dünya gıda günü 2009

270 Pages·2010·4.02 MB·Turkish

DÜNYA GIDA GÜNÜ 2009

KÜRESEL KRĐZ, TÜRKĐYE ve
GIDA GÜVENCESĐ SEMPOZYUMU

15 EKĐM 2009
ANKARA
Bu kitapta yer alan görüşler yazarlarına aittir. Bildiriler, kaynak göstermek koşulu ile çoğaltılabilir,
yeniden yayınlanılabilir ve dağıtılabilir.

ISBN- 978-605-01-0021-1

YAYINLAYAN

TMMOB KĐMYA MÜHENDĐSLERĐ ODASI
Selanik Cad. Çamlı Apt. 17/14 Kızılay Ankara 06650
Tel: [phone] Faks: 0 (312) 417 35 63
www.kmo.org.tr [email protected]

TMMOB ZĐRAAT MÜHENDĐSLERĐ ODASI
Karanfil Sk. 28/12 Kızılay / ANKARA
TEL: [phone] 55 97-418 25 79 FAKS: (0312) 418 51 98
www.zmo.org.tr [email protected]

BASIM
ÖZDOĞAN MATBAACILIK YAYIN LTD. ŞTĐ.
Đvedik Organize Sanayi Matbaacılar Sitesi 558. Sokak No.29
Yenimahalle/ANKARA
TEL: [phone] FAKS: (0312) 395 85 01

500 Adet Basılmıştır. 10 Ekim 2010

2
ĐÇĐNDEKĐLER
AÇILIŞ KONUŞMALARI_______________________________________________________5
Mehmet BESLEME
TMMOB Kimya Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı_________________________7
Dr. Gökhan GÜNAYDIN
TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı_________________________11
Melek ÇAKMAK
FAO Temsilcisi _____________________________________________________________17
Prof. Dr. Ahmet ÇOLAK
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekanı ______________________________________19
Prof. Dr. Cemal TALUĞ
Ankara Üniversitesi Rektörü ___________________________________________________23
Prof. Dr. Oğuz OYAN
CHP Ankara Milletvekili______________________________________________________25
Dr. Masum TÜRKER
DSP Genel Başkanı __________________________________________________________27
I. OTURUM: KRĐZ, TÜRKĐYE, TARIM ve GIDA _________________________________35
KÜRESEL GIDA KRĐZĐ VE TÜRKĐYE
Prof. Dr. Gülcan ERAKTAN___________________________________________________37
ĐKLĐM DEĞĐŞĐMĐ VE TÜRKĐYE’DE TARIM
Prof. Dr. Erol ÇAKMAK______________________________________________________43
TARTIŞMA BÖLÜMÜ_______________________________________________________49
BESLENME YÖNTEMLERĐYLE TOPLUMLARIN YÖNETĐLMESĐ ve TOPLUM
KARAKTERĐNĐN BELĐRLENMESĐ/Coşkun ARAL________________________________53
TARTIŞMA BÖLÜMÜ_______________________________________________________59
II. OTURUM: KRĐZ ORTAMININ TARIM ve GIDA SEKTÖRÜNE YANSIMALARI___61
BĐTKĐSEL ÜRETĐM
Doç. Dr. Melahat AVCI BĐRSĐN________________________________________________63
TARIM VE GIDA SEKTÖRÜNDE HAYVANSAL ÜRETĐM
Mehmet ERTUĞRUL-Numan AKMAN- Erkan PEHLĐVAN _________________________79
SEKTÖREL DIŞ TĐCARET
Yrd. Doç. Dr. Bahadır AYDIN ________________________________________________109
TARIM VE GIDA SEKTÖRÜNDE YABANCILAŞMA
Dr. Necdet ORAL __________________________________________________________127
SU VE GIDA ÜRETĐMĐ ĐLĐŞKĐSĐNDE YENĐ BĐR DÖNEM: “SANAL SU KULLANIMI”
Dr. Gaye Yılmaz ___________________________________________________________151
TARTIŞMA BÖLÜMÜ______________________________________________________159
III.OTURUM: TARIM ve GIDA SEKTÖRÜNDE YENĐ ARAYIŞLAR _______________163
YOĞURTTA KALĐTE STANDARDI DEĞĐŞĐMĐ VE SONUÇLARI
Prof. Dr. Emel SEZGĐN______________________________________________________165
GENETĐĞĐ DEĞĐŞTĐRĐLMĐŞ ORGANĐZMALAR
Prof. Dr. KENAN DEMĐRKOL________________________________________________169
HAVZA BAZLI ÜRETĐM MODELĐ ÜZERĐNE DEĞERLENDĐRMELER
Ali Ekber YILDIRIM________________________________________________________173
GAP BĐR HAYAL MĐ, UMUT MU?
Dursun YILDIZ ____________________________________________________________179
TARIMSAL ALTYAPI VE SULAMA
Prof. Dr. Belgin ÇAKMAK-Prof. Dr. Turhan AKÜZÜM____________________________189
TARTIŞMA BÖLÜMÜ______________________________________________________215
PANEL GIDA GÜVENLĐĞĐNĐN SAĞLANMASI VE TÜRKĐYE ____________________221
Đlknur MENLĐK ____________________________________________________________223
Salim ALTAY _____________________________________________________________231
Turhan ÇAKAR____________________________________________________________253
Fatih TAŞDÖĞEN _________________________________________________________261
TARTIŞMA BÖLÜMÜ______________________________________________________267

