Table Of ContentGORGIAS
HELENAE ENCOMIVM
PETRVS BEMBVS
GORGIAE LEONTINI
IN HELENAM LAVDATIO
EDIDIT
FRANCESCO DONADI
GLOSSARIOLVM GRAECO-LATINVM ADIVNXIT
ANTONIA MARCHIORI
DE GRUYTER
ISBN 978-3-11-031635-3
e-ISBN (PDF) 978-3-11-041157-7
e-ISBN (EPUB) 978-3-11-041162-1
ISSN 1864-399X
Library of Congress Cataloging-in-Publication Data
A CIP catalogue record for this book has been applied for at the Library of Congress.
Bibliographic information published by the Deutsche Nationalbibliothek
The Deutsche Nationalbibliothek lists this publication in the Deutsche Nationalbibliografie;
detailed bibliographic data are available in the Internet at http://dnb.dnb.de.
© 2016 Walter de Gruyter GmbH, Berlin/Boston
Printing: Hubert & Co. GmbH & Co. KG, Göttingen
♾ Gedruckt auf säurefreiem Papier
Printed in Germany
www.degruyter.com
Augusto Corsini
medico clarissimo ac chirurgo
qui secunda vita me donavit
hoc volvmine continentvr
Praefatio························································································ ix
1. Stemmatis constitutio··························································· ix
2. Superior pars stemmatis························································ x
3. Inferior pars stemmatis······················································· xv
4. Huius editionis ratio······················································ xxviii
5. Conclusiones································································· xxxiii
Stemma codicum······································································ xxxv
Libri manu scripti·································································· xxxvii
Libri impressi············································································ xliii
Gorgiae Helenae encomium
Conspectus siglorum································································· 3
Textus························································································· 5
Petri Bembi laudatio et Constantini Lascaris antigraphus
Conspectus siglorum······························································· 14
Textus······················································································· 15
Glossariolum Graeco-Latinum······················································ 33
praefatio
1. stemmatis constitvtio1
Inspectio omnium librorum manu scriptorum (qui a nobis inventi
sunt, usque ad duodequadraginta exemplarium numerum) Her-
mannum Dielsium in eo fortasse lapsum esse demonstravit, quod
pro fundamento sine ullo dubio duos perantiquos codices, A
(Burneianum 95) et X (Palatinum Graecum 88) habuerit conge-
riemque codicum recentiorum vel deteriorum, inprimis a Bekkero
collatorum (eiusque iudicio descriptorum), neglexerit et communi
siglo r denotaverit.2 Iam diu Fredericus Blass duos libros ex uno
fonte ortos esse explanaverat:
Itaque hoc primum tenendum arbitror, fuisse aliquod arche-
typum ex quo omnes nostri codices derivati sint. Id quod
lacunis corruptelisque multis quae omnibus communes sunt
evincitur.3
At illi videbatur liberam optionem tribuendam esse ubi A et X
inter se discederent.4 Dielsius noster, contra, praecipue libro Bur-
neiano (iure optimo) innitebatur, e silentio ratus eius lectiones po-
tiores et minus negligendas esse quam codicis Palatini. E codice
Burneiano, eius quidem opinione, tantum apographum Florenti-
num Laurentianum IV.11 (B) pendere pro certo habebat, e contra
ex Heidelbergensi Palatino Graeco 88 (X) cetera exemplaria manu
scripta recte fluxisse putabat.
1 De editionum vexata quaestione, cf. Donadi 1982, XLVIII–LXI.
2 “Die Helena ist nur in zwei selbständigen Hss. überliefert: A (…) und X
(…). Konjekturen der Apographa sind mit r bezeichnet” (D.-K., 288).
Cum Hermanno Diels vehementer Otto Immisch in sua editione (1927)
contendit: “Hermannus Dielsius de Gorgiae Helena optime meritus (…)
in eo videtur erravisse, quod iudicium post Bekkerum vulgatum secutus
codicem Crippsianum A pro fundamento habuit. Contraria ratione ego
mihi persuasi (quae res ad genuina verba recuperanda permultum valet)
Palatino potius libro X innitendum esse” (Immisch, III).
