diz eklemi protezinin tasarımı için gerekli antropometrik ölçümler

180 Pages·2011·3.05 MB·Turkish

T.C
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ
ANATOMİ ANABİLİM DALI

DİZ EKLEMİ PROTEZİNİN TASARIMI İÇİN GEREKLİ
ANTROPOMETRİK ÖLÇÜMLER

Arş. Gör. Dr. Ayşe İmge USLU

UZMANLIK TEZİ

TEZ DANIŞMANI

Prof. Dr. Behice DURGUN

ADANA-2011
T.C
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ
ANATOMİ ANABİLİM DALI

DİZ EKLEMİ PROTEZİNİN TASARIMI İÇİN GEREKLİ
ANTROPOMETRİK ÖLÇÜMLER

Arş. Gör. Dr. Ayşe İmge USLU

UZMANLIK TEZİ

TEZ DANIŞMANI

Prof. Dr. Behice DURGUN

Bu tez, Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından
TF2009LTP38 no’lu proje olarak desteklenmiştir.

ADANA-2011
TEŞEKKÜR

Tıpta uzmanl ık eğitimim sırasında kısa süre de olsa bana bilgi birikimi ve
tecrübesiyle destek olan, kendisiyle tanışma, çalışma şansı ve onuruna ulaştığım değerli
hocam Prof. Dr. Fahri Dere’ye,
Tıpta uzmanlık eğitimim ve tez çal ışmalarım sırasında danışmanlığımı üstlenen,
akademik bilgi birikimi ve tecrübesini benden esirgemeyen ve çal ışmamın her
aşamasında bana destek olan sevgili hocam Prof. Dr. Behice Durgun’a,
Uzmanlık eğitimim süresince kendi bilgi ve tecrübelerini benimle payla şan
değerli Anatomi Anabilim Dalı hocalarıma,
Uzmanl ık eğitimim boyunca birlikte çal ıştığımız ve birbirimize destek
olduğumuz asistan arkadaşlarıma,
Eğitimim süresince sab ırla ve gönülden bana destek olan, gerekti ğinde
çocuklarıma hem annelik, hem de babalık yapan can yoldaşım sevgili eşime,
Hayatıma anlam katan, sevgili o ğullarım Ata ve Tuna’ya bana kutsal annelik
duygularını yaşattıkları ve yaşatmaya devam ettikleri için,
Beni hayatımın her döneminde destekleyen ve yol gösteren, hep yan ımda olan
sevgili anneme ve babama,
Tüm kalbimle teşekkür ederim.
i
İÇİNDEKİLER

