Table Of ContentDe sociaal-agogische kennisbasis
De sociaal-agogische kennisbasis
Marijke van Bommel
Lisbeth Verharen
Marjoleine Vosselman
Houten2011
© 2011 Bohn Stafl eu van Loghum, onderdeel van Springer Media
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een ge-
automatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elek-
tronisch, mechanisch, door fotokopieën of opnamen, hetzij op enige andere manier, zonder vooraf-
gaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurs-
wet j° het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985,
Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te vol-
doen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een)
gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Au-
teurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden.
Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een betrouwbare uitgave te verzor-
gen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor drukfouten en andere onjuisthe-
den die eventueel in deze uitgave voorkomen.
ISBN 978 90 313 8749 6
NUR 897
Ontwerp omslag: Studio Bassa, Culemborg
Ontwerp binnenwerk: Studio Bassa, Culemborg
Automatische opmaak: Crest Premedia Solutions (P) Ltd, Pune, India
Bohn Stafl eu van Loghum
Het Spoor 2
Postbus 246
3990 GA Houten
www.bsl.nl
Inhoud
Voorwoord 8
Inleiding 10
1 De zin en onzin van de kennisbasis 18
1.1 Leek versus professional 18
1.2 Cliënten en klanten 19
1.3 Organisaties voor sociaal werk 22
1.4 De sociaal-agogische beroepen 24
1.5 Het gebruik van de kennisbasis 26
2 Kennis en de kennisbasis van sociaal-
agogische beroepen 30
2.1 Wat is kennis? 30
2.2 Wat is een professionele kennisbasis? 33
2.3 Welke soorten kennis zitten er in een
professionele kennisbasis? 35
2.4 Samenvatting 50
3 Hoe bouw je een kennisbasis op? 52
3.1 Leeractiviteiten voor het leren van theoretische
kennis 53
3.2 Inhoud van theoretische kennis leren:
cognitieve leeractiviteiten 55
3.3 Omgaan met je eigen motivatie en
zelfvertrouwen: affectieve leeractiviteiten 65
3.4 Het plannen en uitvoeren van je leerproces:
regulatieve leeractiviteiten 67
3.5 Ondersteuning bij het leren van kennis 69
3.6 Hoe houd je zicht op wat je al weet? 70
6 de sociaal-agogische kennisbasis
3.7 Hoe maak je kennis leren leuk? 74
3.8 Samenvatting 76
4 Begeleiding bij het opbouwen en onderhouden
van de kennisbasis tijdens de opleiding 77
4.1 Begeleiding en ondersteuning 77
4.2 Het aanbod van de opleiding: piketpaaltjes voor
de leercyclus 77
4.3 De rol van de docent 81
4.4 De beroepspraktijk als vruchtbare
voedingsbodem voor kennisontwikkeling 83
4.5 De ongekende mogelijkheden van de
mediatheek 85
4.6 Samenwerken met medestudenten 88
5 Opbouwen van de kennisbasis binnen compe-
tentiegericht onderwijs 90
5.1 Zelfsturende studenten 90
5.2 Leren van kennis als onderdeel van compe-
tentieleren: een uitgewerkt voorbeeld 91
5.3 De cyclus van ervaringsleren: een helikopter-
perspectief 96
6 Het onderhouden van je kennisbasis 99
6.1 Tijdelijkheid van kennis en voortschrijdend
inzicht 99
6.2 Internaliseren van kennis en professionele
intuïtie 102
6.3 Hoe houd je de kennisbasis actueel en paraat? 105
Literatuur 110
Bijlage 1 De inhoud van de sociaal-agogische
kennisbasis 113
1 Indeling van de sociaal-agogische kennisbasis 113
2 Welke indeling hanteren de verschillende
sociaal-agogische opleidingen? 114
Bronnen 115
inhoud 7
Bijlage 2 Hulpbronnen studievaardigheden 117
Websites 117
Boeken over studievaardigheden 117
Register 123
Voorwoord
De directe aanleiding voor deze publicatie was een gesprek tussen
studenten over een boek dat ze hadden gekocht, maar voor de toets
niet nodig hadden. Ze hadden het boek daarom niet gelezen, ook al
werd er in opdrachten wel naar verwezen. Een van de auteurs ving
het gesprek op en sprak de student die het woord voerde aan.
