Table Of ContentELL ENGUDAELJ AE
CHARLJEESN CKS
GG
EDITORIAGLU STAVOG ILIS,. A.
Barcel1o9n8a1
f/1
lndice
•. ,j ;·.)\ ,
INTRODUCCION 6
PRIMERAP ARTE Lam uertdee l aA rquitecMtoudrear na 9
-¡
Criseinsl aa rquitectura o
Formau nivalente 1 5
Formalisutnaisv aleny tseism bolifsotratsu itos 17
Conteniudnoi valente 25
SEGUNDAP ARTE losm odosd ec omunicacairóqnu itectónica 39
Metáforas 39
Palabras 52
Sintaxis 62
Semántica 64
TERCERAP ARTE ArquitecPtousrmao derna 81
Historicilsomspo r,i ncipdieolMs o vimienPtoos moderno 81
Revivalisdmior ecto 90
Neovernáculo 96
Ad hoc-is+m ou nu rbani=sctoan textualismo 104
Metáfoyr am etafísica '112
Ele spacipoo smoderno .h \18
Conclus¿iU ónn e.clecticriasdmioc al? l. .' ''1 ;27
PostdaHtaac.i uan eclectircaidsimcoa l 133
147
NOTAS
IND ICE
151
ONOMASTICO
5
INTRODUCCIO�I 6
PRIMERAP ARTE Lam uerted el aA rquitecMtoudrear na 9
Criseinsl aa rquitectura 10
Formau nivalente 15
Formalisutnaisv alenyts eism bolisftoarst uitos 17
Conteniudnoi valente 25
SEGUNDA PARTE Losm odosd ec omunicacairóqnu itectónica 39
Metáforas 39
Palabras 52
Sintaxis 62
Semántica 64
TERCERA PARTE ArquitecPtousrmao derna 81
Historicilsomspo r,i ncipdieolMs o vimienPtoos moderno 81
Revivlaim s od irecto 90
Neovernáculo 96
Ad hoc-ism+o u nu rbani=s tcaontextualismo 104
Metáforya m etafisica 112
Ele spacipoo smoderno \1 8
Conclusi¿óU nn, eclecticriasdmioc al? /, 127
PostdaHtaac,i a eucnl ecticriasdmioc al 133
147
NOTAS
IND ICE
151
O NO MASTICO
,,_..,.
5
INTRODUCCION
Estel ibryo s ul argyo c omplicatdiot utlioe neunn ae xtraria comprensiEósne stad iscontinuciudlatdu dreallg ustloa q ue
historqilair ee quiecriee retxap licacEinó lna a rquitecdteu ra cretaa ntloab aset eóriccoam ol a« doblceo dificacdiep óoms
losú ltimvoesi ntaeñ oss eh ae staddoe sarrolluannads oi tua modernoC uandoe ne stlel brsoep resentdeinf erenptuenst os
cióqnu ea horeas taá p untdoe c onvertiernus nen uevoes tiyl o dep artiddeas dee lM ovimienMtood erno.s erúát irle cordlaar
planteamieHnat op artiddeo l aa rquitecmtoudrear ndae la dobliem agend elt emplo clácsoimcoof actourn ificaLnotse
mismam aneraq uel aa rquitecmtaunriae ripsatrat idóe lA lto edificmiáossc aracterísdteilp coossm odernismmou estraunn a
Renacimienctoom.ou nai nversión pya urncaim aold ificaciónd ualidmaadr cadau.n ae squizofrceonnisac iente
dela ntiguloe nguadjee l aa rquitectEulrp ar oducdteo e sta Lap alabproas moderenmop ezóa usarsaem pliamenetnee l
evolucisóend enomindae u nam anerag eneraliAzraqduai tec mundod ela rteen 1 97y6 s eh ac onverteindu on t érmino sqeu e
turaP osmodernyaa. q ue elt érmineos los uficientementaep licaa t endenciraesc ientqeuse s e oponena !M ovimiento
amplicoo mop arae nglobtaord olso sp untodse p artiyd aal a Modernoor todo(xpoa rlaa sf uentevsé,a sAep éndicRee)c ogido
vezs iguien dicanqduoes ed erivdae lM ovimienMtood ernoA l porN ewswey reekv isstiamsi lasreea sp liicnód iscriminadamen
iguaqlu es up rogeniteolmr o.v imiensteoe ncargdae s uscitar tea cualqeudiiefri qcuieof uerdai ferean! taecs a japsa ralelepipé
temasd e discusidóenlm omentoy pretencdaem biaerlp re dicadse lE stiIlnot ernaciPoonral lo t anto(,( posmodernsoeu
sentep.e roa diferendcei lao sp recursorperse.s cinddee l as aplicaab cau alquieedri ficcoinof ormarse torciod saesn suales,
ideadse i nnovación coyn rteivnoulau ción incesante definicqiuóen,c omoc omprobaerlál ectoern,c uenterxoc esiva
Comob reve defipnoidcriióanm doesc iqru eu ne dificio posmenteg enerosEas tteé rminyo e,n t asle ntidloou, t ilpiozró vez
modernoes a queqlu eh ablpao rl om enosa dosn ivelae !sa primerNai kolaPuesv sneern 1 966e ns ua taquae l osA ntipione
veza: otroasr quitecjtuonst o ucnoanm inoriquae s ei nteresa rose,n trleo sq uei ncluaí aal gunodse coradoersecsu ltluirsaty a s
enl oss ignificados arquitectóniyc aolsp úbelsipecenoc ificraesp.o steqruoesy ot ambiécno ndenaraíuan,q upeo rr azonmeusy
genera·lI.n cluyean dloo su suarioprse ocupadpoosr o tros diferenat !eassd eP evsneLro sc ondenaproiraq useu se dificios
Lemasr elacionacdoonls a c omodidaldo.t radiciyo enlae ls tilo nos ec omunican coherenatlee msetnactroe d ificaedxocsl usiva
de vid.a.P orl ot antol.aA rquitectPuorsam oderntai enuen mentea un niveeslt étiEcno p ocasp alabrasso:ne sculturas
aspecthoí briqduoe p odriamvoiss ualciozmapra rándocloonl a fallidas, metáforas ys itna ni innatdeenccuiaódcnao sm o lo
fachaddae un templgor iegcol ásicLoa p artdee abajo está fuerolna sd e lam ismaA rquitectMuordae rn(av éanspep 18
construciodnaa rquitecgteuormaé trihceac hac onc olumnas a 211
elegantemeenstter iayd laasp artdee a rriebsau nf rontpóinn Porl ot anteol.t érmin<o< posmodertnioe)nq)eu ec larificarse
tadoe n rojyo azulo scuroc.o mo sid e un bullicicnasrot el restringiseunu dsoop arad esignsaórl ao aquellos diseñadores
anunciaddoer l uchadse gigantseest rataLroas a rquitectosq ueu tiliczoanns cientemleana treq uitecctoumroau nl engua
puedenl eelra sm etáforiamsp lícitlaosss iyg nificsaudtoisl es jeh.e chod elq uet omac uerpuon ap artdee lt ítudleol l ibro
delf ustdee l ac olumna. mieqnuteer lap sú blipcuoe der espon PaulG oldbergye ort rocsr ítincoorst eamerichaannou st ilizado
dera lasm etáforeaxsp líciyt aals o sm ensajedse lose scul elt érmindoe e sta manye hraan puedsetro e lieovter acsu ali
torePso rs upuesttoo,d oe lm undor esponednep artae a mbos dadesi mportantceosm.ol aa tenciqóune p restaa l am emoria
códigodses ignificaalid gou.aq lu ee nu ne difipcoisom oderno históryi aclac ontexto lEosctaoalss pectsoosn s ignificativos.