3
4
AÇILIŞ KONUŞMALARI

5
3
Mehmet BESLEME
TMMOB Kimya Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı

Sayın Parti Başkanı, Sayın Rektörüm, Sevgili Dekanımız, FAO’nun değerli
temsilcisi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğinin sevgili yöneticileri,
odalarımızın değerli emektarları, sevgili oda yöneticileri, sevgili
meslektaşlarım; hepinizi Kimya Mühendisleri Odası adına saygı ve sevgiyle
selamlıyorum.
Değerli arkadaşlar; sempozyum duyurumuzu yaparken, altında bir dipnot
vardı. Neredeyse gelenekselleşen, Ziraat Mühendisleri Odası ve Kimya
Mühendisleri Odası tarafından yapılan bu sempozyumun ana teması o
dipnotta gizliydi. Birleşmiş Milletler Tarım Örgütü, bu dönem Gıda Günü
kapsamında, 2009 Gıda Gününü “Krizin Eşiğinde Gıda Güvencesi” olarak
belirlemişti. Biz de bu ana temayı bu yılki sempozyumumuza taşıyalım ve bu
ana tema üzerinden, küresel kapitalist krizin, Türkiye'de gıda güvencesine
yansımalarını belirleyelim istedik.
Sevgili arkadaşlar; 5 yıldır sürekli bunu söylüyoruz, bütün dünyada olduğu
gibi, hepimiz bugün küresel krizle baş başayız. Her gün biraz daha işsizlik,
her gün biraz daha açlık, her gün biraz daha örgütsüzlük olarak karşımıza
çıkıyor. Bu küresel krize yönelik birkaç şeyi tekrar hatırlatmakta fayda
görüyorum. Kesinlikle bu kriz bizim yarattığımız bir kriz değil; ama ekonomi
bilimcilere kulak verdiğimizde, bu krizin ana nedeninin şu olduğunu çok rahat
görebiliyoruz: Dünyada “mali sektör” dedikleri, benim kendi literatürümün
“finans kapital” dediği üretim ya da reel sektörün önüne geçtiğine yönelik
belirteçler söz konusu. Bu kriz kesinlikle bu üretim ekonomisinden gelen bir
kriz değil; sanal bir kriz, finansal kriz ya da mali sektörün kendi
belirlemelerine yönelik bir kriz. Bunun farkında olmamız gerekir diye bir kez
daha hatırlatmak istiyorum.
Küresel krizden çıkma bahanesini yaparken, ülkemizin genel koşullarına
dikkat etmek gerekiyor. Siyasi parti temsilcisi arkadaşlarımız da hazır
yanımızdayken, birkaç şey hatırlatmakta fayda görüyorum.
Değerli arkadaşlar; IMF, Dünya Ticaret Örgütü veya Avrupa Birliği gibi, her
şeyi piyasanın serbest, kutsal tanrısına bırakmaya çalışan küresel
kapitalistler ister istemez bu krizin doğrudan belirleyicisi olmuş; dünyayı daha
fazla paylaşabilmek için, diğer ülkelere el atmak için de kendilerince Avrupa
Birliği gibi benzer siyasi ya da politik düzlemdeki birlikteliklerle dayatmalarla
karşımıza çıkmaktadır. Sermayenin serbestliği ya da özgürleşmesi pahasına
her şeyini bu dayatmalara açmış olan ülkeler, çokuluslu diyebileceğimiz ulus
ötesi şirketlere kendi alanlarını açmaya başladılar. Đşte tarım, işte sanayi ya
da hizmet sektörlerinin tamamı. Piyasanın bu serbestliğine açılmış olan