3 Blass1, XI.
4 Blass2, XXIX.
x praefatio
Recensentibus maximam horum codicum partem nobis per-
suasum est haudquaquam Dielsium putavisse uni Palatino codici
ex altero ramo stemmatis fidem esse tribuendam: recensio codi-
cum Parisini Coisliniani 249 (V, s. X ex. – XI in.), Palatini Graeci
88 (X, s. XII ex. – XI in.), Mediolanensis Ambrosiani D 42 sup.
(Am , s. XIV), Parisini Graeci 1038 (R, saec. XIV pr. pars), Vaticani
3
Graeci 2207 (Co, s. XIV in.) certiores nos fecit codicem Burneia-
num A nihil prorsus uni codici Palatino X oppositum esse, sed
potius hyparchetypo (cid:425), ex quo, per recentiores interpositos (cid:426) (cid:427) (cid:428)
(cid:429), omnes codices nobis noti orti sint necesse est.
2. svperior pars stemmatis
Tabula I
codicum V X Am R Co lectiones contra codicis Burneiani A lectiones
3
A V X Am R Co
3
1.4 (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:439)(cid:440)(cid:680)(cid:426)(cid:435)(cid:424) om. (cid:433)(cid:424)(cid:619)
1.4 (cid:525)(cid:439)(cid:424)(cid:620)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (cid:525)(cid:439)(cid:424)(cid:620)(cid:436)(cid:735) (cid:525)(cid:439)(cid:424)(cid:620)(cid:436)(cid:448)(cid:436)
2.8 (cid:570)(cid:435)(cid:622)(cid:445)(cid:448)(cid:436)(cid:438)(cid:441) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:570)(cid:435)(cid:622)(cid:447)(cid:444)(cid:446)(cid:438)(cid:441) (cid:570)(cid:435)(cid:622)(cid:447)(cid:444)(cid:446)(cid:438)(cid:441) ((cid:570)(cid:435)(cid:622)(cid:447)(cid:430)(cid:445)(cid:438)(cid:441) Xsscr)
(cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:570)(cid:435)(cid:622)(cid:445)(cid:448)(cid:436)(cid:438)(cid:441)
2.9 (cid:445)(cid:618)(cid:435)(cid:430) (cid:572) om. (cid:572)
3.17 (cid:434)(cid:428)(cid:426)(cid:438)(cid:435)(cid:616)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (cid:427)(cid:615) (cid:431)(cid:436)(cid:430)(cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:427)(cid:615) (cid:434)(cid:428)(cid:426)(cid:438)(cid:435)(cid:616)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (cid:427)(cid:615) (cid:431)(cid:436)(cid:430)(cid:443)(cid:438)(cid:724)
4.19 om. (cid:427)(cid:615) (cid:443)(cid:438)(cid:432)(cid:438)(cid:624)(cid:443)(cid:448)(cid:436) (cid:427)(cid:615)
4.22 (cid:435)(cid:616)(cid:426)(cid:424) (cid:435)(cid:428)(cid:426)(cid:614)(cid:434)(cid:424)
4.24 (cid:553)(cid:427)(cid:620)(cid:424)(cid:441) (cid:438)(cid:553)(cid:433)(cid:428)(cid:620)(cid:424)(cid:441)
5.27 (cid:428)(cid:553)(cid:427)(cid:622)(cid:442)(cid:432) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:428)(cid:553)(cid:427)(cid:622)(cid:442)(cid:432)(cid:436) (cid:512)
