Table Of ContentThe Journal of Academic Social Science Studies
International Journal of Social Science
Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3506
Number: 48 , p. 319-332, Summer II 2016
Yayın Süreci
Yayın Geliş Tarihi / Article Arrival Date - Yayınlanma Tarihi / The Published Date
18.04.2016 15.08.2016
GÖRSEL ALGI EĞİTİMİNİN BEŞ-ALTI YAŞ GRUBUNDAKİ
ÇOCUKLARIN GÖRSEL-MOTOR BÜTÜNLÜK BECERİLERİNE
ETKİSİ
THE EFFECT OF VISUAL PERCEPTION TRAINING ON VISUAL-MOTOR IN-
TEGRATION SKILLS OF THE CHILDREN 5-6 YEARS OLD
Yrd. Doç. Dr. Zülfiye Gül ERCAN
Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Okul Öncesi Öğretmenliği Anabilim Dalı
Doç. Dr. Emine AHMETOĞLU
Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Okul Öncesi Eğitimi Anabilim Dalı
Prof. Dr. Neriman ARAL
Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü
Öz
Görsel-motor bütünlük, görsel algı ve özellikle el-göz koordinasyonunu içeren
motor becerilerin bütünleştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Çocukların çoğu altı-yedi
yaşına kadar görsel-motor bütünlük becerilerini gerçekleştirmek için yeterli olgunluğa
erişirken bir kısmı da erişememektedir. Okul öncesi dönemde hızlı bir ilerleme gösteren
görsel motor bütünlük problemlerinin tespit edilmesi ve bu tespitler doğrultusunda ço-
cukların ihtiyaçlarına yönelik eğitim programlarının hazırlanması, eğitime erken yaşlar-
da başlanması çocukların ileriki okul başarılarına katkı sağlayacaktır. Bu araştırmada
görsel algı eğitiminin beş-altı yaş grubundaki çocukların görsel-motor bütünlük beceri-
lerinin gelişimi üzerinde etkili olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Ön test-son
test kontrol gruplu deneysel desenin kullanıldığı araştırma, Trakya Üniversitesi Anao-
kuluna devam eden, 60-72 ay arasındaki çocuklarla yürütülmüştür. Araştırmaya her-
hangi bir engeli olmayan 70 çocuk dahil edilmiştir. Araştırmaya dahil edilen çocuklar-
dan 35 çocuk deney, 35 çocuk kontrol grubunu oluşturmuştur. Deney grubundaki ço-
cuklara yedi hafta süreyle haftada üç gün yaklaşık 30-40 dakika görsel algı eğitim prog-
ramı uygulanmıştır. Araştırmada okul öncesi eğitime devam eden çocuklar ve aileleri
hakkındaki bilgiler “Genel Bilgi Formu” ile elde edilmiş, çocukların görsel algılarının be-
lirlenmesinde ise Beery-Buktenica (2004) tarafından geliştirilen Ercan ve Aral (2011) tara-
fından Türkçe’ye çevrilerek geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan The Beery-Buktenica
Developmental Test of Visual-Motor Integration (VMI-5th) kullanılmıştır. Araştırmada
iki faktörlü ANOVA kullanılmıştır. Araştırma sonucunda deney ve kontrol grubundaki
çocukların görsel algılama, motor koordinasyon puanları arasında deney grubu lehine
320
Zülfiye Gül ERCAN & Emine AHMETOĞLU & Neriman ARAL
anlamlı bir farklılık olduğu (p<.001) belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Görsel-Motor Bütünlük, Görsel Algı Eğitimi, Okul Öncesi
Eğitim
Abstract
Visual-motor integration is usually defined as the integration of the visual per-
ception and motor skills especially requiring hand-eye coordination. While most of the
children mature enough to yield their visual-motor integration skills by the time they are
6-7 years old, some of them do not. The detection of the visual-motor integration prob-
lems which advance rapidly during the preschool period and the preparation of training
programs which the children start at an early age will contribute to the academic success
of those children. This study aims to determine the effect of the visual perception train-
ing on the visual-motor integration perceptions of children aged 5-6. 70 children with no
special need and aged 60-72 months in Trakya University Kindergarten make up the
population of the study that has an experimental design with pre-test and post-test
groups. There were 35 children in the experimental and control group each. The experi-
mental children received visual perception training in three days a week which lasted
about 30-40 minutes for a seven week period. A general information form was given to
the parents of the children to collect demographic information and The Beery-Buktenica
Developmental Test of Visual-Motor Integration (VMI-5th) which was developed by
Beery-Buktenica (2004) and adapted to Turkish by Ercan and Aral (2011) who conducted
reliability and validity studies was used to test the visual perception of the children.
Two-factor ANOVA was utilized for the study. According to the results of the study, a
meaningful difference (p<.001) was found in visual perception and motor coordination
scores on behalf of the experimental group.
Keywords: Visual-Motor Integration, Visual Perception Training, Preschool
Education
GİRİŞ şekillerin eşleştirilmesi, renklerin tanınması,
Görsel-motor bütünlük, görsel algı ve okumanın gerçekleştirilmesi vb. şeyler de
özellikle el- göz koordinasyonunu içeren mo- görsel algılama ile gerçekleşmektedir (Mar-
tor becerilerin bütünleştirilmesi olarak tanım- riot, 2000 ; Bezrukikh & Terebova, 2009). Tüm
lanmaktadır (Beery & Beery 2004 ; Exner 2005 bu etkinliklerin gerçekleştirilmesinde küçük
; Ratzon vd., 2009). Görsel-motor beceriler, kas motor beceriler önemli rol oynamakta ve
görsel algıyı motor becerilere çevirme yetene- günlük yaşam etkinliklerinin gerçekleştiril-
ğini gerektirmektedir ve motor kontrol, koor- mesini sağlamaktadır. Küçük kas motor bece-
dinasyon, psikomotor hız ve motor kesinlik riler öğrenme sürecini kolaylaştırmaktadır.
