güçlü ekonomi

257 Pages·2013·9.16 MB·Turkish

I. TASLAK

2014-2023
İZMİR BÖLGE PLANI

İKİNCİ TASLAK

Ağustos 2013
İzmir
HAZIRLAYANLAR

Doç. Dr. Ergüder CAN
Sibel ERSİN
Saygın Can OĞUZ
Filiz MOROVA İNELER
Emin Çetin HAŞAR
Güvenç KÜÇÜKTOK
Sena GÜRSOY
Esra Sermin ATA
Betül YAPRAK YORGUN
Fakı ERGÜL
Korhan MANGIR
SUNUŞ

2023 yılında hayal ettiğimiz İzmir için…

2023 yılına geldiğimizde nüfusu 4,5 milyona ulaşmış İzmir'in ekonomik, çevresel ve
sosyal refaha sahip olması için küresel etkileşim içinde değişimi takip etmesi ve
Türkiye'deki değişime öncülük etmesi gerekmektedir.

2014-2023 İzmir Bölge Planı (İZBP) sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde,
İzmir'in var olan kaynaklarının en etkin şekilde değerlendirilmesi, kaynak kullanmadaki
bilinç, sorumluluk ve verimliliği artırarak gelecek nesillerin yaşam kalitesi
standartlarına sahip çıkmak sorumluluğu ile hazırlandı. 2008 yılı finansal krizinin
yansımalarının devam edeceği, dünyadaki yeni küresel işbölümü, iklim değişikliği,
enerji sorunu ve inovasyon ekonomilerinin öne çıkmasının beklendiği gelecek on yıllık
plan döneminde Türkiye ve dünya gündeminin ana temalarından biri olan
“sürdürülebilirlik” konusuna odaklandı.

IZBP hazırlık sürecinde katılımcı planlama teknikleri hassasiyetle uygulandı. Yerel
dinamikler harekete geçirilerek yerellik, yerindenlik ve aşağıdan yukarıya planlama
ilkelerine uyumlu bir şekilde, Türkiye ve İzmir için özgün bir yerel kalkınma modeli
oluşturulması amaçlandı. Bölge planlama sürecini önemli kılan, İzmir halkının, kamu
kurum ve kuruluşlarının, özel sektörün, sivil toplum örgütlerinin ve üniversitelerin,
kısacası kalkınma sürecinde söz sahibi olan tüm paydaşların fikir birliğinin bir ürünü
olması ve hazırlanma sürecinde ortak çalışma kültürünü geliştirmesidir. İZBP kamu,
özel sektör ve sivil toplum arasında iletişimi, koordinasyonu, işbirliğini, ortak çalışma
kültürünü artırmaya hizmet edecek, yerel potansiyeli harekete geçirecek, tüm kesimlerin
ortak aklı ile oluşturulmuş genel bir bakış açısı ve hedef birliği sağlayacaktır. Bu hedef
ve önceliklerin ortak akıl ile gerçekleştirilmesi İzmir’in ulusal ekonomiye ve ulusal
rekabet edebilirliğe olan katkısını artıracaktır.

Planın uygulama döneminde tematik ve sektörel gelişme eksenleri altında belirlenmiş
stratejik öncelikler ve hedeflerin yanı sıra operasyonel programlar çerçevesinde
eylemlerin belirlenmesi, kurum ve kuruluşlar arasında işbölümü ve finansman
kaynaklarının dağılımının yapılması önem taşımaktadır. Planlama sürecinde erişilen
temel başarı, bölgenin ihtiyaç ve önceliklerine uygun, yerellik ve yerindenlik ilkeleri ile
uyumlu bir şekilde daha fazla kişi ve kurumu karar alma süreçlerine dahil etmek,
katılımcılığı sağlamaya yönelik mekanizmaları çalıştırabilmiş olmaktır. Katılımcılar bu
çalıştaylar esnasında bölgeleri ile ilgili potansiyel ve fırsatları tespit edip, kendi
önceliklerini belirlerken aslında o hedeflere kendi imkan ve potansiyelleri ile
ulaşabileceklerini görmektedirler. Yeni işbirliği olanakları, ortaklık projeleri ortaya
çıkmakta ve birlikte iş yapma kültürü gelişmektedir.