“Dit verbaast mij zeer. Ik ken jou als een student die oprecht graag een
goede maatschappelijk werker wil worden. Maar nu lijkt het wel alsof
je niet studeert om je cliënten zo goed mogelijk te kunnen helpen, maar
om je toets te halen. Vind je niet dat jouw cliënten er recht op hebben dat
jij de kennis bestudeert die beschikbaar is om het werk zo goed mogelijk
te kunnen doen? Wil je zelf geholpen worden door iemand die alleen dat
heeft bestudeerd wat nodig was om de toets te halen?”
De student werd even stil, kleurde rood en sprak toen verontwaardigd:
“Waarom heeft nog nooit iemand mij dat uitgelegd!”
In een opleiding wordt studenten allerlei kennis aangeboden, maar
dit gesprek deed ons realiseren dat we het wellicht te weinig met
hen hebben over het waarom. Natuurlijk geeft menig docent die
een concept uitlegt de relatie met het beroep aan, maar dat blijft be-
perkt tot dat stukje theorie. Om het belang van kennis voor het be-
roep in te zien, is meer nodig. Wat is kennis eigenlijk en wat is de
relevantie ervan voor het sociaal-agogisch werk? Wat gaat er mis als
je onvoldoende kennis hebt? Hoe zorg je ervoor dat je voldoende
kennis opbouwt en hoe bewaak je dat?
Met deze publicatie willen we stimuleren dat studenten daarover
nadenken en er met elkaar en de docent over in gesprek gaan. Mo-
gelijk bevordert dit de intrinsieke motivatie van de student die aan-
voorwoord 9
vankelijk vooral extrinsiek gemotiveerd leek: ‘als ik de toets maar
haal’. Tevens willen wij studenten van de sociaal-agogische oplei-
dingen en hun begeleiders (docenten en praktijkbegeleiders) een
houvast bieden bij het opbouwen en onderhouden van een ken-
nisbasis. Sociaal-agogen in de praktijk vinden aanknopingspunten
voor het onderhouden van hun kennisbasis.
Verschillende docenten en studenten keken met ons mee en gaven
feedback op het ontwerp en het manuscript. Dank hiervoor aan:
Victor van Geel, Annet Krosenbrink, Liesbeth Ulijn, Tom de Vreugd
en Maxime Wesel.
Nijmegen, januari 2011
Marijke van Bommel
Lisbeth Verharen
Marjoleine Vosselman
Inleiding
“Kan ik dit boek verkopen na de toets of gebruiken we dit het volgend
blok ook nog?”
“Het was echt heel veel leeswerk, deze keer. Moet ik dat echt allemaal
kennen voor de toets?”
“Waar moet ik beginnen? Er is zoveel theorie die ik moet leren. Op de
middelbare school gaf de leraar gewoon huiswerk op en controleerde dat.
Op het hbo moet ik het veel meer uit mezelf halen. Dat is soms knap las-
tig.”
“Psychologie vind ik echt interessant, maar fi losofi e vind ik moeilijk.”
Dit is zomaar een greep uit opmerkingen van studenten die een so-
ciaal-agogische studie doen. Deze studenten zijn – net zoals jij – be-
gonnen aan een avontuurlijke reis door het rijke kennislandschap
van een sociaal-agogische studie. Hun opmerkingen geven blijk
van de vragen en moeilijkheden, maar ook van de motivatie die sa-
mengaat met het opbouwen van kennis. Nu je studeert in het hoger
beroepsonderwijs (hbo), zul je onherroepelijk in boeken en andere
kennis- en informatiebronnen moeten duiken. Je gaat competenties
ontwikkelen. Dat betekent niet alleen vaardigheden en houdingsas-
pecten aanleren, maar ook een kennisbasis opbouwen.
Een kennisbasis vatten wij op als een samenhangend web van al-
lerlei kenniselementen die je jezelf eigen maakt, kennis die je met
elkaar verbindt en uiteindelijk kunt vertalen naar een specifi eke be-
roepssituatie.
Dit boek gaat in op het belang van een kennisbasis en biedt con-
crete handvatten om een kennisbasis op te bouwen en te onderhou-