(tamlık) içermektedir (Sanghavi & Kelkar Yani bu beceriler ile çocuklar çevrelerini keş-
2005). fetmekte, karşılaştırabilmekte, sınıflandıra-
Görsel algılama, görsel uyaranları ta- bilmekte ve günlük yaşam becerilerini (kişisel
nıma, ayırt etme, daha önceki deneyimler ile temizliğini sağlama, kendi kendine beslene-
birleştirerek yorumlama yeteneğidir (Apak bilme, giyinme-soyunma vb.) bağımsız olarak
1984 ; Akdemir 2006 ; Kurtz 2006). Görsel yerine getirebilmektedir (Maneval 1999 ; Di-
algılama ile çocuk dış çevre hakkındaki bilgiyi bek 2012 ; Becker, vd., 2013).
kazanmakta, davranışlarını kontrol etmekte, Çocukların çoğu altı-yedi yaşına ka-
bilişsel aktivitelere uyum sağlamaktadır. Çev- dar görsel-motor bütünlük becerilerini ger-
reyi oluşturan canlı cansız tüm varlıkların çekleştirmek için yeterli olgunluğa erişebil-
tanınması, sembollerin anlamlandırılması, mektedir. Ancak çocukların bir kısmı (yakla-
Görsel Algı Eğitiminin Beş-Altı Yaş Grubundaki Çocukların Görsel-Motor Bütünlük Derecelerine Etkisi 321
şık %10-20'si) görsel motor bütünlüğün çeşitli cukların ileri yıllarda algısal, akademik ve
seviyelerinde gecikmeler yaşayabilmektedir- uyumsal becerileri üzerinde etkili olduğu
ler (Ratzon vd., 2007). Bu problemler çocuğun vurgulanmaktadır (Dankert vd., 2003 ; Marr
evde el-göz koordinasyonunu gerektiren gün- vd., 2003 ; Ratzon vd., 2007 ; Poon vd., 2010 ;
lük yaşam becerilerinde kendini göstermekte- Dibek 2012 ; Memiş v& Harmankaya, 2012).
dir. Okul öncesi dönemde bu durum aileler Çünkü bu programlarda; öncelikle dinleme
tarafından tolere edilebilmekte ya da görmez- becerilerinin arttırılmasına, göz kontağının
den gelinebilmektedir. Çocuğun okula başla- kurulmasına, dikkatin toplanmasına, süresi-
masıyla birlikte hecelemede, okuma- nin ve kalitesinin arttırılmasına odaklanılmak-
yazmanın gelişiminde, matematik becerileri- tadır. Beden farkındalığı (bedenin tanınması,
nin kazanılmasında, sınıf etkinliklerine ve beden imajı, beden kavramı ve şeması oluştu-
oyuna katılmada ya da boş zaman etkinlikle- rulması) sağlanarak çocuğun bedenini ve
rini gerçekleştirmede problemler görülebil- hareketlerini kontrol etmesi amaçlanmaktadır.
mektedir. Bu durum çocuklar arasında da Çocuk “bakmayı ve görmeyi” öğrenmekte,
eşitsizlik yaratmaktadır (Brown vd., 2003 ; içinde bulunduğu çevre hakkında doğru ve
Ratzon vd., 2007 ; Cameron vd., 2012 ; Becker tam olarak bilgiyi toplayabilmektedir. Görsel
vd., 2013). uyaranları alma ve yorumlamayı öğrenmekte,
Çalışmalar çocuklarda görsel algı ye- motor becerilerde; planlama, koordinasyon ve
teneğinin gelişen bir süreç olduğunu göster- dengeyi kazanırken kaba ve ince motor bece-
mektedir. Çocukların görsel ayırt etmesi be- rilerdeki mahareti arttırmakta, uzamsal ilişki-
beklikte başlayıp onbir-oniki yaşlarında yetiş- leri anlama ve ifade edebilmektedir. (Koç 2002
kinlik seviyesine ulaşmakta, şekil-zemin algısı ; Beery & Beery 2004 ; Sanghavi & Kelkar 2005
üç-beş yaş arasında tamamen gelişip, sekiz on ; Ercan & Aral 2011a).
yaşları arasında stabilize olmaktadır. Mekan- Görsel-motor bütünlük gelişiminin
da konum becerisi yedi-dokuz yaş arasında hızlı bir ilerleme gösterdiği okul öncesi
tamamen gelişmektedir. Algılama sabitliği altı dönemde bu gelişimi etkileyen problemlerinin
yedi yaş arasında hızla gelişip sekiz-dokuz tespiti, gerekli önlemlerin alınmasında ilk
yaş arasında stabil kalmayı başarırken daha adımı oluşturmaktadır. Yapılacak bu tespitler
karmaşık mekansal ilişkileri anlama yeteneği doğrultusunda çocukların ihtiyaçlarına yöne-
çocuklukta tutarlı bir gelişme gösterip ve on lik eğitim programlarının hazırlanması ve
yaş civarında tamamıyla kazanılmaktadır eğitime erken yaşlarda başlanması görsel
(Tsai vd., 2008). motor bütünlük gelişiminden öte algılama ile
Okul öncesi dönem görsel-motor bü- ilgili temel problemlerin çözümlenmesinde ve
tünlük problemlerinin anlaşılması, çocuğa ve çocukların ileriki okul başarılarına faydalı
ailesine zaman kazandırması ve gerekli ted- olacaktır. Görsel algı gelişimini destekleyecek
birlerin alınması için uygun bir dönemdir. eğitim programlarının hazırlanması ve bu
Aynı zamanda bu problem algı ve öğrenme programların alana kazandırılması büyük
bozukluğuna yol açtığı için erken dönemden önem arz etmektedir. Bu düşünceden hareket-
itibaren tespit edilmesi gerekli sağaltım ve le çalışmada, beş-altı yaş grubundaki çocukla-
eğitim programlarının uygulanması çocukla- ra verilen görsel algı eğitiminin çocukların
rın gereksiz yere tanılanmasını ortadan kaldı- görsel-motor bütünlük becerilerinin gelişimi
racak, uzmanlara ve ailelere etkili müdahale üzerinde etkili olup olmadığının belirlenmesi
imkanı verecektir. amaçlanmıştır.
