ergenlerde siber zorbalık, siber mağduriyet, aleksitimi ve öfke ifade etme biçimleri arasındaki ilişki

122 Pages·2013·2.01 MB·Turkish

A
h
m
e T.C
t

Ö
Z FATİH ÜNİVERSİTESİ
B
A
Y SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI
REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK
P YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
s
i E
k
o ğ
lo iti
j m
i
k B ERGENLERDE SİBER ZORBALIK, SİBER
D
i
a li
n m
Y ış le
ü m r MAĞDURİYET, ALEKSİTİMİ VE ÖFKE
kse an i A
k l n
ı
k a
L b
is Y il İFADE ETME BİÇİMLERİ ARASINDAKİ
a ü i
m
n k
s s
e D
T k a
ez L lı İLİŞKİ
i is R
a e
n h
s b
P e
r r
o li
g k
r v
a e
m
ı YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı

H
2
0 a
Doç. Dr. Osman Tolga ARICAK
1 z
3 i
r
a
n

Hazırlayan
Ahmet ÖZBAY
Haziran 2013
A
h
m
e T.C
t

Ö
Z FATİH ÜNİVERSİTESİ
B
A
Y SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI
REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK
P
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
s
i E
k
o ğ
lo iti
j m
i
k
B ERGENLERDE SİBER ZORBALIK, SİBER
D
i
a li
n m
Y ış le
ü m r
kse an i A MAĞDURİYET, ALEKSİTİMİ VE ÖFKE
k l n
ı
k a
L b
isa Yü ili İFADE ETME BİÇİMLERİ ARASINDAKİ
m
n k
s s
e D
T k a
ezi Lis Rlı İLİŞKİ
a e
n h
s b
P e
ro rli
g k
r v
a e YÜKSEK LİSANS TEZİ
m
ı

Tez Danışmanı

Doç. Dr. Osman Tolga ARICAK

H
2
0 a
1 z
3 ir
a
n

Hazırlayan
Ahmet ÖZBAY
Haziran 2013

ii
ONAYLAMA SAYFASI

Enstitüsü : Sosyal Bilimler
Anabilim Dalı : Eğitim Bilimleri
Programı : Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık
Yüksek Lisans Programı
Tez Konusu : Ergenlerde Siber Zorbalık, Siber
Mağduriyet, Aleksitimi ve Öfke İfade Etme
Biçimleri Arasındaki İlişki
Tez Danışmanı : Doç. Dr. Osman Tolga ARICAK
Tez Tarihi : Haziran 2013

Bu tezin şekil ve içerik açısından Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tez
Yazım Kılavuzunda belirtilen kurallara uygun formatta yazıldığını onaylıyorum.

Prof. Dr. Adnan KULAKSIZOĞLU
Anabilim Dalı Başkanı

Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Yüksek
Lisans Programı 51181119 numaralı öğrencisi AHMET ÖZBAY tarafından
hazırlanan bu tezin Yüksek Lisans Tezinde bulunması gereken yeterliliğe, kapsama
ve niteliğe sahip olduğunu onaylıyorum.
Doç. Dr. Osman Tolga ARICAK
Tez Danışmanı

Tez Sınavı Jüri Üyeleri
Prof. Dr. Adnan KULAKSIZOĞLU …………………...……………
Doç. Dr. Osman Tolga ARICAK …………………...……………
Yrd. Doç. Dr. Şenay BULUT PEDÜK …………………...……………

Bu tezin Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tez Yazım Kılavuzunda
belirtilen kurallara uygun formatta yazıldığını onaylıyorum.
Doç. Dr. Mehmet KARAKUYU
Müdür

i
ÖNSÖZ
Bu çalışma, ergenlerde siber zorbalık, siber mağduriyet, aleksitimi ve öfke ifade
etme biçimleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir.
Araştırmanın her aşamasında bana yol gösteren, desteğini esirgemeyen, akademik
hareket edebilme konusunda beni zenginleştiren, aynı zamanda siber zorbalık/siber
mağduriyet kavramlarıyla tanışmamı sağlayan Danışman Hocam Sayın Doç. Dr. Osman
Tolga ARICAK’a sonsuz teşekkürlerimi sunarım.
Yüksek lisans eğitimim süresince desteğini esirgemeyen değerli dostum Sedat
ÖZEL’e; İstanbul İli Kâğıthane İlçesi’ndeki liselerde görevli okul yöneticileri ve rehber
öğretmeni arkadaşlarıma; Okul Müdürüm Uzm. Öğrt. İrfan KARA’ya ve her zaman
destekleriyle beni yalnız bırakmayan aileme çok teşekkür ediyorum.

