Table Of ContentACADEMIA DE ŞTIINŢE A REPUBLICII MOLDOVA
INSTITUTUL DE CERCETĂRI INTERETNICE
MOLDOVA BİLİMNÄR AKADEMİYASI
MİLLETLÄRARASI AARAŞTIRMALARI İNSTİTUTU
EVDOKİYA SOROÇANU
GAGAUZLARIN KALENDAR
ADETLERİ
Etnolingvistik aaraştırması
Kişinöv 2006
Moldova Bilimnär Akademiyasının Milletlärarası Aaraştırmaları İnstitutunun
Bilim Sovetindä kaavilendi hem tiparlamak için izin verildi
Redaktor: Petri Çebotar
Korektorlar: Vitalii Sırf
Tatiyana Şarşova
Resimci: Petri Vlah
Avtor şükür eder Doktora, Gazi Universitetinin profesoruna
Baki Erdoğan’a
bu kitabın hazırlanmasına verdii yardım için
Bu kitap Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) katkıları ile basılmıştır
Эта книга издана при финансовой поддержке
Турецкой Администрации по Сотрудничеству и Развитию (ТИКА)
ACADEMIA DE ŞTIINŢE A REPUBLICII MOLDOVA
INSTITUTUL DE CERCETĂRI INTERETNICE
АКАДЕМИЯ НАУК РЕСПУБЛИКИ МОЛДОВА
ИНСТИТУТ МЕЖЭТНИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ
E. C. СОРОЧЯНУ
ГАГАУЗСКАЯ КАЛЕНДАРНАЯ
ОБРЯДНОСТЬ
Этнолингвистическое исследование
Кишинев – 2006
CZU 39:811.512.165=161.1
S69
Утверждено и рекомендовано к изданию Ученым советом
Института межэтнических исследований Академии наук Молдовы
Редактор: П. А. Чеботарь
Корректоры: В. И. Сырф
Т. Ф. Шаршова
Художник: П. Н. Влах
Автор выражает благодарность
доктору Баки Ердогану, профессору Гази Университета (Анкара),
за помощь в подготовке книги к изданию
© Е.С. Сорочяну, 2006
ISBN 978-9975-908-40-5
Descrierea CIP a Camerei Naţonale a Cărţii
Soroçanu Evdokiya
Gagauzların kalendar adetleri: etnolingvistik aaraştırması = Гагаузская
календарная обрядность: Этнолингв. исслед. / Evdokiya Soroçanu; Acad.
de Şt. a Rep. Moldova. Inst. de Cercet. Interetnice. – Ch.: Gunivas, 2006 (FEP
“Tipogr. Centrală”). – 256 p.
ISBN 978-9975-908-40-5
1000 ex.
– 1. Etnografie – Limba găgăuză (găgăuză, rus.).
39:811.512.165=161.1
Paalı Bobama hem paalı Anama
adlêêrım
Посвящаю моим родителям –
Степану и Анне ПОПОВИЧ
Gagauzların kalendar adetleri
6
Evdokiya Soroçanu
ÖNSÖZ
Evdokiya SOROÇANUnun monografiyası, angısı adlı kalendar adetlär ter-
minologiyasına, - gagauzların ruh kulturasını inceleyän ilk etnolingvistik aa-
raştırmasıdır. Bu aaraştırmada gagauzların kalendar adetleri olêrlar kompleksli
üürenilän obyekt, hem bilim döneminä seftä geçiriler o adetleri nışannayan
terminologiya.
Avtor folklor-etnografiya faktlarına danışêr eniycä, kullanêr eni analiz me-
todlarını, angıları verer kolaylık açmaa terminin hem adetin arasında ilişkilerinin
harakterini, neredä adetlär leksikası tamannêêr yazdıran, interpretat edän, kimi
kera adet reallıına model kuran funkţiyasını.
Hepsi bunnar vererlär kitaba bilim bakımından perspektivalık hem çok as-
pektlik. O olacek meraklı diil sade etnolingvistika, folklor, mifologiya uzmanna-
rına, ama okuyucularun geniş çevresinä dä, hepsinä, kim merak eder gagauzların
kalendar yortularınnan hem onnarlan baalı adetlärlän.
Monografiyanın materialları olur kullanılsınnar terminologiya sözlüü hazır-
lamak için, gagauzların dialektologiya hem etnografiya üürenmesi için, gagauz
adet leksikası speţkursların temeli olabilirlär. Bundan başka, kitabın materiallarını
praktikada kullanabilirlär şkola üüredicileri hem kultura-aydınnadıcı kurulların
izmetçileri.
