Table Of Content4º
Filosofía
o
di
e
m
Susana Delgado Soto
Licenciada en Educación en Filosofía
Profesora de Estado en Filosofía
Universidad de Santiago de Chile
Viviana Díaz Titelman
Licenciada en Filosofía
Pontificia Universidad Católica de Chile
Verónica Morán O’Ryan
Licenciada en Educación
Profesora de Filosofía
Pontificia Universidad Católica de Valparaíso
Magíster en Ciencias de la Educación, mención
Orientación, Relaciones humanas y Familia
Universidad Mayor
El Texto del Estudiante Filosofía 4° medio es una obra colectiva, creada y diseñada por el Departamento de
Investigaciones Educativas de Editorial Santillana para el Ministerio de Educación, bajo la dirección de:
RODOLFO HIDALGO CAPRILE
SUBDIRECCIÓN EDITORIAL: SUBDIRECCIÓN DE DISEÑO:
Cristian Gúmera Valenzuela Verónica Román Soto
COORDINACIÓN DEL PROYECTO: Con el siguiente equipo de especialistas:
Daniela Veas Mardini
DISEÑO Y DIAGRAMACIÓN:
EDICIÓN: Raúl Urbano Cornejo
Violeta Meyer Romero
Daniela Veas Mardini FOTOGRAFÍAS:
Archivo Santillana
ASISTENCIA DE EDICIÓN: Getty Images
Gustavo Medina Troncoso Shutterstock
Wikimedia Commons
AUTORÍA:
Susana Delgado Soto ILUSTRACIONES:
Viviana Díaz Titelman Roberto del Real Ekdahl
Verónica Morán O’Ryan
PRODUCCIÓN:
CORRECCIÓN DE ESTILO: Rosana Padilla Cencever
Rafael Berríos Peñaloza
Marianela Sánchez Aguirre
DOCUMENTACIÓN:
Cristian Bustos Chavarría
En este libro se usan de manera inclusiva términos como «los niños», «los padres», «los hijos», «los apoderados», «profesores» y otros que se refieren a
hombres y mujeres.
De acuerdo con la norma de la Real Academia Española, el uso del masculino se basa en su condición de término genérico, no marcado en la oposición
masculino/femenino; por ello se emplea el masculino para aludir conjuntamente a ambos sexos, con independencia del número de individuos que formen
parte del conjunto. Este uso evita, además, la saturación gráfica de otras fórmulas, que puede dificultar la comprensión de lectura y limitar la fluidez de lo
expresado.
Quedan rigurosamente prohibidas, sin la autorización escrita de los titulares del copyright, bajo las sanciones establecidas en las leyes, la reproducción total
o parcial de esta obra por cualquier medio o procedimiento, comprendidos la reprografía y el tratamiento informático, y la distribución en ejemplares de
ella mediante alquiler o préstamo público.
© 2019, by Santillana del Pacífico S. A. de Ediciones. Andrés Bello 2299 Piso 10, oficinas 1001
y 1002, Providencia, Santiago (Chile). Impreso en Chile por xxxxxxxxxxx.
ISBN: 978-956-15-3488-9. Inscripción nº: 311.029. Se terminó de imprimir esta 1a edición de
xxx.xxxx ejemplares en el mes de enero del año 2019. www.santillana.cl
Presentación
El texto de filosofía que te acompañará durante tu último
año de educación escolar te ofrece diversas oportunidades
para que pongas en práctica los conocimientos, las
habilidades y las actitudes propias del filosofar. Este año escolar te
invitamos a filosofar sobre tu mundo, tu vida, tu sociedad, tus
inquietudes y sobre los temas que te afectan e interesan.
Las cuatro unidades de este texto te ofrecen gran cantidad de
fuentes filosóficas primarias y secundarias que motivan reflexiones,
análisis y elaboraciones profundas sobre temas como, por
ejemplo, el lugar que tiene la filosofía en la vida cotidiana, los
fundamentos éticos de nuestras acciones, el significado de la
política, las consecuencias de la desigualdad de género, la
relevancia de la filosofía en nuestra comprensión del mundo y de
las nuevas tecnologías, entre muchos otros.
Mediante diversos tipos de actividades, el recorrido por las
unidades te invita también a seguir desarrollando y ampliando tus
habilidades críticas, comunicativas y de argumentación, necesarias
para pensar con otros, es decir, para hacer filosofía con otros. La
argumentación y el diálogo para construir conocimiento colectivo
estarán presentes de manera permanente en este texto.
Filosofar implica ejercitar la capacidad de la razón para plantear
preguntas, desarrollar ideas y argumentaciones claras, ordenadas y
sistemáticas que fundamenten tus puntos de vista. Este texto
incluye numerosas fuentes primarias y secundarias para tu estudio
y análisis, y su principal objetivo es que pongas en práctica y
profundices tu capacidad de razonar críticamente, tanto de
manera individual como mediante el diálogo con los demás.
El contexto social local y mundial plantea cada día nuevos desafíos
y problemas que nos exigen tomar posición. La filosofía te entrega
herramientas para decidir de manera racional y argumentada
cómo es el mundo que quieres construir, cómo es la sociedad en
la que quieres vivir. Es la invitación que te hacemos al finalizar tu
etapa escolar.
Organización del texto
El texto se organiza en cuatro unidades. Cada unidad se compone de dos lecciones, las que se
desarrollan en temas. Además, cada lección termina con una evaluación de proceso y, al final
de cada unidad, se propone un proyecto final, se entrega una síntesis de contenidos y una
evaluación final.
Unidad1 ¿imPopro qrtuaén etes filosofar? fqdcfEiiolluinóoamelss oheooegaffsnoíacatzsre aa e erarn cn fuai el l otaneroc slsiraóaodnb fdcioaocie eorad adl. olr Aaac sudso p an nrcalaacoorz atvcnoineirtns cerdieáóemessns ,pqel apllíouslmear eprási s,tnne oeporenssoas payd .l le l rfescáinovtsieab vrnsera e fdsal eee dfxllie liroo odsnloi vadferae ryr sl ayo s N●●●● ¿¿¿¿poHLPQraoseau r ssfpé itcql aoirsun esedédo ógp iferníuu sadde nneeedes t eel calu leeclnragose? aasnmra oeibaclo eelparsre úf:dni tlesoilass domo efiiní ealaún e ttfinioll?o nfsiulooefsísóat?friac oso yc pieadraad q?u ¿éP soIidrveemn?os icio de unidad
Leadtlp doaa neo lsma nl moegl dePbireouggeilnébcmaandihdrne ooouairszc n soneadr onipaaces cgi alsórb L nsdcabusdayopHphqssrfelldseicidíieRnnooaiesneeueouoa msnr iaueeeuroaerdpl ueeocs mclsio p cdan liseys iolpeessylep easgecoaelpctpoo ah ppaa naicaem n eeoxcoo uyllrr bvioureso,emd imauiia o o lno tcuqxder.t ztnlioifraesli n ulsíisemdeeemil iselnUip saotzpruiioaa zmelloiiss mn na asim oo adbmsamendiaca cdua tcean mpisaqatp.eodoX egs eaiaru ou ecn asye pnlEovlú lloh qour1 so nid,dlpfoao u esetnm ao dosemroaoiseldpdlsafue.iac nerisotevnn al jeíipvl a arAbsudgciu oaebheXie éjoesoei t p lna.iuditetpeyfemrnol ír o, desn nnaanicjseng¿ imul elaoleso n enlhra e n iitpatddeC z ddcdetuosqsdedod epreont iush qie,d il.oae feu txeeeg nte eud l a ans ie td eyLopam uescrr ldnclá mnsoiermoddueao oicanísso aea,speeeea altsces d sc aetn a esn srur mosdoinf ns ecdopee dl ualtnaveoanníqadtspieooonacolraeamsnsneaaebíne simmoffacguaerdr,saddtsslasd ií cs t rooaa ca.anvsao,pd slao ee mosr a aa e ioahpioco,D dcpígdf ioa.ei an eo ptd,dm dle theips eao cEllrii saseanb qey a romeseso seyoalurlocaieusnqr . i otu et auirusn a de .e eh essbnornoeald uoau r sseauol:entnnsleoeann l.gtr e e noe qd a lnp pqeat s Nte srlníecúsde m:aso a,muieasx reu is aiesvvoyoosinee mo ae oter pna eqjetime avi o q n u spl e etpqsmmíen srnopurcadimspe utseási sadphanuío sls oreoetsioáorl clenameraboe uiateaeaso s svssat. ydsrtu d n ys ls niilvt eaeiivdcNneo le bcaooun deeóí l taielo escqm a aioflsiiloo, nrnpyaorsel