Alan yazınında görsel-motor bütün-
lük gelişimini destekleyen programların ço-
322
Zülfiye Gül ERCAN & Emine AHMETOĞLU & Neriman ARAL
MATERYAL METOD tarihi, cinsiyeti, anne babanın öğrenim düzeyi,
Araştırma Modeli meslekleri, aile tipi, ailedeki çocuk sayısı,
Görsel algı eğitim programının beş al- çocuğun okul öncesi eğitim alma durumuna
tı yaş grubundaki çocukların görsel-motor yönelik sorulardan oluşmuştur. Genel bilgi
bütünlük becerilerinin gelişimi üzerinde etkili formları çocukların ebeveynleri tarafından
olup olmadığını test etmek amacıyla araştır- doldurulmuştur.
mada; ön test, son test, kontrol gruplu deney- Beery-Buktenica Gelişimsel Görsel-
sel desen kullanılmıştır (Büyüköztürk 2008). Motor Bütünlük Testi (The Beery-Buktenica
Çalışma Grubu Developmental Test of Visual Motor Integra-
Araştırma, Trakya Üniversitesinin çe- tion -VMI-5th): İki-on sekiz yaş arası çocukla-
şitli birimlerinde görev yapan personelin ço- rın görsel ve motor yeteneklerini bütünleştire-
cuklarının devam ettiği Trakya Üniversitesi rek görsel-motor bütünlüğünü, görsel algıyı
Anaokuluna devam eden 60-72 aylık çocuklar ve motor koordinasyon gelişimlerini değer-
üzerinde yürütülmüştür. Araştırmaya, geli- lendirmek amacıyla gelişimsel düzen içerisin-
şimsel herhangi bir engeli olmayan ve aileleri de basitten zora sıralanmış 24 geometrik şe-
tarafından çalışmaya katılmalarına izin veri- kilden meydana gelen test, Görsel Algı ve
len 70 çocuk dahil edilmiştir. Araştırmaya Motor Koordinasyon Testlerinden oluşmak-
dahil edilen çocuklar random yöntemiyle iki tadır. Bu test görsel uyaranı (geometrik şekil-
gruba ayrılmış ve 35 çocuk deney, 35 çocuk leri) kopya etme becerisine dayanmaktadır.
kontrol grubunu oluşturmuştur. Beery GMB Testinde, çocuktan test kitapçı-
Çalışma grubundaki çocukların % ğında gördüğü şekli sırayla kopya etmesi
54.3’ ünün kız, % 45.7'sinin erkek, %50’sinin istenmekte, çocuk arka arkaya üç şekli kopya
60-66 aylık olduğu, %64.3'ünün daha önce de edemediğinde test sonlandırılmaktadır. Gör-
okul öncesi eğitim aldığı, % 82.9’unun tek sel Algı Testi(GA); görsel ayırt etme, eşleştir-
çocuk olduğu, % 91.4’ünün çekirdek aileden me, sınıflandırma, şekil-zemin ayırımı, nesne-
geldiği, çocukların annelerinin % 84.3’ünün, ler arası mekan ilişkisi ve görsel bellek gibi
babalarının % 91.4’ünün üniversite mezunu görsel algı becerilerini kapsamaktadır. Görsel
olduğu, annelerinin % 24.0’ ünün babalarının Algı Testinde çocuktan işaret edilen şekli,
% 31.0’inin yüksek lisans ve/veya doktora farklı boyutlarda ve yönlerde, tamamlanmış
mezunu oldukları, annelerin % 87.1’inin me- ya da tamamlanmamış geometrik şekiller
mur, babaların %82.8'inin memur olarak aka- içerisinden bulması istenmektedir. Motor
demik ve ya idari alanlarda çalıştıkları sap- Koordinasyon Testi(MK) ise, yazmaya hazır-
tanmıştır. lık olabilecek el-göz koordinasyonunu içeren
Veri Toplama Araçları motor becerileri kapsamaktadır. Motor Koor-
Araştırmada çocuklar ve aileleri hak- dinasyon Testinde çocuğa noktadan noktaya
kındaki bilgileri toplamak amacıyla araştır- temel çizme becerisi gösterilerek, çocuğun
macılar tarafından geliştirilen “Genel Bilgi belirli bir sınır içerisinde komutlara uygun
Formu”, çocukların görsel-motor bütünlük olarak, kendisine öğretildiği şekilde geomet-
becerilerini değerlendirmek amacıyla ise Be- rik şekilleri çizmesi istenmektedir. Görsel-
ery-Buktenica (2004) tarafından geliştirilen motor koordinasyon testinden alınan puanla-
Ercan ve Aral (2011) tarafından Türkçe’ ye rın yüksek olması çocuğun okula hazırlık için
çevrilerek geçerlik ve güvenirlik çalışması gerekli dikkat, görsel algı, motor koordinas-
yapılan Beery-Buktenica Gelişimsel Görsel- yon becerilerine sahip olduğunu göstermek-
Motor Bütünlük Testi (VMI-5th) kullanılmış- tedir.
tır. Her üç testte de "doğru" yanıtlar 1,
Genel Bilgi Formu; çocuğun doğum "yanlış" yanıtlar 0 olarak puanlanmaktadır.