alanlarda da ister istemez o ülkelerin kendi bağımsızlıkları, kendi ekonomik
ya da politik belirteçleri ne yazık ki askıya alınmış durumda. Yeniden
hatırlatmak gerekiyor; üretim olmadan hiçbir şey olmaz. Bizim
meslektaşlarımız, bizim meslek alanlarımız bize bunu öğretti. Bunu
hatırlatmakta fayda görüyorum.
7
Dünya Ticaret Örgütü gibi, Avrupa Birliği gibi örgütlerin dayatmaları ile,
özellikle tarımı, gıdayı yönetebilmeniz de mümkün değil. Bir ülke kendi gıda
egemenliğine sahip çıkmak istiyorsa, bu dayatmaların tamamına karşı
durmak durumunda. Bir ülke kendi ulusal öncelikleriyle tarımını, gıdasını
yönetebilmeli. Yok, Avrupa Birliği ülkeleri gibi ülkelerin ortak gıda ve tarım
politikaları gibi politikalara entegre olursanız, işte, başımıza gelen bu olur.
Sevgili Gökhan Başkan, “Çiftçi, tarım bizim kara deliğimiz” diye çoğu yerde
dillendiriyor. Sanırım, biraz açmak gerekecek Sayın Başkanım…
Bu küresel kriz döneminde, örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nde 2 trilyona
yakın yatırım yapılıyor mali sektöre. Bir başka şeyi yeniden hatırlatmakta
fayda görüyorum. Örneğin, o 2 trilyon dolarlara yakın olan yatırımlar dünya
halkları için kullanılsa, dünyada açlık ya da gıdaya ilişkin hiçbir sorunun
olmayacağı da açık seçik ortadadır.
Sevgili arkadaşlar; yaklaşık 5 yılı aşkın bir süredir odalarımızca Gıda Günü
kapsamında gıda konusunu ele almaya çalışıyoruz. Söyledik, yine
söylemekte fayda var, bugün ve yarın da söyleyeceğiz: Biz mühendislerin,
meslek elemanlarının, mesleklerinden hareketle neler yapılması gerektiği,
nasıl politikalar üretilmesi gerektiği noktasında söyledikleri öneriler eğer
mevcut iktidarlar tarafından ya da Türkiye'nin politikasına yön verenler
tarafından hayat bulmuyorsa, çok da anlamlı olmayacak. Ancak, aydın
kimliğimizle, samimi yurtsever kimliğimizle, meslek kimliğimizle bunları
söylemeye bugün de devam edeceğiz, yarın da devam etmek durumundayız.
Peki, küresel krizden çıkmak noktasında bizim ülkemizde durum nasıl? AKP
iktidarı kendince orta vadeli bir plan sundu. Plana şöyle bir göz attığımızda
şunu görüyoruz: Batı cenahında değişen bir şey yok; ne yazık ki, bugün ve
yakın gelecekte de çok fazla şeyler değişmeyecek ülkemizde. Bu orta vadeli
plana baktığınızda, küresel sermayenin ya da AKP’nin kendi iktidarsızlığını
da karşınıza koyuyor. Öngördükleri şu: Elektrik dağıtımlarını özelleştirmek
istiyorlar. Kendi mesleğimizle ilgili olarak, şeker fabrikalarının özelleştirilmesi
gündemde. Bu programda, yakın gelecekte enerji santralleri, Türkiye'nin suyu
özelleştirme kapsamı içerisinde. Hatta Türkiye'nin lojistik olan liman
işletmelerinin bile krizden çıkmak adına özelleştirilmesi gündemde. Yeniden
söylüyorum: Bizde değişen hiçbir şey yok. Gelecek çok daha fazla işsizlik,