cdla qsozmsi euaáv iit r dotc uas ircd epovunaiyebc tevoscetaondopneoeeeas ene tea soir e budundf dt iedaas dsdr,an vycvnnil áasdntee?ntnle a aeea ii lisamaa odrdc csadm doa n e biE daaolcuydmbtuoaasi:euda natse bcearo. rqonopedlecnrs ojd aiicen, ucqlneoqeusiotu qssmaé ee pa nustrne euq,tngueznsmu ldo erleroetopaooir, eutr eraee e ddósr nrlaaai se: eq ,sqc qaen tcnde r y auuudu oidloa ó iile e e e ton a r ¿eCsó lmoo ¿c Qsocuaroébrn eeproco ctqdeoeur?mé? odse ¿lfoCin óbem e¿qloQlu huoésué ?em e nsao nso sh?ac¿eEv xerisdtaed ?la ¿sCacbóoemnrj¿o udEl siscopttio ooaqdn?mueaemod sooe sssm ? id¿csreSame mohtso¿amopbsScoid,oeeo onmsamm s uloolaonosobssq ?ls? que uese ¿Qvuivéi rs ib¿ginSae¿ninofDi?dmimeceboaare slere clísha12i bontr seAcdqaEpfppel?nioocnsluerro lóepeeu?ms sesíser¿ggmaaei obs hDprjuuriutftdlctaaeaanneisrieoyñbss ett trds aa?eeeneyap sse r sc«áp lhlolpqcooei gaaaR:o ou nri¿bq?lnemanetaaeurca¿r dregsoqeuslCee o a ulrsóteo rl s eehéldsmasaon at pecsaho ndf?1r rslee e era, ps ¿ílcaesanc elhiThlesoa cgu q iinoniqmsaeeudutsttlnsunaoa eeecyteednara na rh i ? l dasnvstoaaaea:oeelz s bg¿ ¿vz an crtvfeue?Pi ieotadlr,flnó o in»ila¿hdaeoa?src ?o aru ors r¿pees eqnfEdo oseeh us,els stleéeí á lytc qnase ihsu tcxdr oaeeie s? e ltose CqpTqauuoremeeng obpguciuenéerintarmaá,r sássi t enqee ulintn ute eci nbalmutpuryaorsee cddnnaue dnpc li irazmre a ulgajoenu tr iindedvftuaalaerrds axt nupmiót raeneop d blyaril ea eaunnmlngtdeiuaidz tnraiaezadjaces.ud .rosroass
Garcés, M. Filosofía inacabada (2015)
8 9
Lección 1 ¿Por qué y para qué hacer filosofía? Recurso3Dejarnos comprometer Unidad1
Inicio de lección Pcoarma pfirloosmoefatra .n Mo abrainstaa G caorncé qsu ree laaltgao la a spigarueizecnat ea netxep neroiesontcrioas p, easra n eexcpelsicaariro l aq ufoer,m dae eanlg quunea mesaen ceorma, pesroa mapisaor itciieónne n luogs ar:
Albdaerl epcsvaoreermr goineulltnarnorztáadanru .qlcauc lieeóc nlca ia óg nluo sisae tr epámr yea suse nqnatu ae se Ladcpuarprep¿busaeaiqRusbljtneaerePnEqamqrblPplo ecaaaoeiedueaanrsla rll buuar m di lmlipsageememtpvorcriliéeztsiesáqdaoaaree áseumtuaatn zeea po l aeb,ieárbrl uarrq fornalttnneeclapb einalcaspdsobdse acilruo?g s cstoeltemdruoooc dtodnemor eaoeeeafeu,oéspyri, l ie n aor ogcrpf f as llsoeroye srecs ci goirec i o ,,mryllb nmaerfsq onha o¿ roeoiunienaso2aolrae nr ítlqiu adss ucnoogtnrssieteqrsmt«,igdtet ie o enoeuóoesíumle onacfsasundoa lun í nenaocéit f fs eouedacpen?u menAvsiaic ntdav,o dsccsóes f ea zuáaemodpreooeimytntfue eíomellae nége:lrirs aearcs a s aeismorrnhr cqmrp o¿ dn oroe dotica,allino iuota .qmauaoagummtr noehrn ovabmeatP te ce ne ueaqsaeua emíris tveen sre;a dc epa f rnc,duérn,aeoeirs eenyslr rcrorvgujooeafuqoeoeead aravos trnaéropenlnrssu xe ds lletjeraueb lodaarpesae b,stoc há toi em sspa otaepnloeree d asrlsdsrgr ao l tl ale dab untr dtora arsonnelqieeoecyoeiá,a to bosv? sf e lrqu xatab ec q;onrtb.et , a mnel ibet taáeneuuaPrebdlllute al aenecle drnlola eoeresyonmo eemurltt;mtt oo s . sra, ss eoá lel nb oio e uaróc»nn anoi ,a .su éqni etasn oP toleno ucalo rmtsgn se bonee ,t oacsesb sltseeli ifue i1LpcNdatonttvulnciáceeasRlfboas—yjpogLqulcdperonaooictue m.f ocoeeia u pónnrsoue ognud u ssptfiepd cs,cboN¿ea r a eeatr i fiolodasrod spqoeoiliiaurelnes c oltlleuoi.uQoaf sceoure emnoua sra drfaítPgnbáai dmrebtassislesgsrsmgret eameaacboo lle o o.caoo l,taeuno lyunrub soe jEorasn tbf1ofalafm ui iniíi tm l naaimfpg íavteoiodér9se mia deo rbc o maoc et n tetc5a1b uhqa ro ea er.sdeol o t7es israifeíusdnjéo geíinsa oe)bqaal enaoeo. ybs rrn n uíSesleo slisa s eluoso oese,uea ól l ,tprida ,inl s snge olnsfvbpsid,osoiian ,no cfc sa upree.r etvrthilqTsupdjpcltoyfoeardeeelaucoinlroeooau so.ncueareeeci mm n msor aidmfndPsnlao crrpntaemttiqon dotla idaen iaiupdn o trótbeamacamsust im iarsodacronodsmqel ab a mol eelve lohssooloau dzlsliosea a,u inei p uee fc osrésss lreoe,¿nsnsd íhg tg .iee roalsdlqo c a tmi el tsemc Ratcmói ua. ael. beseunl nufu.rei coolA rpe riinsa ge eáaEés l dgraepuánuscacósnoacmvts n n n aalníoxn aeso eos d raasr ulislbrqio ísguizoariaaelco,b gaeanpm f qnomtaeudsms e ne i,reb afnspr co ua ssrcoeneareaopmi lio i aicrtásilllseoiepfc ,ss aa oirumao apebicmsqm p auanc eena dtiab l q omiensnítuaaiaelde rotoraceeeteduanrcrr ic r naetei eiucne—arctrobiseóelcsoie aa iosPsa oaisn ssemaof l idrncol t nlMyoéietu., dsseaae o n oneod.pmcoL f lta ftpasfq:caa e[óiesrocio dre?orm t re…cp aolsinquiuoí naillntcma rsviuoo, orms.oaneeu cbsi tívJtei Aass]ecs,yr cq irnho ,psedalvmdse Jip giq eieeóiasls.uteaódruod sío eIumemdu m elnnnsoséléeqolnasee o.es tp remc :, .nc sur eár o iElgcmii —lOoeSt óa or dalot sínaée chlhoáedaeóldilnrrt screar asá ósouoh etneandeceto tq: a adc psadm me tosore srors p.ocussea a otoef cmSgEqiu ppie meeótnbbaaonóalluniíeusí anq r nrserbticpgmnldsrpgsáe oe oei mrumrratuco rruyaoseas,isveced eo ofeóotl e pj ano ussedei onyaeGspñmss sas a—socfi,sdnériorun eu io s,bseaooplooo( ri eito p4 setsnqo do—rassi un psna2oep yatso:i usofbt a»e7ee mduat ns oleesfeíc -opaonsísb nen3i( areatlocp tsQ sto 4 qe eteto,nade(ie mo7o1óarnu?s«cub l , 9eqc , lca ne etaolei4é o.oo ui u,s 7Có l eseo )ea.))en nssll,. A12¿htliEddc¿a¿dddSlgvquupEnfdqtvmUmyEcraaeirePEooiiuninsra nnuuueeeioeeatanvv anqa saatnocqmim nnatl s na eeesiia cv iliasgrñcurbracd retutdnialAassCptq sr seq ua.s isoeoabbdnop aaooreelsqaartídeiodc Muae maoaa u gtg r dst nsrsoe rm mfrppbb ufraumolaie oh e eerr epué iántofeséednaedsdriaeluéeaneeadsc e ang.oáo ce r .s l fv siaesseac me ,rjpmorshrEpn umrmnige Prrarebusaieeeil l cogo t e. dvdalld coap gu mebesu lsu on,i nnrdYovoic bnosr hi rlq oee eorrerdrseropaaneapeset ctpev on aoi?i royo dd aliusnm smr.ovr sorlaiesqis oda m ecrto coadl.amc ,? Miloit mer ei rs éhe bóa.odrcoCuuz.vpaoa a i csóano neSnuEl n iEavtnrylbne ia vrnaod joeie an qdehldiuneo tiRorse xrm va s e lrsd andeio ur adsylzmuuaal cetd qsocp o iie r esS has l hae guesnm,.iiyota e eeudmlu o eu sej ulht dióaoc.ciM,po i nl inds msp nesnmgeesncesoncneps auou,d ,c ir dt nee choónor ie umtaprmiqooss enmlcrcppoernerrai ie pí icam irn .gaommuaou arorjvdnesprsduR coonaobrbmioruo dtsn o,saemomsio ieu dipfom mcisteeerqp ieoo ntmin oi lmaaet.at n mnidoivmar bsplucpcana1 coi ao o s ,eladodi tay a immolnrióuesal rmacscesee,í menllyle iao dínqdsie o,ndsd etso amrntd ry n ytiea, madimpi upseauues r i oaesqnómd gotes fcun cs metee nreasieeuddoq ,o nm,essoeu oie óiantn lpsrcsmarfcnmieaemec?e o unsdguprm c eo p iss t hi uuío rf p ón d aquoopaeueteveeetpii o2bohaenbfolisarnnue dir a utn tooa oladlrsaamlac ian sei míaid eonddyq,ulrhaeecurnuut smbrotalb t:qsdseie re tne afnu rbóoeeydnsnstear3rbiut eteuaenlseobrriim aear.rmr:so fo ót scrielt,, odeec p er Lic. e o par p¿aaeu h ,iqcyv cl reo Hn erla ibáraumnelqdgdezd oabel ncieoouoo ha mm e sanraqtsrc.udoluleudsel a bee. oaae mauj od cCt d o uaqfei,sij dleípla, c ,rál semrpanaíq íi nmeyoe ilneaaóamcashbeu ipgraersr,oóydaunom no: n, hue l a d ispnnrmeganm t bpsnsiedecsmueqtahnoodtbeneiimoar or tneuóo acdrgeduepaao nliaaalsa o s qiassir ec llanypmsuddd eeobó egest o .e tmbeuhaon eodd adz nrir.eonanrosa narpbaiem,ait Pdn em ea t ínó? .drc r,o ce ara,a a o s o elietezl :esot e ne é r