AHMET ÖZBAY
Haziran, 2013

i
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ ......................................................................................................................................... ii
İÇİNDEKİLER ........................................................................................................................... iii
TABLOLAR LİSTESİ ................................................................................................................ vi
ÖZET ........................................................................................................................................... ix
ABSTRACT ................................................................................................................................. xi
BÖLÜM I ....................................................................................................................................... 1
GİRİŞ ............................................................................................................................................. 1
1.1. Problem .............................................................................................................................. 1
1.2. Tezin Amacı ........................................................................................................................ 6
1.3. Tezin Önemi ....................................................................................................................... 7
1.4. Varsayımlar ......................................................................................................................... 7
1.5. Sınırlılıklar .......................................................................................................................... 8
1.6. Tanımlar .............................................................................................................................. 8
BÖLÜM II ................................................................................................................................... 10
KURAMSAL ÇERÇEVE VE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR .................................................... 10
2.1. Siber Zorbalık ................................................................................................................... 10
2.2. Siber Mağduriyet .............................................................................................................. 14
2.3. Siber Zorbalık ve Mağduriyetin Yaygınlığı ...................................................................... 16
2.4. Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyetin Nedenleri .............................................................. 18
2.4.1. Cinsiyet ..................................................................................................................... 19
2.4.2. Yaş ............................................................................................................................ 21
2.4.3. Sosyo-Ekonomik Durum .......................................................................................... 22
2.4.4. Anonimlik ................................................................................................................. 23
2.5. Siber Zorbalık ve Mağduriyetin Duygusal ve Psikolojik Etkileri ..................................... 24
2.6. Siber Zorbalık/Mağduriyetin Görülme Biçimleri ............................................................. 26
2.7. Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet ve Aleksitimi İlişkisi ................................................... 27
2.8. Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet ve Öfke İlişkisi ............................................................ 29

iii
BÖLÜM III .................................................................................................................................. 35
YÖNTEM .................................................................................................................................... 35
3.1. Araştırma Modeli .............................................................................................................. 35
3.2. Evren ve Örneklem ........................................................................................................... 35
3.3. Veri Toplama Araçları ...................................................................................................... 35
3.3.1. Kişisel Bilgi Formu................................................................................................... 36
3.3.2. Siber Zorbalık Ölçeği (SZÖ) ................................................................................... 36
3.3.3. Siber Mağduriyet Ölçeği (SMÖ) .............................................................................. 37
3.3.4. Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20) ....................................................................... 37
3.3.5. Sürekli Öfke-Öfke İfade Tarzı Ölçeği (SÖÖTÖ) .................................................... 38
3.4. Verilerin Toplanması ........................................................................................................ 38
3.5. Verilerin Analizi ............................................................................................................... 39
BÖLÜM IV .................................................................................................................................. 40
BULGULAR ................................................................................................................................ 40
1. Öğrencilerin Siber Zorbalık/ Siber Mağduriyet Davranışlarına ve Demografik Özelliklerine
İlişkin Betimsel Bulgular ......................................................................................................... 40
2. Öğrencilerin Siber Zorbalık/ Siber Mağduriyet Davranışlarına
İlişkin Çıkarımsal Bulgular ...................................................................................................... 46
BÖLÜM V.................................................................................................................................... 76
TARTIŞMA VE YORUM .......................................................................................................... 76
5.1. Cinsiyete göre siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları arasında anlamlı bir farklılık
var mıdır? ................................................................................................................................. 76
5.2. Yaş gruplarına göre ergenlerin siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları arasında
anlamlı bir farklılık var mıdır? ................................................................................................. 77
5.3. Okul türüne göre ergenlerin siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları arasında anlamlı
bir farklılık var mıdır? .............................................................................................................. 77
5.4. Sınıf düzeylerine göre siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları arasında anlamlı bir
farklılık var mıdır? ................................................................................................................... 78
5.5. Algılanan okul başarısına göre siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları arasında
anlamlı bir farklılık var mıdır? ................................................................................................. 78
5.6. Algılanan sosyoekonomik düzeye göre siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları
arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? .................................................................................. 79
5.7. Ergenlerin internette kalma sürelerine göre siber zorbalık ve siber mağduriyet puanları
arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? .................................................................................. 80
IV
5.8. Ergenlerin interneti kullanma amaçlarına göre siber zorbalık ve siber mağduriyet
puanları arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? .................................................................... 81
5.9. İnternette kendini farklı bir kişi olarak tanıtıp tanıtmama durumuna göre siber zorbalık ve
siber mağduriyet puanları arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? ........................................ 81
5.10. İnternet kullanım süresi, aleksitimi ve öfke, siber zorbalık puanlarını anlamlı düzeyde
yordamakta mıdır? ................................................................................................................... 82
5.11. İnternet kullanım süresi, aleksitimi ve öfke, siber mağduriyet puanlarını anlamlı
düzeyde yordamakta mıdır? ..................................................................................................... 83
BÖLÜM VI .................................................................................................................................. 85
SONUÇ VE ÖNERİLER ............................................................................................................ 85
BÖLÜM VII: KAYNAKLAR .................................................................................................... 88
BÖLÜM VIII: EKLER ............................................................................................................... 99

