çok partili hayata geçişte etkili olan iç ve dış

177 Pages·2017·10.74 MB·Turkish

KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL VE EKONOMİK ARAŞTIRMALAR DERGİSİ
ARALIK2017 YIL:19 SAYI: 33

Karamanoglu Mehmetbey University
Journal of Social and Economic Research
DECEMBER 2017 YEAR:19 ISSUE: 33

ISSN2147 - 7833
Karamanoğlu
Mehmetbey
Üniversitesi
Sosyal ve Ekonomik
Karamanoglu Mehmetbey University
Araştırmalar
Dergisi Journal of SocialandEconomicResearch

ARALIK 2017 / DECEMBER 2017 YIL: 19/ YEAR: 19 SAYI: 33 / ISSUE: 33 ISSN: 2147 - 7833

Danışma Kurulu / Advisory Board
Sahibi / Owner
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Prof. Dr. A.Cevat ACAR ( İstanbul Üniversitesi )
Adına Prof. Dr. Mehmet ALAGÖZ (Selçuk Üniversitesi)
Prof.Dr. Mehmet AKGÜL Prof. Dr. Abdulkadir BULUŞ (Necmettin Erbakan Üniversitesi)
Editör / Editor Prof. Dr. Adem KORKMAZ ( Süleyman Demirel Üniversitesi)
Prof. Dr. Ercan OKTAY Prof. Dr. Ahmet Hamdi AYDIN (Kahramanmaraş Sütçü İmam
Üniversitesi)

Prof. Dr. Aydın TOPALOĞLU (İstanbul Üniversitesi)
Editör Yardımcısı / Editor Assistant
Prof. Dr. Bekir Berat ÖZİPEK (İstanbul Medipol Üniversitesi)
Yrd.Doç.Dr. Tuba AKAR
Prof. Dr. Birol ÇETİN (Gaziosmanpaşa Üniversitesi)
Prof. Dr. Dilaver DÜZGÜN (Atattürk Üniversitesi)
Prof. Dr. Durmuş ACAR (Süleyman Demirel Üniversitesi)
Prof. Dr. Ekrem YILDIZ (Kırıkkale Üniversitesi)
Prof. Dr. Emine YILMAZ (Hacettepe Üniversitesi)
Prof. Dr. Fatih Coşkun ERTAŞ (Fatih Çoşkun Ertaş)
Prof. Dr. Fehmi KARASİOĞLU (Selçuk Üniversitesi)
Prof. Dr. H.Kürşat GÜLEŞ (Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi)
Prof. Dr. Hanifi VURAL (Gaziosmanpaşa Üniversitesi)
Prof. Dr. Hasan BAHAR (Selçuk Üniversitesi)
Prof. Dr. İsmail SEYREK (Necmettin Erbakan Üniversitesi)
Yayın Kurulu / Editorial Board Prof. Dr. Kadir ARDIÇ (Sakarya Üniversitesi)
Prof. Dr. Ercan OKTAY Prof. Dr. Kadir CANATAN (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)
Prof. Dr. Mehmet ALAGÖZ
Prof. Dr. Levent AYTEMİZ (Karabük Üniversitesi)
Prof. Dr. Mustafa AYDIN
Doç.Dr. Rabia ÖZPEYNİRCİ Prof. Dr. Mehmet BULUT (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)
Doç. Dr. Mehmet KURT Prof.Dr. Mustafa DEMİRCİ (Selçuk Üniversitesi)
Doç. Dr. Ali AYATA Prof. Dr. Muhammed KARATAŞ ( Akdeniz Üniversitesi)
Doç. Dr. Mehmet KURT
Prof. Dr. Muhittin UYSAL ( Necmettin Erbakan Üniversitesi)
Doç. Dr. İdris Nebi UYSAL
Prof. Dr. Musa EKEN ( Sakarya Üniversitesi)
Yrd. Doç. Dr. Sinem YAPAR
SAÇIK Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ (TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi)
Yrd. Doç. Dr. Şerife Prof. Dr. Ramazan YELKEN ( Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi)
PEKKÜÇÜKŞEN Prof. Dr. Recep TOPARLI (Cumhuriyet Üniversitesi)

Prof. Dr. Salih BARIŞIK (Gaziosmanpaşa Üniversitesi)
Yayın Sekreteri / Secretary
Prof. Dr. Selim Adem HATIRLI (Süleyman Demirel Üniversitesi)
Araş. Gör. Umut ÇİL
Prof. Dr. Seyhun DOĞAN (İstanbul Üniversitesi)
Araş. Gör. Nagehan KAYA
Araş. Gör. Fatma Esra SOYSAL Prof. Dr. Süleyman BEYOĞLU (Marmara Üniversitesi)
Prof. Dr. Şaban UZAY (Erciyes Üniversitesi)
Dergi Yayın Tarihi: Aralık 2017 Prof. Dr. Şuayip ÖZDEMİR (Amasya Üniversitesi)
Prof. Dr. Turgay UZUN (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi)
Prof. Dr. Mehmet İNBAŞI (Erciyes Üniversitesi)
Prof. Dr. Tuncer ASUNAKUTLU ( Ankara Yıldırım Beyazıt
Üniversitesi)
Prof. Dr. Yasin AKTAY
Doç. Dr. Arzu UZUN (Çukurova Üniversitesi)
Doç. Dr. Ahmet ÖZKİRAZ (Gaziosmanpaşa Üniversitesi)
Doç. Dr. İsrafil ZOR ( Kırıkkale Üniversitesi)
Doç. Dr. Suphi ASLANOĞLU ( Kırıkkale Üniversitesi)
33. Sayıda Görev Alan Hakemler

