Table Of ContentTurkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013, p. 1643-1670, ANKARA-TURKEY
GELENEKSEL NİĞDE EVLERİ GİRİŞ DÜZENLEMELERİ*
Huriye ALTUNER***
ÖZET
Bu çalışmanın amacı, Niğde geleneksel konut mimarisinin
giriş düzenlemelerini gruplandırmak, cephe düzenlemesi içindeki
yerini belirlemek, Niğde ve çevresindeki bölgede oluşan ortak
bezeme anlayışı içinde değerlendirmektir. Bunun için öncelikle
yapıların ana girişlerinin, yapıların hangi bölümünde yer aldığı ve
neye göre bu konumun seçildiği belirlenmiştir. Daha sonra ise
konutların giriş düzenlemeleri, “yapıya doğrudan girişin sağlandığı
düzenlemeler” ve “avlu- bahçe girişleri” olmak üzere ikiye
ayrılmıştır.
Niğde geleneksel konutlarındaki giriş düzenlemeleri, anıtsal
kapı geleneği içinde yer alan ve ev sahibinin zenginliğini, yaşam
tarzını, inancını vb. gösteren bir mimari elamandır. Konutların
bahçe ve avlu girişleri, günlük ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık
sağlamak için genellikle çift kanatlıdır ve boyutu buna göre
ayarlanmıştır. Giriş düzenlemelerinde en dikkati çeken unsur,
doğrudan yapıya geçişi sağlıyorsa, üst kısmında, giriş holünü
(taşlığı) aydınlatacak bir pencerenin yer alması; avlu, bahçe ya da
avlumsu bahçeye açılıyorsa, üstte alınlık tarzı bir üçgen kısmın
bulunduğu ve bunun hemen altında tepeden aşağıya, sağ ve sola
doğru akışı sağlayan, geometrik formlu, profillendirilmiş taş silmeli
bir düzenlemenin bulunmasıdır. Yapıyı, dolayısıyla ev halkının
günlük yaşamanı, sokaktan ayıran yüksek duvarların ortasında
beliren bu düzenlemeler, zemin kat seviyesinde yapının
anıtsallığının ve güzelliğinin bir simgesi olarak ilk dikkati çeken
unsurdur.
Niğde geleneksel konutları, içinde değerlendirildiği, taş
malzemenin ustaca kullanıldığı Türk konut geleneğine uygun bir
anlayışa sahiptir. Özellikle Kapadokya bölgesi konut mimarisiyle
büyük benzerlik göstermektedir. Konut giriş düzenlemeleri küçük
farklılıklar dışında bu yörede aynı şekildedir ve ortak bir beğeninin
ürünüdür. Bu beğeni yaklaşık 18 yüzyıldan başlayarak 20 yüzyılın
ilk yarısına kadar olan süreçte inşa edilen diğer yapılarda da
tekrarlanmış ve ortak bir ifadenin kanıtı olarak günümüze
ulaşmıştır.
Anahtar Kelimeler: Niğde, Geleneksel Konut, Giriş
Düzenlemeleri, Cephe Elemanları.
*Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu
tespit edilmiştir.
** Yrd. Doç. Dr. Niğde Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü, El-mek:
[email protected]
1644 Huriye ALTUNER
TRADITIONAL NIGDE HOUSES ENTRANCE
ARRANGEMENTS
ABSTRACT
The aim of this study is to group the entrance arrangements of
traditional Niğde architecture, to define its place in the side
arrangement, and to evaluate within the common ornament
understanding occurring in the region in Niğde and its
surroundings. For this, it was determined that in which section of
the structures the main entrances stand and according to what this
place is chosen. Then, the entrance arrangements of the houses
were divided into two groups as “arrangements enabling direct
entrance to the structure” and “yard-garden entrances”.
Entrance arrangements in Niğde traditional houses are
architectural elements that are included in the monumental gate
tradition and they show the wealth, life style, belief etc. of the
house owner. Garden and yard entrances of the houses are
generally dipterous to facilitate meeting daily needs and dimensions
are arranged according to this. The most notable factor in the
entrance arrangements is that, if the door enables direct entrance
to the structure, there is a window to enlighten the entrance hall
(stony place) in the upper part and if the door is opened to a yard,
garden or an yard like garden, there is a geometrically formed,
profiled rubbed arrangement to enable the flow from top to bottom
and to right and left right under the fronton like triangle window.