Önümüzdeki dönemde gelişmiş ülkelerde bağımlılık oranı artarken, Türkiye’de
düşmeye devam edecektir. Bu, önemli bir demografik fırsatı beraberinde getirmektedir.
İzmir’in ve Türkiye'nin bu fırsattan yararlanabilmesi, çalışabilir nüfustaki kadın ve
erkek tüm bireylerin 21.yüzyılın gerektirdiği becerilere sahip olabilmesine bağlıdır. Bu
nedenle kalkınmanın temeli olan eğitim öncelik alanımızdır. Kaliteli eğitime erişimin
yaygınlaştırılması, eğitim sisteminin modernizasyonu, eğitimin niteliğinin geliştirilmesi
ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması demografik fırsattan yararlanabilmemiz için
ön şarttır.
3
2014-2023 İzmir Bölge Planı, tüm paydaşların ilgili ve sorumlu olduğu, bir şekilde
sonuçlarından yararlanacağı ve etkileneceği bir temel politika belgesidir. Ortak akıl ile
belirlenmiş hedeflerin hayata geçirilebilmesi; ulusal ve bölgesel tasarruflar ile işgücü ve
sermaye verimliliğinin artırılması, kaynakların planlı bir şekilde üretken alanlara
yönlendirilmesi, doğal kaynakların gelecek nesillere olan sorumluluğumuz bilinciyle
kullanılması, 21. yüzyılın gerektirdiği temel becerilerin kazandırılması ile mümkün
olabilecektir.

2014-2023 İzmir Bölge Planı'nın kamu, özel ve sivil toplum kesimlerinin kendi çalışma
programları, stratejik planları ve yatırım programlarında referans belge olarak faydalı
olacağını umuyor, planlama sürecine katkı sağlayan tüm kesimlere ilgileri, emekleri ve
heyecanımızı paylaştıkları için teşekkür ediyor, planın uygulama ve izleme sürecindeki
sorumluluklarında başarılar diliyoruz.

Mustafa TOPRAK Aziz KOCAOĞLU

İzmir Valisi İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı
İZKA Yönetim Kurulu Başkanı İZKA Yönetim Kurulu Başkan Vekili

Serdar DEĞİRMENCİ Ekrem DEMİRTAŞ Ender YORGANCILAR

İzmir İl Genel Meclisi Başkanı İZTO Yönetim Kurulu Başkanı EBSO Yönetim Kurulu Başkanı
İZKA Yönetim Kurulu Üyesi İZKA Yönetim Kurulu Üyesi İZKA Yönetim Kurulu Üyesi
Ramazan
Abdullah KAVUK
Zekeriya MUTLU DAVULCUOĞLU
KAVUKLAR A.Ş.
İESOB Yönetim Kurulu Başkanı ALFEMO Mobilya
İZKA Yönetim Kurulu Üyesi Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı İZKYAön Yetöimne Ktimur uKluur Bulauş kÜayne si
İZKA Yönetim Kurulu Üyesi

4
TEŞEKKÜR

2014-2023 İzmir Bölge Planı hazırlık çalışmaları kapsamında yapılan analizlerde,
çalıştaylarda ve karşılıklı yapılan görüşmelerde değerli görüşlerini bizimle paylaşan ve
planın hazırlanmasında katkı sağlayan değerli uzmanlarımıza teşekkürlerimizi sunarız.