Prof. Dr. Ercan OKTAY Doç.Dr. Ferhat TOPBAŞ Yrd. Doç. Dr. Nezahat EKİCİ
Prof. Dr. Mehmet ALAGÖZ Yrd. Doç. Dr. Yiğit Anıl GÜZELİPEK Yrd. Doç. Dr. İclal ÇÖĞÜRCÜ
Prof. Dr. Azmi YALÇIN Yrd. Doç. Dr. Onur AYKAÇ Yrd. Doç. Dr. Hasan Hüseyin AKKAŞ
Prof. Dr. Mustafa Kemal ŞAN Yrd. Doç. Dr. Ali Onur ÖZÇELİK
Prof. Dr. Şevki ÖZGENER Yrd. Doç. Dr. Leyla İÇERLİ
Prof. Dr. Zeynep KARAÇOR Yrd. Doç. Dr. Şerife Didem KAYA
Prof. Dr. Ahmet AY Yrd. Doç. Dr. Emine ŞENER
Prof. Dr. Akif ÖZER Yrd. Doç. Dr. Mustafa MORTAŞ
Prof.Dr. Güven DELİCE Yrd. Doç. Dr. Metin YILDIRIM
Prof.Dr. Muammer ŞİMŞEK Yrd. Doç. Dr. Savaş ERDOĞAN
Doç. Dr. Rabia ÖZPEYNİRCİ Yrd. Doç. Dr. Şerife PEKKÜÇÜKŞEN
Doç. Dr. Kubilay ÖZER Yrd. Doç. Dr. Erhan ÖRSELLİ
Doç. Dr. İdris Nebi UYSAL Yrd. Doç. Dr. Sefa USTA
Doç. Dr. Cevdet YILMAZ Yrd. Doç. Dr. Ayhan DEVER
Doç. Dr. Güney ÇEĞİN Yrd. Doç. Dr. Ebru ERTÜRK
Doç. Dr. Ali Murat ALPARSLAN Yrd. Doç. Dr. Nermin KİŞİ
Doç. Dr. Nurcan TURAN Yrd. Doç. Dr. Bülent ATALAY
Doç. Dr. Mehmet İNCE Yrd. Doç. Dr. Fatih TUĞLUOĞLU
Doç. Dr. Mustafa ALTINOĞLU Yrd. Doç. Dr. Mahmut Nevfel ELGÜN
Doç. Dr. Ali AYATA Yrd. Doç. Dr. Sevcan GÜLEÇ SOLAK
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi Haziran ve Aralık aylarında olmak üzere yılda iki kez
yayınlanan hakemli akademik bir dergidir. Dergide yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlara aittir. Kaynak gösterilerek kullanılabilir.
Dergimiz, EBSCO, SOBİAD ve Türk Eğitim İndeksi (TEİ)’nce taranmaktadır.

İletişim
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi Ofisi
70100 Karaman, Türkiye
Faks: 0 338 226 21 01 Tel: [phone]
[email protected]
SUNUŞ

Değerli akademisyenler ve araştırmacılar, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal
ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi’nin (Karamanoglu Mehmetbey University Journal of Social
and Economic Research) 33. Sayısını yayınlamış bulunmaktayız.

Yılda iki kez yayınlanan ve uluslararası endekslerde taranan dergimizin bu sayısında,
sosyal ve ekonomik alanlarla ilgili olarak akademisyen, araştırmacı ve diğer kesimlere hitap
eden özgün ve araştırmaya dayalı 17 adet makale yer almaktadır.

Öncelikli olarak dergimizde yer alan makalelerin bilimsel değerlendirilmesinde görev
alan hakemlerimize ve danışma kurulu üyelerimize içtenlikle teşekkürlerimi arz ederim.

Dergimiz, bilimsel kaliteyi artırmayı, bilimsel bilgiye katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Bu doğrultuda, farklı endekslerde taranmasına yönelik çalışmalarımız devam etmektedir.

Dergimizin 33. Sayısının üniversitemize, ülkemize, bilim insanlarına ve ilgili çevrelere
hayırlı olmasını diliyor, emeği geçen tüm çalışma arkadaşlarıma teşekkürlerimi sunuyorum.

