İlköğretim düzeyinde performans görevi ve proje uygulamaları sürecinde disiplinler arası

159 Pages·2013·1.51 MB·Turkish

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
(cid:248)lkö(cid:247)retim Doktora Program(cid:213)
(cid:248)lkö(cid:247)retim

(cid:248)LKÖ(cid:246)RET(cid:248)M DÜZEY(cid:248)NDE PERFORMANS GÖREV(cid:248) VE PROJE
UYGULAMALARI SÜREC(cid:248)NDE D(cid:248)(cid:54)(cid:248)PL(cid:248)NLER ARASI
YAKLA(cid:249)IMIN ETK(cid:248)(cid:47)(cid:248)(cid:47)(cid:248)(cid:246)(cid:248) ÜZER(cid:248)NE B(cid:248)R ÇALI(cid:249)MA

Funda ASLAN YOLCU

Doktora Tezi

Ankara, 2013
(cid:248)LKÖ(cid:246)RET(cid:248)M DÜZEY(cid:248)NDE PERFORMANS GÖREV(cid:248) VE PROJE UYGULAMALARI
SÜREC(cid:248)NDE D(cid:248)(cid:54)(cid:248)PL(cid:248)NLER ARASI YAKLA(cid:249)IMIN ETK(cid:248)(cid:47)(cid:248)(cid:47)(cid:248)(cid:246)(cid:248) ÜZER(cid:248)NE B(cid:248)R
ÇALI(cid:249)MA

Funda ASLAN YOLCU

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
(cid:248)lkö(cid:247)retim Doktora Program(cid:213)
(cid:248)lkö(cid:247)retim

Doktora Tezi

Ankara, 2013

(cid:37)(cid:248)LD(cid:248)(cid:53)(cid:248)M

Haz(cid:213)rlad(cid:213)(cid:247)(cid:213)m tezin/raporun tamamen kendi çal(cid:213)(cid:250)mam oldu(cid:247)unu ve her al(cid:213)nt(cid:213)ya kaynak
gösterdi(cid:247)imi taahhüt eder, tezimin/raporumun kâ(cid:247)(cid:213)t ve elektronik kopyalar(cid:213)(cid:81)(cid:213)n
Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ar(cid:250)ivlerinde a(cid:250)(cid:68)(cid:247)(cid:213)da belirtti(cid:247)im
ko(cid:250)ullarda saklanmas(cid:213)na izin verdi(cid:247)imi onaylar(cid:213)m:

(cid:134) Tezimin/Raporumun tamam(cid:213) her yerden eri(cid:250)ime aç(cid:213)labilir.
(cid:134) Tezim/Raporum sadece Hacettepe Üniversitesi yerle(cid:250)kelerinden eri(cid:250)ime aç(cid:213)labilir.
(cid:134) Tezimin/Raporumun 2 y(cid:213)l süreyle eri(cid:250)ime aç(cid:213)lmas(cid:213)(cid:81)(cid:213) istemiyorum. Bu sürenin
sonunda uzatma için ba(cid:250)vuruda bulunmad(cid:213)(cid:247)(cid:213)m takdirde, tezimin/raporumun
tamam(cid:213) her yerden eri(cid:250)ime aç(cid:213)labilir.

17.06.2013

Funda ASLAN YOLCU
iii

Canım babama ve canım anneme …
Bendeki sevginizden aldığım güçle sizi her zaman gururlandırmak
dileğiyle...
iv

