Ciceronis, M.Tulli, epistulae ad Atticum.: Vol.II, Libri IX-XVI

432 Pages·1987·9.541 MB·Latin

by  M.Tullius Cicero, D. R. Shackleton Bailey (editor)

M. TULLI CICERONIS
EPISTULAE AD ATTICUM
EDIDIT
D. R. SHACKLETON BAILEY
VOL.II
LIBRI IX-XVI
STVTGARDIAE IN AEDIBVS B. G.TEVBNERI MCMLXXXVII
Gedruckt mit Unterstützung der Förderungs-
und Beihilfefonds Wissenschaft der VG WORT GmbH,
Goethestraße 49,8000 München 2
CIP-Kurztitelaufnahme der Deutschen Bibliothek
Cicero, Marcus Tullius:
[Epistulae ad Atticum]
M. Tulli Ciceronis Epistulae ad Atticum
ed. D. R. Shackleton Bailey. — Stutgardiae : Teubner
(Bibliotheca scriptorum Graecorum et
Romanorum Teubneriana)
Einheitssacht.: Epistulae ad Atticum
NE: Bailey, David R. Shackleton [Hrsg.] ;
Cicero, Marcus Tullius: [Sammlung]
Vol. 2. Libri IX-XVI. - 1987
ISBN 3-519-01209-X
Das Werk einschließlich aller seiner Teile ist urheberrechtlich geschützt. Jede Verwertung
außerhalb der engen Grenzen des Urheberrechtsgesetzes ist ohne Zustimmung des Verlages
unzulässig und strafbar. Das gilt besonders für Vervielfältigungen, Übersetzungen, Mikro-
verfilmungen und die Einspeicherung und Verarbeitung in elektronischen Systemen.
© B. G. Teubner Stuttgart 1987
Printed in Germany
Gesamtherstellung: Passavia Druckerei GmbH Passau
INDEX SIGLORUM
E = Ambrosianus E14 inf. (saec. XIV).
V = Palatinus Lat. 1510 (saec. XV).
O = Taurinensis Lat. 495 (saec. XV). Cum superiore con-
sentiens raro citatus.
R = Parisinus Lat. 8538 (anno 1419 scriptus).
Ρ = Parisinus Lat. 8536 (saec. XV).
Ant. = Antonianus a Malaespina citatus.
F = Faërni codex a Malaespina vel Ursino citatus.
M = Mediceus 49.18 (anno 1393 scriptus).
b = Berolinensis (ex bibl. Hamiltoniana) 168 (saec. XV).
d = Laurentianus (ex. bibl. aedilium) 217 (saec. XV).
m = Berolinensis (ex bibl. Hamiltoniana) 166 (anno 1408
scriptus).
s = Urbinas 322 (saec. XV).
δ = consensus codicum bdms.
Δ = consensus codicis M cum codicibus bdms, aut omni-
bus aut tribus.
Ω = consensus codicum V (vel O, silente V) R et M, aut
accedente E aut silente = archetypum omnium quos
supra nominavi codicum.
W = fragmenta codicis Wurceburgensis (saec. XI).
C = lectiones margini editionis Cratandrinae (an. 1528)
adscriptae.
c = lectiones in textu eiusdem editionis primum prolatae.
Ζ = Tornesianus (de Z;, Z(", Zb, Z(b>, Ζβ, Ζψ\ Ζ', Z(",
vide praef. pp. Vili—IX).
λ = lectiones in margine alterius editionis Lambinianae
(an. 1572—3) veteri codici (v.c.) attributae.
IV INDEX SIGLORUM
Lamb, (marg.) = lectiones ibidem quibus littera 'L.' praefixa
est.
ς = lectiones ex codicibus deterioribus, ut videntur, hic
illic citatae vel in editionibus ante Cratandrinam pri-
mum inventae.
O2, etc. = codicum O, etc. secundae manus.
Nota etiam:
Goodyear1 F.R. D. Goodyear, Gnomon, 34 (1962),
776-81.
Goodyear2 id. Gnomon, 39 (1967), 53-7.
Goodyear3 id. Gnomon, 42 (1970), 369-75.
Kasten1 H. Kasten, Hermes, 99 (1971), 251-4.
Kasten2 id. Helikon, 15-6 (1975-6), 448-51.
Nomenclature D.R. Shackleton Bailey, Two studies in
Roman nomenclature (1976).
LIBER NONUS
9,1
Ser. in Formiano prid. Non. Mart. an. 49 {§1)
CICERO ATTICO SAL.
1 Etsi cum tu has litteras legeres putabam fore ut scirem iam
quid Brundisi actum esset (nam Canusio VIII(I) Kai. profec-
tus erat Gnaeus; haec autem scribebam prid. Non., XIIII die
postquam ille Canusio moverat), tarnen angebar singularum
horarum exspectatione mirabarque nihil adlatum esse ne 5