6.32 (cid:425)(cid:438)(cid:444)(cid:434)(cid:618)(cid:435)(cid:424)(cid:442)(cid:432) (Apr)… (cid:425)(cid:438)(cid:444)(cid:434)(cid:428)(cid:624)(cid:435)(cid:424)(cid:442)(cid:432) (Apr)… (cid:425)(cid:438)(cid:444)(cid:434)(cid:618)(cid:435)(cid:424)(cid:443)(cid:432)… (cid:433)(cid:428)(cid:434)(cid:428)(cid:624)(cid:442)(cid:435)(cid:424)(cid:443)(cid:432)…
(cid:447)(cid:430)(cid:445)(cid:620)(cid:442)(cid:435)(cid:424)(cid:442)(cid:432)(cid:436) (cid:447)(cid:430)(cid:445)(cid:620)(cid:442)(cid:435)(cid:424)(cid:443)(cid:432)
6.37 (cid:557)(cid:442)(cid:438)(cid:436) (cid:544)(cid:442)(cid:442)(cid:438)(cid:436)
6.39 (cid:557)(cid:442)(cid:438)(cid:436) (cid:544)(cid:443)(cid:443)(cid:438)(cid:436) ((cid:544)(cid:442)(cid:442)(cid:438)(cid:436) (cid:429) Am)
4
6.39 (cid:431)(cid:428)(cid:621)(cid:441) (cid:431)(cid:428)(cid:438)(cid:619)
6.40 (cid:443)(cid:738) (cid:431)(cid:428)(cid:738) (cid:443)(cid:696) (cid:431)(cid:428)(cid:738)
7.45 s. (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:434)(cid:622)(cid:426)(cid:735) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:436)(cid:622)(cid:435)(cid:735) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:529)(cid:440)(cid:426)(cid:735), (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:436)(cid:622)(cid:435)(cid:735) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:434)(cid:622)(cid:426)(cid:735) (cid:433)(cid:424)(cid:619)
(cid:529)(cid:440)(cid:426)(cid:735),
(cid:434)(cid:622)(cid:426)(cid:735) (cid:435)(cid:615)(cid:436) (cid:424)(cid:553)(cid:443)(cid:620)(cid:424)(cid:441), (cid:436)(cid:622)(cid:435)(cid:735) (cid:427)(cid:615) (cid:509)(cid:443)(cid:432)(cid:435)(cid:620)(cid:424)(cid:441) (cid:436)(cid:622)(cid:435)(cid:735) (cid:435)(cid:615)(cid:436) (cid:509)(cid:443)(cid:432)(cid:435)(cid:620)(cid:424)(cid:441), (cid:434)(cid:622)(cid:426)(cid:735) (cid:427)(cid:615)
(cid:424)(cid:553)(cid:443)(cid:620)(cid:424)(cid:441)
9.58 (cid:439)(cid:622)(cid:431)(cid:438)(cid:441) (cid:445)(cid:432)(cid:434)(cid:438)(cid:439)(cid:428)(cid:436)(cid:431)(cid:618)(cid:441) (cid:445)(cid:620)(cid:434)(cid:438)(cid:441) (cid:445)(cid:432)(cid:434)(cid:438)(cid:439)(cid:428)(cid:436)(cid:431)(cid:618)(cid:441)
9.59 (cid:428)(cid:581)(cid:443)(cid:444)(cid:446)(cid:620)(cid:424)(cid:432)(cid:441) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:427)(cid:444)(cid:442)(cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:426)(cid:620)(cid:424)(cid:432)(cid:441) (cid:428)(cid:581)(cid:443)(cid:444)(cid:446)(cid:620)(cid:424)(cid:441) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:427)(cid:444)(cid:442)(cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:426)(cid:620)(cid:424)(cid:441)