payidbdtaiCceyTetsurMpuaEanneeaeo3 osrf lnnnneeraruscq rtcrnsneíeoacmneorc , eaa aouo ucae ptr evob eorpncc nnneoalosrenta irrmtsliuspnpcrucCqabcturcd oe ear n tqactaánaaa icut.orsmm.odonbu.pooutnos nrua oloirerald oo clrnnemrssaadsneqadeia s¿¿¿osm riaefen eea) ya . mootfDCEouev ama eips nipoa aE sn nnlo lspneerss, óxo noae ,d lausmtiv aas oica uzs io v nsr ci,mn ug ieoenlq oerq lc bntoqneiisea oaottoremmien.g nomuiu c,eome ecnecuocm Nsec,stdan mu erti sé iip tu af oé soóqatóhmiooracipreo ltpvri nanlsaanmú nurelsnc iso asaopmaorcsn ureai a nau oe i , icycecn an edcpmnrnlvstnldy em: notmiocaai nd tarpeo eimrozr aaeniastsp moou enmssioacjoj e uas iort aupqyroesusasmuuden ecseennspnroop u i,usos nnnsaoc ncáorsase ter iair, reaesca spevsapi neuioto . oln coisddiilrootea oog ,nchavuos,mn uirmv ea aeaqnl un,i (scuermsueo o póGoaimdnd e dnuo toin eddcalsynm sloaen ao,stfuoetcetp mlta oiéereeordtnnnere uaa icocn aa:eadqqn r tsé smr ou tlglsoipnno rqoturoapndei.uousdd, c ta eu , To ta nmnu ma usedieseotqheMdpiqsrodsrni,praoeaol a tetljau t a usced.yoroaureuv a ps acslaU oudna.eraametruo . it unai,tea yrEvnsoa ó embeo[dinln pencntre í … ildsicomapncrmob b tólio racoo cteeoooeipsmloco rseldea ulo iqac e ]omscsntommuórtsub?nrrnoarem oo.eueoboaet mdf nd?leE, ppoiaencse e cna(mlscoerppamena de r t.pim eo ivs gdlóno iem fcrA rso pevmfermsoitocoueonomnaooaloosrusorolmams.jvs ,stiíbto m pa,d de, sduN i etis o scyúsnldsrenaielioniue.nióca ose eronb fo)xoq oeN . toíi sa.lt f omscórc ea( e lueosiE,e 2o e ice snl slres0 a n sa ,do . 1,r ? e 3 )
10Unidad 1: ¿Por qué es importante filosofar? Lección 1: ¿Por qué y para qué hacer filosofía?11
Lección 1¿Por qué y para qué hacer filosofía? Unidad1
12Crpfpeeu2RnSrdeeltaeseidqqddsr(lepcDtcceqjdpeuhqporomaaóela.éeenoíureaiooonssnnjntuueeeenpauue uaem es epgzvrnngrf ahebdccnnnb¿ raU s g rdeemieeoeooecsmeuetlmlcuiuvaipisñpuauiaasg lddo noda oí, aderon nnrCloe nlena esmnmtyoae i o zaeaitnerpeñmacdeuo nopeceod ean rennirm aeáras snhr ennsiar tolaiaccaá o mieopóm añosmt oson eau nscoeaulaandlbaemsgas eaass a,nbupeg aiaslh dca,sndnln u dn od ee micrma ns imudmi1q lstrsseet iuoc eoaabáeicfamoa ,ncsei i aaat:)esio nap atóderneu nvr.iz opaPsl.ii¿sbi emsr1o cl iea eo ea lrrlsPPaamtcóud Panl ogeatbaliaieteuriena ididnonld,no snnoonóoe síoa salcy nml e,datu i vgotlsa ittq re oóaepdó aos t arn i,pn,ho o m eqrei.oe l omótmytrtceadq iannlmundapascoion td FEoaoó re?am ssdrupo, ,upn n.ierveb a io eu, déesnrtnseddsiRreóit nqoddéáeolond á eeoel eo l r oelrayueapf(avndc ae eetni,ee usoa esdaol eutr jsn elrp naid medi oem,l íeosti isslnp nevds, c e asafst oenen sa úsadslnetno u.tac sirldié r ectilo po aoaumlc osbaxuvfmerdulcol nnaoneiaord onashamegei ts p upaaaleasbarrra nanad,if focps apn,e sab cfposaaag úd.ir n)znuneuí¿ bte roloae deoae l eai f looCa—zsmo,uv ondcnnaeer s a ezlnsas,arrbodn lrb—oaase eascifeoso t deliLs aovu ei eeddlcdoy raíti .yócstir,nliocii cns lane mronsoooaecogbm esrndsmostaaopope Aáda ntsofeah sác cor,acnr otrsdu íaenp sero dunnsieoo acdnti?r minciin ppo,a áyr —cpd earap ó al e ooñrls veceirVrávsP ofuoeaoa hnncoesutrnnis, e a enie iieIcla s siepdclfeberssl I onn ncilb adrteans qootnhiep f,ln iaab e ( ro n easraemaogoicaa ooisp4 itdbmduumus má ao eal icanónsrolc iord2nl lc ,r u óoalreqagfaecccbl r—are qsnicaí7mraentc oefnc eáiaó soed etsceenszucqiuene oi-ur udqogsrdiie, nnn 3?tfaeóon líncesasnneíanutalnntlumapa eu4mtanaii dtts aáa nnscocdll aiotsealh7n osr ,ror oinc a so os naqelta —á e aa o yf e au ;aedaaur isone rl ssnvuúndb y.s a sllyf u e n v oC a íe,n oee i a t . ) ms lrol,ea— od bisdse se mpejyarool .nl aoCcr df yousqRíQlculSpsmsadEiefdyTqlcpeqfoLtoFaheh,unaíouian eueamaauibeuelina lnxnuueeortaa ees ou lsfnsaemáonrrdo pfa rpcei a ye slcaeede rn ír asnicio d lrrsfdmsf tceuectuteejs ecl e ozicsrur? uaodooimiei atfstlitrhnebaíocrtcltan órsier,irof aiienaáa is s moperfáoeosbpacaoaoautn, ¿ei iislaa m cscnéddonvclo s ccodierssal noie sneeys pn ciilor:prieict einiiudca d lhóasee ceareo mfzeavdf o naelannduror pobmiivsieao anai;smstnilscsnsono rilemota oesbíerdvnnpan ira,do aínd i2aacóg coad nasat dóymszí losqg eqrstmri, ado,ib ciusit tlneeo ce ceecaamfaiunisonsslluaaúu ,gideterlaáo n iaorunsescefo.c ápe,an gn a heoadne tr.,cnes a[ srdisenns en Fsbvseyu o s…ono ótPl ree ,tus pr igaoern ovea ct hai ilprinneéal e usd arnsdíesbenleal enismsir, nomrdoocim s eiaoccao]rlsa oeóaos ie emqi nsettoe,tcaffrdhearimr n sd tris e.miaoncin cbaaasuiscái ndp vlbetnc aabeeáoloo,ulosra e etn otr abeeíoc mlableyeob esan iameinolrsloandssr fec n aeruo , n sn dri on c, als líecaeslstb oelnpilde g eetaael, oioassaictifebd. iosr a gtiefd icsítoeensdcacnun iisbee s pe al Vea nrve oqqr nyiiiilfsurreeeoteedegunrt nsdaais rji i n e rl,eouucor lcdoa zcsa n i np nirvioe casopdfsfc dnlioiatee olcaFieaaiatói u laistgr.liceavqpnole,cía nue,aáono bo n afp sneaocrydnaeeiidusdr orer.ssn acfecyaesd ie. ue fals lí eLio.efemp ce o daiit g¿ inccaoiea balnnlrEfaon lspifo Csarsaleilmomu,iasnsíbosl á oaso cs ,a aeeúshed ut dqsftisioCsdlds rbisreo óiii,noan o nia,oiáy l óeeeeu. s p raeod ynlnfyo sS,ss liéeefr nnd níel,ccec ó osoíp ea sta av btg amsmny tteoaiooiasaabart nv arfeeooj rcy p e , iebosedmrnfsmjc ia s da u ne líu leepíspolrrtaapnaoefloi d,as iná eaivciounlnsopfor resn na oun noehcdtif iqenide,sen nascldri e eesues r.tel aacfe unc o nalodi,se niacoozavPmod enyc mvisiulpecs lssano sidaiogbrad casnaeoadte ouó umm áe ycna e cr rur,l ñ edc sl afoslesn cfeni rsibímuslniaepndioai .emoa deeleacn auioaenola[sqlt gcabers,ve p o,aea… t za nso g plssih riu auhsrpaqa r tnsdópsacuoret la ietre lanetil,iieaduaodl e oni] eegmaeopf áa dmnsen pcísdmleoijrdse a,fnia sroea en aoe ó eueioaoitisl,l?ss oittd;nar nb opimr s nn n:neat eriaa etd eel Cdmaaeáfi ehi oarcc ng t dpnéqnseqioalsd d v,oarnooan.il et uneeioóeoau tyuxsier dsáy lctmttens uaals ,u con ioeeea npqouumaotmr qq ,sfonm i b rlo, iídu usano benaqaamuue vá a l n ee mVa reaou(eeinosnre1detd a, n e y o 9o pldadlzeeo o5 a s oei l7s as, , ) RLtlcevccapPcpddpcdsnemmdpcaceoseofédcrEsqdacPbecéaaeiuuueouiaiiaiouuqq soesscstasteppoueeeeearoroueeee flsiioiotit commp gcloirrsááneuurncns ncb cv euclriietnnn auoneoslannn íi runm ,mllriaeanliavtiaoeeeesr o e nsneee aelsttcver bbna,lrcioiierttsr eS, ridííínoollcnnoo m eml riessoeraacsí boffaíallafsuaii pmcsasousc feaaiiaaao oaso,m cqnn u civ,dcco,inu csrf auoq ab vneu pc,, nispsrrpsiagi rpsi nioueemoornenijnoa l npoildd,aálur,omivuóeeol tsiem eaau ausessonmnies snua qldsenaldoneueeeenessaaenatl b r e, ie3rm t tca cspncdsu s oaueb sn corlee m ssnonslnnca—ilsaelHdaívoi aioceiettose aúieo tin lsense iic mo oemear esiiaeupteessa,ieipb nnacabrgo s e bócsnivandt ncréuo sbf eunsrasmno uaiiceecron teeLyaelniaabedd ba ndltecoed tHeteetnn,iontcpicetropnmr ís.cscv onioscca liiíoe ee feoa nnanv mceoedf k ealfa l pPslustitnioa o.aflsitpesaaiac cnnlióas,oaa icoo,aoretes í nncea re s te cngl cmssm lb f iigpano;opsnl arteln xsíaecodttlrssfub erkst e aluudtteaaal liocleu etaoaasor ía l f,tbueea ori lecessel nécrtmífnroasi gclrceone Sucsi nlta leelisc. ipai saicetl bg qnmu idheont.nep iicba eb ee ipes olóeeanicc ó tcbSciodopedeaíosutuqelinuiseosegdiu