Görsel Algı Eğitiminin Beş-Altı Yaş Grubundaki Çocukların Görsel-Motor Bütünlük Derecelerine Etkisi 323
Eğer Beery GMB testinden düşük puan alınır- değerlendirilmiş ve deney/kontrol grubunda-
sa; bu durumda "Görsel Algı" ya da "Motor ki her çocuğa ait görsel-motor bütünlük, gör-
Koordinasyon" testleri uygulanarak proble- sel algı, motor koordinasyon testleri ile ilgili
min görsel algı becerilerinden mi yoksa motor iki test puanı (ön test, son test) elde edilmiştir.
koordinasyon becerilerinden mi kaynaklandı- Görsel algı eğitim programı; 60-72 ay
ğı araştırılmaktadır (Beery & Beery, 2004). arasındaki çocukların görsel motor bütünlük
Türkçe’ye çevrilerek uyarlaması yapı- becerilerini desteklemek amacıyla hazırlanan
lan Beery GMB Testi ile GA ve MK testlerine gelişimsel bir programdır. Araştırmacılar
ait KR-20 güvenirlik katsayısının .67-.79 ara- tarafından konuyla ilgili eğitim ve sağaltım
sında Pearson korelasyon katsayısının .73-.85 programları incelenerek hazırlanmıştır. Eği-
arasında değiştiği tespit edilmiştir. Elde edi- tim programı içerisinde beden, mekan farkın-
len sonuçlar doğrultusunda testin geçerli ve dalığı, yön kavramı, koşma, atlama, sıçrama,
güvenilir bir test olduğu belirtilmiştir (Ercan yürüme, duruş, top oyunları, taklit oyunları,
& Aral, 2011 b). dans gibi kaba motor becerileri destekleyen
Uygulama etkinlikler, kağıt kalemle yapılan çalışmalar,
Veri toplama aşaması öncesinde araş- mandala, origami, labirent oyunları, cımbızla,
tırmacılar tarafından deney grubunu oluştu- mıknatısla küçük nesneleri toplama, ayakkabı
ran çocukların sınıf öğretmenlerine ve ailele- bağlama, düğme ilikleme, giyinme vb. küçük
rine “görsel algı eğitimi” hakkında bilgi ve- kas motor becerileri destekleyen çalışmalar,
rilmiş ve uygulamayı yapacak araştırmacı veri görsel belleği destekleyen çalışmalar, drama,
toplama öncesinde çocuklar ve sınıf öğretme- oyun ve sanat müzik etkinlikleri bulunmak-
ni ile birlikte çeşitli etkinliklere katılmıştır. Bu tadır. (Beery & Beery 2004a ; Beery & Beery
aşamadan sonra araştırmaya dahil edilen 2004b ; Beery & Beery 2004c ; Lane 2005 ; Meb
çocuklara Beery GMB Testi ile GA ve MK 2013).
Testleri ön test olarak uygulanmıştır. Testler Verilerin Analizi
çocukların eğitim ortamında, bireysel olarak Örnekleme dahil edilen deney ve
uygulanmıştır. Testin uygulanması yaklaşık kontrol grubundaki çocukların Beery GMB,
10-15 dakika sürmüştür. GA ve MK testlerine ait puanları öncelikle
"Görsel Algı ve Motor Koordinasyon normallik varsayımı açısından değerlendiril-
Testleri"ni uygulamak çocuklar için hazırla- miştir. Kolmogorov-Simirnov testi sonucunda
nan görsel algı eğitiminin etkisini daha iyi Beery GMB, GA ve MK testlerine ait puanla-
değerlendirebilmek amacıyla araştırmacılar rın normallik varsayımını karşıladığı belir-
tarafından tercih edilmiştir. lenmiştir. Deney ve kontrol grubundaki ço-
Deney grubundaki çocuklara yedi cukların Beery GMB, GA ve MK gelişimleri-
hafta boyunca, haftada üç gün, yaklaşık 30-40 nin görsel algı eğitim programına katılıp ka-
dakika süreyle "Görsel Algı Eğitim Programı" tılmamaya bağlı olarak bir farklılık gösterip
uygulanmış, kontrol grubundaki çocuklar, göstermediğini belirlemek amacıyla iki faktör-
öğretmenleri tarafından uygulanan okul ön- lü ANOVA testi kullanılmıştır (Büyüköztürk,
cesi eğitim programlarına devam etmişlerdir. 2008).
Görsel algı eğitim programının uygulanması Bulgular ve Tartışma
tamamlandıktan sonra Beery GMB testi ile Araştırma, görsel algı eğitim progra-
GA ve MK testleri hem deney grubundaki mının beş altı yaş grubundaki çocukların gör-
hem de kontrol grubundaki çocuklara son test sel-motor bütünlük becerilerinin gelişimi üze-
olarak uygulanmıştır. Test, kullanım kılavu- rinde etkili olup olmadığının belirlenmesi
zundaki değerlendirme kurallarına uyularak amacıyla yapılmıştır.
