GÖRSEL OKUMA KAPSAMINDA GRAFİK SİMGELER İsmail Yavuz ÖZTÜRK YÜKSEK LİSANS ...

434 Pages·2014·13.37 MB·Turkish

GÖRSEL OKUMA KAPSAMINDA GRAFİK SİMGELER

İsmail Yavuz ÖZTÜRK

YÜKSEK LİSANS TEZİ
TÜRKÇE EĞİTİMİ ANABİLİM DALI

GAZİ ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

AĞUSTOS, 2014
TELİF HAKKI VE TEZ FOTOKOPİ İZİN FORMU

Bu tezin tüm hakları saklıdır. Kaynak göstermek koşuluyla tezin teslim tarihinden itibaren
5 (beş) ay sonra tezden fotokopi çekilebilir.

YAZARIN
Adı : İsmail Yavuz
Soyadı : ÖZTÜRK
Bölümü : Türkçe Öğretmenliği
İmza :
Teslim tarihi :

TEZİN
Türkçe Adı : Görsel Okuma Kapsamında Grafik Simgeler
İngilizce Adı : Graphical Symbols Under Visual Reading

ii
ETİK İLKELERE UYGUNLUK BEYANI

Tez yazma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyduğumu, yararlandığım tüm kaynakları
kaynak gösterme ilkelerine uygun olarak kaynakçada belirttiğimi ve bu bölümler dışındaki
tüm ifadelerin şahsıma ait olduğunu beyan ederim.

Yazar Adı Soyadı: ……………………..
İmza: ……………………..

iii
Jüri onay sayfası
………………………………………… tarafından hazırlanan “………………………….
……………………………………………………” adlı tez çalışması aşağıdaki jüri
tarafından oy birliği / oy çokluğu ile Gazi Üniversitesi
………………………………………………....... ………………….. Anabilim Dalı’nda
Yüksek Lisans / Doktora tezi olarak kabul edilmiştir.

Danışman: (Unvanı Adı Soyadı)
(Anabilim Dalı, Üniversite Adı) ……………………

Başkan: (Unvanı Adı Soyadı)
(Anabilim Dalı, Üniversite Adı) ……………………

Üye: (Unvanı Adı Soyadı)
(Anabilim Dalı, Üniversite Adı) ……………………

Üye: (Unvanı Adı Soyadı)
(Anabilim Dalı, Üniversite Adı) ……………………

Üye: (Unvanı Adı Soyadı)
(Anabilim Dalı, Üniversite Adı) ……………………

Tez Savunma Tarihi: …../…../……….
Bu tezin …………………………………………………………… Anabilim Dalı’nda
Yüksek Lisans tezi olması için şartları yerine getirdiğini onaylıyorum.

Unvan Ad Soyad
Eğitim Bilimleri Enstitüsü Müdürü ……………………
iv
TEŞEKKÜR

Grafik simgelerin günlük hayatımızda ne denli öneme sahip olduğunu kavratarak tez
konusunu belirlememde, geliştirmemde ve sonuçlandırmamda bana rehberlik eden Tez
Danışman’ım Sayın Yrd. Doç. Dr. Kemalettin DENİZ’e içten teşekkürlerimi sunarım.
Kamusal alanlardaki grafik simgeleri fotoğraflayabilmem için resmî izinleri almamda
gerekli yazışmaları gerçekleştirerek bana yardımcı olan Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri
Enstitüsü’ne; onay veren AnkaMall Alışveriş Merkezi, Ankara Şehirlerarası Terminal
İşletmesi ile Esenboğa Havalimanı müdürlüklerine ve Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi Baş Hekimliğine sonsuz teşekkürlerimi sunmayı bir borç bilirim.
Kavramsal Çerçeve bölümünü hazırlarken yaşadığım kavram kargaşasının üstesinden
gelebilmek adına sorularımı cevaplandırmaktan geri durmayan Sayın Prof. Dr. Tevfik
Fikret UÇAR’a, Prof. Dr. Zülfikar SAYIN’a, Prof. Robin LANDA’ya; Öğr. Gör. Banu
İnanç UYAN DUR’a ve Arş. Gör. Zeynep PEHLİVAN’a da teşekkür ederim.

