ERKEN POSTPARTUM DÖNEMDE ANNELERİN EMZİRMEYE İLİŞKİN TUTUM ve BAŞARILARINI

148 Pages·2014·2.57 MB·Turkish

T.C.
ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
EBELİK ANABİLİM DALI
EBE-YL-2014-002

ERKEN POSTPARTUM DÖNEMDE ANNELERİN
EMZİRMEYE İLİŞKİN TUTUM ve BAŞARILARINI
ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Döndü Kurnaz

DANIŞMAN
Yrd. Doç. Dr. Hale Uyar Hazar

AYDIN-2014
T.C.
ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
EBELİK ANABİLİM DALI
EBE-YL-2014-002

ERKEN POSTPARTUM DÖNEMDE ANNELERİN
EMZİRMEYE İLİŞKİN TUTUM ve BAŞARILARINI
ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Döndü Kurnaz

DANIŞMAN
Yrd. Doç. Dr. Hale Uyar Hazar

AYDIN-2014

ÖNSÖZ
Annelik daha çok emzirmeyle tanımlanır. Hemen hemen her çağda ve kültürde
yenidoğanın beslenmesinde eşsiz bir gıda özelliği taşıyan anne sütünün bebeklere en
sağlıklı ulaşma yöntemi emzirmedir. Emzirme, bebeklerin sağlıklı büyümesi ve gelişmesi
için en uygun ve eşi bulunmaz bir beslenme yöntemidir. Anne sütü ve emzirmenin hem
bebek, hem de anne için, başta beslenme olmak üzere sağlık, bağışıklık, gelişimsel, psi-
kolojik, sosyal ve ekonomik yönden çok sayıda yararları vardır. Bebeklerin yaşamın ilk 6
ayında yalnızca anne sütü ile beslenmesi en ideal beslenme metodudur.
Yapılan çalışmalarda anne sütünün verilmesi ve sürekliliğinin sağlanmasında;
kişisel, demografik ve obstetrik özellikler ile emzirme eğitimi ve emzirme desteği gibi
faktörlerin etkili olduğu saptanmıştır. Birçok çalışmada emzirme davranışının dış
müdahalelerden etkilenerek değiştirilebileceğini, eğitim programlarının emzirmeyi tek
başına etkileyen en önemli faktör olduğunu ve sağlık personeli tarafından verilecek
emzirme eğitimi ve desteğinin emzirme süresini ve oranını artıracağını belirtmektedir.
Emzirmenin başlatılması, doğru emzirmenin sürdürülmesi, devamlılığın sağlanması
için kişisel farklılıklar dikkate alınmalı ve yapılacak eğitimlerin bu doğrultuda planlanması
gerekmektedir. Bu çalışmada erken postpartum dönemdeki annelerin emzirme tutum ve
başarılarını etkileyen faktörlerin belirlenmesini sağlamanın, emzirme konusunda ebelik
hizmetlerinin planlanması ve sunumuna katkı sağlaması umut edilmektedir.

Döndü KURNAZ

ii
İÇİNDEKİLER

Sayfa

İ
KABUL VE ONAY…………………………………………………………….
ii
ÖNSÖZ…………………………………………………………………………
iii
İÇİNDEKİLER………………………………………………………………….
vi
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ…………………………………….
viii
ÇİZELGELER DİZİNİ…………………………………………………………
X
ŞEKİLLER DİZİNİ……………………………………………………………..
xi
EKLER DİZİNİ…………………………………………………………………
1
1. GİRİŞ………………………………………………………………………...
1
1.1. Problemin Tanımı…………………………………………………………..
1.2.Araştırmanın Amacı………………………………………………………... 4
1.3.Araştırma Sorusu…………………………………………………………… 4

1.4. Genel Bilgiler……………………………………………………………… 5

1.4.1. Postpartum Dönem ve Özellikleri ………………………………………. 5
14.2. Anne Sütü ve Özellikleri…………………………………………………. 5
1.4.3. Anne Sütüyle İlgili Temel Gerçekler……………………………………. 7
1.4.4. Anne Sütünün Yapısı……………………………………………………. 7
8
1.4.4.1. Kolostum……………………………………………………………….
10
1.4.4.2. Geçiş Sütü……………………………………………………………
1.4.4.3. Olgun Süt……………………………………………………………… 10
1.4.5. Anne Sütünün Bileşimi…………………………………………………. 10
1.4.6. Anne Sütünün Enerji ve Besin Ögeleri Düzeyini Etkileyen Faktörler….. 13