Saygılarımla…

Prof. Dr. Ercan OKTAY
Editör
SAYFA
İÇİNDEKİLER
NO

Künye

Sunuş

İçindekiler
Duygusal Zekânın, Yaşam Doyumu Ve Akademik Başarıya Etkileri Ve Demografik
Özellikler Bağlamında Algı Farklılıkları 1-11
İsmail BAKAN, Bilge GÜLER
Karşılaştırmalı Çerçevede Avrupa Parlamentosunda Siyasal Gruplar
12-23
Arda Görkem YATAĞAN, Elvettin AKMAN, Hakan Mehmet KİRİŞ
Türkiye Muhasebe Ve Finansal Raporlama Standartları Konusunda Üniversite
Öğrencilerinin Algı Düzeylerinin Ölçülmesi: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Örneği 24-35
Meral EROL FİDAN, Taner UYSAL
Osmaniye, Düziçi Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2
36-44
Metin DEMİRCİ
Grubel-Lloyd Endeksi İle Endüstri-İçi Ticaret Analizi: Tarım Sektörü Türkiye Örneği
45-51
Fatih MANGIR, Adem FIDAN
İç Denetimin Yapısal Ve İşlevsel Sorunlarının Türkiye’deki Üniversiteler Bağlamında
Analizi 52-60
Erdal BAYRAKCI, Abdullah DEMİREL
Düşünümsel Sosyoloji Açısından Zygmunt Bauman Sosyolojisi
61-70
Erdinç KİNEŞÇİ
Mobil Sağlık Uygulamalarının Hastanelerde Kullanılabilirliği: Hastane Yöneticileri
Üzerine Bir Araştırma 71-83
Hüseyin DEMİR, Elif Türkan ARSLAN
İthal Otomobil Satışlarının Döviz Kuru Esnekliği: Türkiye Üzerine Bir Uygulama
84-92
Nihat IŞIK, Suat Serhat YILMAZ, Efe Can KILINÇ
Kamuda İşletmecilik Eksenli Değişimle Birlikte Çalışanlarda Örgütsel Bağlılık Ve İş
Tatmini Düzeyleri: PTT Üzerine Bir Alan Araştırması 93-102
Osman Kürşat ACAR, Çağdaş TÜRKOĞLU
Strateji Uygulamalarına Etki Eden Faktörler ve Bu Faktörlerin Performans Üzerine
Etkisi: Türkiye’deki Ticari Bankalar Üzerine Bir Araştırma 103-113
M. Atilla ARICIOĞLU, Şükran GÖKCE, Mehmet Nuri SALUR
İktisadi Liberalizmin Özal Dönemi Maliye Politikalarına Etkisi
114-124
Recep TEMEL
125-133
Türk Futbol Kültürünün Küreselleşme Kavram ve Süreçleri Bağlamında
Değerlendirilmesi
Muhammet Nurullah ÇAKMAK, Mahmut Sami İŞLEK, Uğur KESKİN
Müşteri Sadakatini Etkileyen Bir Araç Olarak Oyunlaştırma
134-143
Kyial BAİTUROVA, Selda BAŞARAN ALAGÖZ
Petrol Fiyatlarının Makro Ekonomi Üzerindeki Etkisi Ülke Karşılaştırmaları İle Panel
Veri Analizi 144-150
Mehmet ALAGÖZ, Nur DİLBAZ ALACAHAN, Yağmur AKARSU
Atatürk İlkeleri Türk Milletine Neler Kazandırdı?
151-162
Alaattin UCA
Enerji Diplomasisi ve Türkiye
163-168
M. Fatih Bilal ALODALI, Sefa USTA
Yayın ve Yazım Kuralları 169 – 170
KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 19 (33): 1-11, 2017
ISSN: 2147 - 7833, www.kmu.edu.tr

Duygusal Zekânın, Yaşam Doyumu ve Akademik Başarıya Etkileri ve Demografik Özellikler
Bağlamında Algı Farklılıkları

İsmail BAKAN* Bilge GÜLER*
*Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü, Kahramanmaraş

Özet
Bu çalışmanın amacı; bireylerin üniversite öğrenciliği dönemindeki yaşam doyumunun ve akademik başarısının gelecekteki hayatını önemli derecede
etkilediği düşüncesiyle öğrencilerin sahip oldukları duygusal zekâlarının yaşam doyumuna ve akademik başarılarına etkilerini incelemektir. Ayrıca duygusal
zekâ ve yaşam doyumunun bireylerin okudukları bölüm ve bazı demografik özelliklere göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini tespit etmektir. Bu
amaçla İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme, İktisat, Kamu Yönetimi ve Uluslararası İlişkiler bölümü 3. ve 4. sınıfında okumakta olan 437 öğrenciye
anket uygulanmıştır. Anket uygulaması sonucu elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak; T-Testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon analizleriyle test
edilmiştir. Yapılan analiz sonuçlarına göre; duygusal zekanın öğrencilerin yaşam doyumlarını etkilediği görülürken, akademik başarılarını etkilemediği
belirlenmiştir. Öğrencilerin okudukları bölümlerine bağlı olarak yaşam doyumları arasında anlamlı farklılıklar oluşurken, duygusal zekâları ile anlamlı
farklılık olmadığı görülmüştür. Buna göre, işletme bölümü öğrencilerinin yaşam doyumları, kamu yönetimi bölümündeki öğrencilere nazaran daha yüksek
çıkmıştır. Demokratik bir tutum sergileyen ailelerin de yaşam doyumunu etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ancak öğrencilerin ailelerinin tutumları duygusal
zekaları ile karşılaştırıldığında anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Bunların yanı sıra öğrencilerin anne baba medeni durumu, en uzun süre yaşadığı yer, sınıfı
ve öğretim türüne göre duygusal zekaları ve yaşam doyumları farklılaşmamaktadır. Fakat cinsiyete göre duygusal zekanın farklılaştığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Duygusal Zekâ, Yaşam Doyumu, Akademik Başarı, Üniversite Öğrencileri