gelecek çok daha fazla açlık, hatta çalışanlar ya da emekçiler yönünden de
çok fazla örgütsüzlük anlamına gelecek. Bunu bir kez daha üstüne basarak
söylemekte fayda görüyorum.
Gıda Günü Sempozyumu kapsamında çok şey söylenecek. Sayın Başkanım
da eksiklerimi tamamlayacaktır.
Sayın Rektörümüz ve Dekanımız da buradayken, biraz kimya mühendisliği
özeliyle ilgili bir şeyler paylaşmak istiyorum sevgili arkadaşlar. 2009 yılı
öğrenci alımlarına baktığımızda, kimya mühendisliğinin öğrenci alım
puanlama sistemi MF 4’ten MF 2’ye düşmüş. Çoğunuz için belki hiçbir şey
ifade etmiyor, ama kendi mesleğimle özelleştirmeyi birazcık da
bütünleştirmeye çalışacağım ya da geleceğimizin ne olduğunu anlatmak
anlamında söyleyeceğim. Bu ülke sanki 1950’lerden, hatta Kurtuluştan
sonraki 1980’lere kadar olan süreçlerde hiç mühendislik deneyimi
8
yaşamamış gibi, halkının çıkarlarına yönelik alanları belirlemeye yönelik hiç
faaliyetlerde bulunmamış gibi, bugün koskoca Yüksek Öğrenim Kurumu
halen daha kimyagerle kimya mühendisinin farkını görememiş.
Sevgili meslektaşlarım; biz her zaman, dönemin her koşulunda, Odamız
olarak, TMMOB olarak, Birlik olarak, özelleştirmeye karşı çıktık. Bu, yurttaş
olarak, aydın olarak görevimizdi. Kimya Mühendisleri Odası olarak da
yeniden söylüyorum: Türkiye'de özelleştirmeden söz ettikleri şeyin kendisi
kimya mühendisliği mesleğidir aslında. Yeniden söylüyorum Sayın Rektörüm;
ilgili kurumlarda lütfen dillendirin. Sanayi mühendisinin, proses mühendisinin
kimyagerle aynı olmayacağını bilen arkadaşlarımız o özelleştirdikleri şeylere
baktıklarında, kimya mühendisliğinin ne olduğunu yeniden anlasınlar.
Üç tane ismi saygıyla anmak gerekiyor burada; madenci, sayın rahmetli
Tahsin YALABIK; Enerji Bakanlığı yapmış tek kimya mühendisi sayın Đhsan
TOPALOĞLU, ve sayın Muammer AKSOY. Bu üç delikanlı, dönem
içerisinde, devlet yatırımlarında ya da ülkenin kalkınmasına yönelik olarak,
kimya mühendisini doğrudan alana koymuşlar. Eğer bugün özelleştirdiğiniz
Türkiye Petrolleri Anonim Şirketiyse, PETKĐM’se, TÜPRAŞ’sa, Petrol
Ofisiyse, yarın Şeker Fabrikasıysa, çimento fabrikalarıysa, demir-çelik
sanayisiyse, bunun bir karşılığı var; öncü mesleği kimya mühendisliğidir.
Kimya mühendisliğini özelleştirdiniz zaten, alan olarak bize bir yer
bırakmadınız. Halen anlamak istemiyorsanız, yeniden yüksek sesle
söylüyorum: Kimyagerlerle kimya mühendisleri etle tırnaktır. Ancak,
mühendislik farklı bir argüman. Kalkınmasını tamamlamış ya da sanayisini
tamamlamış olan ülkelere bir bakarsanız, ne demek istediğimizi doğru dürüst
anlayacaksınız. Gayri Safi Milli Hâsılasının yüzde 30’unu elde eden gelişmiş
ülkelerde kimya mühendisliği MF 4’ten MF 2’ye düşürülerek, bilimin
özelleştirilmesi getirilmeye çalışılıyor aslında. Polimer mühendisliği çıktı;