aunquee viden!emecnotned iferenitnet ensidya gdr adod e peroc omov eremoesn e lú ltimcoa pítusloon.s ólou nap arte
del ah istoryiaaq .u el aA rquitectPuorsam odertnaam biésne
acercpao sitivamae lnotsee d ificmieotsa fóriac loosv .e rnáculo
Arriba
y a unn uevoy ambigutoi pdoe e spaciDoe. a quqfu es ólo una
1 CODIFICACIDÓONB LE.T empldoeA rtemiesnCa o rfpún.n ctptos
definición ppoldurráca alp tasru sm uchas cabeczoamso.
dels iglVoIa CE lt ípifcroo ntgórni emguoe strlaam ezcldae d oss ig
intenctloa rifciocnae r! á rbogle nealógdiec loa p ágin8a0 y
nificaedlop so.p ulya erl d el aé litqeu.ep odlasne lre idpoosrd istintos
grupodse p ersonya as d istinntiovse lAeIsH e stárne presenteand os conl ah istodreil aa t radiceinóe nl ú ltimcoa pituPloor l am is
vivocso lordeess dlea sG orgoneans fuga, hasta Medsuesra conm as ruasz ónn o hayn ingúanr quiteqcuteoa tet otalmenttoed os
pientpeass.a ndpoo ru nosa nimalmeesz cldae l eóynp anteyr dai ver losc abosn in ingtemd ifiqcuieol oss intetSiicm ee forzaraa n
soss acrifirciitousa lEesst ea rtree presentraotmipveol iteralmentes eñaluanrp osmodertnoot almecnotnev incemnetnec ionaad a
conl ag eometrfa abesnte rlaf crtoan tmóine,n treanse lr estroe inlaa
AntonGia udia.u nquceo mol osc rítisceoñsa lareínas ne guida
armonfya l am etáfo1rmap lfcyi atsai.l apsr oporcihounmeasn asl,os 4t;ré.éJI8
no es" ¡:iosi'bte;·ya unp remodernLoa_p rimeread ición
refinamievnitsousa yleu sn aa rquitecturdéje_e pluermae ntainotáGti.�
cost ambiétni enesunl ugar lDeons guadjiefse renctaedsa. ucnoon dee st8libroe cabábcao ns uo bray,a q ue� 1u sabac onvincen
sup ropiian tegriyd saudp ropipoú blico tementuen lenguatjaen r icop arac omunicar significados
6
imponantes Ahoral Hd�e bidro< �coretsarcr:a pítuploorr azones
dee spacio y consisu�ncia1\ pesard e� eguicro nsideraan do
Gnudíco mo Inp ir�(d!er at oquep arn1 osp osmodernousn .
modeloc on nir ;uc;oJrnIra r8r cualqueideirf irceicoi enptaem
•.resrie s rculmuntwl.: HWíórico.( /Contextyi riJco<l L01i1 1 1sn• ·:nti
riu+ :su-icltkod !-:lliJmÍit;r1rl moi :-; r::jaelmp prien!s; ente
!�:::_r¡� lilicr¡l:H\p:::id1ii i¡li1'lJj j liii;J:S¡il:rSr-p;'o: -i:ud si vt;rti· rios
r·;wJrdFu:¡� ;w srr1¡ LHJ\ 'p�: nt�,"�;-� plipcorrql·ul úls ui lc:loir we<ti
.¡,f,: Tl1 11¡1r \rm!inioH Il' O!rl1i\l l\'))r;0. f¡1 tC fJSr'lCrlielD lilfn-:e(n)ll\":a
i;; id'c;"!•'i:!·lr'J nprrsu)S¡!Cl-W:·:· Ú, nlt.'clilaod:i!o_;(s l oSd.f'1:l:S :(l � Iltí
DaniuBlr :·l�i� -;c�r;iobbirlóea s m:iedtpHois industrdiaanld oi l
\·:ntenrler (JIHn;l f-)IHlOéSlo ll'ltnlados occidenwlepso drían
lihl'�ltéoHt�r;itl;n wndttrd�� �sfuerdwo lt rabajPoo cod urói ;1
<(i\llstrapcocsipóirclt r'JaruircHa];Uv;fi_�v iuóu todenominándosc
nwv;mirm'tlneo p osición Mi'1resc ienterm:ntc t:lp resiednte
Cc1rsteeh ra rlecl0e1ni1 fralvoor deu nan uevap olíteixctae rior
hastlCeb1 e1l 11 1undo de( \posgueErsrr an)u)yc ómodae strae s�
h;1ladpiazlna braS irnpl�;rnwe ndtiec cei deó ndeh nsp artidov
no a dóndhea s llneado
FltI:rnmn en to ser cbc1l.:n1tu t,antpaa rEJdojlai nguistCióc-a:¿
rno poclernoess tarrn áasl idóe lae ram odernsai t odavívaiv i
lllo¿sH? ernosde stmradeol t iempop resenctoem ol osF uturis
tas v sitaudo elE lysíum enu np erpeteusot addoe rnaiia(noa
<�yer) S7ie sa síp CJclemos t-:speurnaadr e presi<ó<np osnat(a¿lol l
us <q)oscoitnmhile?n)t racso sechamlooss b eneficiopsr edel
sentqeu es e evade
Talesr eflexiomnees h iciercoonn sideerlat rí tuAlroq uitec
turPao o;moderncao rnuon ae tiquetteam porcaula ndloa u tilicé 7.M OARISL APtDUSH otel EfdiDoMnc.ia mi 1954L apideumsn e
porv ezp rirnerenn 1975p eroh e cambiaddoe opinióEnn zóe nl osn flor,si ncuenllaei slt ilizarlceli óosn u cedflneeno! ad f:�rce
ción( j!co sw andosh oteldees FloriCdoan sinumee zclatro dolso s
P<Htsee debe<: lasr esonancdieé Hlmso dernoqnu et odavía períodos conotclieddlic: .ss edfeii on teriores inecllL uuyieXsnI dVeo l
mnntieneens tehí rbidot itucloon.t odsau p otencyi cao ntem-· estilo RoberAtd om y P.lr noderniz<ametreo dinámfiucnod iéndoelno s
por;_mnidaLdo s¡¡ rquitecltoosas r_t isvt laasg enteen g eneral un r�stcialraoc teristico aunfJuinGC isiific1ableq uep odrfamos llamar
quieremna ntenerasled íai ncluasuon qune od eseeanb ando bnrroquizalnatp¡i;d tll!enSó a ustaf órmulcao merciaa tlr avédse l
flíslur p asadcou lturcaolm.o t ana menudoh ah echol av an diseñdoe t iendtlys .<: Jhoruiit ilIcinoz naé xiteon I Odeol m undoc.o rno
ouardiE.n;t ·�f-lll enacirnpioednetmoo sve ru np aralelimsumyo demuesrtan losh otelt'!losn dinenses que se veránm ás adelc:nte