These arrangements in the middle of the high walls separating the
structure, thus the daily life of family are the first notable factors
as symbols of being monumental and beauty of the structure at the
basement level.
Niğde traditional houses have an understanding in accordance
with the Turkish house architecture, in which the Stone material is
used masterfully. It particularly shows great similarity with the
Cappadocia region house architecture. House entrance
arrangements are similar in this region apart from small differences
and they are the product of a shared admiration. This admiration
was repeated in other structures starting from 18th century to the
first half of 20th century and it reached our day as the proof of a
shared expression.
Key Words: Niğde, Traditional Houses, Entrance
Arrangements, Facade Elements.
Giriş
Kapadokya bölgesi içinde yer alan Niğde, tarih öncesi çağlardan itibaren günümüze
kadar çeşitli kültürlerin yerleşim merkezi olmuştur. Bu dönemlere ait birçok sanat eserinin
yer aldığı Niğde' de, geleneksel konut mimarisi önemli bir yere sahiptir. 19.yy sonu ve 20.yy
başlarına tarihlenen Niğde geleneksel konutları, Osmanlı ve öncesine uzanan bir geleneğin
ürünü olarak bugün varlığını sürdürmektedir. Osmanlı evinin meydana gelmesinde çeşitli
ülke kültürleri, değişik iklim ve topografya koşulları etkili olmuştur. Bölgesel farklıkların bir
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
Geleneksel Niğde Evleri Giriş Düzenlemeleri 1645
araya getirildiği, Türk sanatı ve Türk yaşam kültürünün şekillendirdiği Osmanlı-Türk evi
anlayışında 18. ve 19. yüzyıldan başlayarak gayrimüslim etkiler görülmektedir
(Eldem,1984). Osmanlı konut geleneği içinde değerlendirilen Niğde eveleri de bu etkilerle
biçimlenmiş bir mimariye sahiptir.
Niğde geleneksel konutları, Kayseri ve civarı şehirlerde görülen, Kapadokya ev
geleneği tanımlamasına uyan bir anlayış içindedir. Taş malzemenin ustaca kullanımı
açısından Urfa, Diyarbakır, Mardin evleriyle benzerlik içinde olan Kapadokya evleri,
Selçuklu mimarisinden çizgiler taşımakta, Suriye, Mısır ve Afganistan’dan etkileri
yansıtmaktadır (Uzunçarşılı, 1969; Çakıroğlu, 1952, Kuban, 1995). Niğde evleri, Kayseri’den
Erzurum’a kadar şerit şeklinde uzanan, kerpiç damlı, ahşap hatıllı ve taş duvarlı inşa tarzının
kullanıldığı kuşağın içindedir (Eldem, 1984). Düzgün kesme taşın ön plana çıktığı,
çoğunlukla çıkmalı cepheli, taş malzemenin kabartma ve silmelerle işlenerek
zenginleştirildiği, anıtsal giriş düzenlemeleri uygulandığı, yalın aynı zamanda görkemli
yapılardır.
Niğde geleneksel konutları; bu gün betonarme yapıların içinde, merkezdeki ana cadde
üzerinden bakıldığında görünemeyecek halde olsa da adeta bir perde gibi sıralanmış olan
apartmanların arkasına geçildiğinde bütün güzelliği ile ayakta durmaktadır. Özellikle
merkezde, Kale ve Alaaddin Mahalleleri, Kale yakınındaki Eskisaray Mahallesi’nde; kaleye
göre kuzeybatıda yer alan Tepeviran-Efendibey Yöresi’nde; batıda Aşağı ve Yukarı Kayabaşı
Mahallesi’nde yoğun olarak bulunmaktadır. Geleneksel Niğde evlerinin ana karakterini
belirleyen en önemli yapılar bu alanlarda yer almaktadır. Ayrıca çevrede, başta Bor olmak
üzere, Fertek, Koyunlu gibi ilçelerde örnekler mevcuttur.