10.61 (cid:525)(cid:439)(cid:735)(cid:427)(cid:424)(cid:619) (cid:538)(cid:427)(cid:438)(cid:436)(cid:424)(cid:619)
10.62 (cid:525)(cid:439)(cid:424)(cid:426)(cid:448)(cid:426)(cid:438)(cid:619) (cid:434)(cid:624)(cid:439)(cid:430)(cid:441) (cid:509)(cid:439)(cid:424)(cid:426)(cid:448)(cid:426)(cid:438)(cid:619) (cid:434)(cid:624)(cid:439)(cid:430)(cid:441)
10.64 (cid:424)(cid:581)(cid:443)(cid:617)(cid:436) (cid:426)(cid:438)(cid:430)(cid:443)(cid:428)(cid:620)(cid:424) om. (cid:424)(cid:581)(cid:443)(cid:617)(cid:436)
praefatio xi
11.69 (cid:574)(cid:435)(cid:438)(cid:432)(cid:438)(cid:441) (cid:543)(cid:436) (cid:574)(cid:435)(cid:438)(cid:432)(cid:438)(cid:441) (cid:599)(cid:436)
12.76 (cid:525)(cid:437)(cid:695)(cid:436) (cid:529)(cid:437)(cid:428)(cid:432)(cid:436)
12.77 (cid:570) (cid:428)(cid:553)(cid:427)(cid:625)(cid:441) (cid:573)(cid:436)(cid:428)(cid:432)(cid:427)(cid:438)(cid:441) ((cid:435)(cid:615)(cid:436) (cid:573)(cid:436)(cid:428)(cid:432)(cid:427)(cid:438)(cid:441) (cid:426))
12.78 om. (cid:443)(cid:617)(cid:436) (cid:443)(cid:617)(cid:436) (cid:447)(cid:444)(cid:446)(cid:617)(cid:436)
12.81 om. (cid:443)(cid:738) (cid:443)(cid:738) (cid:434)(cid:622)(cid:426)(cid:735)
13.84 s. (cid:513)(cid:439)(cid:432)(cid:442)(cid:443)(cid:424) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:513)(cid:427)(cid:430)(cid:434)(cid:424) (cid:513)(cid:427)(cid:430)(cid:434)(cid:424) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:513)(cid:439)(cid:432)(cid:442)(cid:443)(cid:424)
14.94 (cid:529)(cid:443)(cid:428)(cid:440)(cid:447)(cid:424)(cid:436) (cid:529)(cid:443)(cid:440)(cid:428)(cid:447)(cid:424)(cid:436)
14.96 (cid:525)(cid:437)(cid:424)(cid:440)(cid:435)(cid:614)(cid:433)(cid:428)(cid:444)(cid:442)(cid:424)(cid:436) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:525)(cid:426)(cid:438)(cid:618)(cid:443)(cid:428)(cid:444)(cid:442)(cid:424)(cid:436) (cid:525)(cid:445)(cid:424)(cid:440)(cid:435)(cid:614)(cid:433)(cid:428)(cid:444)(cid:442)(cid:424)(cid:436) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:525)(cid:437)(cid:428)(cid:426)(cid:438)(cid:618)-
(cid:443)(cid:428)(cid:444)(cid:442)(cid:424)(cid:436)
15.99 (cid:443)(cid:424)(cid:724)(cid:443)(cid:424) (cid:439)(cid:614)(cid:436)(cid:443)(cid:424) om. (cid:439)(cid:614)(cid:436)(cid:443)(cid:424)
15.100 (cid:529)(cid:446)(cid:428)(cid:432) (cid:445)(cid:624)(cid:442)(cid:432)(cid:436) om.
