Table Of ContentABENDZIOWSKIEGO,;
L
* / J"^ Z<* ' Z° -**
"
/\
C ty^-s/^ * ' e-
-*--
^^#
-^
AS
'
£> **
T^KJ»TS» ltf T*1*-K
GALICYA
pod wzgldem
iopograficzno-geografsczno-historycznym,
skrelona
przez
Hipolita 8tupnickiego.
map
Z Galicyi Bukowiny.
i
~
WYDANIE DRUGIE.
Tm.
LWÓW,
NAKADEM A. J. MADFESA i H. BODEKA.
1869.
Ós
Z drukarni A. J. Madfesa pod zarzdem L. Zubalewicza.
0H50 H
\
PRZEDMOWA.
Kraj tak obfity w dary natury i pamitki historyczne,
jak Galicya, nie znalaz dotd adnego pióra, któreby
dostatecznie jego ziemi, ludno, pody i skarby ro-
e
dzime w jednym dziele opisao, mimo ju oddawna
wieci kryy, e t robot wiatli mowie s zajci.
Myl wic ta, e wydaniem takiego dzieka, nietylko
modziey, ale i caej ludnoci pewn przysug uczy-
em
ni, spowodowaa mnie, si tej mozolnej pracy, to
jest: zbieraniu geograficznych, statystycznych i history-
cznych wiadomoci przez kilka lat powica, i takowe
teraz w tej nadziei drukiem wydaj, e moe sama nie-
dokadno mojej pracy posuy kiedy za skazówk
lepszemu wypracowaniu.
Oddajc tedy dzieko to bez wszelkiej pretensyi
e
pod sd publiczny, owiadczam niniejszem, wszelkie
przytaczane wniem daty, czy to geograficzne czy sta-
,
tystyczne albo historyczne, czerpaem z róde celniej-
bd
szych autorów cakowicie drukiem ogoszonych,
bd
czstkowo w peryodycznych pismach umieszczo-
e
nych , i jedynie dla tego za kadym punktem nie
wymieniem róda, aeby przez to obszernoci dzieka
\ nie powiksza, a tym samem i ceny jego nie podwy-
sza; stosujc si przytem do ksiek geograficznych i
historycznych w jzykach po szkoach uywanych, któ-
s
re jakkolwiek nie badawcze, wszelako nauczajce.
Geografi t wraz zhistorypowicam wic wszyst-
kim ojczyzn miujcym obywatelom przeoonym
i
szkó ku uytkowi modziey, albowiem pierwsza nauka
kadego czowieka od tej zasady zaczyna si powinna,
aeby si uczy geografii, bo ta mu powie, gdzie i na
jakiej ziemi o—n jest, historyi za, bo z niej si dowie,
kto on jest! Skoromy te dwa pojcia w ucznia
wpoili, snadnie mu i inna nauka pójdzie, i tym pewniej
odpowie on swojemu przeznaczeniu, inaczej wszelkie
foliay zagranicznej mdroci nie przyczyni si do jego
mio
owiaty, ale tylko utumi w nim ojczystej
ziemi.
Pisaem w Brodach, 2. Stycznia 1849 r.
Autor,
Po wyczerpaniu niniejszego dzieka, za wiadomo-
ci autora, przedsiwzilimy powtórny nakad onego,
czem odpowiadamy wielostronnym yczeniom Publicz-
noci naszej.
Lwów 1. Lutego 1869.
Wydawcy.
ODDZIA
I.
GEOGRAFIA
KRÓLESTWA GALICYI LODOMERYI.
I
Ogólny pogld.
Ji-rólestwo GaJicyi i Lodomeryileyna pónocnej stroniegór
Karpackich midzy 36° i 45° wschodniej dugoci, a midzy
47° 51° pónocnej szerokoci, zajmujc przestrze przeszo
i
1.569 mil kwadratowych. Jest zatem co do rozlegoci drug
prowincy pastwa Austryackiego albowiem Wgry tylko s
;
blisko o pótora raza wiksze, wszystkie za inne prowincye
s
znacznie mniejszej objtoci.
Galicy utworzono po rozbiorze Polski: z czci Maej
PolsJci, województwa ruskiego czyli tak zwanej Czerwonej Ru-
si a), Podola b), Pokucia c), Wlodomeryi d), ksiztwa Owi-
cimskiego i Zatorskiego e), póniej przyczono do niej Bu-
kowin a w najnowszym czasie rozwizan rzeczpospolit
f)\
Krakowsk
g).
a) Czerwona Ru obejmowaa ca poudniow midzy Dniestrem
i Sanem pooon przestrze Galicji, zwan za rzdów polskich
województwem ruslciem, która si dzielia na 6 ziem, t. j. Lwow-
slcHalk1c,ydaczowsk,Przemys1c,SanocJciCheimislc.CzeTyfO-
:
— —
2
Nazwa Galicyi pochodzi od dawnego niegdy znacznego
ksiztwa Halickiego, które w XL wieku do korony Wgier-
skiej, póniej za do Polskiej naleao.