mesleği parçaladık. Seramik mühendisliği çıkıyor, petrokimya mühendisliği
var, biyomühendislik var, biyoloji ve kimya mühendisliği var. Bilimle bu kadar
oynamanın anlamı yok. Hemen şunu yeniden söylüyorum: Ülkesini düşünen
bir siyasi iktidar samimiyse eğer, bunlarla oynamaz diye düşünüyorum.
Benim annemin bir lafı vardı; “Gözü namazda olmayanın kulağı ezanda
olmazmış.” Bu ülkenin kalkınmasını istemedikleri için, bu küresel krizde ya da
bu entegrasyonda yaşadıklarımız için, bu ülkede bugünden yarına çok şeyin
değişmesi mümkün değil. Özellikle emperyalistlerden devşirdikleri yeni
açılımlarla, sözüm ona yeni ekonomik politikalarla ve bu anlamıyla daha da
kutsala ya da dine döndükleri bir dönemde, AKP gericiliğiyle bunların
olmayacağı da açık; ama her koşulda da bunu söylemekte fayda var.
Bizler mühendisiz. Mesleğimizi icra ederken, önümüzde bir tek kılavuz var; o
da bilimin kendisi. Bizler mesleğimizle beraber meslek örgütümüze sahip
çıkmaya çalışıyoruz. Bizim bir tek kılavuzumuz var; o da bilimsel düşüncenin
kendisi. Bunu yeniden paylaşmamız gerekiyor sevgili arkadaşlar. Bunu
TMMOB ortamlarında meslektaşlarımızın tümüyle de paylaşmak gerekiyor.
Evet, bilim gittikçe kompleksleşmeye, ayrıntılara inmeye başladı, meslekler
gittikçe birbirine yakınlaştı. Ama bu, şu anlama gelmiyor: Her öğrenim ayrı bir
meslek olarak tanımlanamaz. Dünyada, mastır dedikleri, doktora dedikleri,
9
yükseklisans dedikleri programlar var; sanırım, YÖK’ün bunu yeniden
hatırlaması gerekiyor.
Sözü çok fazla uzatmayalım. Dünya Gıda Gününde bir kez daha üstüne
basarak şunu söylüyoruz: Gıda, gıda egemenliği, halkların gıdaya ulaşması
kesinlikle insanın en temel haklarından bir tanesi. Devletin burada
düzenleyici ve çok daha önemli denetleme yetkisi vardır. Ne yazık ki Türkiye
gittikçe bunu kaybediyor. Devlet, denetimlerinden vazgeçildiği sürece de
halkımızın sağlıklı gıdaya ulaşması, halk sağlığına yönelik doğru adımlar
atılması riske giriyor. Söylediklerimizin özü aslında bir anlamda buydu.
Denetleme görevi olan kurumların içi boşaltılmaya devam ediyor. Koruma
Kontrol Genel Müdürüyle tanışma şansımız oldu. Keşke burada olsaydı da,
neler yapamadıklarını paylaşabilseydik. Ziraat Mühendisleri Odamız daha iyi
anlatacaktır. Sorumlu müdürlük mesleği nereye gidiyor, bunları yeniden
sizlerle paylaşmak gerekiyor diye söylüyorum.
Bir ironi, bir de espriyi sizlerle paylaşarak sözlerimi tamamlamak isterim.
Pabuç deyip geçmeyin arkadaşlar, pabuç çok önemli. O, ayaklarınızı korur
karda kışta; ama doğru dürüst kullanabiliyorsanız, bazılarının da başına
geçer. Ayakların baş olması umuduyla, bu sempozyuma emeği geçen bütün
arkadaşlarıma teşekkür ediyor, hepinizi saygı ve sevgiyle selamlıyorum.

1 0