324
Zülfiye Gül ERCAN & Emine AHMETOĞLU & Neriman ARAL
Tablo 1. Deney ve Kontrol Grubundaki Çocukların Beery GMB, GA ve MK Testlerine
Ait Ön Test-Son Test Puan Ortalamaları, Standart Sapmaları Ve ANOVA Sonuçları
Testler Ön Test Son Test
Grup n X S X S
GMB Deney 35 17.80 2.85 20.51 3.22
Kontrol 35 17.62 2.72 19.85 2.77
GA Deney 35 20.88 2.48 23.54 2.09
Kontrol 35 20.94 3.28 22.42 2.69
MK Deney 35 17.62 2.17 20.51 2.10
Kontrol 35 18.00 2.31 19.85 2.26
Testler Varyansın Kaynağı KT Sd KO F P
GMB Grup (Deney/Kontrol) 6.007 1 6.007 .376 .542
Ölçüm (Ön test-Son test) 213.779 1 213.779 247.829 .000*
Grup x Ölçüm 2.064 1 2.064 2.393 .127
Hata 58.657 68 .863
GA Grup (Deney/Kontrol) 9.779 1 9.779 .715 .401
Ölçüm (Ön test-Son test) 150.179 1 150.179 235.768 .000*
Grup x Ölçüm 12.007 1 12.007 18.850 .000*
Hata 43.314 68 .637
MK Grup (Deney/Kontrol) .714 1 .714 .076 .784
Ölçüm (Ön test-Son test) 196.829 1 196.829 516.485 .000*
Grup x Ölçüm 9.257 1 9.257 24.291 .000*
Hata 25.914 68 .381
* p<.001
Tablo 1 incelendiğinde araştırmaya rol (X=17.62) grubu açısından anlamlı fark
dahil edilen çocukların Beery GMB, GA ve olmadığı görülmektedir (GMB F(1,68) = .376,
MK ön testlerinden aldıkları puanların orta- p>.05, GA F(1,68)=.715, p>.05, MK F(1,68)=.076,
lamaları arasında deney (X=17.80) ve kont- p>.05). Bu da deney ve kontrol gruplarının
homojen olduğunun bir göstergesidir. Araş-
Görsel Algı Eğitiminin Beş-Altı Yaş Grubundaki Çocukların Görsel-Motor Bütünlük Derecelerine Etkisi 325
tırmaya katılan çocukların hangi gruptan 2013). Yani okul öncesi eğitim müfredatı içeri-
olduğuna bakılmaksızın uygulama öncesin- sinde çocuklar görsel algılama, küçük ve bü-
den uygulama sonrasına GMB, GA, MK geli- yük kas motor becerileri, akademik becerileri
şimlerinin anlamlı bir şekilde farklılaştığı ve diğer gelişim alanlarıyla ilgili becerileri,
bulunmuştur (GMB F(1, 68) =247.829, p<.001, GA öğretmenin yeterliliği ve onlara sunduğu
F(1,68) = 235.768, p<.001, MK F(1,68)=516.485 fırsatlar kapsamında geliştirebilmektedir.
p<.001). Görsel algı eğitiminin çocukların gör- Ayrıca çocuklar müfredat içerisindeki etkin-
sel-motor koordinasyon, görsel algı ve motor liklerle bu becerileri pekiştirebilme imkanına
koordinasyon becerilerini geliştirmede anlam- da sahiptir.
lı bir etkisinin olup olmadığına ilişkin ortak Araştırmacılar okul öncesi eğitime
etki (grup x ölçüm) testi sonuçları GMB tes- devam eden çocukların sınıfta geçirdikleri
tinde anlamlı olmadığı, GA ve MK testinde zamanın yaklaşık % 27-% 66 'sını görsel sem-
anlamlı olduğu bulunmuştur (GMB F(1,68) bolleri tanıma, kopya etme, resim yapma,
=2.393, p>.05, GA F(1,68)= 18.850, p<.001, MK çizme, kesme, boyama, yoğurma vb. görsel
F(1,68)= 24.291, p<.001). Deney grubundaki ço- algılama ve küçük kas motor becerileri içeren
cukların görsel-motor bütünlük, görsel algı ve etkinlikler ile geçirdiğini (Marr vd., 2003 ;
motor koordinasyon becerilerinin gelişimine Ratzon vd., 2007) ve bu becerilerin günlük
ilişkin ön testten son teste doğru olan deği- yaşam, okula hazırlık, oyun ve uyumsal bece-
şimlerinin, kontrol grubundaki çocuklara göre riler için önemli olduğunu vurgulamışlardır
anlamlı bir şekilde yüksek olduğu, görsel algı (Marr vd., 2003 ; Lillard 2005 ; Evensen vd.,
eğitiminin çocukların görsel-motor bütünlük, 2009). Bu dönem aslında hem görsel algılama
görsel algı ve motor koordinasyon becerilerini hem de küçük kas motor becerileri ayrı ayrı
desteklemede önemli bir etkisi olduğu görül- ve birlikte kullanabilme ve pekiştirebilme
mektedir. imkanı sağlayan bir dönemdir. Beery'e göre
Araştırma sonucunda; deney ve kont- okul öncesi dönemde çocuk, görsel motor
rol grubundaki çocukların görsel motor bü- bütünlük becerilerinde maharetini arttırmak-
tünlük becerilerinin çalışma sürecinde geliş- tadır. Bu da çocuğun ileriki okul yaşantısında
me gösterdiği, ancak görsel-motor bütünlük ve akademik başarısında önemli olmaktadır
becerilerini desteklemeye yönelik eğitim alan (Daly vd., 2003). Rule ve Steward (2002) cım-
deney grubunda, görsel motor bütünlük, gör- bız, maşa vb. günlük materyaller kullanarak
sel algılama ve motor koordinasyon alanla- hazırlamış olduğu etkinlikler ile çocukların
rında, kontrol grubuna nazaran daha fazla küçük kas motor becerilerini desteklemeyi
gelişme olduğu bulunmuştur. Araştırmacılar amaçlamışlardır. Araştırma sonucunda hem
olarak bu sonuç üzerinde bir kaç faktörün deney hem de kontrol grubunun küçük kas
etkili olduğu kanaatindeyiz. Öncelikle Milli motor becerilerinin geliştiği, ancak gelişmenin
Eğitim Bakanlığının okul öncesi eğitim prog- deney grubunda daha fazla olduğu bulun-
ramı incelendiğinde; çocukların tüm gelişim muştur.