The Effects of Emotional Intelligence on Life Satisfaction and Academic Success and Perception
Differences in the Context of Demographic Characteristic
Abstract
The purpose of this study is to examine the effects of emotional intelligence of students on their life satisfaction and academic success with the thought
that life satisfaction and academic success of individuals when they are student at a university affect significantly their future life. It is also aimed to determine
whether emotional intelligence and life satisfaction differ significantly according to the individual's departments and some demographic characteristics. For
this purpose, a questionnaire was administered to 437 students who are at 3rd and 4th grade of Business Administration, Economics, Public Administration or
International Relations departments in faculty of Economics and Administrative Sciences. Obtained data were tested by T-Test, ANOVA, correlation and
regression analysis through SPSS program. According to the results of the analyzes; it was determined that while the emotional intelligence affect life
satisfaction of students, it does not affect academic achievement. It was seen that there was no significant difference in the emotional intelligence while there
were significant differences between life satisfaction according to the students' departments. According to these results, life satisfaction of students in business
administration department is higher than students in the public administration department. It has been achieved that the families who demonstrate a democratic
attitude also affect life satisfaction. However, no significant difference was observed when the emotional intelligence was compared based on the attitudes of
the students' parents. Besides these, there is no difference in the emotional intelligence and life satisfaction according to the marital status of parents, the place
where students live longest, the class and type of education of students while it has been observed that emotional intelligence differs according to gender.
Keywords: Emotional Intelligence, Life Satisfaction, Academic Success, University Students

1.Giriş rağmen istediği yönde ilerlemesi, duygularını kontrol etmesi
ve ruh halini kontrol altında tutup düzenleyebilmesi,
Bireyin hem kendi duygularını hem çevresindeki
karşılaştığı zorlukların üstesinden gelmesi, başkalarını
insanların duygularını doğru bir şekilde anlayıp
anlaması ve empati kurabilmesi ve tüm bunları yaparken
değerlendirebilmesi ve duygularını istediği şekilde
umut içinde olmayı desteklemektedir. (Goleman,1995: 62).
yönlendirip davranışa dönüştürmesi olarak ifade edilen
Bireyin tüm bunları başarmasında duygularını iyi bir şekilde
duygusal zeka hakkında yapılan bazı araştırma sonuçlarına
yönetebilmesi önem taşımaktadır. Duygularını arzu ettiği
göre; duygusal zeka yaşamdan doyum sağlamada ve yaşamın
yönde yönetip hedefine ulaşmaya çalışan üniversite
diğer tüm alanlarında başarıyı yakalamada IQ ile ölçülen
öğrencisinin yaşam doyumu bu durumdan etkilenecektir.
zeka kadar önemlidir (Tekin Acar, 2002: 54). Goleman da
Yaşam doyumu kişinin kendi koyduğu kriterlere göre yaşam
(1995: 34) duygusal zekanın yaşamda başarıyı yakalamada
koşullarını algılayışı ve buna bir değer yüklemesidir. Bu
IQ’dan daha güçlü bir rol oynadığını belirtmiştir.
anlamda bireyin sahip olduğu duygusal zekası yaşam
Duyguların bilişsel süreçlere uyum sağladığını ve doyumunu etkileyecektir.
bireylerin duyguları hakkında rasyonel olarak
Günümüzde gelişimi yakalamak ve sürekli
düşünebileceğinin aksini öngören duygusal zeka kuramı
ilerleyebilmenin yolu yaratıcı, üretken, orijinal fikirler sunan,
(Brackett et al., 2011: 89); kişinin arzu ettiği yönde kendini
farklılıkları görebilen ve yönetebilen, sürekli öğrenmeyi ve
harekete geçirebilmesi, önüne çıkan engellere ve aksiliklere
2
İ. Bakan, B. Güler / KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 19(33): 1-11, 2017