(Morrilasp idu1s\ ssocinAtrers. hitects)
instructnii<v Jor .uiiIanrp sael abmr1a0 clerpnoorJv \e zp rimera
Ena quemlo mentot uvierloung adre bate-sy equivocos-
�-;imilya rlilcnsp ertinencuo�mso l osn uestroFsi lareptoer.
ejempldoe,c íqau e1 <habaípar ecialdoos e dificmioodse rnos Ens e�¡unlculnoa ers i mportarnetceo noceqru ee stae t ique
(scigló ticosh)ans teéllm omento< <eqnu ee mpecéa apreciar tud escrilbaec lua/iddealdm omentop resenbtaes tanbtiee n
losc lilsilcloesn_a nad doi sgustaarqmueé llosP»e rom ientras Lam ayorípao.rn od ecitro dolso sa rquitecdteolm so mentos.e
sep rocedeílar enacimiednet loaA ntigüedealde .s tiglóot ico hanf ormadeon e ls enod elM ovimienMtood ernyo, n oo bstan
quedón nticuahdaos tqau ec.o nV asar!iae. c uación finalmenttee_h an idom íisal loá c ontreas taf ormacióNon hanl legado
sei nvirteilvó i:e jeos ticlloá sisceop erfeccioensód. e cisre, todavJí aun a metan uevay sintétinciah .a na bandonapdoor
superó( o1 1m1e nose soc reyerohna)s taa lcanzlaarb uona completsous ensibilmioddaedr nas.i nqou ee stáenn u np unto
maníer;¡ modLeorsne as critodreelsR enacimiednetboí an mediom.i ! Elmeo!r lr.rnmoi_t apdo s Sim iramolsa o brad eV en
estapre rplejcoosne lt érminmoo derno.p uess ea plicaabla tu.rS.it erno Moore( tredse l osp osmodernomsá s beligeran
�¡átincior omanoc lásiyc oas ur enacimiePnotrom uy com tese)n.c ontrarepmoords o quiceirt adse L eC orbusideerK .a hn
prometiqduoe e stuvieerlta r abadjeo u n arquiteccotnoe l yd el osa riovse intaelm, i smot iempqou er eferencai Paasl la
pas:4dsOe guíalnl amándo«lmoo dernoc)o)m.o sie lt érmino dioa. Lutyenys aR uta6 6 No hayd udad eq uet aleosb ras
estuvie(r¿aa Uhno yl oe stá?i)n discutibleumneindtaoel p re� estáens quizofréniccaomdeinftiec ahdeacsh.o posciubalned o
sent ea_l H ahoraS)u) u soe mpezóa serc omúny aceptasdóol o tralsa d esinte�Jrdaec uinó mno vimientloo,sa rquitecptroes
despuédse q ueG iorgViaos aruit ilisziasrtae mátyi ccoan scien� tendelnl egmaárs lejoEss tamohsa blanddoe unae volución
tem entel ap alabmroad ernaop licaadleo s tidleolr enacimien ques aldee u nap osicicóonm partiod sae a partdaee llnao.d e
to unae scisión revoluccoinuo nnp aarsiaad ion mediaDteo a quí
P
Desdee ntoncseesh al ibramduoc hasv ecelsa b atalelnat re surguen ad el asm áss orrendentye dse finitocrairaasc terísti
((antigyu moosd ernosaJrJr.a stralnamd ios mac onfusieónne l casd elp osmodernyo e.s q uei nclueyneé le le stimlood ernyo
sentiddeol ost érminobsa.t alqluae s er eproduhcoey y enl a sui conogrcaofmíoau naa proximacpioótne ncipaalr au tilizarla
quen o sólol osa dversareisotsá enn desacuersdion. oq ue dondes eaa propia(deon f ábrichaoss,p itayl aelsg unaosf ici�
usanJ ots érminboáss iceonss entiddoisf erenNtoe ess é steel nas)M.i entrqause e lM ovimienMtood ernoa.li guaqlu eM ies
lugapra raan alilzaarsd i ferenvteerss iodnee(s { mlood ernou)n) , vand erR ohee_r ae xéluyenetlpe o_s moderenosi nclusivo has�
análisqiusee stosye gurtoe ndrláu gaar m edidqau el osa ta� tae !p untoq uec onceduen lugaar su purisctoan trincante
quesy contrataqcuoebsr evne hemenciPae roe lp untoq ue cuandop uedej ustificEanr oltor apsa labraeslp .o smoderno
quiereon fatiezsaq ru el ap alabr<at modersniognu tee niendo intenjtuas tifriaccairo nalme!nait nec lusdieó !na a rquitectura
unaf uerzaam biguaa.!i guaqlu e paVraas arpio rqusee r efiere del osa ñosv eintceo mou n revivean!u .n aé pocae nl aq ue
a unc limdae o pinicóonn temporáyn ecor ecienyt qeu.e e sta todosl os revivsaonlp eoss iblye es n laq ues u aceptación
fuerzsae m antienien clupsaor aa quellqouse s onc apacedse dependdee s up lausibilyiadq aude. difíciplumeedntepe r obar
negarlrae.f utaor clrai ticaProlrea s ol ap alabrpao smoderno su indefectibilidad
mantienees tacso nnotacioaunnt!qSu;e ataqueel c oncepto LaA rquitecMtoudrear npaa decidóee litisLmaop osmoder�
mismod e vanguardyi dae Z eitgeisl nai ntenstuap ereasrt eel itisnmooa bandonándoslioni.on tro-
7
EL LENGUAJED E LA ARQUITECTURPAO SMODERNA
duciendeoll t!nguad¡ee l aa rquitecetnur mau chost errenos dedicaci;;ó1I n<s Je gundEan cualquicears on o doyn an;¡1¡ ur
diferenctoemso e ne ld el ov ernácuyl eon e lv ulgalre n¡:¡uaje definiteinv eos tac ontinudai scusiyó ne.s peroot rolsi r1ros
comercidaell ac allien.t entacnrdeoa rulnea t radiciDóena quí sobreel t ernac omoe ld eR oberStt erqnu ee steán p r��pcHa
vienlea d oblceo dificalcaia órnq uitecqtuuers ae c omunicaal ciónu nn Umerod elH arvaArrdc hitecR.etvuireeyw uno; ;;,¡Jo