1.4.7. Anne Sütünde Bulunan Antimikrobiyal Faktörler………………………. 14

1.4.8.Anne Sütünün Enfeksiyonlardan Koruyucu Özelliği…………………….. 16

1.4.9. Emzirme…………………………………………………………………. 18
1.4.10. Emzirmenin Fizyolojisi………………………………………………… 19
1.4.10.1.Memenin Anatomisi…………………………………………………... 19
1.4.10.2. Süt Yapımı ve Salgılanması………………………………………….. 20
1.5.16.3. Laktasyon…………………………………………………………
iii
1.4.11. Laktasyon……………………………………………………………… 22
1.4.12. Emzirmenin Tarihi Gelişimi ve Sıklığı………………………………… 23

1.4.13. Anne Sütü ve Emzirmenin Yararları…………………………………… 27
1.4.14. Emzirmeyi Etkileyen Faktörler………………………………………… 31
1.4.15. Başarılı Emzirme……………………………………………………….. 31
1.4.16. Doğru Emzirme………………………………………………………… 34
1.4.17. Ebelerin Emzirme Üzerindeki Etkisi…………………………………… 38
1.4.18. Tutumun Tanımı………………………………………………………... 40
1.4.19.Tutumun Bileşenleri…………………………………………………….. 41
1.4.20.TutumunYapısı………………………………………………………….. 41
.1 .4.21. Davranışın Tanımı……………………………………………………… 42
1.4.22. Tutum ve Davranış……………………………………………………... 42
2.GEREÇ VE YÖNTEM………………………………………………………. 44
2.1.Araştırmanın Tipi…………………………………………………………... 44

2.2. Araştırmanın Yeri………………………………………………………….. 44
2.3. Araştırmanın Zamanı………………………………………………………. 44
2.4. Araştırmanın Evren ve Örneklemi………………………………………… 46
2.5. Araştırmaya Dahil Edilme ve Araştırmanın Dışlanma Kriterleri………….. 46
2.6. Veri Toplama Araçları…………………………………………………….. 47
2.6.1. Tanıtıcı Bilgi Formu……………………………………………………... 47
2.6.2. Emzirme Gözlem Formu………………………………………………… 48

2.6.3. Emzirme Tutumunu Değerlendirme Ölçeği……………………………... 49
2.7. Araştırma Verilerinin Toplanması………………………………………… 49
2.8. Verilerin Değerlendirilmesi ve Bulguların Analizi………………………... 50

2.9. Etik Açıklamalar…………………………………………………………... 51

3. BULGULAR………………………………………………………………… 52

3.1. Annelerin Tanıtıcı Özelliklerinin İncelenmesi…………………………….. 52
3.2. Annelerin Emzirme Tutumunu Değerlendirme Ölçeği ve Emzirme
59
Gözlem Formu Puanlarının İncelenmesi………………………………………..
3.3. Annelerin Emzirme Tutumunu Değerlendirme Ölçeği Puanlarının Tanıtıcı 60
Özellikleri ile İlişkisi……………………………………………………………
iv
3.4. Annelerin Emzirme Gözlem Formu Puanlarının Tanıtıcı Özellikleri ile 72
İlişkisi…………………………………………………………………………
83
…4. …TA..R TIŞMA………………………………………………………………….
4.1. Annelerin Tanıtıcı Özelliklerinin Değerlendirilmesi……………………… 83
4.2. Emzirme Tutumunu Değerlendirme Ölçeğinin Annelerin Tanıtıcı
88
Özelliklerine göre Değerlendirilmesi ile İlişkisi………………………………..
4.3. Emzirme Gözlem Formunun Annelerin Tanıtıcı Özelliklerine göre
93
Değerlendirilmesi………………………………………………………………
…SO. NUÇ ve ÖNERİLER………………………………………………………... 99
103
ÖZET……………………………………………………………………………
104
SUMMARY…………………………………………………………………….
106
KAYNAKLAR………………………………………………………………….
120
ÖZGEÇMİŞ…………………………………………………………………….
TEŞEKKÜR……………………………………………………………………. 121

EKLER…………………………………………………………………………. 122

.