17.112 s. (cid:435)(cid:424)(cid:443)(cid:424)(cid:620)(cid:438)(cid:432)(cid:441) (cid:439)(cid:622)(cid:436)(cid:438)(cid:432)(cid:441) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:427)(cid:428)(cid:432)(cid:436)(cid:424)(cid:709)(cid:441) (-(cid:438)(cid:709)(cid:441) Apr) (cid:435)(cid:424)(cid:443)(cid:424)(cid:620)(cid:424)(cid:432)(cid:441) (cid:436)(cid:622)(cid:442)(cid:438)(cid:432)(cid:441) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:427)(cid:428)(cid:432)(cid:436)(cid:438)(cid:709)(cid:441)
(cid:436)(cid:622)(cid:442)(cid:438)(cid:432)(cid:441) (cid:439)(cid:622)(cid:436)(cid:438)(cid:432)(cid:441) (-H)
18.121 (cid:525)(cid:436)(cid:428)(cid:440)(cid:426)(cid:614)(cid:429)(cid:428)(cid:443)(cid:424)(cid:432) (cid:525)(cid:440)(cid:426)(cid:614)(cid:429)(cid:438)(cid:436)(cid:443)(cid:424)(cid:432)
18.121 (cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:426)(cid:435)(cid:614)(cid:443)(cid:448)(cid:436) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:442)(cid:448)(cid:435)(cid:614)(cid:443)(cid:448)(cid:436) om. (cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:426)(cid:435)(cid:614)(cid:443)(cid:448)(cid:436) (cid:433)(cid:424)(cid:619)
20.132 (cid:529)(cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:437)(cid:428)(cid:436) (cid:512) (cid:529)(cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:437)(cid:428) om. (cid:512) (cid:529)(cid:439)(cid:440)(cid:424)(cid:437)(cid:428)
21.185 s. (cid:443)(cid:738) (cid:435)(cid:622)(cid:435)(cid:735) (-(cid:438)(cid:436) (cid:525)(cid:431)(cid:616)(cid:435)(cid:428)(cid:436) Apr) (cid:572)(cid:436) (cid:525)(cid:436)(cid:428)(cid:431)(cid:616)(cid:435)(cid:430)(cid:436) (cid:443)(cid:738) (cid:436)(cid:622)(cid:435)(cid:735) (cid:572)(cid:436) (cid:525)(cid:431)(cid:616)(cid:435)(cid:430)(cid:436)
21.136 s. (cid:525)(cid:436) (cid:509)(cid:440)(cid:446)(cid:696) (cid:525)(cid:439)' (cid:509)(cid:440)(cid:446)(cid:696)
Quinque codices V X Am R Co, qui quidem cum libro A pugnant,
3
inter se consentiunt, illique pendeant necesse est ex communi
hyparchetypo (cid:425). Quod nempe archetypus extet pro certo habemus,
cum A et (cid:425) communem locum diffractum habeant (cf. 12. 76 s.),
fortasse glossa intrusa inquinatum (cf. 12. 75 (cid:586)(cid:435)(cid:436)(cid:438)(cid:441) (cid:543)(cid:434)(cid:431)(cid:428)(cid:436)), et pro-
babilem lacunam (cf. 2. 7). Quae cum ita sint, ratio quae intercedat
inter A et (cid:425), hoc stemmate in nuce depingi posse videtur:
2.1 Familia codicis A
E Burneiano A unum diligentissimum exemplar, scilicet codex
Laurentianus IV. 11 (B), descriptum Marci Musuri manu, originem
trahit, emptum Vatopedi (in monte Atho) ab Iano Lascare nomine
xii praefatio
et sumptu Laurentii de Medicis anno 1492. Illud exemplar Floren-
tiam pervenit, multis annis antequam A urbem attingeret.5
2.2 Familia codicis (cid:425): hyparchetypus (cid:426)
Codices Am et R permultis singularibus lectionibus mendisque
3
atque ope ingenii innovationibus artissime coniuncti sunt:
Tabula II
codicum Am R lectiones peculiares contra codicum A, V X Co
3
lectiones
3.17 (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:427)(cid:615) (cid:426)(cid:428)(cid:436)(cid:438)(cid:435)(cid:616)(cid:436)(cid:438)(cid:444)
7.49 (cid:438)(cid:553)(cid:433)(cid:443)(cid:428)(cid:709)(cid:440)(cid:424)(cid:432)