Gagauzça yazılan, E. SOROÇANUnun monografiyası aktual hem vakıdında
çıkan, o çekecek diri interes diil sade Moldovanın bilim çevrelerindä, ama bütün
türk bilim dünnesindä.
L. Çimpoeş,
Moldova Respublikası Bilim Akademiyası,
Milletlärarası Aaraştırmaları İnstitutu,
Gagauzologiya Bölümünün başı,
Filologiya bilgilerinidä doktor
7
Gagauzların kalendar adetleri
PREFAŢĂ
Monografia dnei Evdochia Soroceanu reprezintă un debut în domeniul
cercetărilor etnolingvistice a spiritualităţii poporului găgăuz la capitolul termino-
logia datinilor populare. În lucrare obiceiurile calendaristice sunt abordate prin
prisma diverselor unghiuri de vedere constituind obiectul unui studiu complex,
autoarea operînd competent cu terminologia ştiinţifică ritualică adecvată.
E. Soroceanu demonstrează abilităţi de cercetător consecvent utilizînd metode
moderne de analiză interactivă în plan sincronic şi diacronic a datinilor, obice-
iurilor şi riturilor găgăuze în contextul altor culturi. Lexicul ce ţine de obicеiuri
are un caracter descriptiv - interpretativ, iar, în unele cazuri, modelează realitatea
mitologică.
Toate cele expuse conferă monografiei un caracter ştiinţific complex. Studiul
de faţă prezintă interes nu numai pentru specialiştii în domeniul etnolingvisticii,
folcloristicii şi mitologiei, dar se adresează şi unui larg cerc de cititori interesaţi
de cunoaşterea obiceiurilor calendaristice ale etniei găgăuze.
Materialele monografiei pot servi drept suport pentru cursuri opţionale la
folcloristică, dialectologie si etnografie găgăuză, la alcătuirea dicţionarelor de
terminologie mitologică. Studiul comportă şi certă valoare aplicativă şi practică
pentru cadrele didactice din învăţămîntul preuniversitar, precum şi pentru per-
soanele interesate din domeniul culturii, sociologiei, istoriografiei.
Monografia dnei Evdochia Soroceanu este actuală , originală şi va trezi un
interes viu atît pentru gagauzii din diasporă, cît şi pentru întreg spaţiul ştiinţific
turcic.
L. Cimpoeş,
Şefa Secţiei de Găgăuzologie
a Institutului de Cercetări Interetnice
a Academiei de Ştiinţe a Moldovei,
doctor în ştiinţe filologice
8
Evdokiya Soroçanu
ПРЕДИСЛОВИЕ
Монография Е.С. Сорочяну, посвященная календарной обрядовой тер-
минологии, - первое этнолингвистическое исследование духовной культуры
гагаузского народа. В ней впервые календарная обрядность гагаузов ста-
новится объектом комплексного изучения, и в научный оборот вводится
терминология, отражающая эту обрядность.
Автор демонстрирует новый подход к изучению фольклорно-этно-
графических фактов, использует новые методы анализа, позволяющие
раскрыть характер взаимоотношений термина и обряда, где обрядовая
лексика является описывающей, интерпретирующей, а в некоторых случаях
и моделирующей обрядовую реальность.
Все это придает книге научную перспективность и многоаспектность.
Она интересна не только специалистам по этнолингвистике, фольклору,
мифологии, но и широкому кругу читателей, желающих узнать календарные
праздники и связанные с ними обычаи и обряды гагаузов.
Материалы монографии могут быть использованы при составлении
гагаузского терминологического словаря, стать основой для спецкурсов
по гагаузской обрядовой лексике, послужить дополнительным материалом
при изучении гагаузской диалектологии и этнографии. Кроме того, книга
предполагает практическое применение ее материала учителями в школах,
работниками культурно-просветительских учреждений.
Книга Е.С. Сорочяну актуальна и своевременна и, будучи написанной
на гагаузском языке, вызовет живой интерес не только в научных кругах
Молдовы, но и у тюркологов всего мира.
Л.С. Чимпоеш,
Зав.Отделом гагаузоведения
Института межэтнических исследований
Академии наук Республики Молдова,
Доктор филологических наук
9
Description:ÖNSÖZ Evdokiya SOROÇANUnun monografiyası, angısı adlı kalendar adetlär ter- minologiyasına, - gagauzların ruh kulturasını inceleyän ilk etnolingvistik aa- raştırmasıdır. Bu aaraştırmada gagauzların kalendar adetleri olêrlar kompleksli üürenilän obyekt, hem bilim döneminä se