alanlarını destekleyerek onları ilkokul yaşan- Çalışma grubundaki çocukların %
tısına hazırlaması öncelikli amaçlarındandır. 64.3' ünün daha önceden de okul öncesi eği-
Bunun yanında programın esnek, sarmal ve tim almış olmaları, doğal olarak her iki grup-
eklektik olması, çocukların bireysel özellikle- taki çocukların görsel-motor bütünlük, görsel
rine göre uyarlanabilmesi, oyun, sanat, mü- algı ve motor koordinasyon becerilerinin geli-
zik, drama vb gibi çeşitli etkinlikleri barın- şimi üzerinde etkili olmaktadır. Ferah (1996)
dırması ve en önemlisi çocukların keşfederek, yaptığı çalışmada ilk okuma yazma öğreti-
yaparak yaşayarak öğrenmesini ön plana minde görsel algılama ve zekanın önemini
çıkarması önemli özelliklerindendir (Meb, incelemiştir. Araştırmaya okul öncesi eğitim
326
Zülfiye Gül ERCAN & Emine AHMETOĞLU & Neriman ARAL
almış ve almamış 60 çocuk dahil edilmiştir. tir. Sanghavi ve Kelkar (2005) yaşları on-
Araştırmada çocukların bir yıl boyunca not ondört arasında değişen, öğrenme güçlüğü
tuttukları defterler ile dikte parçaları incelen- olan (32 çocuk) ve normal gelişim gösteren (80
miş ve araştırma sonucunda okul öncesi eği- çocuk) çocukların görsel-motor koordinasyon
timi almış olan çocukların Görsel Algı Test gelişimlerini incelemiş ve öğrenme güçlüğü
puanlarının okul öncesi eğitimi almamış olan olan çocuklara oniki haftalık terapi programı
çocuklardan daha yüksek olduğu bulunmuş- uygulamışlardır. Deney grubundaki çocuklar
tur. evde ve merkezde bu programı takip etmiş-
Çalışma grubundaki çocukların eği- lerdir. Normal gelişim gösteren çocuklar do-
timli ailelerden gelmeleri (annelerin % 84.3’ ğal seyrine bırakılmışlardır. Araştırma sonu-
ünün, babaların % 91.4’ünün üniversite me- cunda deney grubundaki çocukların görsel-
zunu olması) çocuklarının eğitimleri ve geli- motor bütünlük becerilerinin kontrol grubun-
şimleri için imkan sunma durumları da ço- dakilere nazaran daha fazla ilerlediği bulun-
cukların görsel motor bütünlük gelişimine muştur. Denton, Cope ve Moser (2006) altı-
olumlu yönde katkı sağlamış olabilir. Josman, onbir yaş arasındaki 38 çocuğa beş hafta süre-
Abdallah ve Engel-Yeger (2006) de çalışma- since haftada dört kez yazma becerilerini des-
sında ailenin eğitim seviyesinin ve çocuğuna tekleyen duyu-motor ve terapötik yaklaşım
sunduğu imkanların artmasına bağlı olarak uygulamışlardır. Çocuklar üç gruba ayrılmış-
çocukların görsel algı, görsel motor bütünlük tır. İlk gruba duyu-motor yaklaşım, ikinci
becerilerinin arttığını vurgulamışlardır. gruba terapötik yaklaşım, üçüncü gruba dü-
Çalışmamızda görsel algı eğitiminin zenli eğitim sunulmuştur. Araştırma sonu-
deney grubundaki çocukların görsel-motor cunda araştırmaya katılan çocukların hepsinin
bütünlük, görsel algı ve motor koordinasyon görsel-motor becerilerinde ilerleme olduğu,
becerilerinin gelişimine ilişkin ön testten son duyu-motor grubundaki ilerlemelerin diğer
teste doğru olan değişimlerinin, kontrol gru- iki gruptan daha fazla olduğu bulunmuştur.