TE(cid:249)EKKÜR
Bu tezin olu(cid:250)mas(cid:213)na katk(cid:213)da bulunan o kadar çok insan var ki, kime hangi s(cid:213)rada
te(cid:250)ekkür edece(cid:247)imi bilemiyorum. Bu yüzden ismine yer veremedi(cid:247)im ya da duydu(cid:247)um
(cid:250)ükran borcunu ifade etmekte yetersiz kald(cid:213)(cid:247)(cid:213)m için, gerek ki(cid:250)isel gerekse akademik
geli(cid:250)memde eme(cid:247)i geçen herkesten ayn(cid:213) zamanda bir özür de diliyorum.
(cid:103)(cid:247)retmenlik kariyerimin geli(cid:250)mesi ve sa(cid:247)lamla(cid:250)mas(cid:213)nda yol göstericilerim olan, zevkle
çal(cid:213)(cid:250)(cid:87)(cid:213)(cid:247)(cid:213)m tez konumu belirleme ve alt yap(cid:213)(cid:86)(cid:213)(cid:81)(cid:213) olu(cid:250)turma konusunda dü(cid:250)üncelerini ve
çal(cid:213)(cid:250)malar(cid:213)(cid:81)(cid:213) örnek ald(cid:213)(cid:247)(cid:213)m, tez izleme ve savunma komitelerinde deneyim ve
birikimleriyle katk(cid:213)lar sunan, hem lisans hem yüksek lisans hem de doktora ö(cid:247)renimim
boyunca ö(cid:247)rencileri olmaktan her zaman onur duyaca(cid:247)(cid:213)m de(cid:247)erli hocalar(cid:213)m; Prof. Dr.
Nuray Senemo(cid:247)lu’na, Prof. Dr. Veysel Sönmez’e, Prof. Dr. Selehattin Gelbal’a, Yrd.
Doç. Dr. Berna Gücüm’e, Yrd. Doç.Dr. Ömer Kutlu’ya, Yrd. Doç. Dr. Esed Ya(cid:247)(cid:70)(cid:213)’ya,
Yrd. Doç. Dr. M. (cid:248)kbal Yeti(cid:250)ir’e, Dr. Tülay Üstünda(cid:247)’a, Dr. Fatma Türky(cid:213)lmaz’a ve ad(cid:213)(cid:81)(cid:213)
sayamad(cid:213)(cid:247)(cid:213)m di(cid:247)erlerine sonsuz te(cid:250)ekkürlerimi sunuyorum.
Lisans ö(cid:247)renimimden bu yana içimdeki (cid:213)(cid:250)(cid:213)(cid:247)(cid:213) fark ederek; kendimi geli(cid:250)tirmem
konusunda yüreklendirdi(cid:247)i ve özveriyle verdi(cid:247)i her türlü deste(cid:247)i için hem akademik hem
de özel hayat konusundaki e(cid:250)siz dan(cid:213)(cid:250)man(cid:213)m Prof. Dr. Fitnat Kaptan’a sonsuz
te(cid:250)ekkürlerimi sunuyorum.
Tezin uygulama sürecine kat(cid:213)lan, bilgi ve deneyimleriyle çal(cid:213)(cid:250)maya büyük katk(cid:213)lar(cid:213) olan
(cid:124)(cid:247)retmen arkada(cid:250)lar(cid:213)m Sosyal Bilgiler Ö(cid:247)retmeni Sonay I(cid:250)(cid:213)kl(cid:213)’ya, Türkçe Ö(cid:247)retmeni
Ahu Af(cid:250)in’e ve Matematik Ö(cid:247)retmeni Fatma Zafer Kocal’a; gerek mesleki gerekse özel
ya(cid:250)ant(cid:213)mda her zaman desteklerini hissetti(cid:247)im ve hissedece(cid:247)im zümre arkada(cid:250)lar(cid:213)m
Fen ve Teknoloji Ö(cid:247)retmenleri Fatma Onan’a, Belma Arslan Turan’a, Nalan Alyamaç’a
ve Ufuk Yakar’a, Psikolojik Dan(cid:213)(cid:250)ma ve Rehberlik Uzman(cid:213) arkada(cid:250)(cid:213)m Jale Ata(cid:250)alar’a,
tezin uygulanmas(cid:213)nda gerekli izinleri veren ve manevi deste(cid:247)ini her zaman hissetti(cid:247)im
(cid:248).D.V.Özel Bilkent (cid:248)lk ve Ortaokulu Müdürü Oya Kerman’a çok te(cid:250)ekkür ediyorum.
Tezimin haz(cid:213)rlan(cid:213)(cid:250) sürecinin yan(cid:213)nda yapt(cid:213)(cid:247)(cid:213)(cid:80)(cid:213)z akademik çal(cid:213)(cid:250)malarda deste(cid:247)ini hiçbir
(cid:250)ekilde esirgemeyen, t(cid:213)kand(cid:213)(cid:247)(cid:213)m noktalarda çözüm üreterek ç(cid:213)(cid:78)(cid:213)(cid:250) noktalar(cid:213) sa(cid:247)layan,
moral veren ve her konuda yard(cid:213)mc(cid:213) olan dostum Yrd. Doç. Dr. C.Deha Do(cid:247)an’a
içtenlikle te(cid:250)ekkür ediyorum.
De(cid:247)erli zaman(cid:213)(cid:81)(cid:213) ay(cid:213)rarak çal(cid:213)(cid:250)man(cid:213)n dil denetimini yapan de(cid:247)erli hocam Dr. Fatma
Türky(cid:213)lmaz’a çok te(cid:250)ekkür ediyorum.
v