lunatrenssaooanecoeeavni( ,snslnre a eniist enusnmeteif nóaobyentom auamn l snl na.npaí cr icra cosdíacr c ac sectúoddddi m Patleonmsinqcearestisui,eo piaeira.nisiee iii ora idv ee mneetleaeegcei alpei pluvso nln mandarngoiaaren oes aseen)nrse a,unsecscpensauqaoe cr; o oitt roenosu tn pedo svmsuqi cueynsslesddiiaríltofidieurrm e,u,rdv aa scótsrnaa ar ít dei eo p euehndcodafe ctalle n eylessee aé aidlba oínlni an pelrdoeónurréuagpiuttooasc a eec e om red dedrc lesilcee es t c,sdyu mlecae boraceuapneep sd en oe ariiisc lpí eedsxuo l ei ectmcerceaeeadc tsnp ovesuioacaeamn—otegmaepeolt eoeta.nisir inrdtbapaeielinrssrer reó eónrr s octsoógptan rm,sq el etpooac a tse e rsia ,euetíte.snsndcnaod p t,ssep tneolidscsueiri lf ematnsrPmierlsiód i.mdle,l o ea ae oosmí cu f ou aogmrlse dtheeosrasL ldquodnsiaár srdc oaiíuíb,reeioens o naosmla eaaoremom eu essni;a.se: se ns sl da o se, e aiy (re sn síq c o2jtaspeas s ou e0it u sn nrloe 1s e e 0 : ) A123cRRddepuLqtlcsLlhcuaaccfpsBnAeoatieeaeeioooaaqdlseo snneiueuia e ossovllaapt ccnntfuvdrgrioa ee tfpnpAlDfRdcrsieáii lctuutilóoiinetds eeod imd oleoreeolctednmeoesoil oitorrarclieialsipgaefairnegíadleln,adissdilnasdaattnhí orctrgs b lídt qatooerainoogaRe,raoesoraoe,ocaidae asrn a.icr caueuif r ,eoajt n camdce gY de mftíe piqs aeroplcsRea dndí.ma iiatcee iscd acaamd r45e oueq ,eea Cue eaalu aol sduu e pcq treatmendnl uespxeud ecpeiaatruustl ncer rus sieatenaee oansa l nmea tgpseeeaienp ainmte udonsLFó ransclorntt eoeneln d rn tata pteelar odp ieianRydelcááo hs ecpoantclria c fro cameio 5too usoa rleii rlse ieuae ctceoeóaeleeaesele ur ro p :ozisacron,eetetsieso un rnnn efeatmm«coeposa oecato ugnnlsxrój lns jto erolarlyaa idc rxeoeilaobaírife tqlrlpoeaoriiadnfloaxfp eapi:ríscacoe CasR rcir óílau adia.vn lpiap¿ eí aec u,tcuuie eooscnhótflte Pn i nepoqe a ilzrcoprasea emoditiexyylasanuyeta nLce scó oa osili u1cnncaoa otsre leo t ape rtia nlrfi íenneettsplqudtolnmasovctieéf,tai íil ?onre »aol,c,atrt oavcd oi ulinnrooeo noi HehBiacfav.d nieinrfieee pic lióamaeetn.sses mít nao e.cla ulna dahldHeadlssono t o aFí al aainldg—t dmlas. t p.btlionao ioeise ar lafccp1s so sr odicPneííteonttierns seo a:osoicxaoaeosn eofe ieóaia eitl fn aqo ierl i¿aó nnarlnbvoepísyll.ruashgcnlr uiP afoa sa attdunePíaod atl deopaorea . pba le a oes ra ldecassot cereeTsmH sdoeeqoq dxd eolgetoene ptqo itref cen im:poeéfueu leo ir erlíbdsuai locamdílclaaiasna n¿sa orl e eoeeléhfsdrolá irco?si oaoc aifioai a eeyrse nAseresd ayem,oe tacnrlirg s bm l oni aeoacnc c¿demslrlnptocig melfsíaesoruele btno npieaiutafeeiorua rabualuo gzeíc énmroee ercnciottfoa rC,.samytnaí i oa ao iasrísiiaasedodeeo C ue a eatreirqaasmmq r,yólrc ro essh eneac no.nae;nuarrs llqdy af uctao iu i c tlé uubbaamiidcqA temoiclcaa,eudce oe a o etel jmtiihiamiqnso gu—md o tuaréaeo érolml fia esirmoau ere ps.éeo:i n seneacr? asl aeno prlstnie eoox o n acaeiid ylit nuctnrd c altaqp li s o dsaioaailofneltiareedaoieu arsdlot ((e soda e nh12; ae fet, dsm 90í osadeseo a40oi:,yrf ó50oí, lsa ))an?es 13 Lección 14CuRREceaaplyaEymseCfsihnVaaCctoonu¿.oio obcpeelnobsnnaar ooaPmts teneeemeaboqzccmonsien¿ssese nnesnccgb cfeaeuuurdrnu s loFets carPcieedoilqnoñuñeirosrretóetuaacdor od cuar oessscnara h vrt stamnaudersamést ooosroh ro,r íedbm esueee ,a erbi eq y edaraa brae bayip im dan cadertucs r ppxsnorr nagasuolrile pena ooceaeseoequla12 do trsimlqnredifio,cmso e na sboan utcutiaspy qnuti,roar de myd aaeen qeeip ie dpmrrne govsdn uLdtr udre l,e o rasFF u,ae. raeu itit i)éemgeual ersaiusldfebrro bsiinna nre nraaonlhdntlltrelcé oe sá i ltoooo cqodanaldve peaedufee assslícétc ,aa,usso n is amtq m ,ea ievúza oaercamvidsf ooee,lronre ramui iemnltrdnta nasTedplola tfxeajffndoeoáititsdies ecolaace,álsca ieuopce t o aeies eopdms iqs a nasdsrrnen tlqdzlo en pomsi oje o nlautjetacman rm speáu uffeeulut e rsnioíbei ,íaeqicag,súof alsmn ae sdáneeaees,?u dlisrietu, nlsspdeas s rst ne,a norr yn ei nfeeieio ,l: aatlhueisdnp saetts nílestavae oasp reoao eo msla slypea hp bcl d elne:scoiáss rrdod u e mspoeod ersi ota(ea irdztci i sldeian rnetsntrdrpedmrfieo rapteoii ma níetrenatazmlataaemoft bnaio dorderms nposlu i r aoledstualteeealscoocr poeagnooneimmlv to lsñbcopti ise cyauatrs nqep poe,d atetrltsrsb , odrpnie rsfcuacasiáror pravse,avesreeeo c o lnlnte veaeylayusí omlrliigo sirsasrec dt icc ,an n ispc sss.qaiecnd ut qaljoog iqeeliataoau mócoí uuotnsaurtecnmnd undtemas nisfnemnntoeeteeoi,o eo apa ll upvpaesomqn eapndeacarb b snie sssprasotssiu lte u eeomerd o:aye noprreotv osa n,,noe ljol ii sf r roiradce íd,s oad a.aa lit ne,foabe nf eiaap tul n ehou edf uspnde set,ie eiosedlslelmolid fordeamí meaácnamn ssoadfeoi,r maet neoavmcAetepicldYlpabeco enoanayn aoo sln rerrop dl v tussmfiaeroápttcáidmnnt ara oeeríae ldacjarupabríet iomotorbrmedrlsaa.tnpaaituleld aisccritr cotinai rcc bloé d nbubáuuleidanlgsas? amastanrislosrl.lc rs eooéareet. clas,dna a ara iTn,slsl ,atrs u edae laircndn aoí asa.ym etfa nn ísloi—mL drece midsoózl ldclotaacraieaias e naeoaeo debl noca i in apsvVnv ms nsss, iddeitne rsaumoíe…e eédsteptagsszaeas epoenpzrnndur e,coocás sF r,ano lslee, o epo eeia sla camscaóiedrtrrsl d snne orniataicf fnneeemaoiaeaoaratrnliláin di.tóorrnrtnr tcordlaoe iaCi eo imanlseztlut,sproe a:oríoerC,ad leln is aiaedo ea sstacdaf.cnldsiot an aíSmr ecosop ayielsqetm oqó toise , iedts róo mbouodlldnurpsoli, abi r bna a e e—flme eeaaubd oiad.ir rn r cé s oleelect cailllaieueusssio oaanissgr b lfitleenmjoal s i s n ,uitanica nce nlc ndsdaócc tliis iaasd itcaterdmoeeieabpusoteaileñr. , uroe e aítrdnqtsseaisDprtaaodsr.n unia ceudóaYtu re azqeerpiu ooseir aaellrdapfdnaeu.e on si sdpths,cDsnoure e,r la.e iqlon loiaimeanz Ecooomo reulydorel aule rsm t s pde s ueeeecop fiseytd lensullnc api lssero dnGe,eolirbtse ltesm rtyeaire eou b oliras .ev rf mñcealín naoecoatneo cietm (rtnt1ais e ae9 ,ra n.i 5 s7 )dllaen la y p RPahbiCocsspvnpendntbepaaqmesqecdqAfsnieaioaooi sel alssmtaooouuueiurouaug vqon ptvntbibaor lmrcnncreseup sseeesereoaiuaesuoardapddpqeeiueo cvnsn e nos ngodepr uedysdc faamrertVauóntistrcoatsfonaourní»oar o anrróreasznaíaidiqhéso e.,oar r icd n s naoc s anopsdsa dmiYjcmf n eeoeun:etiu tseolde cat m sccvloo odoayoemmsom eocneqsyl endorveaati qd pms,rlaierum r osi hos u nidm t dses,tqipueeodnd,uqdiam e n3aep u saoepfedoneerllcuyuisbeiine ue eoeeecadréle naCedper u u tóésls tehef lep ne saszaerl qaro miriaeeiaarcoi dspa panrs aáo a r ntonnhFiq hc fruahloomo cedmbs aullc ciea adádcjdeiloeodtu el eof au,as oleulosldtp i sdoalpemoontegomvtomnieos go agts ndndMaessoaresafr arss a toso lso—c i ida ao lr oafaooi d, dpln, mmlll l ic,hes t oo anboecomoo delf.dspre osoo reaioiitsueT st tisafsfol sbls ue sdeoasnvbdens qao lispaar a cd ni,ul vubhnj.acfea mdoeerlsgmeos nueshqqoíare aP ennh.sssatln: geoqef ruts ee oluure cL ioiíl.pplaa aoiiauuinl.j csav aafuamnmvm doe«c ianseiras hcm[ otahes ésda ifTohé …aeosr soa snaort yo adoir nsaaocudo qr a inasdnond ggtonristr tilsqave apdm gsbe beuecemu]rtnees pta arruoii c aius rorinmn sasdideiíhldca ,od ormedaalgaoo nAs acp éniesin iep ooaq dsns gf npiueáe nonma r deufrcinndmd écotla euqiiaa ushconulr l nsseslineaeeotarrelesoíss.