v
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ
AAP Amerika Pediatri Akademisi
ABD Amerika Birleşik Devletleri
ALL Akut Lenfositik Lösemi
AML Akut Miyeloid Lösemi
CMV Sitomegalo virüs
DDA Düşük Doğum Ağırlıklı Bebek
DHA Omega_3 Temel Yağ Asidi
Dha Dokozahekzaenoik Asit
DSÖ Dünya Sağlık Örgütü
EGP Emzirme Gözlem Puanı
ETP Emzirme Tutum Puanı
GİS Gastro İntestinal Sistem
GnRH Gonadotropin-releasing hormon
Gr Gram
G-CSF Granülosit koloni uyarıcı faktör
g/dl Gram / Desilitre
HIV Human Immunodeficiency Virüs
HSV Herpes Simpleks Virüs
HTLV-I T- hücreli lenfotropik virüs
IgA İmmunglobülin A
IgG İmmunglobülin G
IgM İmmunglobülin M
IU Ünite
K cal Kilo Kalori
LCPUFA Anne Sütündeki Esansiyel Uzun Zincirli Çoklu Doymamış Yağ Asitleri
LHRH Luteinizing hormone-releasing hormon
Lt Litre
mgr Mili Gram
mm Mili Metre

vi
Simgeler ve Kısaltmalar Dizini (Devam)
mmol Mili Mol
NEK Nekrotizan Enterokolit
PPM Milyonda Bir
RG Resmi Gazete
RSV Respiratuvar Sinsitiyal Virüs
SS Standart Sapma
T Troid Hormonu
3
T Troid Hormonu
4
TNSA Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları
TRH Thyrotropin-releasing hormon
TSH Tiroid Simule Edici Hormon
UNICEF Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu

vii
ÇİZELGELER DİZİNİ
sayfa

1.4.2.1. Yaşamlarının ilk iki günü beslenme şekli ve bebek ölüm 6
oranı………………………………………………………..
Çizelge 1.4.4.1.a. Miadında ve Prematüre Doğum Yapan Annelerin 9
Sütleriyle Kolostrumun İçerikleri ………………………..
Çizelge 1.4.4.1.b. Kolostrumun Özellikleri………………………………….. 9

Çizelge 1.4.5.1. Anne sütü ve inek sütü karşılaştırması…………………… 13
Çizelge .4.10.2.1. Süt yapım mekanizması………………………………….. 21

Çizelge 2.6.1.1. Tanıtıcı bilgi formu uzman görüşü sonuçlarının 48
değerlendirilmesi…………………………………………
Çizelge 3.1.1. …An nelerin sosyo-demografik özellikleri…………………. 52
Çizelge 3.1.2. Babaların sosyo-demografik özellikleri…………………. 53
Çizelge 3.1.3. Annelerin obstetrik özellikleri……………………………. 54

Çizelge 3.1.4. Annelerin doğum ve bebeğe ilişkin özellikleri …………… 55
Çizelge 3.1.5. Annelerin emzirmeye ilişkin özellikleri …………………. 56
Çizelge 3.1.6. Annelerin emzirme döneminde destek durumu ile ilgili 57
özellikler…………………………………………………...
Çizelge 3.1.7. Annenin eşiyle ilişkisini ve emzirme başarısını 58
değerlendirme durumu ……………………………………
Çizelge 3.1.8. Multipar annelerin bir önceki bebeklerine ait emzirme 58
özellikleri………………………………………………….
Çizelge 3.2.1. Emzirme tutumunu değerlendirme ölçeği ve emzirme 59
gözlem formu puan ortalamaları…………………………
Çizelge 3.3.1. Annelerin sosyo-demografik özelliklerine göre emzirme 60

tutum puan ortalaması…………………………………….
Çizelge 3.3.2. Babaların sosyo-demografik özelliklerine göre annelerin 62

emzirme tutum puan ortalaması…………………………..
Çizelge 3.3.3. Annelerin obstetrik özelliklerine göre emzirme tutum puan 63

ortalaması…………………………………………
Çizelge 3.3.4. Doğum ve bebeğe ilişkin özelliklere göre emzirme tutum 65

puan ortalaması…………………………………………...
Çizelge 3.3.5. Emzirmeye ilişkin bazı özelliklere göre emzirme tutum 66

puan ortalaması…………………………………………...
Çizelge 3.3.6. Emzirme destek durumu ile ilgili özelliklere göre emzirme 68

tutum puan ortalaması……………………………………...

viii