Bir insan dü(cid:250)ününüz ki sizin yapt(cid:213)(cid:247)(cid:213)(cid:81)(cid:213)z ve yapaca(cid:247)(cid:213)(cid:81)(cid:213)z i(cid:250)lerde hep yan(cid:213)(cid:81)(cid:213)zda oldu(cid:247)unu
hissettirsin, sizin için iyi (cid:250)eyler olmas(cid:213) için temiz bir yürekle sürekli iyili(cid:247)inizi ve
ilerlemenizi dü(cid:250)ünsün; daha iyisi olman(cid:213)z için size sonsuz destek versin, ruhunuzda
güzel ve derin izler b(cid:213)rakan bir dost, bir arkada(cid:250), bir karde(cid:250) olsun. Bende bu dü(cid:250)ünce
ve duygular(cid:213) y(cid:213)llar boyu süren dostlu(cid:247)umuz süresince peki(cid:250)tiren Yrd.Doç.Dr. Sevilay
Atmaca’ya te(cid:250)ekkür sözcü(cid:247)ü yetersiz kal(cid:213)yor.
Sadece tez sürecimde de(cid:247)il, hayat(cid:213)(cid:80)(cid:213)n her a(cid:250)amas(cid:213)nda manevi deste(cid:247)ini hissetti(cid:247)im
ve hissedece(cid:247)im karde(cid:250)im sayd(cid:213)(cid:247)(cid:213)m dostum Fatma Köle’ye edece(cid:247)im te(cid:250)ekkürün tarifi
yok diye dü(cid:250)ünüyorum.
Can(cid:213)m karde(cid:250)lerim Dr. Gizem (cid:248)nal Aslan ve Dr. Cihan Aslan, yapt(cid:213)(cid:247)(cid:213)m ve yapaca(cid:247)(cid:213)m
(cid:76)(cid:250)lerde sizi yan(cid:213)mda hissetmenin de(cid:247)eri tarifsiz benim için. Hayat(cid:213)ma katt(cid:213)(cid:247)(cid:213)(cid:81)(cid:213)z anlam
ve hissettirdi(cid:247)iniz sevginin derecesi ifade edebile(cid:247)imin çok üstünde. Ne (cid:250)ekilde ifade
etsem yetersiz kal(cid:213)(cid:85)(cid:213)m san(cid:213)(cid:85)(cid:213)m.
Sadece e(cid:247)itim konusunda de(cid:247)il, ya(cid:250)am(cid:213)(cid:80)(cid:213)n her an(cid:213)nda bana olan ko(cid:250)ulsuz sevgilerini
hissettiren, bana inanan, güvenen ve desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen Annem
Sündüs Aslan ve Babam Ahmet Aslan; sizin evlad(cid:213)(cid:81)(cid:213)z oldu(cid:247)um için hissetti(cid:247)im onurun
ve gururun büyüklü(cid:247)ünü ifade edebilmem çok zor.
Mutlu hissetti(cid:247)im ve hissedece(cid:247)im her konuda yan(cid:213)mda oldu(cid:247)undan emin oldu(cid:247)um ve
olaca(cid:247)(cid:213)m Can(cid:213)m E(cid:250)im Cemil Yolcu’ya bana hissettirdikleri, ko(cid:250)ulsuz güveni ho(cid:250)görü,
fedakârl(cid:213)k ve büyük bir sevgiyle birle(cid:250)tirdi(cid:247)i, hayat(cid:213)ma farkl(cid:213) ve e(cid:250)siz bir anlam katt(cid:213)(cid:247)(cid:213)
için minnettar(cid:213)m.
vi

ÖZET

Funda ASLAN YOLCU. (cid:248)lkö(cid:247)retim Düzeyinde Performans Görevi ve Proje
Uygulamalar(cid:213) Sürecinde Disiplinler Aras(cid:213) Yakla(cid:250)(cid:213)(cid:80)(cid:213)n Etkilili(cid:247)i Üzerine Bir Çal(cid:213)(cid:250)ma,
Doktora Tezi, Ankara, 2013.