áde,uoeto nasaaeeeoo tscs srat Ss dódss eel f n e eqg, assdttseudrcish p midisa omtepeaa,lsnl hpnmn rs uoaiñoeomcmeooqqaolcgf.r ooa aa eur síoseobnslsasiirsSmeuauateoletnlus ebiauen loo,e apa n giaselp fí cfletsamesgtrs nad, iislbtmbudsfasr pi gle.cteea et oíerqn opóríeto imudaiEerroarnódnna srounac noeaciuulsna r asl umoo nCmoacdeti.nlai oleoosods lsesénm dileaiaadnl taem., ,o.lemrgfa rl tn e op c— ae m oeboNlo rYpdoieleaitroa rcarae mfssnec ii lomc ,rsorpóseocíotce so a nsq lpsaaj edn.pev,aaaosu e, usoidr rnpo s netsApua,epureerdri seec on re scVdnn eetglsu cha dneunrrsnroumoaoite.rccose d g ecíaaiolm Eia z eapnnuddmb soh zcsicql lsitryglpeauooc acoe o a uurqiea.odlinaauayi ladneeueo rao dgcesnsCo dvcbreuq,nc eioé, qisn.lfeicrfnmlan n cp noaomuaea uslieiea ut, qridisn lt lthitt setabi oeqnrroadclead ue oárgomdur eneeieuas,anazeiytee.vruasr n ar a ieu n apno omdyanLd n t djiddrsdiqellsvd,decse la,d c tto,sa o iih ai tiequeo tuimcvace daproi,agódise adar osr caa deediudp én sel aienqrluentónshd qidsoayuooirruil ce,aed t dsscouno tentas n tu oiusbinrep daoeraed,oeaoyxses,t ooé s d dradoona ledze,i( y eee ,s 2 n ea esr e eat 0 sll ls e a 1or 6y )e RAnmcscepepprslnUvqcacMcHfsecenpshaieieeorlaaeorodapssnsoaaouuqearuaón eesio p ogtnlpcrycsmnerealf ryuesenlspao ieaereetsmie bpuuae al nolcva qei eqgaerssoxoaehauojcsccl,irreoflot n ul i ern ueuonnecorni sgssnda dreeaa pmasuntematonaeicose bdyao sseleia epn tt.l ,nscedcoa nt .a is faaolii n m.entddao poopa eeqhrlosa ae netc ongnsen us nb ae ernmosouqo nyrlxesot,d eugc4ao ce ndme redrad ireuhisascvsdnirreiosnaru a lc c e eale.noeev aeacltdaymp eom cstealenPapcssla epnbaort l e e iclr ganea sFpy eloeca sa reqnmulons ,ctroqer i o eclunoDtr,l oárnie du fnn liuu eolfsssucaprelvduoslraaeias aecsa oocaae oud,pe áf. raepaea s laecrmh .Giennnee d nisplel eyersea rsnSnncl ormsrpuu eisoaqi e t avoz eraraepieiilscqep czpiseotcemelent:d sauovrfienne uosorroefceueeelhn alnmsstao,aeeoesae as cmtcesra fee m rGc ata soexs hítbt.rnan hilmhrscn opDa lany .o,eideLi c l pc pb iud lotipoAaap.d dor dpererosog ooeeqanuullerommubnmsnrteesoe marsuoslnsnaaueler ó ecetramt tcov , dsgsrrc rbdeateica eiatvroreu.naoosene me«e ae oebiannyimUn oalbedsceszorclpp:cemmadl nl ntreo» t llpaeua rncrnee admpeustledeete.esct,osssp ,rroon i u s, eoneoLcofi dqe,eeac. mlo.s dailssy ea.o,il eetarsrpr ase .u óo. ne l(eeqs r ,qnsxo1rUat nestn on a oui9ue sons s ari 9,sei t e f dn6 oe a) d1
Sqaal(Poqeaadac glmiblbuue daicgluo aeealtihiiofudógngn efspamaanioia relsc[oroedt:d t ued doedsnasaernaieors encs bpibcti eafirdoálaíara aom ave asc tdd ds ae)mtdate.aqeiil e]srTe o n nugda pccanlrtdodeioeolaueue ,e seer m e ldd a corus lishaalameo os tnll daalo nesl hopenbc ao ñ saosgoeeoniyia e tmrtirodr outdsnirymoiroee amoboeípsgcs ca.rsrc r ii,eieo Ctre rdoódaailns tvuoanndler e eald a c iednalbsculna ae s dedolnrgrd síoem p,een,a lro seosi d is e sana ssestedeugold at gspnh eescnoemtoo oraiptrltsoe,oardaemo, r qsd,n, e e od qeqqupabnttso uuuoedeter, oelenee i rqaqnldosp a s usdd,vume i aeoscmeeiee rce aien nátsu heu mrrdce etidanacvarisntidyia:ha g.b a efe daElro oeeleel, l s e ss ns , n ta semtlmccdaplooeuo lerl éideavncans rdtsaaoml ceeql m iosciiacnbuno us lopscoies aeeqi tae osqlrPanueb s nucucl sieaopnaeeo r tp assoso óseloe:rooal nn ísq sedt po e.c iu ulrceD rnuneoenear r se r,sll va luadac doeDaa, sí lendo rtehle acoanitlnledíle ua ri,gqmsd mueanlcuouzuraer oe erc eesel ag,accn oar,Gcl uerrgtpnlm.eoae a ayopdecrmg,l o oGq siaoeria e tueorule q i au aamst ilauc e tetntPa treoertijaamildeaonnra nslid a,dotgip cieFiódgono e.iu pndn¿ or,spdQe rso lt qolatdedeaua,ou t é nee nsttesne eoal ceo gpe fhsllidli eao erclocfiooaesc.e olc mvo stsYcgsuem ósii lisoórsadbnrftairfoisne adrícecae e ,d oel? i sn,aIae o res( sl1 . 991) A1ct ivAabid.. pa¿abe¿fpadiQCslnroaeoeturtusrisagrrráéoe a udlt freiclíre ?aasaarls e l rdqgR eaqeuuessu e niclqgoe uasun sselr aea se b m toffquaei luerr1ocarnit:seesoocr?rsaief o ís dadn eepeanlunc a ipe rps daoVrreeantn ze ci d mFoaienrzptratriorfjeeiirbcit riduaaane ilare t llase a s 2 EaipFni nrnpte eapagrlraciutcráineerm tnjdaa be,sr ee ildeovlaneissb l asaRousner sdecc ocnouon rulmas onospt srmreaa 2ñs ínp,pe i3aurmro eyesosj a4t eda .ny seL r useteurense g pcscou oop,an nrdedjueganrnunt noolat..a s s
16Unidad 1: ¿Por qué es importante filosofar? Lección 1: ¿Por qué y para qué hacer filosofía?17
4
Evaluación de proceso¿LaCecóoe mmlap soaig ñvuaoi.e Lynut?eeg roe,f ldeixailóong ad ec oJons uén O crotemgpa ayñ Gearos speat raac reerscpao dned lear vlaesrd parde gyu onbtases rqvuae la s eim palagnetne aqnu.e laU nidad1Cierre de lección
LHpqcaacaay aueevemm neemvr sr.ebbl oaaNariir soandoc n. dto a d[seo…endoe s vc nreíoe]io e osrlpmari tehtrsreanoa iv sss teeuet avnórnncde rit eórcaiadrcandrraanom eedorsn be,sp s siealoi andrl saehoi s nvho tea iomlnlra iyhta ba,v ocsserimei orndd nqobeaeu rdclesaeo sd delm edeel q oella leu yuveena r, Hace 10.000 años… Al terminar cada lección te encontrarás
Esvtyasqeirveqrneeouu ia lssuupvp elldt vpplaaheeieéorxriottuuev n itoiilepsnsvviíciee ctrtrl rpooiii assó ldoescssottsasbarietasaooss ireral,ac ,d ta sse hómnpec am, eum macrom.dqo sdonciáCmeue,eyá eeraasaóarrneas—n otbOmmcsd ll tooaesei eisreeeeos ,t ssooo vme m ncu,r nlh ,se—lgta pau nn aeoaarpsocdotda o rnmyoeacr valt ade íod,rneGmeot dob geeis.idr acb mc nd rs[oessqdoee…is soane eleestuisseasdrlanetd, no le ] t,n g nresr cieJssg ceanao.prstiu i ¿aalcaóíeod tbiaQaeydgo in,n acó rr lusvpsiaeeo to ooncém,hii lu h mtmé usqb eeiadpeisopáessunrloteoda esstofsóhi ósi . re qe tl ltecocr.utLoir ri uióeYanesiieycamsecoe nn a d—eatrmfvdv aí.,ietpsa e,eeae osnt? sova lrnoco soiad(orrnie 1n aa,rrae y9 e l dn5 s7 ) En la actualidad… cereosctnao lneaov saceleucrca ticóuiósn n d¿ eCdbóeim lpidroao dcveeossy oy? pfEoonrd tarálesz as.
a. A¿vdcee pór dlamaarstod idr ee odsss e s ps oleoobas rqi ebuu lnuee n eqs remurñoeiasr ?emlax oiOs ttraetnemg daao yys nGiansgsuent, a e. ¿hadScueoo mlbmaasrep ni laaquñ susateérn a es caulailop btnueoexerstaso trlooo? sns¿ E avlancese nq ri cmureaéáf ldgeeeljeea nldmaeo hess ni?qsttuooesr i a
b. ¿ruéeQln fsluaee éxdñ iecaoolfnainn.eicsce idópent o Oq druteee gvceaor nyd caGudae ssrsede eitn ?cf Pioelnrae nl odte eqe ulnae s f. ¿lpaCesrr eismoennág aqseu neene ls on ssuo senus ptvreuore dtsiaetodmse preoons? q,p ¿uaperoa s rle aq sbu aés?an
c. ¿a1Qc0e u0pé0t 0as ubaplñeuose shs?at Mobsre áqnnuc sieoi dhnooe nyd icafeol rmnesneidtneeosrs ah mtarecoess. g. ¿asuSbepsrouíaleu spttaoo sssii b delelei m naulicneaásnrtarzoma rp ouesnn taos avdmeorside lanodtso ?
d. ¿hQaburéá vne brdaasaddeos denis teinsotass s au plaus ensutoess?tras se h. ¿¿Epso pr qousiéb?le eliminar todos los supuestos?,
Evaluación de poroceso19
UUnniiddaadd11
Proyecto final de unidad
¿Qué problemas escoger para filosofar?