1. Konutların Genel Özellikleri
Konutlar genellikle toplum yaşantısı ve aile mahremiyeti dikkate alınarak içe dönük
bir plan anlayışında gelişmiştir. Yalın görünüşlü evler, bir ya da iki katlıdır. Zemin kat,
sokakla ilişkiyi azaltmak için yükseltilmiştir. Sokak yönünde az sayıda pencere açılmış ya da
zeminde cephe açıklıklar avlu-bahçe yönünde yoğunlaşmıştır. Bahçe ve avlu duvarları moloz
ya da kesme taştan, 2-3 m yüksekliğindedir. Üst kat ise bu kapalılığa tezat olarak çevrenin ve
sokağın görüş açısını genişleten iki ya da üç cepheli çıkmalar ile dışa açılmıştır.
Fotoğraf 1. Niğde Geleneksel Konut Örnekleri.
Genellikle eğimli arazi üzerine inşa edilmiş olan geleneksel konutlar, eğimden kat
kazanmıştır. Böylece bahçe duvarları ve yapılar üzerinden manzara sağlayacak şekilde
kademeli bir yerleşim oluşturulmuştur. Eski konut alanlarının üç tepe üzerinde ve eteğinde
kurulu olması, yolların ve yapı adalarının bu düzlemde gelişmesine neden olmuştur. Konut
ve bahçe duvarlarının bütünleşmesi ile oluşan yapı adaları, eğime paralel yollar arasında yer
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
1646 Huriye ALTUNER
alır. Yapı adalarını birbirinden ayıran eğime dik yollar, arazi eğimine paralel yolların birbiri
ile bağlantısını sağlar. Bu oluşumlarda belli bir simetri ve geometrik düzen yoktur. Tamamen
organik bir gelişim içinde olup yaya ulaşımını çözümleyici niteliktedir.
Yapıların parsel içi konum ve yerleşme düzenlerinde, avlu ve bahçesi olan konut
tipleri çoğunluktadır. Bitişik nizamlı bahçesiz ve avlusuz olanların sayısı ise azdır. Bahçeli
konutlarda yan bahçe, ön ve arka bahçeli olanlara göre daha fazladır. Avlu ise konutlarda
yanda, ortada ve ya köşede yer alabilmektedir. Bazı evlerde ahır, samanlık, tuvalet gibi
birimler bahçe içindedir. Bunlar yapıya bitişik ya da bağımsız olarak bahçenin ve avlunun bir
köşesinde eklenti şeklindedir.
Evlerin plan şeması binanın arazi içindeki konumuna, avlu ya da bahçesine, oda
sayılarına ve sofanın konumuna göre şekillenmiştir. Niğde geleneksel konutlarında genellikle
üst katlar yaşama mekânlarına, zemin kat servis mekânlarına ayrılmıştır. Bu nedenle zemin
kat planı, üst kata göre farklıdır.
Fotoğraf 2. Niğde Geleneksel Konut Örneği.
Niğde evleri sofalı ve sofasız olmak üzere iki tip plan şemasına sahiptir. Bunlar
sofanın bulunduğu konuma göre kendi içinde alt gruplara ayrılmaktadır. Büyük boyutlu
konutlarda genellikle sofalı plan gelişimi görülmektedir. Küçük boyutlu konutlarda ise
sofanın yerini hol almıştır. Yapıların çoğunda binanın zemine oturduğu yerde kayaya
oyulmuş depo ve ahır amaçlı kullanılan birimlere rastlanmaktadır.
Fotoğraf 3. Niğde Geleneksel Konut Örnekleri.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
Geleneksel Niğde Evleri Giriş Düzenlemeleri 1647
Fotoğraf 4. Niğde Geleneksel Konut Örneği.