Bu ara(cid:250)(cid:87)(cid:213)rman(cid:213)n amac(cid:213), ilkö(cid:247)retim düzeyinde performans görevi ve proje uygulamalar(cid:213)
sürecinde disiplinler aras(cid:213) yakla(cid:250)(cid:213)(cid:80)(cid:213)n ö(cid:247)rencilerin gerçek ya(cid:250)am problemlerini çözme
becerileri üzerindeki etkisini saptamak ve uygulanabilirli(cid:247)i ile ilgili olarak ö(cid:247)renci ve
(cid:124)(cid:247)retmenlerin görü(cid:250)lerini belirlemektir. Ara(cid:250)(cid:87)(cid:213)rma, Ankara ili s(cid:213)(cid:81)(cid:213)rlar(cid:213) içerisinde bulunan
bir ilkö(cid:247)retim okulunun 8.s(cid:213)(cid:81)(cid:213)f ö(cid:247)rencileri ve Matematik, Fen ve Teknoloji, Türkçe ve
Sosyal Bilgiler ö(cid:247)retmenleri üzerinde gerçekle(cid:250)tirilmi(cid:250)tir.
Ara(cid:250)(cid:87)(cid:213)rma yöntemi olarak deneysel desenlerden öntest-sontest kontrol gruplu desen;
nicel ve nitel verilerin birlikte kullan(cid:213)ld(cid:213)(cid:247)(cid:213) veri toplama yöntemlerinden de karma yöntem
tercih edilmi(cid:250)tir. Birinci alt problemde ö(cid:247)rencilerin problem çözme becerileri ve problem
çözme a(cid:250)amalar(cid:213)(cid:81)(cid:213) kullanma düzeyleri ile ilgili elde edilen nicel veriler ile ikinci alt
problemi için disiplinler aras(cid:213) yakla(cid:250)(cid:213)(cid:80)(cid:213)n ö(cid:247)renme–ö(cid:247)retme sürecine katk(cid:213)lar(cid:213) ve
(cid:86)(cid:213)(cid:81)(cid:213)rl(cid:213)(cid:79)(cid:213)klar(cid:213)na ili(cid:250)kin ö(cid:247)retmen ve ö(cid:247)rencilerin görü(cid:250)lerinden elde edilen nitel verilerin
birlikte yorumlanmas(cid:213)nda “veri birle(cid:250)tirme (converge data)” deseni kullan(cid:213)lm(cid:213)(cid:250)(cid:87)(cid:213)r.
Ara(cid:250)(cid:87)(cid:213)rman(cid:213)n birinci alt probleminde, performans görevi ve proje uygulamalar(cid:213)
sürecinde disiplinler aras(cid:213) yakla(cid:250)(cid:213)(cid:80)(cid:213)n ö(cid:247)rencilerin problem çözme becerilerini
belirlemek için “problem çözme becerileri testi” ve problem çözme a(cid:250)amalar(cid:213)(cid:81)(cid:213)
kullanma düzeylerini belirlemek için de “performans görevi ürünleri” ve “ö(cid:247)renci
günlükleri”nden elde edilen veriler kullan(cid:213)lm(cid:213)(cid:250)(cid:87)(cid:213)r. Problem çözme becerileri testinden
elde edilen veriler “ba(cid:247)(cid:213)ms(cid:213)z örneklemler için t-testi” ile analiz edilmi(cid:250)tir. Performans
görevi ürünleri ve ö(cid:247)renci günlüklerinden elde edilen veriler de ili(cid:250)kili ölçümler için
Wilcoxon i(cid:250)aretli s(cid:213)ralar testi kullan(cid:213)larak analiz edilmi(cid:250)tir.
Analiz sonuçlar(cid:213)na göre, disiplinler aras(cid:213) proje ve performans görevi uygulamalar(cid:213)(cid:81)(cid:213)n
(cid:124)(cid:247)rencilerin problem çözme becerileri düzeyinin geli(cid:250)imi yönünde katk(cid:213)(cid:86)(cid:213) oldu(cid:247)u tespit
edilmi(cid:250)tir. Ara(cid:250)(cid:87)(cid:213)rman(cid:213)n ikinci alt probleminden elde edilen nitel bulgulara göre
vii