İLGİLİ
ANALİZ PROJE EKİBİ
KURUM
Prof. Dr. Osman AYDOĞUŞ
İzmir Bölgesel Girdi-
Ege Yrd. Doç. Dr. Çağaçan DEĞER
Çıktı Tablosu ve Modeli
Üniversitesi Elif TUNALI ÇALIŞKAN
Oluşturulması ve Analizi
Gülçin GÜREL
Prof. Dr. Sezai GÖKSU
İzmir İli Fonksiyonel
Prof. Dr. A. Emel GÖKSU
Bölge ve Alt Bölgelerin Dokuz Eylül
Doç. Dr. Ebru ÇUBUKÇU
ve Bölgelerarası Üniversitesi
Doç. Dr. K. Mert ÇUBUKÇU
İlişkilerin Tespiti
Öğr. Gör. Dr. Levent ÜNVERDİ
Prof. Dr. Gülgün ERDOĞAN TOSUN
İzmir Sivil Toplum Ege
Yrd. Doç. Dr. Hanifi KURT
Araştırması Üniversitesi
Dr. Gökçen BAŞARAN İNCE
Dr. Faruk Cengiz TEKİNDAĞ
İzmir İli Uygun Yatırım Türkiye Dr. Oktay KÜÇÜKKİREMİTÇİ
Alanları Ön Fizibilite Kalkınma Ömür GENÇ
Raporu Hazırlanması Bankası A.Ş. Fulya BAYRAKTAR
Faruk SEKMEN
Türkiye
Ussal ŞAHBAZ
Ekonomi
İzmir Girişimcilik Damla ÖZDEMİR
Politikaları
Ekosisteminin Beril BENLİ
Araştırma
Geliştirilmesi Stratejisi Nihan SIRIKLIOĞLU
Vakfı
Selin KIRAL
(TEPAV)
Doç. Dr. Şebnem G. DÜNDAR
Yrd. Doç. Dr. Zehra ERSOY
Ar. Gör. H. İbrahim ALPASLAN
Dokuz Eylül
İzmir Kültür Ekonomisi T. Deniz COŞKUN SATIRCI
Üniversitesi
Envanteri ve Gelişme Gökçe SANUL
Ege
Stratejisi Prof. Dr. Neşe KUMRAL
Üniversitesi
Yrd. Doç Dr. Mehmet GÜÇLÜ
Ar. Gör. Dr. Burcu TÜRKCAN
Ar. Gör. Gülçin GÜREL
Prof. Dr. İge PIRNAR
Yaşar
İzmir Turizm Stratejisi Doç. Dr. Çağrı BULUT
Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ferika ÖZER SARI
5
Ar. Gör. Duygu SEÇKİN HALAÇ
Tangram Zeynep TURA
İzmir Kümelenme
Danışmanlık Mustafa Hakan ZOBU
İstatistik ve Saha Analizi
Zobu Fevzi DOĞU
Çalışmaları
Danışmanlık Emre ERDİL
Yrd. Doç. Dr. Tuğkan TUĞLULAR
İzmir Bilgi Toplumu İzmir Yüksek
Yrd. Doç. Dr. Koray
Temelli Kalkınma Teknoloji
VELİBEYOĞLU
Stratejisi Enstitüsü
Dr. Selma TEKİR
İzmir Katip Prof. Dr. Ahmet Adem TEKİNAY
İzmir Su Ürünleri
Çelebi Yrd. Doç. Dr. Hakkı DERELİ
Sektörü Stratejisi
Üniversitesi Oya KUDRET
Dr. Serdal TEMEL
Prof. Dr. Fazilet VARDAR SUKAN
Tutku ASARKAYA
Aykut GÜLALANLAR
Prof. Dr. R. Cengiz AKDENİZ
İzmir Bölgesel Yenilik EBİLTEM Doç. Dr. Ünal RIZA YAMAN
Stratejisi TÜİK Rıdvan YAKA
Basri YALVAÇ
Murat TOPAL
Kısmet AKÇASOY
Barış PEKEL
Fatih YALABUK
Ferda ULUTAŞ
İzmir’de Temiz Üretim
Emrah ALKAYA
(Ekoverimlilik) TTGV
Merve BÖĞÜRCÜ
Uygulamalarının ODTÜ
Ayşe KAYA DÜNDAR
Yaygınlaştırılması
Kemal IŞITAN
Strateji Çalışması
Prof. Dr. Göksel DEMİRER
Fehmi ÖZKAN
Art Grup
Charles WRIGHT
Wolff Olins
Abed BİBİ
İzmir Kentsel American
Steve LANIER
Pazarlama Stratejisi World Service
Bengi ÖZBOYACI
TNS Global
Selin HARTEVİOĞLU
Kita Tasarım

6
Yrd.Doç.Dr. Koray VELİBEYOĞLU
Doç. Dr. Semahat ÖZDEMİR
Doç.Dr. Alper BABA
İzmir Yüksek Öğr.Gör.Dr. Zeynep DURMUŞ
Teknoloji ARSAN
Urla-Çeşme Karaburun Enstitüsü Prof.Dr. Hüsnü ERKAN
Yarımadası Kalkınma Dokuz Eylül Prof.Dr. Adnan KAPLAN
Stratejisi Üniversitesi Prof.Dr. Yusuf KURUCU
Ege Prof. Dr. Murat BOYACI
Üniversitesi Dr. Nurdan ERDOĞAN
Ar.Gör.Hamidreza YAZDANİ
Ar.Gör.Dr.Kerim Eser AFŞAR
Ar.Gör. Özlem YILDIZ
Türkiye
Emin DEDEOĞLU
Bölge Planı Hazırlıkları Ekonomi
Emre KOYUNCU
Kapsamında Katılımcı Politikaları
Selçuk SERTESEN
Mekanizmaların Araştırma
Ercan ERKUL
Geliştirilmesi Vakfı
Uğur ERSOY
(TEPAV)
2014-2023 İzmir Bölge
İzmir Yüksek Yrd.Doç.Dr. Koray VELİBEYOĞLU
Planı Mekânsal Analiz
Teknoloji Ar.Gör.Hamidreza YAZDANİ
Haritaları ve Mekânsal
Enstitüsü
Gelişme Şemaları