Ağustos, 2014
İsmail Yavuz ÖZTÜRK

v
GÖRSEL OKUMA KAPSAMINDA GRAFİK SİMGELER
(Yüksek Lisans Tezi)

İsmail Yavuz ÖZTÜRK
GAZİ ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
Ağustos, 2014

ÖZ

Yapılan araştırmayla, Türkiye’deki kamusal alanlarda kullanılan grafik simgelerin ortaklık
düzeyinin ortaya konulması ve bunların, başta iletişim becerileri yüksek bireyler
yetiştirmeyi hedefleyen Türkçe dersinde olmak üzere, diğer ilkokul düzeyi derslerindeki
durumunun tespit edilmesi amaçlanmaktadır.
Araştırmada, genel tarama modellerinden “Tekil Tarama Modeli” kullanılmıştır. Buna göre
kamusal alanlardaki grafik simgeler belirli bir zaman kesiti içinde saptanmış ve ilkokul
düzeyindeki Türkçe, Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Trafik Güvenliği dersleri
kapsamında bunlar ile ilgili gerekli eğitimin verilip verilmediğine dair öğretim
programlarına bağlı olarak ders kitaplarının taranması işlemi uygulanmıştır.
En son 2003 yılında Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yayımlanan “İllerin Sosyo-
Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması” göz önünde bulundurularak Türkiye’nin nüfus
yoğunluğu bakımından en büyük ikinci ili olan Ankara, bu araştırmanın evrenini
oluşturmaktadır. Ankara ili sınırları içindeki, toplum tarafından günlük hayatta yoğun
olarak ziyaret edilen ve grafik simgelerin bolca kullanıldığı yapılanmış kamusal alanlardan
AnkaMall Alışveriş Merkezi, Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesi, Esenboğa
Havalimanı ve Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi de örneklem grubunu
oluşturmaktadır.
Araştırma boyunca elde edilen veriler ve bunlara dayalı analizler üç kısma ayrılabilir.
Birinci kısımda, söz edilen kamusal alanlardaki mevcut grafik simgeler fotoğraf makinesi
vasıtasıyla kayıt altına alınmış ve bunlar anlam, kodlama türü, biçim, zemin rengi, çizgi-
şerit ve figür özelliklerine göre incelenmiştir. İkinci kısımda ilköğretim düzeyindeki
Türkçe, Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Trafik Güvenliği derslerine ait öğretim
vi
programlarında, kamusal alanlarda karşılaşılan grafik simgelerle ilgili olabilecek
kazanımlar belirlenmiştir. Son kısımda ise söz konusu kazanımların eğitim-öğretim
faaliyetlerinin başlıca gereci olarak kullanılan ders kitaplarındaki yansımaları ortaya
konmuştur.
Yapılan analizlere göre, incelenen kamusal alanlardaki grafik simgelerin yurt dışında veya
yurt içinde geliştirilen standartlara biçim, zemin rengi, çizgi-şerit ve figür yönlerinden
uygunluk düzeyinin oldukça düşük seviyede olduğu tespit edilmiştir. İlkokul ve
ortaokullardaki eğitim-öğretim faaliyetleri açısından bakıldığında ise yalnızca Türkçe
dersine ait öğretim programlarında grafik simge öğretimine yönelik yeterli kazanımın
bulunduğu saptanmıştır. Ancak Türkçe dersi de dâhil olmak üzere diğer derslere ait
kitaplarda, kamusal alanlarda karşılaşılabilecek grafik simgelere yeteri düzeyde yer
verilmediği, verilenlerin ise çoğunlukla trafik işaretleriyle sınırlı kaldığı belirlenmiştir.
Yapılan incelemeler ışığında Türkiye’de, kamusal alanlara ait grafik simgelerin kullanımı
ve eğitimine dair sorunlara yönelik çözüm önerilerine de yer verilmiştir.