rnisrntoi empcoo nl aé !itye c one lh ombred e lac allPeo r sicieónl el! M OMA IMusrd.eo ArteM odernoqlu.e p rOrtlC• :,<J
supuesqtuoe a lp rincinpoie os f ácdiils eñayr n.ol os erháa sta rel.Jcurtcioznea lrn éio mbred e Museod eA rtPeo srnoder�n�ho
eu¡ ee ld uolissrneoc onvencionaPleircoCe \J élnudnoa t radición qunD our¡laOsa viest a lt)
partdee e sthaa sec ornoe lt emplgor ie�c¡loá simceon cionado Comod iiaelp rinciepsitno eyn d eudac onC onriJJa(ni·· ,
�1p1r incippiuoe der esultmaurc hom ás ricya m ás dinámica por< 1yurla<rlc mlea rifmiicspa urn todse v isryap orl eeerl t .r. . :
qtwe lp uor elitis¿rnPoo rq ué?P orqupeu edec omunicarcsoen fVJ.:q"u¡esn unCélt �preachioor laa i ncomprornetdiedlae r1s:,
o!msc nquitecctoonls a é !iptrco fesioinnatle resya cdaap adze modelops< :lsac¡duoehs a cee ne sosl ibrtoasnn ormativbons;:-:1
discrimisnuatri lmeunntl ee nguasjiee mprcea mbiantye p,o r cloesn l ov ernácucloom ou nr etaol M ovimienMtood ernoa'l!
quep uedec omunicartsaem biécno nl osu suariqouse b uscan Posmoderno aunqeunec uentrqou e tienei mp!icaciorH-:;;
lob elluon �1mbiente trayd iucn idoentaelr minaedsot idleo recluctyi dveamsa siardeos trictYi evlanesu evodo y! asg racias
vid;;A!m bos� ¡rupao rsn_e nudoop uestyo cso nd iferentes códtii 1\�¡¡nuKiees wiccku yaso pinionceasm biaryo na gucJizorur;
gosd ep ercepcitóine,n eqnu es atisfacYe rasl eaa rquitectura tantadse l asm iasp ors ud edicacailól ni bryo p ors ut enacidad
queh ae stadao d ietlao sú ltimcoisn cuenatñao sn,o l eq ueda enc lariftiacnatroa ss pectdoese sticloor npoá rrafdoesl am {¡s
másr emediqou ed ivertuinrp soec os iq uiercer eceernf uerzya antipátpircoas a
proft1ndidad Tambiéanw aclezlcoos e sfuerzqouse d edicaraolnt c:<to
Todol od ichaoy udaa expliecsartn au evae diciyó pno rq ué HaigB ecky JackiCeo opera.lp rimerpoo rh abeirn spirya do
hayu nu ltimcoa pítunluoe voq uee sbozlaa t radición del pcorsiticealdl oi bryo a.l ú ltimpoo rh abeird om uchom ása lldáe
modernod esdel osa ñosc incuenyt sau p osterdieosra rrollo sud eberre buscanyd coo rrigielnodsmo á sr ecóndietrorso res
Como biens eriaGleóo ffrBeryo adbenet.'n l ap rimeread ición tipowáficFoisn almendtoeyl asg raciaa sA ndreaPsa padakis
tlimcáes e nfaseinse l� denguaqjuee)e )n l a« ArquitecPtousra pors uc onstanitnet ereénse ll ibraol.e ntándoemnel ar eclac
modernay) a)h oreas perhoa bercloom pensadcoo nu nam ayor cióne lee stan uevav ersión
Apéndice puése n un seminareino E indhovevné;a see nA rc-hitecture
lnneTro wnG overnmentT.e chniscHhoeg eschoEoiln.d hoven
Elp rimeurs od ep osmoderennou nc ontexatroq uitectónicoj ulidoe 1975p p 78 a 103m.i articualToh eR iseo fP ost
quec onozceos e n 1949e.n un articudleo J osepHhu dnut ModernA rc)litecmtáusrt ea¡r¡d eed itaednol ae dicidóenlA A Q
titulc(t(dTohP eo st-ModeHronu se)p)u.b licaednoA rchitecture sobreel t eman °4 .L ondre1s9_7 5H ayo troasr ticucloamso,
andt hfS!p iriotfM an.C ambridg1e9. 49y, r eeditaedno e l ((ThRee vls"1onoifs Mtosd ernA rchitectudreed)k}a_d oa la
Rootso f Contemporary American Arcdhei Lteewcitsu re,a sambledae lR IBAd e julidoe 1976p.u blicaednoA rc-hltec
MumfordR einhoPludb lishCionrgp. N uevaY ork1_9 52C orno tureO pportuniAtclheise_v emenetdsi,t apdoor B arbarGao lds�
tliPceen nyS parkeen u nar eseid'ell aap rimeerdai cidóene ste teinn.t BAP ublicatiLoonnsd,r e1s 977p.p 55 a 62 Eln u
libr(oAr t.�crniob 8e)__N i kolaPuesv sneurt ililzafó r as<e� estilo merod eA rchitectDuersai/g dne abri1l9 77e stáde dicaadlo
posmodernsoó)l)ou nav ezy fuep araa tacaar a quellqouse temay alldii scu!toag enealogdíealm ovimientpop, 2 69a
también lla<mmaeboae xpresionYias qtuaeSe )s)t oasr quitec 271 Finalrr1uenna tret.í ceunleo l S undaTiym es.2 7d em ayo
tose,n g eneranlo. t rata!naa rquitecctoumroal enguanjie! o de 1977p p.3 0 y 3 ·«¡M_o reM odernt hanM odermli lustra
utilipzaarnac omunicsairg nificiandtoesn cionaydool so.sH a tresa spectodse lP osmodern(op articipadceicóonr.a ciyó n
marimao dernotsa rdieonsv ezd ep osmodern{ovsé asmeit ex pluralicsimuod adano)
tos upraE)la rticduelPo e vsne(r( ArchiteicnOt uurrT ei meT.h e JosepRhy kweretn.u ns entisdiom ilaaldr e P evsneurt.i lizó
Anti··Pionseeep rusbnl iecnóT heL isteneelr2 .9 d ed iciembre elt érmin(o( Movimideene tsot iPloos modernme>n « Ornameinst
de 1966y el5 de enerode 1967 no Crimee»n,S tudilon ternatiosneatfi embdree1 975p, 9 5
Newsweeku tiliezlót érmin(oi <Riosfet heC ome-Hither ErwinP anofskdyi scuetleu so de los témromdienrnoas.