Ayrıca teker teker isimlerini sayamadığımız, İzmir Bölge Planı Vatandaş Toplantısı'na
katılım sağlayan, www.izmiriplanliyorum.org.tr ve sosyal medya üzerinden İzmir'in
geleceğine dair görüş ve öneri ileten, "hayalindeki İzmir'i" bizimle paylaşan yüzlerce
vatandaşımıza teşekkür ederiz.

7
İÇERİK
SUNUŞ ................................................................................................................................................... 3
TEŞEKKÜR .............................................................................................................................................. 5
İÇERİK .................................................................................................................................................... 8
KISALTMALAR ........................................................................................................................................ 9
1 PLANLAMA SÜRECİ VE YÖNTEMİ ................................................................................................ 10
2 PLAN VİZYONU, TEMEL İLKE VE GELİŞME EKSENLERİ .................................................................. 16
3 İZMİR (TR31) BÖLGESİ’NE GENEL BİR BAKIŞ ................................................................................ 18
3.1 DÜNYA VE AVRUPA’DA GENEL EĞİLİMLER ..................................................................................... 18
3.2 TÜRKİYE’DEKİ GENEL EĞİLİMLER ................................................................................................... 19
3.3 TR31 İZMİR BÖLGESİ ....................................................................................................................... 21
4 GELİŞME EKSENLERİ.................................................................................................................... 42
4.1 GELİŞME EKSENİ I: GÜÇLÜ EKONOMİ ........................................................................................... 49
4.1.1 YÜKSEK TEKNOLOJİ, YENİLİK ve TASARIM KAPASİTESİ ....................................................... 49
4.1.2 GELİŞMİŞ GİRİŞİMCİLİK EKOSİSTEMİ .................................................................................. 61
4.1.3 GELİŞMİŞ KÜMELER ............................................................................................................ 66
4.1.4 SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE HİZMET SUNUMU ............................................................... 71
4.1.5 AKDENİZ’İN ÇEKİM MERKEZİ İZMİR .................................................................................... 90
4.2 GELİŞME EKSENİ II: YÜKSEK YAŞAM KALİTESİ ............................................................................. 103
4.2.1 HERKES İÇİN SAĞLIK ......................................................................................................... 103
4.2.2 SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE .................................................................................................. 111
4.2.3 KALİTELİ KENTSEL YAŞAM ................................................................................................ 124
4.2.4 ERİŞİLEBİLİRLİK VE ULAŞIM ALTYAPISI .............................................................................. 132
4.3 GELİŞME EKSENİ III: GÜÇLÜ TOPLUM ......................................................................................... 144
4.3.1. HERKES İÇİN KALİTELİ EĞİTİM ............................................................................................... 144
4.3.2 YÜKSEK İSTİHDAM KAPASİTESİ ......................................................................................... 155
4.3.3 TOPLUMSAL UYUM İÇİN SOSYAL İÇERME ........................................................................ 165
4.3.1 İYİ YÖNETİŞİM VE GÜÇLÜ SİVİL TOPLUM ......................................................................... 174
5 MEKÂNSAL GELİŞME ................................................................................................................ 180
5.1 SEKTÖREL YOĞUNLAŞMA EĞİLİMLERİ ....................................................................................... 181
5.2 ALT ÖLÇEKLİ PLANLAR ................................................................................................................ 183
5.3 BÖLGESEL GELİŞME ODAKLARI .................................................................................................. 184
5.4 BÖLGESEL MEKÂNSAL GELİŞME ŞEMASI .............................................................................................. 187
6 KOORDİNASYON, İZLEME VE DEĞERLENDİRME ........................................................................ 189
7 PERFORMANS GÖSTERGELERİ .................................................................................................. 191
8 EKLER ....................................................................................................................................... 193
8.1 EK-A: KATILIM VE KATKI SAĞLAYAN PAYDAŞLAR ....................................................................... 193
8.2 EK-B: ÜST ÖLÇEKLİ PLAN VE STRATEJİ BELGELERİ ....................................................................... 219