9.58 (cid:445)(cid:620)(cid:434)(cid:438)(cid:441) (cid:445)(cid:432)(cid:434)(cid:438)(cid:439)(cid:424)(cid:431)(cid:618)(cid:441)
9.60 s. (cid:525)(cid:439)(cid:689) (cid:513)(cid:434)(cid:434)(cid:438)(cid:444)
12.77 (cid:435)(cid:615)(cid:436) (cid:573)(cid:436)(cid:428)(cid:432)(cid:427)(cid:438)(cid:441) (cid:530)(cid:437)(cid:428)(cid:432) (cid:435)(cid:615)(cid:436) (cid:438)(cid:587)(cid:436)
15.97 post (cid:574)(cid:443)(cid:432) om. (cid:435)(cid:615)(cid:436)
16.105 s. (cid:509)(cid:433)(cid:432)(cid:436)(cid:427)(cid:624)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:435)(cid:616)(cid:434)(cid:434)(cid:438)(cid:436)(cid:443)(cid:438)(cid:441) (cid:573)(cid:436)(cid:443)(cid:438)(cid:441)
18.120 (cid:442)(cid:626)(cid:435)(cid:424)(cid:442)(cid:432)(cid:436)
Communis omissio (15. 97), antigraphi vitia (9. 58, 12. 77), nonnul-
laeque laudabiles coniecturae: 3. 17: (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:427)(cid:615) (cid:426)(cid:428)(cid:436)(cid:438)(cid:435)(cid:616)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (ex (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:427)(cid:615)
(cid:434)(cid:428)(cid:436)(cid:438)(cid:435)(cid:616)(cid:436)(cid:438)(cid:444) hyparchetypi (cid:425)); 16. 105s.: 〈(cid:509)〉(cid:433)(cid:432)(cid:436)(cid:427)(cid:624)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:435)(cid:616)(cid:434)(cid:434)(cid:438)(cid:436)(cid:443)(cid:438)(cid:441)
(cid:573)(cid:436)(cid:443)(cid:438)(cid:441) (ex (cid:433)(cid:432)(cid:436)(cid:427)(cid:624)(cid:436)(cid:438)(cid:444) (cid:443)(cid:438)(cid:724) (cid:435)(cid:616)(cid:434)(cid:434)(cid:438)(cid:436)(cid:443)(cid:438)(cid:441) (cid:573)(cid:436)(cid:443)(cid:438)(cid:441) archetypi A (cid:425)) classem
illustrant; testium relationes intelligere ex tabulis III a et III b
facile est:
Tabula III a
codicis Am lectiones peculiares
3
4.24 (cid:438)(cid:554)… (cid:428)(cid:581)(cid:428)(cid:437)(cid:620)(cid:424)(cid:436) om.
5.31 (cid:428)(cid:553)(cid:441) (cid:443)(cid:617)(cid:436) (cid:411)(cid:440)(cid:438)(cid:620)(cid:424)(cid:436)] (cid:525)(cid:439)(cid:619) (cid:411)(cid:440)(cid:438)(cid:620)(cid:424)(cid:436)
7.42 (cid:433)(cid:424)(cid:619)… (cid:582)(cid:425)(cid:440)(cid:620)(cid:442)(cid:431)(cid:430) om.
12.75 inter (cid:570)(cid:435)(cid:438)(cid:620)(cid:448)(cid:441) et (cid:525)(cid:613)(cid:436) spatium vacuum circiter trium litterarum
12.77 (cid:538) ante (cid:509)(cid:436)(cid:614)(cid:426)(cid:433)(cid:430) om.
15.101 inter (cid:529)(cid:443)(cid:444)(cid:446)(cid:428) et (cid:443)(cid:695)(cid:441) (cid:573)(cid:447)(cid:428)(cid:448)(cid:441) spatium vacuum circiter trium
litterarum
16.108 s. (cid:427)(cid:432)(cid:613)… (cid:427)(cid:432)(cid:613)] (cid:439)(cid:440)(cid:621)(cid:441)… (cid:439)(cid:440)(cid:621)(cid:441)
19.123 (cid:529)(cid:440)(cid:448)(cid:443)(cid:438)(cid:441) (cid:443)(cid:696) (cid:447)(cid:444)(cid:446)(cid:696)] (cid:442)(cid:626)(cid:435)(cid:424)(cid:443)(cid:438)(cid:441) (cid:443)(cid:617)(cid:436) (cid:447)(cid:444)(cid:446)(cid:617)(cid:436)
19.128 (cid:543)(cid:434)(cid:431)(cid:428) (cid:426)(cid:613)(cid:440) (cid:433)(cid:424)(cid:619) (cid:543)(cid:434)(cid:431)(cid:428)
5 Cf. Speranzi4, 344–359, Speranzi6, passim.