Look)1}7 d ee nerdoe 1977p)a rrae feriar lsaesn uevatso rres etc. en su Renaissanacned Renasc-enciensW esterAnr e
forradealsve i drdieoA mériccao,n s usl isya ss ensualseusp er (9160)d.e d ondes es acaens tacsi taVsé asel ae diciPóanl a
ficietst nidcaot oq uel asd istingdueel a sc lásicmaosd ernas dínL,o ndre1s.9 70p,p . 19a 21y 33 a 35
Goldbergeenra .r ticusloabsr Ceh arlMeoso reH.a rdyP,f eifyf er TheH arvarAdr chitecRteurvei epwr oyecetdai tsaurp rirner
otrolso h a utiliZpaadroar eferiar usnea a rquitecrtiucreaan número soPborsem odernisam por incipdieo 1s9 78y. A rthur
simbolismos y alhuissitoónreisEc na su nac onvesación enO rexlteire nper evisutnaae xposicsioóbnr eel teemncif ebrero
febredreo 1 977r ecallcaói mportandceil aai magepni ntores de 1979e_n elM useod e Arte Modernod e NuevaY ork
ca cilgqou ey oe ncuentdreom asiaadmop liyo m argincaolm o C RayS mithu tileilzt aé rmineons uS upermannerNieswm
paras ervdierd efinicDiróenx ltearm biépnu soe nc uestieónn . AttitudienPs o st-ModeArnr chitectEu reP,D uttonN.u eva
unac onversaceilóu ns.o q ued elt érminhoa cíGao ldbergaelr York1 977p.e rolo h aces óleon e lt ítuSleoo cupad ea lgunos
referiar Hsaer dy. Holzym Pafne iffer VJéoasan rsteí cudleo s de losa rquitecntoorst eamericqauneos se trataanq uíE n
Goldbergeenre lN ew YorkT imes1.6 d ee nerdoe 1977y 20 1976s ed ierovna risaesr ideesc onferencsioabsre el p osmo
de febreerloe 1 977e tc dernisemnoY a lee nl aI AUSd eN uevaY orke.n l aU CLA( Uni
You tilieclté é rmirp.oorv ezp rimeernaa brdiel1 975y des- versiddaed L osA ngeleys )e n Columbiean. 1 976
8
nron mepraart e
:)
�
uitecMtoudrear na
Afortunadapmoednetmeo ssi tucaornp recistieómnp orlaal
muertdee lAar quitecMtoudrear naA l contraqruieo l as
personacsu,y ac lefuncl!eÓgnnd le penddee unac ompleja
atribudceic óonm petenecnitarsie m pulscoesr ebrayl peusl sa
cionceasr dialcaAa rsq,u iteMcotdurearn as ee xtingdueig óol pe
yc onu nas onoreax plosEilóh ne chdoe q uem uchgae ntneos e
diercau entya q uen os ev ieraan adivee stiddeol utnoo,h ace
ques ur epenteixntai nciódne s deeurjn ear ealiyde alhd e.c hdoe •
quem uchodsi señadionrteesn ttoedna vaíhao rrae animanrol a, "''
1
quiedreec ir quer eshuaycaim tialdaog rosamNeon,et xep idreól •
todyo completameenn1 t9e7 2d,e spudésed ieazñ osd es er �: ·, �
azotasdiapn i edpaodr criticas .cJoamcooy be .slhJ, ea cnhedo e '.f:l \ \
quem uchosd e losl lamadaorsq uitemcotdoesr nossi gan
practicealno dfoi ccioom os ie stuviveirvaop ,u edteo marse
comou nad el agsr andceusr iosiddaend ueess ttrioe mp(oc omo
Inm onarqubírai tánpircoal ongaanrdtoi ficialalv miednaat L ea
ReaClo mpañdieaA rqueroo sLa a sl nnecesDdornicaesl dleal sa
ReaClá mara)
loA rquitecturo ModeenrS ntal omuuiMrsii_só s ouerl1L 5
dej uldieo 1 972a l a3s 3 2d el at ard(em áos m enos_c) uando 3 MINORU YAMASAI<VJ.i vienPdrausi tt-Sltg Looeu is1.9 52-
3 n vLJrbiloosq udees!i nfamper oyecPtrou itt-slelg eodsei oe l 1955V.a ribolso quleasm inadreee ss tper oyecto fduienraomni tados
en 1972d espuédse habesri dcoo ntinouboj etdoe lv andalisEmlo
tirdoeg raccioand inamiPtrae viamehnatbeí saind oob jedteo
porcentdaejc er imeenr am ayorqu ee no trausr banizaciyo Onseesa r
vandalimsumtoi.l acydi eónf ecacpioórpn a rtdees ush abitan
Newmana tribueysót oe ns ul ibrDoe fensSipbalceae l.o sl argyo s
tesn egroysa unqusee r einvirtmiilelroadnnee ds ó larpeasr a anónimopsa silyl oasl a f aldteae spacisoesm iprivacdoonst rolados
intenmtaanrt enercloonvs i d(ar eparando ascensoresOt.r fova cetneotsrqa ues ed iseñeónu nl enguapjuer isqtuaen ot :oncorda
nasy repintasnedp ou)s of ian sum iserBiuam .b um,b um bac onl osc ódigaorsq uiter.tdóenl iocsho asb itantes
Sind udad eberíhaanb ercsoen servsaudsro u inoarsd enan
dol ap rotecclieógnad les usr estpoasr aas pío demra ntener
4 viveon l am emoriealr ecuerddeeo s tfer acadseol a p lanifica
cióynd eI na rquitecDteubream oasp rendaev ra loryap rr ote
�¡enru estrdoess astrceosm.oh izuon e xcéntriincgold éesl lhaljt.-i•'
squiegl lXeoVp IrIaoIlpc oorncsitorernuneais crruua sepn rr odiponisse tdraurdcuedtisien av aaronstst i efriicoiraelse s llllll:lttJalu !,"!1;,' H1,l ' ;'
vanidayd egsl oriCaosm od ecíOas eaWri ld«ee.x perieensc ia lattt:1 .',
e!n ombre dqaumeo san uestros eyr erosbr aesst}a)ns.ta en o '•-•_ •h
dejarlos juiciosamepnotrne u eesstppraaori scaipjdaeorq sau e ·r�:-¡·,.