TEŞEKKÜR i
İÇİNDEKİLER ii
TABLO LİSTESİ iv
ŞEKİL LİSTESİ v
KISALTMALAR viii
ÖZET x
ABSTRACT xi
1. GİRİŞ VE AMAÇ 1
2. GENEL BİLGİLER 3
2.1. Tarihçe 3
2.2. Diz Eklemi Anatomisi 6
2.2.1. Kemik Yapılar 7
2.2.1.1. Femur 7
2.2.1.2. Tibia 9
2.2.1.3. Patella 10
2.2.2. Kemik Dışı Yapılar 11
2.2.2.1. Eklem içi yapılar 11
2.2.2.1.1. Sinoviyal membranlar ve bursalar 11
2.2.2.1.2. Menisküsler 12
2.2.2.1.3. Çapraz bağlar 14
2.2.2.1.4. Meniskofemoral ligamentler 16
2.2.2.2. Eklem dışı yapılar 16
2.2.2.2.1. Kapsül ve bağlar 16
2.2.2.2.2. Muskulotendinoz yapılar 18
2.2.3. Damarlar 19
2.2.4. Dizin innervasyonu 20
2.2.5. Proprioseptif duyu 21
2.3. Diz Eklemi Biyomekaniği 22
2.4. Protez Tasarımı ve Kinematiği 27
2.5. Diz Protezlerinin Sınıflandırılması 28
2.5.1. Tek Bölümlü (Unikompartmantal) Protezler 28
2.5.2. İki Bölümlü (Bikompartmantal) Protezler 29
2.5.3. Üç Bölümlü (Trikompartmantal) Protezler 30
2.6. Total Diz Artroplastisi 34
2.6.1. Temel prensipler 34
2.6.2. Endikasyonlar ve kontrendikasyonlar 34
2.6.3. Total diz artroplastisinde özel durumlar 34
2.7. Total Diz Artroplastisinde Cerrahi Teknik 35
2.7.1. Kemik kesileri 35
ii
2.7.1.1. Femur kesileri 35
2.7.1.2. Tibia kesisi 35
2.7.1.3. Patella kesisi 36
2.7.2. Yumuşak doku dengesinin sağlanması 36
2.7.3. Total diz artroplastisinde komplikasyonlar 38
2.7.4. Total diz artroplastisi değerlendirme kriterleri 38
2.7.5. Total diz artroplastisi radyolojik değerlendirme kriterleri 38
2.7.6. Total diz artroplastisinde komponentlerin uyumu 39
2.8. Antropometri 40
2.8.1. Kemikte ve canlıda antropometrik ölçümlerin önemi 40
2.8.2. Antropometrik ölçümler 40
2.8.3. Alt ekstremite ölçümleri 41
2.8.3.1. Çevre ölçümleri 41
2.8.3.2. Uzunluk ölçümleri 42
2.8.3.3. Çap ölçümleri 43
2.8.3.4. Normal eklem hareket açıklığının ölçülmesi 43
2.8.3.5. Q açısı ölçümü 45
3. GEREÇ VE YÖNTEM 46
4. BULGULAR 69
5. TARTIŞMA 112
6. SONUÇ 154
7. KAYNAKLAR 157
EKLER 165
EK-1 165
EK-2 166
ÖZGEÇMİŞ 167
iii
TABLO LİSTESİ
Tablo no Sayfa no
Tablo 1. TDA'nde özellikli durumlar 34
Tablo 2. Diz eklemi için normal hareket sınırları 44
Tablo 3. Sağ ve sol femur dağılımı 46
Tablo 4. Sağ ve sol tibia dağılımı 52
Tablo 5. Femur ile ilgili ölçümlerin ortalama ve standart sapma değerleri 69
Tablo 6. Femur sağ-sol ölçümlerinin Mann-Whitney U Testi ile kıyaslanması 70
Tablo 7. Femur ile ilgili parametrelerin birbiri ile olan korelasyonları 74
Tablo 8. Tibia ile ilgili ölçümlerin ortalama ve standart sapma değerleri 76
Tablo 9. Tibia sağ-sol ölçümlerinin Mann-Whitney U Testi ile kıyaslanması 77
Tablo 10. Tibia medial konkav-düz dağılımı 81
Tablo 11. Tibia lateral konkav-düz-konveks dağılımı 81
Tablo 12. Tibia ile ilgili parametrelerin birbiri ile olan korelasyonları 93
Tablo 13. Canlıda antropometrik ölçümlerin ortalama ve standart sapma değerleri ve bu
değerlerin cinsiyet ve VKİ'ne göre dağılımı 96
Tablo 14. Cinsiyete göre antropometrik ölçümlerin kıyaslanması 97
Tablo 15. VKİ'ne göre antropometrik ölçümlerin Kruskal Wallis Testi ile kıyaslanması 101
Tablo 16. Canlı bireylerdeki ölçümler arasındaki ilişkiler 109
Tablo 17. Femur ölçümlerinin literatürle karşılaştırılması 124
Tablo 18. Tibia ölçümlerinin literatürle karşılaştırılması 134
Tablo 19. Canlı bireylerdeki ölçümlerinin literatürle karşılaştırılması 148
iv
ŞEKİL LİSTESİ