Geleneksel Niğde konutları, taş yığma sistemle inşa edilmiştir. Kullanılan taş yöresel,
kolay kazınabilir kahverengi ve açık boz renklere sahip bir taştır. 1,5 - 2 m yükseklikte
aralıklarla yerleştirilen ahşap hatıllar taş konstrüksiyonun tamamlayıcı elemanıdır. Ahşap
malzeme tavan ve döşeme sisteminin oluşturulmasında ve kaplanmasında kullanılmıştır.
Bunun dışında yapısal sistemde başka bir malzemenin kullanıldığı görülmez.
Çıkmasız düz cephelerin yanı sıra üst katlarda cephe ortasında ya da yanda çıkma
düzenlemesi yaygındır. Çıkma altlarında taşıyıcı olarak profilli taş konsollar kullanılmıştır
(Bkz. Fot. 1, 2, 4). Düz cephelerin, sütunlar üzerine atılan kemerlerle hareketlendirildiği
örneklerde görülmektedir. Bazı örneklerde sınırlı da olsa, zeminle bütünleşmiş orta çıkma
düzenlemesi görülmektedir.
Köşe parsellerindeki geleneksel yapılarda zemin kat hizasında köşe taşlarının
pahlandığı ve sokak dokusunun estetik bir öğesi haline getirildiği görülmektedir. Dış
cepheye açılan dikdörtgen pencereler giyotin ya da kanatlı dikine 1/2 oranında altı ya da
sekiz parçaya bölünmüştür. Pencereler iç mekânda genellikle büyük boyutlu mazgal pencere
görünümündedir.
İç mekânı zenginleştiren duvar nişlerinin yanı sıra geometrik sitilde süslemeli ahşap
tavan örnekleri, dolap ve kapı kanatları dikkat çekicidir. Bu elemanların çokluğu veya azlığı
mekânın önemi ile bağlantılıdır.
2. Konut Girişlerinin Genel Özellikleri
Kütlesel hareketin çok fazla olmadığı Niğde Evlerinde, evlerin sokağa bakan
cepheleri, mimari elemanların sayısı ve düzenlenişi bakımından diğer cephelere göre daha
zengindir. Üst kat sokak cephesinde yer alan çıkmalar, cephedeki yüzey süslemeleri, pencere
etrafında yer alan sütünce, paye görünümlü taşkın plasterler ve sağır kemerler görsel değeri
arttırmaktadır. Alt katta ise cephe hareketliliğini, çeşitli geometrik formlarla vurgulanmış
girişler düzenlemeleri sağlamaktadır.
Fotoğraf 5. Niğde Avlulu Konutların Cephe ve Giriş Düzenlemeleri.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
1648 Huriye ALTUNER
Yapılarda girişler, bahçe, avluya, taşlığa ya da sofaya açılmaktadır ve geometrik
formlu, profilli silmelerle çevrelenmiştir. Silmeler duvar yüzeyinde geometrik bütünlük
oluşturacak şekilde, kapı boşluğuyla mesafe bırakarak yerleştirilmiştir. Genellikle dik
dönüşler yaparak devam eden silmeler, dairesel oluşumlar da meydana getirmektedir. Bazı
örneklerde, silmelerin sağında ve solunda yer alan sütunceler girişe yapısal bir ifade katar.
Sutünce başlıklarındaki volütlerden ve bitkisel oluşumlardan meydana gelen bezeme,
konutun karşılama mekânını zenginleştirir. Duvarın üst kısmında devam eden kuşakların
üçgen form meydana getirmesi, girişte bir alınlık olduğu hissini uyandırır. Bu şekilde, konut
girişlerinden başlamak üzere, yapının anıtsallığı arttırılmaktadır.
Fotoğraf 6. Niğde Avlu Giriş Düzenlemeleri.