sirvdaenc onstalnetcec ión !tl"l;"l ql :
Pruitt-s!egc ooen strdueyaó c uercdoon l osi dealmeáss i'tlrJr ¡n;
progresidsetlCa IsA M( CongrIenstoe rnacdieoA nraqlu itectos tmFr m n
Modernoysf )u ep remiapdoore lI nstiNtourtto eameridcea no
Arquiteccutaonsd soe d iseñeón 1951E stabfao rmadpoo r
eleganbtleosq ues lamdienc aarteosrp cies ocso nr acionales
Hcalles el(eqvuanedo at se)n)íe alnp e ligdrelo o cso chepse.r o
síd elc rimecno.m om ást ardseev io); e(s(pSaOcyli .zo o nas
verdeos »c.o mol eC orbuslioesdr e nomina<bdaot,sr epsl a
cereess enciadleelus r banis(meOnvJ e)zd el acsa llceosn ven 4 PRUITI-IGEONE R UINASA.l i guaqlu ee lM urod e Ber!yln e l
cionalleossj. a rdinye lso se spacisoesm iprivqaudeoé sl derrumbamieennt 1o9 68d el osa ltobsl oquedse R onanP oinetn.
Inglateersrtaa.rs u insaesh anc onverteindu on i mportasnltmeb olo
aboliEól)t rafico reosdtaadbsoae parado del Lpae atonaL
arquitectóDnebiecroí caonn servacrosmeo a dvertenEcnir ae alidad.
zondae j uegyol so sse rvicloicoasl ceosm.ol avandegruíaars.
algunnoesg rohsa nc onsegufiodrom aurn ac omunideanda lgundoes
deríya cse ntrdoesc hismorerreaosn.u stitruatcoiso ndael es losr estanbtleosq uheasb itablloqe us.ee so trsof mbolao s.um anera.
lomso delos tradiScuie osntailleos pmuertiásftodare alh os deq uet ambiérno sa contecimiyel nati odse oloygnf oas .ó lloa a rqui
pitsaall udaybl liem pitoe.n íaad emálsai ntencdieói nn fundir.t ectudrea_t erminealén x itdoe lm edioa mbiente
9
EL LENGUAJED E LA ARQUITECTURAP OSMODERNA
porm ediod el bueejne mplloa_sc orrespondiveinrtteusd eens
sush abitantLeasb ondadde l af ormhaa dab uenoe lc onteni
do o porl om enosh aríqau es ep ortabsiee nl;ap lanificación
intelindeenu tnee spélcaibos tracptroo mocionaurnci oam por
tamienstaon o
Estaisd eatsa ns implisttoamsa.d adse l adso ctrifnialso sófi
cas (ierla cionalicsomnoc luctivs prnroa wnatisrdneom os�
1rc1rsoern tani rracioncaolmeos l asd octrinas miLsam as
/\rquitt�CMto\dlerr�n a, corndoe 1h8Ii ljuas traceiróahn e.r e
derad e� ;uisn genuidmcloensg énitiansg enuidaddeemsa siado
grandees i mponentceosm op aras err efutaednau sn l ibqruoe
tai ta meramednetc eo nstruccLiaóp nr imerpaa rtJead edicaré
a estoa lam uertdee u nar amap equeñdae u ná rboglr andve
podridaou nquep aras erj ustodse beriamsoesñ alqaure l a
ArquitectMuordae rneas u nv ástageoll ea p intumroad ernoa
mejodri chod el osm ovimientmoosd ernodse t odalsa sa rtes
Ali �¡uqaule l ae scolarizraacciióonn laals anidarda cionya ell
diseñroa ciondael bragadse mujerd.i chomso vimientos
poseetno dolso se rrordeesu nae dadq uei ntenrteai nventarse
totalmean tseim ismas obruen ab aser acionEaslt adse ficien�
ciasso na horbai enc onocidgarsa ciaa sl ose scritdoes ! van
HlicJha.c queEsl luEl F SchumacheMri,c haeOla kshotyt
HannahA rendpto.r l oq uen o profundizarseomborsee ! c on
cepteor róndeeol r acionaliPsomrlo o q uea misi ntenciosnee s
tefielraesd oyp ora sumidaEsn vezd e haceurn p rofunyd o
extensaot aquae l aA rQuitecMtoudrear nad.e mostrancdóom o
susm alese stámnu y relacionacdoonls a si mperantfeisl oso
fíadse lae dadm oderna_i ntenthaarcée urn ac aricatuunraa _
polémicLaav irtduede stgeé ner(oa demádse s uv icieos)q ue
dal icencpiaar as altarlsaesg randegse neralidcaodnec si erta
tranquilyi pdlaadc eorl_v idantdood alsa se xcepcioyn seust ile
zasd el ad iscusiLóanc aricatpuorras .u puestnoo.e st odal a
verdcL1ods d ibujdoesD aumienro m ostrabfaine lmecntóem o