Bilim Kodu :
Anahtar Kelimeler : Türkçe eğitimi, görsel okuma, görsel iletişim, grafik simge
Sayfa Adedi : 433
Danışman : Yrd. Doç. Dr. Kemalettin DENİZ

vii
GRAPHICAL SYMBOLS WITHIN THE SCOPE OF
VISUAL READING
(M.S Thesis)

Ismail Yavuz OZTURK
GAZI UNIVERSITY
GRADUATE SCHOOL OF EDUCATIONAL SCIENCES
August, 2014

ABSTRACT

This study intended to demonstrate the level of commonality of graphical symbols in
Turkey’s public places and to fix the situation of this symbols in lessons especially in
Turkish lesson that aims to educate individuals have effective communication skills.
The Single Screening Model was used for this study. According to it, graphical symbols in
public places were determinated in a specified period and books were searched depending
on the curriculums to understand whether the necessary education was given within the
lessons of Turkish, Life Informations, Social Studies and Trafic Safety.
Taking into account the latest research by the State Planning Organisation that name is
‘The Ranking of SociEconomic Development of the Provinces’, Ankara which is the
second largest city in Turkey is the universe of this study. AnkaMall Shopping Center,
Ankara Intercity Terminal Operation, Esenboga Airport and Gazi University Faculty of
Medicine Hospital that are visited in daily life and use a lot of graphical symbols are the
example group of this study.
Datas that obtained throughout this study and analyses depending on it can divided into
three parts. At first part, the current graphical symbols in public places that mentioned
were photographed and these were examined depending on their meanings, coding types
and the features of shape, ground color, line-strip and figure. At second part, gains which
are about graphical symbols that may be encountered in public places were determined in
the curriculums of Turkish, Life Informations, Social Studies and Trafic Security lessons
that are at primary school level. The reflections of mentioned gains in the textbooks which
are used as a main tool of educational activities were revealed at last part.
viii
According to the analyses in this study, compliance level of graphical symbols which are
used in public places mentioned with domestic or international standandards are at the low
level in shape, ground color, line-strip and figure features. From the perspective of primary
school and secondary school education activities, only Turkish lesson’s curriculum has
adequate gains about the education of graphical symbols in public places. However
including Turkish lesson’s with others’, there are no graphical symbols that can be used in
public places adequately. Those which are given in these books are bounded by trafic
signs.
In the light of this investigation, solutions for using and educating graphical symbols
problems in Turkey was also given.

Science Code :
Key Words : Turkish education, visual reading, visual communication,
graphical symbols
Page Number : 433
Supervisor : Assist. Prof. Kemalettin DENİZ
ix
İÇİNDEKİLER

GİRİŞ .................................................................................................................................... 1
1. Problem Durumu.......................................................................................................... 1
2. Araştırmanın Amacı .................................................................................................... 7
3. Araştırmanın Önemi .................................................................................................... 8
4. Araştırmanın Sınırlılıkları .......................................................................................... 8
5. Sayıltılar ........................................................................................................................ 9
6. Tanımlar ........................................................................................................................ 9
KAVRAMSAL ÇERÇEVE ............................................................................................... 11
1. İletişim ......................................................................................................................... 11
1.1. İletişim Sürecinin Ögeleri ................................................................................... 13
2. Evrensel Bir Kod Sistemi Olarak Grafik Simgeler ................................................. 21
3. Görsel Okuma Kapsamında Grafik Simgelerin Öğretimi ..................................... 33
3.1. Yeni Bir Öğrenme Alanı Olarak Görsel Okuma Ve Görsel Sunu .................. 33
YÖNTEM............................................................................................................................ 39
1. Araştırmanın Modeli.................................................................................................. 39
2. Evren ve Örneklem .................................................................................................... 39
3. Verilerin Toplanması ................................................................................................. 40
4. Verilerin Analizi ......................................................................................................... 41
BULGU VE YORUMLAR ................................................................................................ 43
1. Kamusal Alanlarda Kullanılan Mesajlar ................................................................. 43
x