Kapı boşluklarının lento- yan duvar bileşiminde yer alan ve sövenin bitiş noktasında
yer alan, konsolvari profillendirilmiş taş bloklar, fonksiyonel özelliğinin yanı sıra girişin
görsel değerini de artırmaktadır. Taş bir bloğun köşesinin dikey, içbükey ya da dışbükey
profillendirilmesiyle oluşan bu elemanlar, kapı boşluğunun her iki yanında da aynı
formdadır. Genellikle profilleri belirtecek şekilde yüzeyde derinliği çok az olan bir çerçeve
oluşturulmuştur (Bkz. Fotoğraf 7) . Bu düzenleme, Merdivenli Sokak 2 nolu konut ve
Kadıoğlu Sokak 18 nolu konut hariç bütün yapılarda aynıdır. Merdivenli Sokak 2 nolu
konutta stilize edilmiş bir insan yüzü ve Kadıoğlu Sokak 18 nolu konutta kenger yaprağı
şeklindeki figürlü bezeme vardır (Bkz. Fotoğraf 8,9) .
Fotoğraf 7. Niğde Bahçe Giriş Düzenlemeleri, Geometrik Profilli Söve-Lento Birleşimi.
Fotoğraf. 8. Niğde Bahçe Giriş Düzenlemeleri, Stilize Edilmiş İnsan Yüzü Şeklinde Söve-Lento
Birleşimi.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
Geleneksel Niğde Evleri Giriş Düzenlemeleri 1649
Fotoğraf. 9. Niğde Bahçe Giriş Düzenlemeleri, Bitkisel Bezemeli Söve-Lento Birleşimi.
Taş strüktür içinde yer alan konut kapıları, çift kanatlı olup ahşap ve ya metal
malzemedendir. Kapı boşluğu ahşap lento ile geçilmiştir. Genellikle ahşap malzemenin
kullanıldığı süslemesiz kapı kanatları 2x65-80 cm. genişlikte ve 180-200 cm. yüksekliktedir.
Metal olan kapıların yüzeyleri arkadan dövme tekniğiyle kabartılmış bir takım geometrik
süslemelerle zenginleştirilmiştir.
Kapıların üzerinde, bazı örneklerde, lento üstüne denk gelen alanda, yapının inşa
tarihini gösteren bir kitabe, bazı örnekte ise giriş mekânına ışık sağlayan pencere açıklıkları
yer almaktadır. Bu düzenleme, çoğunlukla bahçesiz ve avlusuz konutlarda, giriş holünü
(taşlık) aydınlatmak için kullanılmıştır. Bu pencereler, kare, dikdörtgen, daire ya da oval
şekilde olabilmektedir ve cephe düzenlemesini zenginleştirici özelliği de sahiptir (Bkz.
Fotoğraf 10).
Fotoğraf 10. Kapıların lento üstüne denk gelen alanda, yapının inşa tarihini gösteren kitabe, giriş
mekânına ışık sağlayan pencere açıklığı örnekleri.
Bazı ikinci derecede giriş kapıları 65-80 cm. genişlikte olup, ana cephede yer alır.
Bunlar genellikle bodrum kat-sokak ilişkisini sağlar. Ahşap malzemeden olan bu kapılar tek
kanatlı ve küçük boyutludur.
3. Konutların Yerleşim Düzenine Göre Giriş Konumları
Konutlarının giriş yönü, konutların yerleşim düzenine göre belirlenmektedir. Yerleşim
düzeni ise, arazini yapısına, yapının sokakla olan ilişkisine, bahçeli ya da bahçesiz oluşuna
bağlıdır. Buna göre üç farklı sokak-konut-avlu-bahçe ilişkisi ve giriş düzenlemesi karşımıza
çıkmaktadır;
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
1650 Huriye ALTUNER
a. Avlulu Tiplerde Girişlerin Konumu: Sokak ile bina arasındaki bağlantıyı avlu
sağlamaktadır. Sokaktan önce avluya, oradan da binaya geçilir. Avluyu, bina birimleri ve yan
bina duvarları sınırlandırmaktadır. Bu sınırlandırmaya bağlı olarak avlu yapının önünde,
sağında ya da solunda olabilir. Bu tip yapılarda bahçe de olabilir ve bahçe arkada yer alır.
Bahçeye bir ya da daha çok yönden girilebilir. Ancak yapının ana girişi sokak yönündeki
avlu kapısıdır.
Bu kapılar yapının ve sokak dokusunu görünüşü zenginleştiren; üçgen alınlıklı,
geometrik taş profilli bezemelerle zenginleştirmiş düzenlemelerdir (Bkz. Fotoğraf 11,12).