bundaki çocuklara göre anlamlı bir şekilde Görener (2006) hazırlamış olduğu görsel algı
yüksek olduğu tespit edilmiş, yani destek programını on iki hafta süreyle haftada üç kez
eğitiminin çocukların görsel-motor bütünlük, çocuklara uygulamıştır. Araştırmacı uygula-
görsel algı ve motor koordinasyon becerilerini nan programın görsel algılamanın tüm boyut-
desteklemede önemli bir etkisi olduğu bu- larında çocukların gelişimini desteklediğini
lunmuştur. bulmuştur. Mc Garrigle ve Nelson (2006)
Alan yazını incelendiğinde çalışma- Avusturalya' da bölgesel yerli okuluna devam
mızla benzer sonuçlar elde etmiş birçok ça- eden, nörolojik, tıbbi ve gelişimsel problemi
lışma tespit edilmiştir. Koç (2002) 70 anasınıfı olmayan 16 birinci sınıf öğrencisine yönelik
çocuğunun görsel algı becerilerini destekle- okul becerilerini destekleyici programın etkili-
mek amacıyla örnek bir program modeli ha- liğini incelemişlerdir. Çocuklar deney ve
zırlamıştır. Araştırmaya katılan çocukları kontrol grubuna ayrılmış, deney grubuna
rastgele örnekleme yöntemiyle deney ve kont- düzenli okul eğitiminin haricinde altı hafta
rol grubuna ayırmış ve onlara 30 dakikalık boyunca hafta bir kez bireysel olarak destek-
sürelerle haftada üç kez eğitim programı uy- leyici eğitim verilmiş, kontrol grubu doğal
gulamıştır. Araştırma sonucunda deney gru- süreçlerine bırakılmışlardır. Hazırlanan des-
bunun göz-motor koordinasyonu, şekil-zemin tekleyici eğitim programında görsel algı, gör-
algılama, şekil sabitliğini algılama ile mekan sel-motor koordinasyon, makasla kesme, bon-
ile konumu algılama ve mekan ilişkilerini cuk dizme, hamur yoğurma, boyama ve çizgi
algılama boyutlarında kontrol grubuna naza- çalışmalarına yer verilmiştir. Araştırma sonu-
ran anlamlı bir gelişme olduğu tespit edilmiş- cunda deney grubundaki çocukların; makasla
Görsel Algı Eğitiminin Beş-Altı Yaş Grubundaki Çocukların Görsel-Motor Bütünlük Derecelerine Etkisi 327
kesme, boncuk dizme, boyama vb. ince motor deney grubuna ve bir kontrol grubuna ayrıl-
becerilerinde ve yazma becerilerinde kontrol mışlardır. Birinci deney grubuna fizyotera-
grubundaki çocuklara göre daha fazla gelişme pistler tarafından çocuğun geri kaldığı beceri-
gösterdikleri bulunmuştur. Ratzon vd. (2007) leri desteklemeye yönelik görsel-motor bütün-
düşük sosyo ekonomik seviyeden gelen birin- lük etkinlikleri bireysel olarak on iki hafta
ci sınıf öğrencilerinin görsel-motor koordi- boyunca haftada bir 45 dakika süresince uy-
nasyon güçlüklerine karşı uygulanan eğitim gulamış, ikinci deney grubuna devam ettikleri
programının etkilerini araştırmışlardır. Araş- okuldaki fizyoterapistler tarafından eğitim
tırmaya düşük sosyo-ekonomik düzeyden programına ek olarak okul becerilerinin para-
gelen ve yaş ortalaması 80 ay olan 52 birinci lelinde görsel motor bütünlük etkinlikleri sınıf
sınıf öğrencisi dahil edilmiştir. Çocuklardan ortamında ve grup halinde uygulanmış,
24’ü deney grubunu, 28 çocuk kontrol grubu- üçüncü deney grubuna öğretmenlerin ve fiz-
nu oluşturmuştur. Deney grubundaki çocuk- yoterapistlerin görüş birliği içerisinde hazır-
lara görsel algıyı, ince ve kaba motor becerile- ladıkları görsel motor bütünlük etkinlikleri
ri destekleyen oyunlar ile kağıt kalem etkin- sınıfta öğretmenler tarafından haftada üç kez
liklerini içeren program haftada bir kez 45 on beş dakika süresince uygulanmıştır. Kont-
dakikalık sürelerle 12 hafta uygulanmıştır. rol grubundaki çocuklar doğal süreçlerine
Araştırma sonucunda deney grubundaki ço- bırakılmışlardır. Görsel motor bütünlük eği-
cukların kontrol grubuna nazaran istatistiksel timinin deney grubundaki çocukların görsel
olarak anlamlı derecede gelişme gösterdikleri motor bütünlük becerilerinin; el göz koordi-
ve gelişmenin çocukların göz-motor koordi- nasyonu, kopyalama becerileri, mekansal
nasyonu, kopya etme ve taklit, mekansal iliş- ilişkileri kavrama becerilerini desteklediği,
kileri algılama alanlarında daha fazla olduğu çocukların gelişimlerinde yöntemlere bağlı
gözlenmiştir. Tüfekçioğlu ve Ayça (2008) dört olarak farklılık olmadığı, deney grubundaki
ile altı yaş arasında değişen çocuklara yönelik çocukların kontrol grubundaki çocuklara göre
hazırladığı algısal motor gelişim programının, daha fazla gelişme gösterdiği bulunmuştur.
denge ve çabukluk üzerine etkisini incelemiş- Bazyk ve diğerleri (2009) kaynaştırma eğiti-
lerdir. Araştırmaya 30 deney, 32 kontrol gru- minin uygulandığı anasınıfındaki çocuklara
bu olmak üzere toplam 62 çocuk katılmış, verilen meşguliyet terapisinin etkileri ince-
deney gurubu için 14 hafta süreyle algısal lenmiştir. Anasınıfındaki engeli olan ve olma-
motor gelişim aktiviteleri uygulanmıştır. yan tüm çocuklar bir yıl boyunca terapiye
Araştırmanın sonunda, deney ve kontrol gru- dahil edilmiştir. Ek olarak engelli öğrenciler
bunun ön-test son-test motor performans bireysel eğitim programına devam etmişler-
değerlerinde, artış bulunmuştur. Deney ve dir. Araştırma sonucunda terapinin tüm ço-
kontrol karşılaştırıldığında deney grubundaki cukların görsel motor becerilerini, yazmaya
artış daha fazla olmasına rağmen aradaki fark hazırlık becerilerini geliştirdiği bulunmuştur.