kendini geliştirmeyi amaç edinensorumluluk sahibi bireylere Sonuç itibariyle kişisel yetenekler ve sosyal yetenekler
sahip olmaktan geçmektedir (Köknel, 1998: 82). olmak üzere iki temel boyut üzerine odaklanan
Karşılaşacağı zorluklarla başa çıkabilen, başkalarını anlayan, (Parthasarathy, 2009: 32) duygusal zeka, kişinin hem kendini
topluma faydası olan, empati kurabilen ve çözüm odaklı olan hem etrafında iletişim içinde olduğu insanları tanıyabilmesi,
duygusal zekaya sahip bireylerler toplumun geleceği için son bu sayede hem kendi hem çevresindeki insanların duygusunu
derece önemlidir. Bireyin üniversite öğrenciliği döneminden doğru olarak algılaması ve bu duyguları etkili olarak
itibaren duygusal zekasını kullanabilmesinin onun yaşam değerlendirebilmesi ve istenilen şekilde yönlendirip kontrol
doyumunu ve akademik başarısını etkileyebileceği düşüncesi sağlama yetenekleri toplamıdır (Gürbüz ve Yüksel, 2008:
çerçevesinde bu çalışmada; duygusal zekanın yaşam doyumu 176). Fakat bu tanımlarla birlikte duygusal zeka duygu ile
ve akademik başarıya olan etkileri incelenmektedir. Ayrıca zekayı bir araya getirdiğinden dolayı zıtlıkları içermektedir.
duygusal zeka ve yaşam doyumunun bireylerin okudukları Bu zıtlığın sebebi ise; zekanın rasyonel düşünce ile
bölüm ve bazı demografik özelliklere göre anlamlı bir tanımlanması iken duyguların rasyonel kararlar içermeyen
farklılık gösterip göstermediği test edilmiştir. düşünce ve davranışları barındırmasıdır (Matthews et al.,
2002: 7).
2.Kavramsal Çerçeve
Farklı duygusal zekâ tanımlamalarının yanı sıra bazı
2.1. Duygusal Zekâ
yazarlar duygusal zekânın boyutlarını da farklı açılardan ele
1986 yılında WaynePayne tarafından ilk defa ortaya atılan almış ve çeşitli duygusal zekâ modelleri geliştirmişlerdir. Bu
bu kavram yazında 1990 yılında Salovey ve Mayer’in araştırmada kullanılan duygusal zekâ modeli Wong ve
çalışmaları sonucu kullanılmaya başlanmıştır (Çapraz et al., Law’ın (2002), Davis ve arkadaşlarının (1998) yaptığı dört
2009: 195). Bu tarihten sonra ise 1995 yılında Daniel boyuttan oluşan duygusal zekâya dayanan ölçek modelidir.
Goleman’ın “Duygusal Zeka Neden IQ’dan Önemlidir” adlı Ölçeğin dört alt boyutu ise şunlardır: Kendi Duygularını
kitabı ile duygusal zeka kavramı yaygınlaşmaya ve akademik Değerlendirme, Başkalarının Duygularını Değerlendirme,
örgütlerin dışına da yayılmaya başlamıştır (Çakar ve Arbak, Duyguların Kullanımı ve Duyguların Düzenlemesidir (Ng,
2004: 34).Goleman (1995) bu kitabında duygusal zekâyı; 2007: 178).
“bireyin kendisini harekete geçirebilme, aksiliklere rağmen
Kendi Duygularını Değerlendirme; bireyin kendi derin ve
yoluna devam edebilme, dürtüleri kontrol ederek tatmini
içsel duygularını anlaması, kendini tanıması ve duygularını
erteleyebilme, ruh halini düzenleyebilme, empati kurma,
kolay bir şekilde ifade edebilme kabiliyetidir. Başkalarının
umut etme, sorunların düşünmeyi engellemesine izin
Duygularını Değerlendirme; bireyin çevresindeki kişilerin
vermeme” olarak tanımlamıştır.
duygularını anlaması, empati kurabilmesi ve başkalarına
Bazı yazarlar tarafından çeşitli şekillerde tanımlanan yardımcı olacak şekilde onların duygularını yönlendirebilme
duygusal zekâ kavramları aşağıdaki gibidir; yeteneğidir. Duyguların Kullanımı; istenen amaç
• Duygusal zeka, kendi ve başkalarının duygularının doğrultusunda duyguları harekete geçirerek onları başarıya
gücünü doğru bir şekilde sezme, anlama ve duyguları ulaştıracak davranışa dönüştürme kabiliyetidir. Kişi
etkili bir şekilde kullanıp ona yol gösterme duygularını etkili bir şekilde kullanması ile olumsuz ruh
kabiliyetidir (Cooper ve Sawaf, 2003: 377). halini olumlu ruh haline çevirerek amaçladığı sonuca ulaşır.
• Toktamışoğlu’na göre (2003: 79) duygusal zeka; kişiler Duyguların Düzenlemesi boyutu ise; bireylerin ruh halini
arasında daha güçlü bir iletişimi sağlamak için kontrol altına alıp, sıkıntı yaşadığı durumlarda duygusunu
duyguları, hisleri, sezgileri etkin bir şekilde kullanmak düzenlemesi veya pozitif hale dönüştürmesi ile ilgilidir.
ve yönetmektir. Böylece duygularını düzenleyen bireyler gerektiğinde
• Duygusal zeka, kognitif ve duygusal gelişim için davranışlarını kontrol altına alıp amaçladığı sonuca ulaşmayı
düşünceye yol gösterecek ve yardım edecek şekilde kolaylaştırabilirler (Davies et al., 1998, aktaran, Wonget al.,
duyguları doğru bir şekilde anlama ve bunları hedefe 2004: 536). Tüm bunlar için bireyin kendini motive
yönelik olarak düzenleyebilme ve kontrol altına alma edebilmesi önemlidir. Kendini motive edebilmek, bireyin
kabiliyetidir (Mayer et al., 2004: 197). karşısına çıkan zorluk ve engellere rağmen hatta
başarısızlıklara rağmen bile amaçlara bağlı kalıp mücadele
• Goleman’a göre (2005: 50) duygusal zeka, bireyin
etme, yenilikler ve değişikliklere uyum sağlayıp beraber yol
amaçları doğrultusunda güdülenmesi, önüne çıkan
alma yeteneğini gerektirmektedir (Rahim ve Psenicka, 2002:
engellere rağmen ilerleyebilme gücü, kendi
305).
duygularının kontrolünü sağlayarak sıkıntıları aşması,
başka insanları anlaması ve psikolojik sermayesini 2.2. Yaşam Doyumu
pozitif olarak kullanabilmesi kabiliyetidir.
1961 yılında ilk defa Neugarten, Havinghurst ve Tobin
• Druskat’a göre (2006: 28) duygusal zeka; mutlu bir ruh
adlı yazarlar tarafından yaşam doyumu, bireyin bir
hali için duyguları doğru olarak değerlendirip anlatma
şeydenbeklentisi sonucu elde ettiği ile arzusunu
ve onu amaçlanan yönde kullanabilme yeteneklerini
karşılaştırması sonucu duyduğu haz, mutluluk olarak
içermektedir.
tanımlanmıştır.
• Memduhoğlu ve Yılmaz (2010: 150) tarafından
duygusal zeka, kişinin hem kendi hem başkalarının Bireyin yaşadığı hayata yüklediği anlam, hedeflere
duygularını doğru bir şekilde algılaması ve bu ulaşma, kişilik yapısı, ruh hali, ekonomik durum, çevreye
duyguları ifade etmesi sonrasında ise bu duygular uyum ve sosyal ilişkiler gibi birçok faktörden etkilenen ve
arasında ayrımı yapıp bunu insanlarla ilişkisinde kişiden kişiye farklılık gösteren yaşam doyumu kavramı
kullanabilme kabiliyeti olarak ifade edilmiştir. genel olarak bireyin yaşamı karşısında hissettiği pozitif
duygusal tepkiler olarak ifade edilebilir ve yaşamdan
memnuniyet derecesi ile ilgilidir (Sung-Mook ve
3
İ. Bakan, B. Güler / KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 19(33): 1-11, 2017