Az sayıda örnekte çerçeve tarzında bezemenin olmadığı yalın görünüşlü avlu girişleri de yer
almaktadır. Ayrıca bazı konutlarda, girişe anıtsallık katan üçgen alınlık formu kullanılmamış
ve düz bir biçimde biten duvar örgüsü tercih edilmiştir (Bkz. Fotoğraf 13,14).
Fotoğraf 11. Sungur Mahallesi, Cullaz Sokak, Avlulu Konutların Cephe ve Avlu Giriş Düzenlemeleri.
Fotoğraf 12. Yukarı Kayabaşı Mahallesi, Kadıoğlu Konağı Avlu Giriş Düzenlemesi.
Fotoğraf 13. Yukarı Kayabaşı Mahallesi, Çıkmaz Sokak, 2 Nolu Ev Avlu Giriş Düzenlemesi.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
Geleneksel Niğde Evleri Giriş Düzenlemeleri 1651
Fotoğraf 14. Avlu Avlu Giriş Düzenlemesi.
Fotoğraf 15. Avlu Avlu Giriş Düzenlemeleri.
b. Bahçeli Tiplerde Girişlerin Konumu: Bahçeyi bina ve çevresindeki konut
bahçeleri sınırlandırır. Bina ise bahçenin her hangi bir köşesinde yer alabilir. Sokağa cephe
yapan binalarda bahçe, konutun sağında ya da solundadır. Bazı örneklerde aynı bahçe bir kaç
konuta giriş sağlar ve adeta avlu niteliğine bürünür. Bu tür yapılarda konutun ana girişi,
sokağa bakan yönde düzenlenmiş süslemelerle zenginleştirilmiş olan avlu işleviyle birleşmiş
bahçelerin kapısıdır.
Yapının görsel değerini artıran bu kapı düzenlemeleri, avlu tiplerdeki giriş
düzenlemeleriyle aynı formda olup üçgen alınlıklı, geometrik taş profilli bezemelidir.
Bahçeli tipte konut örnekleri, günümüzde, özellikle Fertek’de daha yoğun olarak
bulunmaktadır.
Fotoğraf 16. Niğde, Aşağı Kayabaşı Mahallesi, Melik Hoca Sokak 6 Nolu Ev, Bahçeli Tip Giriş
Düzenlemesi.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
1652 Huriye ALTUNER
Fotoğraf 17. Niğde, Aşağı Kayabaşı Mahallesi, Karabulut Caddesi 8 Nolu Ev, Bahçeli Tip Giriş
Düzenlemesi.
Fotoğraf 18. Fertek, Bahçeli Tip Giriş Düzenlemeleri.
Fotoğraf 19. Fertek, Bahçeli Tip Giriş Düzenlemesi.
c. Avlusuz, Bahçesiz Tiplerde Girişlerin Konumu: Bu tip konut yerleşiminde, önde
ya da arkada bahçe yoktur. Ana cephe, sokağa bakan cephedir ve giriş bu yönde; direk sofaya
ya da taşlığa açılmaktadır. Bahçe fonksiyonu konut içinde yer alan taşlık ile
karşılanmaktadır.
Bu tip yapılarda bina girişleri, sokakla aynı seviyededir (Bkz. Fotoğraf 20-25) ve ya
bir iki basamak çıkıldıktan sonra konuta giriş sağlanmaktadır. Arazinin yapısı gereği
günümüze ulaşabilen birkaç örnekte merdivenle yapı girişine ulaşılmaktadır. Örneğin Yukarı
Kayabaşı, Merkez Sokaka 1 Nolu konutta altı basamaklı merdiven kullanılmıştır (Bkz.
Fotoğraf 30-32). Avlusuz ve bahçesiz bazı örneklerde kullanılan diğer bir düzenleme, girişin
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/8 Summer 2013
Description:Niğde evleri sofalı ve sofasız olmak üzere iki tip plan şemasına sahiptir. Cepheden içe çekilen girişlere bir diğer örnek yine Bor'da geleneksel