten is het
eindrapport beschikbaar. De resultaten en lessen die zijn geleerd, kunnen de TKI’s en individuele bedrijven
en onderzoekers inspireren om energie-innovatie vorm te geven.
Vaak is echter niet precies bekend hoe de uitvinding in de markt is gezet na afloop van het project. Waarom
is een technologie juist wel of juist niet verder ontwikkeld? Welke lessen leerden de betrokken innovators?
En welke adviezen zouden zij collega-innovators geven?
Doelstelling
Tegen deze achtergrond luidde de doelstelling van het onderzoek als volgt: Het geven van inzicht in de
vervolgactiviteiten en lessen van een aantal afgesloten EOS-projecten met het oog op het inspireren,
verbinden en versterken van de TKI’s en individuele bedrijven en onderzoekers die werken aan
energie-innovatie.
Onderzoeksmethode en aanpak
Desk-research
Relevante bronnen voor desk-research zijn bestudeerd, zie literatuurlijst. Het gaat ondermeer om
overzichten van resultaten van EOS-LT en EOS-DEMO, een actorenanalyse van de betrokken partijen bij het
EOS-programma en een kwalitatieve analyse van het slagen en falen van energie-innovatieprojecten.
Selectie projecten
Vervolgens zijn uit alle afgeronde projecten waarvan het eindrapport beschikbaar is, geschikte cases
geselecteerd per thema, in nauwe afstemming met projectadviseurs van Agentschap NL. Gezien de
onderzoeksdoelstelling, was de belangrijkste vraag bij de selectie: van welke projecten kunnen we veel
leren, welke resultaten kunnen andere bedrijven en onderzoekers inspireren? Per thema zijn projecten
geselecteerd om nader te belichten:
• Energiebesparing in de industrie.
• Energiebesparing in de gebouwde omgeving.
• Gas.
• Bio-energie.
• Smart grids.
• Wind op zee.
• Zon-pv.
8 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Interviews en projectinformatie
Van de gekozen projecten bestudeerde de onderzoeker het eindrapport en de beschikbare bronnen.
Daarnaast zijn diepte-interviews gevoerd met de ondernemers en onderzoekers die de projecten uitvoerden.
In de gesprekken is bekeken wat de resultaten in de markt zijn en is ingaan op de ‘lessons learned’. In totaal
zijn drieëntwintig projecten bestudeerd. Hiervoor zijn zevenentwintig respondenten geïnterviewd die
energie-innovatie aan den lijve hebben ervaren en uit ervaring spreken.
Projectbeschrijvingen, analyse en rapportage
De interviews en desk-research zijn tot slot geanalyseerd en verwerkt tot projectbeschrijvingen. Hieruit zijn
vervolgens overkoepelende lessen en conclusies getrokken.
Leeswijzer
Obstakels, valkuilen, kansen en lessen
Het tweede hoofdstuk bespreekt de overkoepelende bevindingen: welke reis maakten de innovators op weg
van de tekentafel of het laboratorium naar de markt? We kijken naar de geleerde lessen en beantwoorden
de vraag: Welk advies geven de geïnterviewde onderzoekers en ondernemers aan collega-innovators?
Uitgelichte projecten per thema
De volgende hoofdstukken beschrijven per thema drie à vier projecten, voorafgegaan door een lijst met
afgeronde projecten waarvan het eindrapport beschikbaar is. Zodoende kunt u makkelijk de thema’s
bekijken die uw interesse hebben. De uitgelichte projecten kunnen TKI’s en individuele innovators die
werken aan deze thema’s inspireren en versterken.
Geraadpleegde bronnen en wegwijzer
In de bijlagen treft u een wegwijzer voor nadere informatie en de bronnenlijst.
9 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten
Overzicht bestudeerde projecten
Titel Aanvrager Start Einde Referentie
Flexioil Aero-Whizz® Fan, Bronswerk® Heat Transfer aug-05 mei-10 KTOH02038 DEMO07001
e Whizz-Wheel®
stri
u Thermo-Akoestische Systemen voor Energieonderzoek Centrum mei-05 feb-09 EOSLT04022
d
g in op-waarderen van industriële restwarmte Nederland EOSLT07022
n (TASOR)
ari
p Restwarmte Opwaarderen met Sorptie en Energieonderzoek Centrum jan-06 feb-11 EOSLT07022
s
be Akoestische technologie (ROSA) Nederland
e
gi
er Demonstratie van een nieuwe, energie- Koninklijke Coöperatie Cosun U.A. jun-05 feb-10 DEMO09001
En zuinige conserveringstechniek voor
halffabrikaten van levensmiddelen
w Dry to Cool airco (D2C) Optimair apr-06 mrt-08 IS073001 DEMO10006
u
o
b Lake Source Cooling Eesermeer UR Cool jan-06 dec-09 DEMO09020
g
n
ari De wijk van Morgen Zuyd Hogeschool aug-06 aug-10 DEMO11004
p
es Demonstratie dynamische LEDexpert jan-06 jun-10 DEMO11027
b
E- LED-sportverlichting
Duurzame energie uit getorreficeerde Topell Energy aug-07 dec-11 DEMO11002
biomassa
s Planten maken elektriciteit & biofuels Wageningen mei-07 nov-11 EOSLT06020
a
G Universiteit
Demonstratie Eenheid Biomethanol BioMethanol nov-06 dec-09 DEMO08040
Chemie Nederland
Rijden op GFT Rova jan-07 aug-11 UKR04017
sa Milena-Olga technologie als basis voor de HVC jul-06 jul-10 KTOT02058
s
ma productie van groen gas
o
Bi SCWG van natte mest voor productie van GENSOS jul-08 dec-10 NEOT07001
groen gas
Grenslaagafzuiging voor Actiflow jul-09 dec-09 NEOT06002
windturbinebladen
e
e
z
p Kosteneffectieve buigmomentarme Innovy jun-09 mei-10 NEOH04010
o
d windturbine, Balanced force turbine
n
Wi INNWIND Energieonderzoek Centrum nov-08 mei-10 EOSLT08001
Nederland
Light management in thin-film solar cells TU Delft jan-07 aug-11 EOSLT04029
(LIGHT-IN)
V Hi-Rase (High-Rate deposition of TU Delft jun-10 apr-11 EOSLT01006
P
n Amorphous Silicon using RF modulated
o
Z Expanding thermal plasma)
Efficient areal organic solar cells via TU Eindhoven okt-08 sep-11 ERAPV01005
printing (PowerPlastic)
SmartProofS ICT Automatisering jul-09 jul-10 IS074001
s
d
Gri Energieadvies op maat, slimme meters Oxxio jan-09 dec-09 DEMO08014
art TREIN - deel I en deel 2 TU Eindhoven okt-07 jun-08 EOSLT05017
m
S EOSLT08032
10 I Innovators aan het woord I Een terugblik en vooruitblik op energie-innovatieprojecten