5 RICHARDS EIFERTH otePle ntLao.n dre1s9_7 2E lG obierno eral ap obrezdae ls iglXoI X_s inqou ed abanu nav isimóuny
inglséusb vencieosntóte i pdoe h otelae fsi naldeels o asñ osse senta selectdiev aal gunadse lasv erdadePsa semosp,u esp.o rl a
parar esollvoesrp roblemdaesla uged el turismov eiUnndtoees desolacdieól na A rquitecMt�udrear nya p orl ad estruccdieó n
ellocso_nu na5s 00h abitacicoandeaus n os_u rgieernol nac arretera
nuestrcaisu dadceosn u nac ierltiag ereczoam.oh ariuan t uris
deale ropueProtrof uersao n duen E stiIlnot ernacuinot naanltr oí gi
ta marcianeon una excursitóenr restvries.i tanrdeos tos
doy pord entrdoe u n LapidSuusc edán(eAoS. e ife&r Pta rtners)
arqueológciocnos su blimdee sintedriévse_r tpiodro! ostr istes
peroi nstructeirvroosr edse una civilizaacriqóuni tectónica
pasadaD espuédse t odos_iy ae stmáu ertod isfrutepmiocso
teanduon pocoe lc adáver
Criseinls aa rquitectura
Cone stteí tuelsoc ribMailóc olMma cEwene n1 974u nl ibro
quer esumíealp untdoe v istian glséosb rleo q uep asabean e l
MovimienMtood ern(oc apitalizácnodmootl ood.a lsa sr eligio
nesd elm undo)y quéd ebíamohsa cepra ras olucionaSrul o
resumeenr am agistrpaelr.os uss olucionceosm pletamente
equivocadealrs e:m edio reerhaa ceurnp equeñcou erpion sti
tucioneallR .e alI nstitduetA or quitecBtroist ániccaomsb_i an
dou ne stiploora quyí u nc orazpóno ra llcáo_m os ie sttei pdoe
cosapsu dierhaanc edre saparec!earsm últiplceasu sadse la
crisiNso obstanthea_r éu sod e sue ficaanzá lisaiusn.q uneo
de suss olucionteosm.a ndcoo moe jempluon t ipdoe cons
truccidóenn trdoe l aA rquitecMtoudrae rnat ípicamegnrtoe
tescol:o sh otelmeosd ernos
Eln uevoH otePle ntae_n L ondretsi,e n9e1 4h abitacion5e s.
quee sc asniu evev ecemsá sq uee lh otemle diod eh acec in
cuentaañ osy. e stá( (entona(duon¡ap¡ a labdrea d ecoradores)
entreel E stiIlnot ernaCiyo unnaalm odaq uep odrllal amarse
Vassarely-aeropuedrete os-psear!aa- modeHranyou nosv ein-6
tel eviatadnee éss toesn l ac arretdeerlaa eropuerdteoL on
dres( ene lo ficsieoc onocceo ne ln ombred e( (Hotelandia)))_
qued estrozlaaen s calya l av idcai udadacnoan u nav iolencia
sólcoo mparabal lea d eu ne jérciintvoa socro.s ap oro trpaa rte
a laq ues ea semejamnu chol asm anadasd e turistas
6 HOTEL PENTA_i nterieonrt onadeon e�..a ._V assarely
aeropuertod-es e8slpae rLaa irondfeaq uel osm ismosi nteriores Estorse ciécnr eadobsa tallodneetse_n tanndoob leys p om-
podíaenn contreanres lle u gar de doertliu greinsn toas .el ehsa e sca pososn ombresi_n cluyeelnC hurch(icloln5 00 habitacion7e s
padoa muchosc ritiPcears eos ttar adiccioónnt inpúrao srpaendo llamadaos íp ors irW instone_s táe ntonadeon ele stilo
10
7 HOTELC HURCHIL.LL ondre1s9;7 1U nat ípiccoüm binacdieóe ns tirleov i
vnlc ons ervicmioodse rnoEslf olldeetp or opaganddiac e<:t 5cuo chsee d esliza
hastdae tenerbsaejl oa c ubierdteua n ap ortceo ch{)Lraep uertsaea breU n¡;¡
r8pidmni radlaer eveclaar asu niformuensa m anot ocandeola lad els om
brereon u nm edisoa ludob.u enatsa rdesse ñorp ora quíp.o rf avory entra
ene lr ecibiAdnotreu stesde e xtienudneg rahna lFlr.í doi_s taync taes bil anco
losc andelabdreoc sr isbtaañla cno ns us uavleu lzo ssu elyol sa cso lumndaes
mármolH ayg entpee_r noo h aym uchor uidSoo segadas emocYi eosne else
nantEes tees e lC hurchli'Q luli zsáiR oberAtd amh ubieproad iddoi sponer de
ncondicionaddeoa rieryse d ef ocoesm potradeones l t echhoa.b rcioan segui l··
do algot anf rlyo d istanctoem oe sto '
•
J
"
1
·-¡
l
j
l!