Aeahlacnal utbtcienvoilriiinmdddtaaaridnaddra e.áqrss u l yace o lsotenesg edculoe nPsndarooafíc aylie meacc icpetioonó ntnfoei ndsr earee lnl vad i pseuar náudicdnotasiicdP ddara u todlearya, s en cteto finacsmdTiCpn12345aelueuotra eceiemi son nigd d v ovtlHgpPqcLlELRonpsCarbceiliroareieteu onrae.reuulro.t a.ahsaon gs ie a aa emCvrcg••Cfbesgm Alhcyeonapisticebanmgtieql io raoeanseapsbótarpne Drso iopsoeue¿¿.iqesnm ltsbmn r otlrnsaaoocnvSéeLQauraií n aesee uoatqípdlrdsozuisdienlgrraopmrees r isn u é fa itlcuDoelauaninfsnsr.oRatooaso naao i éríusr seo.eeerln taan.u rpssn:seotaqusc a oLefáelnmnR en. s p so ca rlscraucsupyqmlbadsniiets nir eorsm urrrot l bueueeor ceutáoeio ailtmes lofaateroem gal rsaa llae ccceinesrort lsiflsballn p rde toriro uia t ie lrdoo lsgool.ceptrraiilien aiioae,rngsnee e ucSod esrsbros pcr ersrt npsiirm scaiog a d sl goatoaer,ca 1dcaoysap uelor emirfpr e ecnojq ostrr es r eaefrdoanullrryaeiya erus stoofgugt ipnysesli e ar p ao drren bfslcbd2pissy eeuea?i onaig d isoaroein toplac enel rrprnq iordet epeuolloo? suvsnapeg rrceitlteu smmnsi oiol ieaalpsnya ifqeera c cd tsdueea occmn b asaon nrlolvaetuadecno iraro.u p a lruásretnsgtnnrJebeeao s n eae aio uupelbsnsenuo m s u maisalapsíe qtdbuelnoorzq,ecrfmssine ryeli áur¿ab ossra ábirtlo nuuldotuaie qcv n trecesendrisrdprninoieospó eeeded tu e e nqdaqpóM ps ir ass ssmsaohv aerotcteudol tun a a e,ooipdspnac aro up tdé,sorupredeipx sesryr eo ela eal iadlia ís ds t uefaor opmtazcq e r toiedtepnecedel e ecssrre onouMfn seca rouenta eladqipdye di seelrsdtocaq e coaeueor rnnee:syae u raoiseslurnseeifdleos rtemí t lrab osoeaan o easscinrernlsf noo. ns.ee . í i . a .s?s--- RREhpbfeolqL—dstaeuEsupspdpdndiEellmtaldeoauoonarroooodeel lssllcn auelacneeeeereeaas ell ecegsssát hoobtflnoscccqsuf n aceds rr ootmociaclnrdlldsa nrqtddeuulfseclrin ao epuú íqeeóca? a out imservna eiúueuecreepn rre,upsó scilaiocmau sé os nAetósusshpnsearcerrmt cfnohrpicmoluialipepg o,lirooredmn nullrolooa daattn,itedspgao aefecs iouesodeiicaaro ccdoirmm neeeim pgudbcrros oq da tnlrrnelmcoiapleaá e ancmmt óooiooei ade lssuespetabt ánqe soee,p uib12ch a e,ndnreess e se eení sneasppmllanxuaqs oiteq eibraoos d.nei anamb,yt et,tns trgci tooei ,ubrnnauuoiees pr , ssgl couuetcebí ilet olee leadóe edáal aeer o—ieoLLnppot n epyos aanlml sbenm sensp,cneele spsidoo y loeoaab en:td t nerpoiomo md cts or.en oiróeedrraadt erlor sdroae o teSuórr aa oeaqqsioddoe d rodnslmreeodasnáfmieisi e d srge égen nlnlcúoe ecuuale us s osltevtol,dnuclst oei er ino t eo rmailosplescapncio o peenuli stueeec tddrc s ucas motpioml ci soodo nuhcMuomisglr s adeduuíeo ateagoetnuropr ei c aamieeinmrrerieegnorryeepoacp lsesasar oarnánlie tgro:dsrdssna ta c osnv ,tgi mrorría bgsqynl sbseo utdse aeeo:ooe o asdiostur ocae,sucalm avsr rup erri nngeietl m pplmjs, ier eeosngno r iace vuri aosoe eda pJe rtaoce unuoan lssicttpt.is ln.maet,so d e mre dnocnuoeIe ene o detyoeoEte dnteorgslcg nseieat,rsan,acdmmaroocáuncstr so sdreeseil rsatyelrn tdti e,edac in sstlaob pou r afsasnleor euneon rnllaaaao lri slno eas doo e sopll eore .i,eti h eusoesseoedvee ehtpodn tundt e smCn,srs,,q ledhcve osocimn s co cfa osbeteps dce ecictcmu oreeuoeeeecmaenems osteuaabuil aseotailhiaoalnse mtscslef.saróostema ls ep[ ábícel,r.aineaha.aEeb deoam …asen d, tosm mrsp tm¿hmrSaori.,bn enr ara rr mat im pia Q ailphqpyeiSoeaeolaametqo a nuci aoa m]meslatpap lornmiiu ;rnneu oapsiapup nnunamo ed a srrsaair oy seee lls éedsraebfieeo loaqep iaaalbiae bma.quimaeen nsl olf nmna adreít ctbsortuma lubldcutrvucsmaaeh efe idelstsitroi ermseei,epa eeoohecs ei o e n.nammlaa áemdde eso rp rrbaror Efnz,aoa lt mic sea orpí znds eometdsaea áaas,n s oeiyaaof vh usat es n, toirsbu(o oss reí i1, ig,yarb q. ev cg, r r ,or9rn cgeoiaue e a4r oe,e,, ne7 )
Dussel, E. Filosofía de la liberación (1977)
Proyecto final de unidad29
AAefcccdTffsiprAuuSmiuieuaooosnlcnnia íosslcntmptnnmnorpe icpuoisedadvusos ilóbdulnsto piaiia aeeccdddqfeieit dlmrNprNscpiiaélassiiaeecmueasginna.tusnerdn oodotralqbeoeeroa un aaicss ioglqersjunpmseoiss u saisndeo,dpd s,uae a tnlur. icycaldo c caaaearesraedtdideo io r r soórfo eoclheedmem .oai n npn itsnsa na sesóynru.sptic o lr,utctmc eciun osleoseaastdeóasa e eí bps aapon cermt ulnsai var nblsto ptrrtfanenpcioo r oiaeiadnandrollemoio osinespdlctdsa sesi ,oirrssfhdz ciasaa, aoelsta cóeta ai dloudnessrdó rísoncrfm ma pass i dneesthtcfy bsuoiauaaer ,ioda l neterrl aamss,ee mnisor a s lt.soseo íona sygrssa y i lyr a PslsPiicgnoeaoaasnebnrrm aalofetui ipnrrpsdda.aerroimobbos, m bellodeodrlse ee scyl,e¿ t omo oefeC du lnntqraauen.r ftuta sjárdfieiaesozelraml a n cofnemortiosps eareoe smoredl n fllraíoa táavdos n a es del nyoea rl? a ¿Pafrialo qsuoéfNpheNirrndeeí liurahoo sefsepo?etapssnsor rsceoomptmtreinnribfraoiuroutdcl ee epdlatiasemisreoer tna lnrmra pcdlasugPlhapcPddp rield opoelocaaecaueeuraree ouvnrróvb smcannrhaaljta.ioeami ul otda stlueroap rosorii hsadmomco aeelcass pcdeipobn lr l roa h dadraár tplsraeoarnsísinaotee,mcaje s b ibzonjy ocpbsi munvspaola i.a .aletcio sesref asP,eis tmol aíesltmlitroioa,uabtam fos ncdidsaar tt ecamvt o oaudseioedaarsee. nma o jssyratenlree er,a s d r t ptmtnbt nueoavra ruesld ip eradd ria,slr eao . , Evaluación final¿QuAfpbmmrie1llo éoesleaospsms d i óa bulimaTctabcdeadfelpeieuras.c..a..sag n d s or,dtRdCp••••Pe•••A•••Pepl o ga asesdirss eeerlnpre. oaaa e ac opd e¿¿ScDa¿¿r¿¿¿¿utnalndbrshpr egiaQHQPCCDEfumi pilenel iee sfiraaiesttnóusdohfórzái aeneuoruauosfpncíc eerbentnaricalrymo s e éé n ía ee uteesaddupg idisyo tq?regnsl tuvreazsanee óqpo nc irue.ialusadvs a ü o de nv:s alqn uaoohc ntr aéaariitlegeunaoedeivn aoiudildaalt rn doeurd gfunalsilsaidatys.r?e oderaoge erspe cbeanui íA aeo c dpripua ss urisrdcsrrlstlnm óiníl ue aávoaencoaapoiragislfegarnles i pdao,s ibod eauanepd ustgs insoee,lpmun r. lvl rn esaean ipdpn edassnisígcraeocf asreci o tmieeeupeietutqutrqetfsc sainruiig rpsatlr dotr cpceruae u loae opspd oa uelierrao dyd te aeo seetcslaroseraxnodn onton ae oo es is sa s eeitt oc opnsfttu mstupubblereacoe noraoe nosavtnuasllgpartllsrb se t apneegrsee asppdm ronaudo trp omaemplcmsreseisiornisoies rc c reiruoosaneq nces ios a asasecatbdpsselbn :o?iulc eu ag?bsibdnoieyulesto mlot.ee rpsreolt r lsotpilnlenueFlinads ea:muosmaiae sa m?isp en??ti bl penlsfarq,oresga oaepa ars¿áaná uons?erucqs telrg lla oeoe tf ivltlnusysluieiarsmifal nes oiv ooc easncgsl? e aeaps or resls aapqna. e mó rnneap rpCra ues floststaaueairurgeiei,ceo eg r snmace ue oaca npbnnotqlnn ?ecleeedrlaadn ueot ann r ag.aop lme ább a r:ir rmla laaeoaesn ss--- ¿¿hHEualbsboi er piríomianahs¿ p huviPmebumiudrlumaaeedena d orspneontie a aeurnamb?ndcoleo t ens¿nu?aetPa¿a reornr¿H ? d Poameiusynmu eotqndotouedrsle oo es e srtevn aorigmrn latreciñsueriamaaaa?rllUron ?n seliod?laas d 1CierrAcrAaeeop l vd cnfrioiesen lna onaudtsldin on dpíisu?edr.,ai anlecadcvi óuiapnnlua,i ladseceasi d ópc noree nnfsiccneeonapnlt attdor ealsa r l áeasse iu dcunceniiadóas anS d í¿n.Qteuséi s
••• ¿c¿it¿cdeCQQeuemnóáuunltmééaetrs aispafo? lilecc roretase i jrdtdsu uypiiefdc ior cieeeonusspsdlt t lfayeaaa nrrvusíooatunensrpiae d?turcúateide eas ?rt aoloaln ssa bqtduuoosers da tpaperrrne eloígnasusd ndpiztiufaaejdser eissn tyet e s •• ¿m¿aCCpauóryeámonlerod si in cdfutroeee ererésons nq ?t uuloe vs ip dtoeamd croaássti dqapiualenic atae?r dloe sqpueer thaaros n 23 RCecPor eoiennúnstsneteerenannttsteseteo encn,n o spl lnuselau sgtn suca ta oreg nnearáu cnullp iunsvoisaasi r, oy rihae ncásseo pgrsmeau asneplp sscaueturae tpr ascsrtnooea .mgss uuaúsnltn rte.ea rSssnip amnutoiuev staluotsaag. smr. aenn utne