Şekil no Sayfa no

Şekil 1. Femurun önden ve arkadan görünüşü 8
Şekil 2. Tibianın ön, arka, üst ve alt yüzleri 9
Şekil 3. Patella 10
Şekil 4. Sinoviyal membran ve bursalar 12
Şekil 5. Menisküsler 13
Şekil 6. Menisküsler 13
Şekil 7. Çapraz bağlar 14
Şekil 8. Çapraz bağlar 15
Şekil 9. Kapsül ve bağlar 17
Şekil 10. Dizin kan dolaşımı 19
Şekil 11. Dizin innervasyonu 20
Şekil 12. Anlık dönme merkezleri ve J şekli 22
Şekil 13. Femoral kayma ve yuvarlanma hareketi 23
Şekil 14. Q açısı 24
Şekil 15. Alt ekstremite anatomik ve mekanik aksları 26
Şekil 16. Unikompartmantal diz protezi 29
Şekil 17. Bikompartmantal diz protezi 30
Şekil 18. Trikomparmantal diz protezi 30
Şekil 19. AÇB’ı koruyan diz protezi 31
Şekil 20. AÇB’ı kesen diz protezi 32
Şekil 21. Tam sınırlayıcı diz protezi 33
Şekil 22. Femoral kesileri gösteren resimlerde posterior kondiller referans alınmıştır 35
Şekil 23. Tibial kesinin önden ve yandan görünümü 36
Şekil 24. Patellar kesi 36
Şekil 25. Fleksiyon-ekstensiyon GAP değerlendirmesi 37
Şekil 26. Supinde ve ayakta Q açısı ölçümleri 45
Şekil 27. Kollodiafizer açı 46
Şekil 28. Femur mekanik aksı 47
Şekil 29. Femur uzunluğu 47
Şekil 30. Facies patellaris genişliği 48
Şekil 31. Condylus medialis yüksekliği 48
Şekil 32. Condylus lateralis yüksekliği 49
Şekil 33. Sulcus intercondylaris genişliği 49
Şekil 34. Sulcus intercondylaris uzunluğu ve posterior kondiler çizgi 50
Şekil 35. Antero-posterior çizgi, anatomik ve cerrahi epikondiler çizgi 51
Şekil 36. Kondillerin yan yüz genişliği ve yan yüz uzunluğu 52
Şekil 37. Tibia mekanik aksı 53
Şekil 38. Tibia uzunluğu 53
Şekil 39. TIL yüksekliği, TIM yüksekliği, TIL-TIM arası mesafe 54
Şekil 40. AICAG ve AICPG genişlikleri 55
Şekil 41. Tibia plato genişliği 55
Şekil 42. Tibia plato kalınlık ölçümleri 56
Şekil 43. Tibia plato ön-arka ve medio-lateral ölçümleri 56
Şekil 44. Tibia plato lateral yüzeyde ön-arka uzunluk (LAP I, II, III) 57
Şekil 45. Tibia plato lateral yüzeyde medio-lateral genişlik (LML I, II, III) 57
Şekil 46. Tibia plato medial yüzeyde ön-arka uzunluk (MAP I, II, III) 58
Şekil 47. Tibia plato medial yüzeyde medio-lateral genişlik (MML I, II, III) 58
Şekil 48. LCA ve LCP yapışma yerlerinin medial ve lateral epikondillere uzaklığı 59
Şekil 49. Cinsiyetin oransal dağılımını gösteren grafik 60
Şekil 50. VKİ oransal dağılımını gösteren grafik 60
Şekil 51. Q açısının ölçümü 61
v
Şekil 52. ROM ölçümü (ekstensiyon) 61
Şekil 53. ROM ölçümü (fleksiyon) 62
Şekil 54. Femur epikondiler çap ölçümü 62
Şekil 55. Biiliak çap ölçümü 63
Şekil 56. Uyluk çevresi ölçümü (proksimal) 63
Şekil 57. Uyluk çevresi ölçümü (orta) 64
Şekil 58. Uyluk çevresi ölçümü (distal) 64
Şekil 59. Uyluk uzunluğu ölçümü (kaliper ile) 65
Şekil 60. Uyluk uzunluğu ölçümü (mezura ile) 65
Şekil 61. Tibia uzunluğu ölçümü (mezura ile) 66
Şekil 62. Tibia uzunluğu ölçümü (kaliper ile) 66
Şekil 63. Bacak uzunluğu ölçümü (mezura ile) 67
Şekil 64. Bacak uzunluğu ölçümü (kaliper ile) 67
Şekil 65. Sağ ve sol tarafta kollodiafizer açı değerlerinin kıyaslanması 70
Şekil 66. AP ile ML arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 75
Şekil 67. Femur uzunluğu ile ML arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 75
Şekil 68. Femur uzunluğu ile AP arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 75
Şekil 69. Sağ ve sol TU ortalamalarını gösteren grafik 78
Şekil 70. Sağ ve sol TICL ortalamalarını gösteren grafik 78
Şekil 71. Sağ ve sol TPK ön medial ortalamalarını gösteren grafik 78
Şekil 72. Sağ ve sol TPK ön orta ortalamalarını gösteren grafik 79
Şekil 73. Sağ ve sol TPK orta lateral ortalamalarını gösteren grafik 79
Şekil 74. Sağ ve sol tibia platosu LAP I ortalamalarını gösteren grafik 79
Şekil 75. Sağ ve sol tibia platosu LAP II ortalamalarını gösteren grafik 80
Şekil 76. Sağ ve sol tibia platosu MAP II ortalamalarını gösteren grafik 80
Şekil 77. Sağ ve sol LCA lateral ortalamalarını gösteren grafik 80
Şekil 78. Konkav düz durumuna göre TPK orta lateral ortalamalarını
gösteren grafik 81
Şekil 79. Konkav düz durumuna göre TPK arka lateral ortalamalarını
gösteren grafik 82
Şekil 80. Konkav düz durumuna göre tibia plato MML II ortalamalarını gösteren grafik 82
Şekil 81. Konkav-düz-konveks dağılımına göre TICL ortalamalarını gösteren grafik 82
Şekil 82. Konkav-düz-konveks dağılımına göre AICPG ortalamalarını gösteren grafik 83
Şekil 83. Konkav-düz-konveks dağılımına göre TPK orta medial ortalamalarını
gösteren grafik 83
Şekil 84. Konkav-düz-konveks dağılımına göre tibia platosu LAP III ortalamalarını
gösteren grafik 83
Şekil 85. AP ile ML arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 95
Şekil 86. ML ile TU arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 95
Şekil 87. AP ile TU arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 95
Şekil 88. Cinsiyet ve VKİ oransal dağılım grafikleri 96
Şekil 89. Cinsiyete göre sağda Q açısı ortalamalarını gösteren grafik 98
Şekil 90. Cinsiyete göre diz ekleminde ROM fleksiyon ortalamalarını gösteren grafik 98
Şekil 91. Cinsiyete göre diz ekleminde ROM ekstensiyon ortalamalarını gösteren grafik 98
Şekil 92. Cinsiyete göre biiliak çap ortalamalarını gösteren grafik 99
Şekil 93. Cinsiyete göre sağda uyluk proksimalinde çevre ölçüm ortalamalarını