V
TABLOLAR LİSTESİ

Tablo 4.1: Öğrencilerin Anne ve Babalarının Eğitim Durumları Dağılımları…………41
Tablo 4.2: İnternet Kullanım Süresi Değişkeni İçin Frekans ve Yüzde Değerleri…….41
Tablo 4.3: İnternete Bağlanmadan Bilgisayar Kullanım Süresi Değişkeni İçin
Frekans ve Yüzde Değerleri…………………………………………………………….42
Tablo 4.4: Okul Türü Değişkeni İçin Frekans ve Yüzde Değerleri…………………….43
Tablo 4.5: İnterneti Kullanma Amacı Değişkeni İçin Frekans ve Yüzde Değerleri…....43
Tablo 4.6: Algılanan Okul Başarısı Değişkeni İçin Frekans ve Yüzde Değerleri……...44
Tablo 4.7: Algılana Sosyoekonomik Düzey Değişkeni İçin
Frekans ve Yüzde Değerleri…………………………………………………………….45
Tablo 4.8: İnternette Kişinin Kendisini Farklı Biri Olarak Tanıtma Değişkeni İçin
Frekans ve Yüzde Değerleri…………………………………………………………….45
Tablo 4.9: Cinsiyete Göre Siber Zorbalık Puanları Farkı İçin Yapılan İlişkisiz
Örneklem t-Testi .............................................................................................................. 46
Tablo 4.10: Cinsiyete Göre Siber Mağduriyet Puanları Farkı İçin Yapılan İlişkisiz
Örneklem t-Testi .............................................................................................................. 46
Tablo 4.11: Sınıf Düzeyine Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları
Farkı İçin Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi ............................................................... 47
Tablo 4.12: Sınıf Düzeyine Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları
Ortalaması, Standart Sapması ve Standart Hatası ............................................................ 48
Tablo 4.13: Siber Mağduriyet İçin Sınıf Düzeyine Göre Fark İçin
Yapılan LSD Çoklu Karşılaştırma Testi .......................................................................... 48
Tablo 4.14: İnternette Kalma Süresine Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet
Puanları Farkı İçin Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi ................................................. 49
Tablo 4.15: İnternette Kalma Süresine Göre Siber Zorbalık ve Siber
Mağduriyet Puanları Ortalaması, Standart Sapması ve Standart Hatası .......................... 50
VI
Tablo 4.16: Siber Zorbalık Açısından İnternette Kalma Süresine Göre Fark
İçin Yapılan Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi .............................................................. 52
Tablo 4.17: Siber Mağduriyet Açısından İnternette Kalma Süresine Göre
Fark İçin Yapılan Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi ...................................................... 53
Tablo 4.18: İnterneti Kullanma Amacına Göre Siber Zorbalık ve Siber
Mağduriyet Puanları Farkı İçin Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi ............................. 54
Tablo 4.19: İnterneti Kullanma Amacına Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet
Puanları Ortalaması, Standart Sapması ve Standart Hatası .............................................. 55
Tablo 4.20: Siber Zorbalık Açısından İnterneti Kullanma Amacına Göre Fark
İçin Yapılan Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi .............................................................. 56
Tablo 4.21: Siber Mağduriyet Açısından İnterneti Kullanma Amacına Göre Fark
İçin Yapılan Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi .............................................................. 57
Tablo 4.22: Okul Türüne Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları
Farkı İçin Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi ............................................................... 58
Tablo 4.23: Okul türüne Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları Ortalaması,