30Unidad 1: ¿Por qué es importante filosofar? Evaluación final31
Organización del texto 5
Índice
1 ¿Por qué es 2 Perspectivas filosóficas sobre
d 8 d 32
nida importante filosofar? nida la acción humana
U U
Lección 1 Lección 1
¿Por qué y para qué hacer filosofía? .................................. 10 ¿Cómo debemos actuar? ............................................................. 34
1. ¿Qué se puede conocer desde la filosofía? ...................... 10 1. ¿Cómo podemos definir si una acción es buena
o mala? .................................................................................................... 34
2. ¿Cómo se relaciona la filosofía con otros
conocimientos? .................................................................................. 12 2. ¿Por qué tenemos que actuar éticamente? ..................... 36
3. ¿Hasta dónde llega el pensamiento filosófico? ............ 14 3. ¿Existen principios morales que se apliquen a
todas las situaciones? ..................................................................... 38
4. ¿Para qué me sirve aprender a filosofar? .......................... 16
4. Fundamentos y perspectivas de diversas
¿Cómo voy? ................................................................................................. 19
teorías éticas ........................................................................................ 40
¿Cómo voy? ................................................................................................. 43
Lección 2
El valor de la filosofía en la sociedad Lección 2
contemporánea ................................................................................... 20
Ética y política ........................................................................................ 44
1. ¿En qué sentido la filosofía es un saber útil o inútil? .. 20
1. ¿Cómo distinguir la ética de la política? ............................ 44
2. ¿Cómo está presente la filosofía en el mundo del
2. En una sociedad diversa, ¿todas las visiones del bien
trabajo? .................................................................................................... 22
y la justicia son igualmente válidas? .................................... 46
3. ¿Hasta qué punto podemos prescindir de
3. Perspectivas sobre la libertad y sus implicancias
la filosofía? ............................................................................................ 24
éticas ......................................................................................................... 48
4. ¿Por qué es necesaria la filosofía para los desafíos
4. ¿En qué medida la ética aporta a la construcción de
del siglo XXI .......................................................................................... 26
sociedades más justas? ............................................................... 50
¿Cómo voy? ................................................................................................. 28
¿Cómo voy? ................................................................................................. 52
Proyecto final de unidad ............................................................... 29
Proyecto final de unidad ......................................................... 53
Síntesis .......................................................................................................... 30
Síntesis ................................................................................................ 54
¿Qué aprendí?......................................................................................... 31
¿Qué aprendí? ................................................................................ 55
6
3 Problemas contemporáneos 4 El impacto de la filosofía en
d 56 d 80
nida de la ética y la política nida la sociedad
U U
Lección 1 Lección 1
La filosofía y la política en la vida cotidiana ............ 58 La filosofía como teoría y práctica ................................... 82
1. ¿Cómo llegamos a ser sujetos políticos? ....................... 58 1. ¿En qué sentido podemos decir que la filosofía es
teórica y también práctica? .................................................... 82
2. ¿Se puede ser apolítico? .......................................................... 60
2. ¿Cómo impactan las ideas filosóficas en la acción
3. ¿Cómo nos afectan los fenómenos políticos en
y la acción en las ideas filosóficas? .................................... 84
la cotidianeidad? ............................................................................ 62
3. ¿Cómo impactan las ideas filosóficas en mi vida? ... 86
4. ¿De qué manera la filosofía puede contribuir a la
solución de problemas éticos y políticos? ................... 64
¿Cómo voy? ............................................................................................. 87
¿Cómo voy? ............................................................................................. 67
Lección 2
Lección 2
¿Qué presencia tiene la filosofía hoy? ....................... 88
La desigualdad de género ...................................................... 68
1. ¿En qué medida las ideas filosóficas dan forma
al mundo en que vivimos ......................................................... 88
1. Perspectivas filosóficas sobre la desigualdad
de género ........................................................................................... 68 2. ¿De qué manera está presente la filosofía en
nuestra comprensión del mundo ...................................... 90
2. ¿Cómo nos afecta la desigualdad de género en
la cotidianeidad? ........................................................................... 70 3. ¿La filosofía puede modificar nuestra
comprensión y uso de la tecnología? .............................. 92
3. Desigualdad de género en el ámbito intelectual .... 72
4. Contribuciones del feminismo a la comprensión 4. La filosofía ante los desafíos del siglo XXI .................... 94
del mundo ......................................................................................... 74
¿Cómo voy? .............................................................................................. 96
¿Cómo voy? .............................................................................................. 76
Proyecto final de unidad ...................................................... 97
Proyecto final de unidad ...................................................... 77
Síntesis ............................................................................................. 98
Síntesis ............................................................................................. 78
¿Qué aprendí? ............................................................................. 99
¿Qué aprendí? ............................................................................. 79
Glosario ....................................................................................................... 100
Referencias bibliográficas ............................................................... 101
7
1 ¿Por qué es
d
a
d importante filosofar?