gösteren grafik 99
Şekil 94. Cinsiyete göre sağda uyluk ortasında çevre öçüm ortalamalarını
gösteren grafik 99
Şekil 95. Cinsiyete göre sağda bacak proksimalinde çevre ölçüm ortalamalarını
gösteren grafik 100
Şekil 96. Cinsiyete göre sağda UU ortalamalarını gösteren grafik 100
Şekil 97. Cinsiyete göre sağda TU ortalamalarını gösteren grafik 100
Şekil 98. Cinsiyete göre sağda BU ortalamalarnı gösteren grafik 101
Şekil 99. VKİ’ne göre sağda diz eklemi fleksiyonunun ROM değerlerini gösteren grafik 102
Şekil 100. VKİ’ne göre sağda diz eklemi ekstensiyonunun ROM değerlerini gösteren grafik 102
Şekil 101. VKİ’ne göre sağda FEÇ ortalamalarını gösteren grafik 102
Şekil 102. VKİ’ne göre BİÇ ortalamalarını gösteren grafik 103
vi
Şekil 103. VKİ’ne göre sağda proksimal uyluk çevresi ortalamalarını gösteren grafik 103
Şekil 104. VKİ’ne göre sağda orta uyluk çevresi ortalamalarını gösteren grafik 103
Şekil 105. VKİ’ne göre sağda distal uyluk çevresi ortalamalarını gösteren grafik 104
Şekil 106. VKİ’ne göre sağda proksimal bacak çevresi ortalamalarını gösteren grafik 104
Şekil 107. VKİ’ne göre sağda en kalın bölge bacak çevresi ortalamalarını gösteren grafik 104
Şekil 108. VKİ’ne göre sağda BU ortalamalarını gösteren grafik 105
Şekil 109. Boy uzunluğu ile sağ Q açısı arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 109
Şekil 110. Kilo ile sağ Q açısı arasındaki ilişkiyi gösteren grafik 109
Şekil 111. Boy uzunluğu ile sağda diz eklemi fleksiyon ROM değerlerini gösteren grafik 109
Şekil 112. Boy uzunluğu ile sağda diz eklemi ekstensiyon ROM değerlerini gösteren grafik 110
Şekil 113. Kilo ile sağda diz eklemi fleksiyon ROM değerlerini gösteren grafik 110
Şekil 114. Kilo ile sağda diz eklemi ekstensiyon ROM değerlerini gösteren grafik 110

vii
KISALTMALAR

A : Arter
AÇB : Arka çapraz bağ
AEÇ : Anatomik epikondiler çizgi
AICAG : Area intercondylaris anterior genişliği
AICPG : Area intercondylaris posterior genişliği
AP : Ön-arka uzunluk
APÇ : Antero-posterior çizgi
AR : Femurda AP/ML değeri
aTFA : Anatomik tibiofemoral açı
BİÇ : Biiliak çap
BU : Bacak uzunluğu
CEÇ : Cerrahi epikondiler çizgi
CLY : Condylus lateralis yüksekliği
CMY : Condylus medialis yüksekliği
D : Düz
FEÇ : Femur epikondiler çap
FMA : Femur mekanik aksı
FPG : Facies patellaris genişliği
FU : Femur uzunluğu
KDA : Kollodiafizer açı
KLG : Kondillerin yan yüz genişliği
KLU : Kondillerin yan yüz uzunluğu
KV : Konkav
KX : Konveks
LAP : Tibia lateral yüzeyde ön-arka uzunluk
LCA : Ligamentum cruciatum anterior
LCL : Ligamentum collaterale laterale
LCP : Ligamentum cruciatum posterior
Lig : Ligamentum
LML : Tibia lateral yüzeyde medio-lateral genişlik
viii