(cid:124)(cid:247)retmen ve ö(cid:247)rencilerden al(cid:213)nan görü(cid:250)ler do(cid:247)rultusunda, disiplinler aras(cid:213)
uygulamalar(cid:213)n ö(cid:247)renme ortam(cid:213)na katk(cid:213)lar(cid:213)ndan birinin problem çözme becerileri oldu(cid:247)u
sonucu ç(cid:213)km(cid:213)(cid:250)(cid:87)(cid:213)r.
Çal(cid:213)(cid:250)man(cid:213)n ikinci alt probleminde ö(cid:247)retmen ve ö(cid:247)rencilerin disiplinler aras(cid:213) performans
görevi ve proje uygulamalar(cid:213) sürecinin ö(cid:247)retme-ö(cid:247)renme ortam(cid:213)na katk(cid:213)lar(cid:213) ve
(cid:86)(cid:213)(cid:81)(cid:213)rl(cid:213)(cid:79)(cid:213)klar(cid:213) ile ilgili görü(cid:250)lerinden elde edilen verilerin çözümlenmesinde, nitel veri
analiz yöntemlerinden “içerik analizi” yöntemi kullan(cid:213)lm(cid:213)(cid:250)(cid:87)(cid:213)r. Disiplinler aras(cid:213)
uygulamalar(cid:213)n ö(cid:247)retme-ö(cid:247)renme ortam(cid:213)na katk(cid:213)lar(cid:213), ö(cid:247)retim niteli(cid:247)inin ve ö(cid:247)renmenin
kalitesinin art(cid:213)(cid:85)(cid:213)lmas(cid:213), zaman kazanc(cid:213) sa(cid:247)lanmas(cid:213), problem çözme becerisinin geli(cid:250)imi,
programlar(cid:213)n yap(cid:213)(cid:86)(cid:213)nda varolan ili(cid:250)kilendirmelerin fark edilmesi/kullan(cid:213)lmas(cid:213) olarak
belirlenmi(cid:250)tir. Ö(cid:247)retim programlar(cid:213)(cid:81)(cid:213)n yap(cid:213)(cid:86)(cid:213)ndan kaynaklanan ili(cid:250)kilendirme zorluklar(cid:213),
zaman(cid:213)n kullan(cid:213)(cid:80)(cid:213)ndaki s(cid:213)(cid:78)(cid:213)nt(cid:213)lar (ö(cid:247)retmen ve ö(cid:247)renci aç(cid:213)(cid:86)(cid:213)ndan), ö(cid:247)retmen yeterli(cid:247)i
ve ö(cid:247)renci özelliklerindeki farkl(cid:213)(cid:79)(cid:213)klar ise sürecin s(cid:213)(cid:81)(cid:213)rl(cid:213)(cid:79)(cid:213)klar(cid:213) olarak tespit edilmi(cid:250)tir.
Bu çal(cid:213)(cid:250)ma ile disiplinler aras(cid:213) uygulamalar(cid:213)n proje ve performans görevi süreçleriyle
gerçekle(cid:250)tirilebilece(cid:247)ine ili(cid:250)kin somut örnekler payla(cid:250)(cid:213)lm(cid:213)(cid:250)(cid:87)(cid:213)r. Bu örneklerin ve çal(cid:213)(cid:250)ma
sonuçlar(cid:213)(cid:81)(cid:213)n ö(cid:247)retmenlere, ö(cid:247)rencilere, ö(cid:247)retmen adaylar(cid:213)na, program geli(cid:250)tirme
uzmanlar(cid:213)na ve e(cid:247)itim yöneticilerine katk(cid:213) getirece(cid:247)i dü(cid:250)ünülmektedir.

Anahtar Sözcükler
Disiplinler aras(cid:213) ö(cid:247)retim, performans görevi, proje, problem çözme becerileri, karma yöntem
viii

ABSTRACT

Funda ASLAN YOLCU. Effectiveness of the Interdisciplinary Approach on process of
performance task and project implementation at primary level, Ph. D. Dissertation,
Ankara, 2013.

The aim of this study was to determine interdisciplinary approach of effect on students'
problem-solving skills in process of project and performance task implementation and
students and teachers’opinions on the applicability of this process. Working group of
the study included 8th grade students and mathematics, science, turkish, social studies
teachers of a primary school located in Ankara Turkey.
Pre-test/post-test comparison group design were used as a research method and
mixed method preferred as data gathering method. Quantitative data of first question
collected on problem solving skills and using the levels of problem-solving steps.
Quantitative data of second question collected on students and teachers’ opinions
about contributions and limitations of interdisciplinary project and performace task
process. Converge data design of mixed method was used for interpreting with
qualitative and quantitative data of study.
In order to collect quantitative data, “Problem Solving Skills Test”, “Products of
Performance Task”, “Students’s Diary” were used. Independent samples t-test used to
analyze data from problem solving skills test. Besides, Wilcoxon signed rank test for
paired samples used to data from products of performance task and students’s diary.
According to quantitative findings, it was found that the process of interdisciplinary
project and performance task contributed to the development of students' problem-
solving skills. Qualitative findings supported this result, too.
Second question was conduct to find out students and teachers’ opinions about
contributions and limitations of interdisciplinary project and performace task process.
For gathering data, content analyses of interviews were done. According to results of
analyses, contributions of interdisciplinary project and performace task process
determined as improving the quality of teaching and learning quality, providing time