Opierajc si na mocy tego niegdy przez Wgry po-
siadania Galicyi i kilku z koron Polsk dawniej zawartych,
ale do skutku nie przywiedzionych traktatów (z r. 1352, 1412,
1454 i 1479), wniosa r. 1772 cesarzowa i królowa Wgier-
ska Marija Teressa swoje pretensye do posiadania tego kra-
ju, a korzystajc z niemocy Rzeczypospolitej polskiej, doko-
naa traktatem zdnia 18 wrzenia 1773 zaboru tych ziem
cz
nRusi nazywaa sita kraju ju wnajdawniejszych czasach
a to dla odrónienia od dwóch innych ruskich prowincyi Biaej
iCzarnej Rusi. Powodem oznaczenia czerwonej, bya we:dug je-
dnych krwista kompleksya mieszkaców, drudzy znajduj je w
kcrzwsit,ychinnniajazzadacjheszncizeeprzwyyjpacrioewlaadziawjyntiknajaczewgoodzstzcdzergoózllneewgou
gatunku owadu czerwcem (l)(coccus polonicus) zwanego. Obiecany
kraj ten, w którym mleko i miód w obfitoci pynie, jak mówi
Dugosz, mia w dawnych czasach wherbie czarnego ptaka (kaw-
k) z rospostartemi skrzydami z zot koron w biaym polu;
jako za polskie województwo zotego lwa w niebieskim polu.
b) PboydoleKanmiieegndieyczpnoadcozlnsekiw,ojoebewcjómdzuzjtewow, GakltiócryeigotylgkóowTnaermnopmoilassktiemi
RCozsoyrjtskkoiwesgkoi. obwHóedr,bwpiokwsiaztau tegobboywi—emzportzeypsaodcaedowpabisatewnai
polu. cz
c) Pokuciem zwano Galicyi midzy Prutem a Dniestrem, mia-
nowicie obwód Koomyjski. Nazw t wywodz jeszcze od cza-
sów Rzymian, którzy posiadajc Dacy: dzisiejsze Multany, Wo-
oszczyzn wraz z obwodem Koomyjskim, wygnaców tam odsy-
ali: ci wic pokutowali w tym kraju, czyli byli wnim napokucie.
d)syLiodzoimeemriyaChczeylmiikssk.,WoudzcimkirsikWieodozbiemjimeorwsaka. prOdzyptyacdhwzRioe-m
gównego miasta Wodzimierza (nad Bugiem) w aciskim ,,Vlo-
domeria" nazwa powstaa Lodomeryi. Sokal z jego powiatem
w ókiewskim obwodzie jest czstk Lodomeryi.
e) Owicim i Zator, dwa ksiztwa w obwodzie Wadowickim poo-
one, byy r. 1179 od Kazimierza I. króla Polskiego swemu sio-
strzecowi ksiciu Opolskiemu nadane. Tego nastpcy równie
jak inni ksita szlscy hodowali od r. 1327 koronie Czeskiej,
co Kazimierza W. po wstpieniu na tron dla ustalenia pokoju
(1) Czszkedrizwimieescciczi(eucorcpwcruczs)eegmjuebsztówwaonwzyao,donzdynr.nojbdnuRyj,óenosekirsgnaaawjeykgo,orzgomantikukaukckihi,;ksoczsicmezymecngzoólk-nacyze(rzpiwaloonspaelowllya-,)
bziweydkroz,ecnaie(kptaórrieetagraitau;nkiizrioellian,zwaondegoim"iueniLainteyucshzaowsacdeówle,rkatónrtehnuisb.y ziWairenlkua
czerwone wygldaj, nazywa czerwcem. Czeawiec jest owad jajorodny: naj-
wptarzksóidbezpkrjzayjcfaizoenlpeaitaopwodeocjzptfrakzruybzyw,loaittpaerjzweryzoclhicozndayzsiwnidemrjioaekbsiniactargcwsahiembnaeizjcuzrkiuasczozaensriwzaceucs,iiu,zwnrioojgnaaicesh,ii
zpgncozanrcoizbenijaes,igiaftazorbjaepstcrzzteeergmwoyosnouawawdmuireopszomzcakziawtacyrcókhwaciGpeaonlsiipacoclyhii.ci—eCcdzzzeeirwriwneciceesmtsetztawyannozawu,ipeznniikeetógrzdeay--
niedbany.