i
n
U
P
roblemas
¿Qué podemos
XXi conocer?
del siglo
¿Existe la
verdad?
La llegada del nuevo siglo ha consolidado
en muchos países el acuerdo de catalogar
a la democracia como el mejor sistema
de organización política, pero ha traído
también una serie de nuevos desafíos para
los gobiernos del mundo. Algunos de ellos
poniendo en riesgo la propia democracia.
Recurso 1
La filosofía no es nada si se la aísla. No está encerrada
en sus obras ni encapsulada en la oferta académica
ni en el conjunto de profesiones que supuestamente
se ocupan de la filosofía. Es una práctica de vida que
desplaza los límites de lo que es visible y pensable en
cada tiempo y para cada contexto histórico y social,
¿Cómo saber qué
a partir de la pregunta por una verdad que debe ser
es lo correcto?
buscada con el pensamiento. No es una actividad gratuita
u ociosa. Es un exceso, sí, y en este sentido un lujo, pero
su exceso tiene que ver con un vacío y con un deseo: el
de la imposibilidad de colmar de sentido y de orientación
a la existencia humana. De esa imposibilidad de unidad
y de inmediatez emerge el deseo de una verdad que
oriente a la vida, de un saber que a la vez sea capaz de
proponer un modo de vida.
Hay un desajuste o una distancia entre la vida y sus
posibilidades, entre los hechos y los valores, entre lo que
¿Qué nos hace
hay y lo que tendría que haber, entre lo que sabemos y lo
humanos?
que siempre entendemos que se nos escapa aunque no
sepamos qué es. La lista de desajustes es infinita, porque
son las múltiples caras de una misma distancia: la que
recorre a velocidad infinita el pensamiento de un ser
finito. Un ser finito, nosotros: eso que no sabemos dónde
empieza y dónde acaba, pero que provisionalmente
localizamos en el espacio y el tiempo como nosotros,
los humanos. ¿Cuáles son los límites y las condiciones
de posibilidad del pensamiento que se rebela contra ¿Cómo se
su propia finitud y contra sus propios límites? Eso define qué es
es lo que hace el pensamiento: ir más allá de lo que lo bello?
inmediatamente somos, pero no para encontrar cualquier
cosa, sino algo que sea, de algún modo, verdad.
Garcés, M. Filosofía inacabada (2015)
8
En esta unidad conocerás las perspectivas de diversos Nos preguntaremos:
filósofos acerca de los alcances, límites y fines del
● ¿Qué se puede conocer desde la filosofía?
quehacer filosófico. A partir de ellas, podrás reflexionar y
dialogar en torno a las razones que nos llevan a filosofar y ● ¿Hasta dónde llega el pensamiento filosófico y para
qué sirve?
comenzar a elaborar una visión personal sobre el rol de la
filosofía en la sociedad contemporánea. ● ¿La filosofía es un saber útil o inútil?
● ¿Por qué es necesaria la filosofía en nuestra sociedad?
¿Podemos prescindir de ella?
1 A partir del Recurso 1, comenta con un
compañero: ¿a qué crees que se refiere el
desajuste «entre los hechos y los valores, entre lo
que hay y lo que tendría que haber»?, ¿estás de
¿Qué significa
acuerdo?
vivir bien?
2 En estas páginas se presentan algunas de las
preguntas que se han planteado filósofos y
filósofas a lo largo de la historia: ¿te has hecho
preguntas como estas alguna vez?, ¿crees que es
posible responderlas?
¿Somos los
mismos, aunque
¿Cómo se alcanza
cambiemos?
la felicidad?
¿Cómo podemos
saber lo que es
justo?
¿Somos libres?
¿Por qué existe
la política?
¿Debe haber
límites para la
¿Estamos
ciencia?
condicionados?
¿Tiene sentido
nuestra vida?
¿Somos
responsables
de todo lo que ¿Deberían los
hacemos? animales tener
derechos?
9
1
n
ó
ci ¿Por qué y para qué hacer filosofía?
c
e
L
La filosofía es un saber que 1. ¿Qué se puede conocer desde la filosofía?
se produce cuando las
personas, movidas por el La filosofía es el intento por conocer las raíces más profundas de los
asombro o la duda, reflexionan problemas que enfrentamos. En palabras de José Ortega y Gasset, «es el
de modo crítico y riguroso sobre conocimiento llevado a su máximo intento, es el heroísmo intelectual.
cualquier cuestión importante Nada deja bajo sus plantas el filósofo que le sirva de cómoda sustentación,
para el ser humano. Para hacerlo, de tierra firme y sin temblor. Renuncia a toda seguridad previa, se pone en
utilizan términos generales y absoluto peligro, practica el sacrificio de todo su creer ingenuo» (Qué es
abstractos, así como argumentos filosofía, 1957).
racionalmente válidos que
permitan entender mejor la
Recurso 1 Saber lo que ignoramos
realidad y orientarnos en ella. Por
ejemplo, filosofar sobre las La filosofía consiste, en primer lugar, en conocer los límites del propio saber, lo
preguntas ¿qué es la verdad?, que es también una forma de conocerse a uno mismo. Sócrates contaba que
un oráculo había dicho que él era el más sabio entre los hombres y, puesto que
¿qué es el bien? o ¿qué es la
le costaba creerlo, decidió visitar a los políticos considerados más sabios en la
belleza? produce como resultado
ciudad. En todas las visitas llegó a la misma conclusión: los políticos eran sabios
un saber filosófico concreto que,
de su sabiduría e ignorantes de su ignorancia. Lo mismo le ocurrió con los
sin embargo, siempre está abierto poetas y artesanos, siempre se llevaba la misma impresión:
al diálogo y se puede cuestionar.
—Ninguno de nosotros dos sabe nada, pero yo soy el más sabio, porque
yo, por lo menos, lo reconozco. Así que pienso que, en este pequeño punto,
justamente sí que soy mucho más sabio que él: porque lo que no sé tampoco
presumo de saberlo.
Platón. Apología de Sócrates (427-347 a. C.)
Recurso 2 Afrontar problemas
Para filosofar necesitamos enfrentarnos a un problema filosófico. Pero ¿qué significa esto?
El verbo griego del que se deriva el sustantivo problema llamaban aporía, es decir, falta de poro o agujero por el
quiere decir «lanzar o arrojar delante». Problema significa que salir de una situación. […]
ante todo algo saliente, un obstáculo, algo con que
Todas las certezas parciales quedan en suspenso y
me encuentro delante; y por extensión metafórica, lo
son ellas mismas materia problemática. En medio de
que llamamos usualmente problema intelectual. Pero
una multitud de saberes efectivos, el hombre se siente
repárese en que para que algo me sea obstáculo no
perdido, sin saber en definitiva a qué atenerse o —como
basta con que esté ahí delante; también tengo delante
decimos en castellano— con qué carta quedarse:
la pared, y esta no me sirve de obstáculo, sino de abrigo.
justamente porque tiene muchas cartas a su disposición,
Para que se convierta en obstáculo no es suficiente su
pero ninguna le resulta suficiente. En este momento es
presencia ante mí: hace falta que yo necesite pasar al otro
cuando hace su primera aparición —no antes—
lado, precisamente a través de ella; entonces es efectivo
la filosofía.
obstáculo, en la forma concreta de lo que los griegos
Marías, J. Introducción a la filosofía (1947))
10 Unidad 1: ¿Por qué es importante filosofar?