Giannakopoulos, 1994, Schmitter, 2003, aktaran, Recepoğlu, akademik başarısını olumlu etkileyebilir. Öğrencinin
2013: 314). Bu faktörlerin yanı sıra yaşam doyumunun duygusal zekasının düşük olduğu bir durumda ise tam tersi
bireylerin sahip oldukları duygusal zekâlarından da olaylar gerçekleşebilir ve öğrencinin akademik başarısı
etkilendiği daha önceki sınırlı sayıda yapılan araştırmalarda bundan olumsuz olarak etkilenebilir (Holt, 2007: 17). Bu
(örneğin, Ergin ve ark., 2013; Deniz ve Yılmaz, 2004) anlamda bireyin yüksek duygusal zeka düzeyine sahip olması
görülmüştür. Kişilerin, geliştirilebilir yeteneklerden oluşan önemlidir.
duygusal zekâlarını başta eğitim hayatı olmak üzere Öğrencilerin tüm yaşamını önemli oranda etkileyen
hayatlarının her alanında kullanması hem yaşam akademik başarı, hem birey açısından hem de bireyin içinde
doyumlarında hem akademik başarılarında artış yaşadığı toplum açısından son derece önemlidir. Amaçlarına
sağlayacaktır. güdülenen, kendini motive edebilen, karşılaştığı zorluklarla
Duygusal zeka, bireyin tüm yaşamını etkileyen ve baş edebilecek, başarıyı temel koşul olarak alıp kendini
yönlendiren bir kavramdır. Ayrıca sadece çalışma hayatında geliştiren ve yenileyen, bilgilerle donanmış akademik açıdan
değil bireyin tüm hayatında başarıya ulaşmasında son derece güçlü bir öğrenci toplumun yükselmesinde en önemli güç
önemlidir. Bireyin yaşamında başarıya ulaşması ise mevki, faktörüdür. Akademik başarısızlık söz konusu olduğunda ise
para ve kariyere sahip olması değil sahip olduklarından mutlu yine bu durumdan hem birey hem de toplum etkilenecektir.
olup, kendini ruhsal olarak iyi hissetmesi ve yaşamından Bireyin okul hayatında çeşitli nedenlerle yaşadığı akademik
keyif almasıdır (Doğan, 2005: 114). Yani bireyin başarılı başarısızlığı, okuldan istediği verimi alamamasına yol
olması duygusal zekâsını kullanarak yaşam doyumu açacak, bireyi okulu terk etme sıkıntısı ile karşı karşıya
sağlamasına bağlıdır. Bu nedenle duygusal zekâ ile yaşam bırakacak ve dolayısıyla geleceğin nitelikli insan gücü sayısı
doyumu birbirlerine bağlı, birbirleri ile etkileşim içinde olan azalacaktır (Keskin ve Sezgin, 2009: 5). Bunun yanı sıra
iki önemli kavramdır. bireylerin akademik başarısızlıkları yaşam doyumlarını ve
motivasyonlarını da olumsuz etkileyecektir. Duygusal zekâ,
2.3. Akademik Başarı bireylerin hedeflerine ulaşmasında, zorluklarla baş etmesinde,
duygularını kontrol etmesinde onlara yardımcı olacağından
En genel anlamda başarı, bireyin öğrenim hayatı boyunca
dolayı bireyler bu başarısızlıkları duygusal zekalarını
eğitim ortamında aldığı derslerin bireye olan faydasının bir
geliştirerek aşabilir.
göstergesi olarak tanımlanırken eğitimde başarı ise; okullarda
verilen derslerde bireyin başarı durumunun öğretmenler Literatürde, duygusal zeka ile akademik başarı arasındaki
tarafından somut delillere çevrilerek notlarla ifade edilmesi ilişkiyi inceleyen araştırmalar bulunmaktadır. Kavcar'ın
ya da öğrencinin kendine olumlu yönde kattıklarının karşılığı (2011) üniversite öğrencileri, Üzel ve Hangül'ün (2011) ise
olan “Akademik Başarı” olarak tanımlanabilir (Carter ve ilköğretim öğrencileri üzerinde yaptıkları araştırmalarda,
Good, 1973, aktaran, Keskin ve Sezgin, 2009: 5). öğrencilerin duygusal zekaları ile akademik başarıları
arasında anlamlı ilişkiler olduğu bulgusuna ulaşmışlardır.
Öğrencilerin okul hayatları boyunca kendine
kazandırdıklarının toplamından oluşan akademik başarı, en Dost (2007), Hacettepe Üniversitesi’nde 403 öğrencinin
somut şekliyle öğrencinin okutulan derslerden aldığı notlar ve katılımı ile yaptığı çalışmada öğrencilerin yaşam
bunlar sonucu oluşan ağırlıklı genel not ortalamasının doyumlarının algıladıkları akademik başarılara göre
hesaplanması yolu ile değerlendirilir. Derslerden alınan farklılaştığını belirlemiştir. Buna göre, akademik başarısını
notlar, öğrencinin o ders ile ilgili performansını yüksek düzeyde algılayan bireylerin yaşam doyumlarının da
göstermektedir (Green, 2000: 24). Akademik başarı, daha yüksek olduğu sonucuna ulaşmıştır. Çivitci (2012) ise
öğrencilerin başarılarını değerlendirmeye yardımcı olan yaptığı çalışmada, yaşam doyumu yüksek olan öğrencilerin
başarı ölçütlerinden biri olup öğrencinin eğitimi boyunca başarı ihtiyaçlarının da daha yüksek olacağını belirtmiştir.
karşılaştığı durumlardan ve bireyin zekası, yaşı vs. gibi Bu çalışmaların da gösterdiği gibi duygusal zeka, yaşam
kişisel bazı özelliklerden etkilenmektedir (Karakaş, 1981, doyumu ve akademik başarı birbirlerine bağlı ve
aktaran, Kenarlı, 2007: 45). birbirlerinden etkilenen kavramlardır. Öğrencilerin duygusal
Duygusal zekanın da bireyin akademik başarısını zekalarını geliştirmesi yaşam doyumlarını arttıracak, yaşam
etkileyen faktörler arasında olduğu daha önce yapılan doyumu artan bireyin ise başarı ihtiyacı yükseleceğinden
çalışmalarca (örneğin, Kavcar, 2011; Üzel ve Hangül, 2011) akademik başarısı artabilecektir.
tespit edilmiştir. Duygusal zeka ile akademik başarıyı ilk Yerli ve yabancı literatürde duygusal zeka, yaşam
ilişkilendiren yazar olan Goleman’a göre; duygusal zekaya doyumu ve akademik başarı ilişkisini özellikle üniversite
sahip olan öğrenciler başarılı olmalarına katkı sağlayan öğrencileri üzerine inceleyen sınırlı sayıda çalışmaya
kendini güdüleme yeteneğine ve psikolojik sermaye rastlanmıştır. Bu çalışma İİBF İşletme, İktisat, Kamu
unsurlarından umut, iyimserlik gibi başarıya ulaşmalarını Yönetimi ve Uluslararası ilişkiler öğrencileri üzerine
kolaylaştıran yeteneklere sahiptirler. Bunun yanı sıra yapılması bakımından önem taşımaktadır. Daha önce bu dört
duygusal zekaya sahip öğrenciler akademik hayatlarında bölümün öğrencilerinin duygusal zekalarının yaşam doyumu
karşılaştıkları baskılara ve zorluklara karşı daha az ve akademik başarıya etkilerini karşılaştırmalı olarak
kaygılıdırlar (Drago, 2004: 12). Öğrencinin yüksek bir inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır.
duygusal zeka düzeyine sahip olması, yani hem kendi
Toplumun kalkınmasında önemli role sahip olan ve
duygularını hem çevresindeki insanların duygularını anlaması
geleceğin gençlerini yetiştiren üniversiteler, öğrencilerin
ve iyi analiz etmesi, duygularını amacına yönelik olarak
duygusal zekalarının gelişimi için gereken
kullanması ve yönetmesi yeteneği sonucu öğrencinin
özenigöstermelidirler (Yılmaz, 2007: 51). Duygusal zeka
güdülenme gücü artacağından ve çevresi ile iletişimi
geliştirilebilir bir özellik taşıdığından dolayı; üniversitede
güçleneceğinden dolayı herkes tarafından sevilir ve
verilen eğitim sayesinde bireyler duygusal zekalarını
dolayısıyla iyi bir okul tecrübesi yaşar ve bu da öğrencinin
4
İ. Bakan, B. Güler / KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 19(33): 1-11, 2017