Standart Sapması ve Standart Hatası................................................................................ 59
Tablo 4.24: Siber Zorbalık İçin Okul Türüne Göre Fark için Yapılan
Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi ................................................................................... 60
Tablo 4.25: Siber Mağduriyet Açısından Okul Türüne Göre Fark İçin Yapılan
Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi ................................................................................... 61
Tablo 4.26: Yaşa Göre Siber Mağduriyet Puanları Farkı İçin Yapılan Tek
Yönlü Varyans Analizi ..................................................................................................... 62
Tablo 4.27: Yaşa Göre Siber Zorbalık Puanları Farkı İçin Yapılan
Kruskal-Wallis Analizi..................................................................................................... 62
Tablo 4.28: Yaş Gruplarına Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları
Ortalaması, Standart Sapması ve Standart Hatası ............................................................ 63
Tablo 4.29: Siber Mağduriyet Açısından Yaşa Göre Fark İçin Yapılan
Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi ................................................................................... 64
Tablo 4.30: Okul Başarısına Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet
Puanları Farkı İçin Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi ................................................ 65
VII
Tablo 4.31: Okul Başarısına Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları
Ortalaması, Standart Sapması ve Standart Hatası ............................................................ 66
Tablo 4.32: Siber Zorbalık İçin Okul Başarısına Göre Fark İçin
Yapılan LSD Çoklu Karşılaştırma Testi .......................................................................... 67
Tablo 4.33: Siber Mağduriyet Açısından Okul Başarısına Göre Fark İçin Yapılan
Scheffe Çoklu Karşılaştırma Testi ................................................................................... 68
Tablo 4.34: Sosyoekonomik Duruma Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet
Puanları Farkı İçin Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi ................................................. 69
Tablo 4.35: Sosyoekonomik Duruma Göre Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet
Puanları Ortalaması, Standart Sapması ve Standart Hatası .............................................. 70
Tablo 4.36: Siber Zorbalık İçin Sosyoekonomik Duruma Göre Fark İçin Yapılan
LSD Çoklu Karşılaştırma Testi ........................................................................................ 70
Tablo 4.37: Siber Mağduriyet Açısından Sosyoekonomik Duruma Göre Fark İçin
Yapılan LSD Çoklu Karşılaştırma Testi .......................................................................... 71
Tablo 4.38: Kendisini Bir Başkası Gibi Tanıtma Durumuna Göre Siber Zorbalık
Puanları Farkı İçin Yapılan İlişkisiz Örneklem t-Testi .................................................... 71
Tablo 4.39: Kendisini Bir Başkası Gibi Tanıtma Durumuna Göre Siber Mağduriyet
Puanları Farkı İçin Yapılan İlişkisiz Örneklem t-Testi .................................................... 71
Tablo 4.40: Siber Zorbalık Puanlarını Açıklayan Değişkenler İçin Hiyerarşik
Regresyon Analizleri Özeti .............................................................................................. 72
Tablo 4.41: Siber Mağduriyet Puanlarını Açıklayan Değişkenler İçin
Hiyerarşik Regresyon Analizleri Özeti ............................................................................ 74

VIII