anlamlı bulunmamıştır. Ratzon vd. (2009) Poon, Li-Tsang, Weiss ve Rosenblum (2010)
düşük sosyo ekonomik düzeyden gelen ve yazma bozukluğu olan öğrenme güçlüğüne
kaynaştırma okuluna devam eden birinci sınıf sahip çocukların Çince yazma performansını
öğrencilerine farklı yöntemleri içeren kısa güçlendirmeye yönelik bilgisayar destekli
süreli görsel motor bütünlük eğitimlerinin görsel algı ve görsel-motor bütünlük progra-
etkilerini araştırmışlardır. Araştırmaya Beery- mının etkilerini incelemişlerdir. Araştırmaya
Buktenica Gelişimsel Görsel Motor Bütünlük 26 çocuk dahil edilmiş, rastgele örnekleme
Testinde düşük puan alan (21. yüzdelik dili- yöntemiyle deney ve kontrol grubuna ayrıl-
minde olan) 147 öğrenci dahil edilmiştir. mışlardır. Deney grubundaki çocuklara sekiz
Rastgele örnekleme yöntemiyle çocuklar üç seanslık bilgisayar destekli görsel-bütünlük
328
Zülfiye Gül ERCAN & Emine AHMETOĞLU & Neriman ARAL
programı uygulanmıştır. Kontrol grubundaki tig Görsel Algı test puanları arasında anlamlı
çocuklar öğretmen tarafından verilen gele- bir farklılık bulunmamakla birlikte deney
neksel yazma eğitimine devam etmişlerdir. grubunun Frostig Görsel Algı testinin göz-
Araştırma sonucunda deney grubundaki ço- motor koordinasyonu, şekil-zemin ayırımı,
cukların görsel algılamalarında gelişme ve algılama sabitliği, mekanda konum ve me-
yazma sürelerinde artış görülmüştür. Müda- kansal ilişkiler alt boyutunda toplam test pu-
hale sonrasında görsel-motor bütünlük ve anında öntest ve sontest puanları arasında
okunaklı yazma becerileri arasında anlamlı anlamlı farklılık bulunmuştur. Benzer şekilde
bir farklılık bulunamamıştır. Dibek (2012) beş deney ve kontrol grubunu Silver Çizim testi-
yaş grubundaki çocukların görsel-motor bece- nin; Çizime Dayalı Öngörü, Çizime Dayalı
rilerini desteklemek için görsel-motor beceri Gözlem, Çizime Dayalı Hayal Etme alt boyut-
destekleme programı hazırlamıştır Araştır- larında ve toplam puanında son test puanları
maya 17'si deney, 16'sı kontrol olmak üzere arasında anlamlı bir farklılık bulunmamakla
toplam 33 çocuk katılmıştır. On hafta boyun- birlikte, deney grubunun Çizim Testi ve alt
ca, haftada üç gün program uygulanmıştır. boyutları ait öntest ve sontest puanları ara-
Araştırma sonucunda deney grubundaki ço- sında anlamlı farklılık bulunmuştur. Yapılan
cukların görsel-motor bütünlük becerilerinin farklı bir çalışmada ise gerçeküstücü mekân
kontrol grubuna nazaran daha fazla ilerlediği, resimleriyle öğrencilere mekân kavramı,
çocuklara sunulan destek programının çocuk- mekân içerisinde yer alan elemanların ve fak-
ların görsel algı, motor koordinasyon, ve gör- törlerin nasıl kazandırıldığı ve öğrencilerin
sel-motor bütünlük becerilerini desteklediği resimlerine nasıl yansıdığını incelenmiştir.
bulunmuştur. Yukay–Yüksel ve Yurtsever- Çalışma grubu ilköğretim 6., 7., 8. sınıfa de-
Kılıçgün (2012) okul öncesi eğitim kurumuna vam eden öğrenciler arasından yansız olarak
devam eden 4-5 yaş çocukların görsel algı belirlenen 131 öğrenciden oluşmuştur. Öğren-
gelişimlerine “Frostig Gelişimsel Görsel Algı cilere sekiz hafta süresince konuyla ilgili eği-
Eğitim Programı”nın etkisini incelemişlerdir. tim verilmiş eğitim araştırma sonunda çalış-
Araştırmaya 161 deney, 161 kontrol olmak ma grubundaki çocukların, çizgi kullanımı,
üzere toplam 322 çocuk katılmıştır. Deney renk kullanımı, açık- koyu leke değerlerinin
grubundaki çocuklara 5 ay boyunca haftada kullanımı, ton değerleri kullanımı, vurgunun
iki gün “Frostig Gelişimsel Görsel Algı Eğitim kullanımı, perspektif kullanımı bakımından
Programı”, okuma-yazma hazırlık çalışmala- gelişme gösterdiği bulunmuştur. Araştırmacı-
rına dahil edilerek uygulanmıştır. Kontrol lar verilen eğitimin ve öğrencilere sunulan
grubunda yer alan çocuklar ise normal okul örneklerin, teorik bilgilerini, zevk alma düze-
programlarına devam etmişlerdir. Araştırma yini arttırdığı gibi görsel algılarını da geliş-
sonunda okul öncesi 4-5 yaş çocuklara görsel tirmede büyük rol oynadığını, sanat eğitimi-
algılamayı destekleyici bir çalışmanın, çocuk- nin bakmayı ve görmeyi öğretmesi açısında
ların görsel algılama becerilerini olumlu yön- önem taşıdığını belirtmişlerdir (Bulut & Be-
de etkilediği görülmüştür. Kurtulmuş ve Te- yoğlu 2014).
mel (2013) görsel algı eğitim programının
okul öncesi dönem çocuklarının görsel algı ve SONUÇ VE ÖNERİLER
çizim becerilerine etkisini incelemişlerdir. Araştırmada görsel algı eğitim prog-
Çalışmaya 40 çocuk katılmış, 20 çocuk deney, ramının beş altı yaş grubundaki çocukların
20 çocuk kontrol grubuna ayrılmıştır. Sekiz görsel-motor bütünlük becerilerinin gelişimi
hafta süresince deney grubuna görsel algı üzerinde etkisi incelenmiştir. Hazırlanan gör-
eğitim programı uygulanmıştır. Araştırma sel algı eğitim programının beş-altı yaş gru-
sonucunda deney ve kontrol grubunun Fros- bundaki çocukların görsel-motor bütünlük,
Description:Görsel-motor bütünlük, görsel algı ve özellikle el-göz koordinasyonunu yaşına kadar görsel-motor bütünlük becerilerini gerçekleştirmek için yeterli