geliştirebilir ve bu da yaşam doyumlarını ve akademik 3.2. Araştırmanın Evreni ve Örneklem
başarılarını olumlu yönde etkileyebilir.
Araştırmanın evrenini; Kahramanmaraş Sütçü İmam
Gençliğinin baharını yaşayan üniversite öğrencileri için Üniversitesi’nde öğrenim görmekte olan İktisadi ve İdari
yaşam doyumu son derece önemlidir. Bireyler duygusal Bilimler Fakültesi 3. ve 4.sınıf İşletme, İktisat, Kamu
zekaları ile karşılaştığı zorlukları, engelleri, olumsuz Yönetimi ve Siyaset Bilimi ve Uluslar arası İlişkiler
koşulları pozitif hale dönüştürerek yaşam doyumlarını bölümleri öğrencileri oluşturmaktadır. 450 öğrenciye anket
arttırabilirler. Bu anlamda bireyin duygusal zekası yaşam dağıtılmış olup 437 kullanılabilir anket elde edilmiş ve 437
doyumunun artmasında önem taşımaktadır. Duygusal
öğrenci araştırmanın örneklemini oluşturmuştur.
zekasını kullanabilen bireyin yaşam doyumu olumlu
etkileneceğinden üniversitedeki akademik başarısı da bu 3.3. Araştırmanın Yöntemi
durumu etkileyebilir ve bireyin gelecek yaşamını
Araştırmanın veri toplama aracı olarak anket yöntemi
yönlendirmesi ve şekillendirmesi daha çok kolaylaşabilir.
kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan anket üç bölümden
3.Araştırmanın Metodolojisi oluşmaktadır. Birinci bölümde; demografik özelliklerle ilgili
sorular, ikinci bölümde; duygusal zekayı ölçmeye yönelik
Bu bölümde araştırmanın amacı ve önemi, evreni ve sorular, üçüncü bölümde ise öğrencilerin yaşam doyumlarını
örneklemi, yöntemi ve hipotezleri açıklanmıştır. belirlemeye yönelik sorular yer almaktadır.
3.1. Araştırmanın Amacı ve Önemi Duygusal zekayı ölçmek için Wong ve Law’ın (2002),
Davis ve arkadaşlarının (1998) geliştirdiği dört boyuttan
Bu çalışmanın temel amacı; öğrencilerin duygusal
oluşan ölçek modeli kullanılmıştır. Bu ölçek Kendi
zekalarının, yaşam doyumu ve akademik başarıları üzerindeki
Duygularını Değerlendirme, Başkalarının Duygularını
etkilerini incelemektir.
Değerlendirme, Duyguların Kullanımı ve Duyguların
Literatürde öğrencilerin duygusal zekalarının yaşam Düzenlenmesi olmak üzere dört alt boyuttan oluşmaktadır.
doyumu ve yaşam doyumunun da akademik başarılarına
Öğrencilerin yaşam doyumlarını belirlemeye yönelik
etkilerini ayrı ayrı inceleyen araştırmalar az sayıda da olsa
olarak ise Diener, Emmons, Larsen ve Griffin (1985)
bulunmakla birlikte, duygusal zekanın yaşam doyumu ve
tarafından geliştirilen ve Köker (1991) tarafından Türkçeye
akademik başarı üzerindeki etkilerini bir arada inceleyen
uyarlanan Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Bu ölçek
özellikle İİBF öğrencileri üzerine yapılan bir araştırmaya
beş soru ve tek alt boyuttan oluşmaktadır. Akademik başarı
rastlanılmamıştır. Duygusal zeka, yaşam doyumu ve
ise öğrencilerin ağırlıklı genel not ortalamaları ile
akademik başarı kavramları birbirlerine bağlı olan ve
ölçülmüştür.
birbirleri ile yakın ilişki içerisinde olan kavramlardır ve
birbirlerinden etkilenebilmektedirler. Toplumun geleceği Anket uygulaması sonucu elde edilen veriler, SPSS
açısından önem arz eden üniversite öğrencisinin başarılı programı kullanılarak; ANOVA, korelasyon ve regresyon
olması bilişsel zekası yanında duygusal zekasına da bağlıdır. analizlerine tabi tutularak araştırma hipotezleri test edilmiştir.
Birey geliştirilebilir olan duygusal zekası sayesinde 3.4. Araştırmanın Modeli
karşılaştığı zorluk ve engelleri aşabilecek, kendini motive
edebilecek, çevresi ve arkadaşları ile güçlü bir iletişim
kurabilecek ve bu sayede yaşamdan aldığı doyumu da
arttıracaktır. Bireyin duygusal zekası sayesinde yaşam
doyumunun artması ise bireyin başarıya daha kolay
odaklanmasına ve akademik başarısının artmasına önemli
katkılar sağlayabilecektir. Tüm bunların öneminden hareketle
bu çalışmanın hedef kitlesini üniversite öğrencileri
oluşturmakta olup, araştırma verilerini oluşturmak açısından
İİBF İşletme, İktisat, Kamu Yönetimi ve Uluslararası İlişkiler
öğrencileri araştırma örneklemini oluşturmuştur. Bu sayede