\' 1
8 RICHARDS EIFERPTa rTko weLro.n dre1s9 73S el eh ac omparaad uon
gasómetro oa_p aratdoes t elevisaipóinl adyo sau nam azorcdae m aízE l
modeladeox tereiroaru ni ntendt.,.oa pnrt<Jdresl ea f achadplaa nEa! i nterior
esteán tonacdoon a rtícudleo!ms e rcadcoa.s sii empdreed estellfaunltge{o Rr
Seife&r Pta rtners)
11
ELL ENGUAJDEE LA ARQUITECTUPRQAS MODERNA
pornpeyano-paldleaR doibaenrAotd arne)l;H oteIlm perial 9 A!RE ACONDICIOeNnAe lD HOo rEellu abena.L ui' n1c9u7rp2o r¡1cio1,
(720h abitaciEosnteisIl not ernacpioorfn uaelry aJ ulCiéos ar elem uchoss ervicimoosd ernocso.m oc andelaberloésc trimc1o•s1 ¿el:
8 enf ibdreav idrpioord entryo e)l;P arTko we{r3 00ha bitaciosistemeal•se ¡ igiltaenlcéifao.tn iom bdreea larmyoa scensoprreso.d uq,
nese ntonadeanes s timlaoz orcya s alpiccaodnom otivdoes dentdreol oess tisluocse dányeuoxst aposiciinocnoensw uenAt vets: c:�:,
parecbeu scmu n humors urre<!<:JlUinsqtuane.o sej uegaa f ondoL ¡;
destellantpeo rfd uelntgrooU)rn a specrteoc urrenetset odse
ingenuieds1li cnln egaybal leg unhoost elceosm oe lE liwbettitean,¡e ;n,
hotelceosn strueindtor1se9 69y 1973e_s q uep oseeinn stalavalendteí sau p ropivau lgaridad
cionemsu ym odernatsa lceosrn oa iraec ondicioennamdaor
c<Jdaesn e stilosd uvli emjuon doq uev an desdeelr ococgóó ti-
9 coy SequndIom peraiu on ac ombinacdieeó snt otsr eess tilos
Estfaó rmudleal v iejeos tivl laos instalacmioodneersn haas
dr:mostrtaednoe urné xiitnom ejoreanbn luee stsroac ieddaed
consumyoe stsau nlantahcais óinde olm ayorre tcoo mercial
a la/ líquiteMcotduerrnaac lásiAcsaíq uet.a ntloaA rquitec
tLnMao dernac ornsou ss ucedáneos conitgruiablumyeennt e.
ent érminosd ep roducáóanr quitectaól naai lciae.n ayc ilaóo n
queM acEwenl lan<wd car isHisein n tentdaedsoe nmaralñaasr
diferenctaeuss as ele estaq usesi otnuo ancciepó onr l o
menosy mostrcaórm oo peraennd osd el amsa neramso der-
1O nasd ep roduacriqru itec(teunruam eraednal sad so sc olumnas
del ad erecdheal d iagrama)
Parac ontrasltaap rr imecroal umndae lai zquiesred a
refiearlve i ejsoi stedmeap roduccairóqnu itectpórniivacdaa
(quree gieang rapna rtaen tedse l ap rimegruae rmruan dial)
dondee la rquiteccotnoo cpiear sonalmae nstuec lienet e
inclupsroo bablemceonmtpea rstuísva a lory essuc ódiegsot é
ticUon e jempelxot redmeoe steos l av ildleaC hiswidcelk o rd
Burlingctaosnao t ípeince olq uee la rquiteerceatl oc onstruc
tor( oc ontraticsltiae)ny t ues arai loa v ezP orl ot antnoo.
exisntiinag udnias pariednatdrs eu c ódiguont anteol itiys ta
esotér{iucnoea n juvtear siiónnt elecdteulla eln gupaajlel adia
no)y sue stidleov idaE sttei pdoe i dentifiecxaicsittóaenm
biéhno ye nd íaa unquaeu nae scamláas m odestyae nr elati-
10 HCAJSJESN LA ARQUITECTURAD)i)a gradmeat res sisdtee mas Critidceal sa a rquitectura hmaonds eurbnraa yaadlog undaese stas
produccairóqnu itectóLnaic coal umndae l ai zquiemrudeas trlaa s oncec ausadse l ac risaiusn quoeb viamelnatscea usasso nm últiples
implicacidoenlve ise jsoi stepmrai vaddeop roducc.im óinentrqause y funcioncaonm ou ns istemuan idao l oe conómicLoap. r egunetsa:
lasc olumndasel ad erecmhuae strlaansd el ossi stemmaosd ernos ¿Cuántvaasr iabdleebse nc ambiarpsaer aq uec ambieel s iste7m a
SISTEMA1 -PRIVADO SISTEMA2 -· PUBLICO SISTEMA3 -PROMOTOR
!trqUIWC10 id¡ :li<JI\1!1 ilrquiwr.to ti cliN\elscd is1 arquitecto elc li!lnnlse d ist
privado HS ell lSUilriO fur1�ionario delu su¡¡rio prornotor delu suario
ESFERA
ECONÓMICA Minicnpitalismo Eswdo Copitnlistu Cupitnlismmoon opolislll
{rc�minegler linnro) Sociill (ticmd�i rwro)
(Ifn¡¡ ltdiiJn erol
2 MOTIVACIÓN estética twhitar Ht�olveel� vivi<Jndn u�nJrd inero \Jil!ladri nero
ideológica us<Jr proilhmlil d�lU SIIiliÍO ll5lHIIÍO
3 !OEOLOG!A Oernnnimvlaor iadpaa r¡¡ progresdoi.c ima-:ia II!Uillq uee lr .btem2¡¡
RECIENTE �lnsificarln grnne �c�la¡n¡t ihis10ria Más fll<l!Jrnntismo
Bnrt;rlir5tmol c
4 RELACIÓNC ON arr¡uitm:tor. Jdi enlul!s tmrio arquitur:w elt lit��fllll f! delinuante clientes
ELL UGAR local es de!l ugar uislmJo muda all ugar aislado ausente
y vnriilble
5 RELACIÓNE NTRE Exportaom igo DoctorA nónimo Muyordomoc ontratado
El CUENTE losm ismoss ocios Oíseriadovrmcis; ;�ble� No conocen ia losd i�eriadores
Y El ARQUITECTO eQuippoe queño Equipgor ande niil los\ JSuarios
6 TAMAÑO upoquoñou rrbastaralmlpoli osu rrdomosingdron ndos¡¡
DE lOS PROYECTOS
7 TAMAÑO!TIPO pequmio grande qrande
DEL DESPACHO socios centrnli�i!do centralilado
DE ARQUITECTURA
8 MÉTODO lentoH,l r.ponsable impersonaanló !limo. rápidboiJ ratyo
DE DISEÑO innovadorr. nro consnrvilbdaojroc o�w conf órmulacso mprobadas
9 RESPONSABILIDAD nnw elc lienle-usuario ¡¡ntecl m unicipliooc iy! l antel os;;� ccionistparosm.o tores
lah urocwci¡r y consojdoe administración
10 TIPOD E EDIFICIOS <:ilmsuas.e os viviend¡¡ ccntrocso mmcialchso.t eles
universidamdee s e infraer.tru�ttrril oficinlaá�h rlceiltsc
11 ESTILO múltiplo imporsonsuolg uro progmétlco
contempuránae o clichyé
pruebrilt ev �nda!isrno ampuloso
12