8
KISALTMALAR

AAT Atık Su Arıtma Tesisi
AB Avrupa Birliği
ABD Amerika Birleşik Devletleri
ADNKS Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi
Ar-Ge Araştırma Geliştirme
BM Birleşmiş Milletler
DEÜ Dokuz Eylül Üniversitesi
DPT Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı
DTM Dış Ticaret Müsteşarlığı
EBİLTEM Ege Üniversitesi Bilim Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi
EİB Ege İhracatçı Birlikleri
ESBAŞ Ege Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş.
EUROSTAT Avrupa Birliği İstatistik Ofisi
GSMH Gayri Safi Milli Hasıla
GSYİH Gayri Safi Yurtiçi Hasıla
GZFT Güçlü, Zayıf, Fırsat ve Tehditler Analizi
HACCP Tehlike Değerlendirmesi ve Etkin Denetim Noktaları (Hazard Analysis
and Critical Control Points)
ILO Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organisation)
IPA Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (Instruments for Pre-Accession
Assistance)
IRC-Ege Ege Yenilik Aktarım Merkezi
İBB İzmir Büyükşehir Belediyesi
İŞKUR Türkiye İş Kurumu
İZBAN İzmir Banliyö Sistemi
İZBAŞ İzmir Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş.
İZBP 2014-2023 İzmir Bölge Planı
İZKA İzmir Kalkınma Ajansı
İZTO İzmir Ticaret Odası
KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükte İşletme
KOSGEB Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi
Başkanlığı
KSS Küçük Sanayi Sitesi
OECD Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (Organisation for Economic
Cooperation and Development)
OSB Organize Sanayi Bölgesi
ÖÇKA Özel Çevre Koruma Alanı
SGK Sosyal Güvenlik Kurumu
STK Sivil Toplum Kuruluşu
TCDD Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
TGB Teknoloji Geliştirme Bölgesi
TSE Türk Standartları Enstitüsü
TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu
UNDP Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı
Ür-Ge Ürün Geliştirme
YHT Yüksek Hızlı Tren
YİD Yap İşlet Devret
9
1 PLANLAMA SÜRECİ ve YÖNTEMİ

İZBP hazırlık çalışmaları çerçevesinde, ilk olarak süreç tasarımı gerçekleştirildi. Bu
aşamada, planlama sürecinde yapılması gerekenler ortaya konuldu ve süreç, izlenecek
adımlar belirlenerek tasarlandı.

Plan, aşağıdaki unsurlar ışığında, stratejik planlama yaklaşımıyla hazırlandı:

 Planlamanın her aşamasında uzlaşma ve katılımın sağlanması,
 Niceliksel analiz yöntemlerinin kullanılması,
 Eylemlerle tamamlanacak bir plan olarak tasarlanması.

İZBP’nin hazırlanmasındaki temel amaç, İzmir’in içsel dinamiklerini ve gelişme
potansiyelini değerlendirmek ve harekete geçirmektir. Planın bu temel amacı
çerçevesinde ulusal düzeydeki planlar ve sektörel stratejiler incelenmiş, yabancı
ülkelerin bölgesel gelişme planları ve hazırlık aşamaları üzerinde araştırmalar
yapılmıştır. Tüm bu çalışmaların sonucunda ortaya katılımcılık esaslı ve bölgede
sosyoekonomik kalkınma odaklı tüm aktörleri içeren bir plan hazırlık süreci
tasarlanmıştır (Şekil 1).

Süreç aşamaları aşağıdaki gibidir.

I. Paydaş analizi çalışmaları
II. Sektörel/tematik analizler ve alt stratejiler
III. Mevcut Durum Analizi çalışmaları
IV. 2014-2023 İzmir Bölge Planı portalı
V. İzmir Vatandaş Toplantısı
VI. İzmir Kalkınma Çalıştayı
VII. İlçe çalıştayları
VIII. Bölge mekansalgelişme şeması çalışmaları
IX. Sonuçların derlenmesi, sentez, performans kriterlerinin belirlenmesi ve
planın yazımı

Şekil 1: 2014-2023 İzmir Bölge Planı Hazırlık Süreci

Paydaş Analizi

Stratejik planlamada durum analizinin bir parçası olan paydaş analizi, planın hazırlık
aşamasından itibaren yerel paydaşların sürece dahil edilmesini sağlayabilmek açısından
önemli bir araçtır. Paydaşlar, klasik paydaş haritalama yöntemi kullanılarak paydaşların
etkisi/gücü ve paydaşların menfaati eksenlerinde analiz edilmiştir. Öte yandan, Arnstein
10