öğrencilerin duygusal zekalarının, yaşam doyumu ve

akademik başarıları üzerindeki etkilerinin incelenmesinin
Araştırma modeli, duygusalzekanın bireyin yaşam
yanısıra öğrencilerin eğitim aldıkları bölümler bazında
doyumunu ve akademik başarısını olumlu yönde etkilediğini
anlamlı bir farklılığa sahip olup olmadığı belirlenecek ve
ifade etmektedir.
öneriler sunulacaktır. Bu çalışmada yalnızca İİBF ve bağlı
bölümlerdeki öğrenciler örnekleme alınmış olup, şayet 3.5. Araştırmanın Hipotezleri
akademik bölüm farklılıkları araştırma değişkenleri açısından
Araştırmanın temel amacına yönelik olarak hipotezler şu
anlamlı farklılıklar oluşturursa, bir sonraki çalışmada
şekilde belirlenmiştir;
öğrenciler sosyal bilimler, fen bilimleri, sağlık bilimleri ve
H1: Duygusal zeka yaşam doyumunu pozitif yönde
eğitim bilimleri alanlarında örnekleme dahil edilerek
istatistiksel açıdan anlamlı olarak etkilemektedir.
oluşturulacak gruplarlarla, farklı bilim dallarındaki
öğrencilerin algı farklılık veya benzerliği açığa çıkartılmaya H2: Duygusal zeka akademik başarıyı pozitif yönde
çalışılacaktır. istatistiksel açıdan anlamlı olarak etkilemektedir.