rumoris quidem; nam erat mirum silentium. sed haec fonas-
se κενόσπουδα sunt, quae tarnen iam sciantur necesse est;
2 illud molestum, me adhuc investigare non posse ubi P. Len-
tulus noster sit, ubi Domitius, quaero autem, quo facilius
scire possim quid acturi sint, iturine ad Pompeium et, si
sunt, qua quandove ituri sint.
Urbem quidem iam refertam esse optimatium audio, So- 5
sium et Lupum, quos Gnaeus noster ante putabat Brundi-
sium venturos esse quam se, ius dicere, hinc vero vulgo va-
dunt; etiam M'. Lepidus, quocum diem conterere solebam,
3 eras cogitabat. nos autem in Formiano morabamur, quo
citius audiremus, deinde Arpinum volebamus; inde iter qua
maxime άναπάντητον esset ad mare superum, remotis sive
omnino missis lictoribus. audio enim bonis viris, qui et nunc
et saepe antea magno praesidio rei publicae fuerunt, hanc 5
cunctationem nostram non probari multaque mihi et severe
in conviviis, tempesti vis quidem, disputari.
Ep. 9,1] 1, 2 Villi Pontedera : VIII Ω 2, 8 M'. Manutius :
Μ. Ω 3, 2 qua Victorius : quam Ω 6 mihi Ω : in me ς et
severe ς : esse vere Ω 7 conviviis ς : conviciis (-tiis) Ω
330 EPISTULAE AD ATTICUMIX A.C. 49
Cedamus igitur et, ut boni cives simus, bellum Italiae terra
marique inferamus et odia improborum rursus in nos, quae
iam exstincta erant, incendamus et Luccei Consilia ac Theo- 10
4 phani persequamur. nam Scipio vel in Syriam proficiscitur
sorte vel cum genero honeste vel Caesarem fugit iratum.
Marcelli quidem, nisi gladium Caesaris timuissent, mane-
rent. Appius et eodem timore et inimicitiarum recentium. et
tarnen praeter hune et C. Cassium reliqui legati, Faustus pro 5
quaestore; ego unus cui utrumvis liceret. frater accedit,
quem socium huius fortunae esse non erat aequum; cui ma-
gis etiam Caesar irascetur. sed impetrare non possum ut
maneat. dabimus hoc Pompeio, cui debemus. nam me qui-
dem alius nemo mo vet, non sermo bonorum, qui nulli sunt, 10
non causa, quae acta timide est, agetur improbe, uni, uni
hoc damus, ne id quidem roganti nec suam causam, ut ait,
agenti sed publicam.
Tu quid cogites de transeundo in Epirum scire sane velim.
9,2
Scr. in Formiano Non. Mart. an. 49
CICERO ATTICO SAL.
Etsi Non. Mart., die tuo, ut opinor, exspectabam epistulam
a te longiorem, tamen ad eam ipsam brevem quam III(I)
Non. υπό την διάλειψιν dedisti rescribendum putavi. gau-
8 simus ERs : sumus ΟΔ 4, 4 et (pr.) Ω : in m : est ς,
Madvig eodem] eodem modo M (sed modo del.) : eodem in
Boot 4-5 est (vel est in) eodem tim- inim-, recentium etiam;
praeter Madvig 6 licet Kay ser accedit C : accesserit EORms :
accederei Mbd 8 irascetur EORd : -ceretur Δ 9 cui (quoi)
Schmidt : quod E ORÒ : quo M
Ep. 9, 2] accedit V 2 IIII Corradus : III Ω 3 διάλειψιν
Orelli : ΔΙΑΛΗΨΙΝ velsim. Ω
9,1,3-9,23,1 331
dere ais te mansisse me et scribis in sententia te manere. mihi
autem superioribus litteris videbare non dubitare quin cede- 5
rem, ita si et Gnaeus bene comitatus conscendisset et cónsu-
les transissent, utrum hoc tu parum commeministi, an ego
non satis intellexi, an mutasti sententiam? sed aut ex epistu-
la quam exspecto perspiciam quid sentías aut alias abs te
litteras eliciam. Brundisio nihildum erat adlatum. 10
9, 2a
Scr. in Formiano vili Id. Mart. an. 49
CICERO ATTICO SAL.
1 O rem difficilem planeque perditam! quam nihil praetermit-
tis in Consilio dando! quam nihil tarnen quod tibi ipsi place-
at explicas! non esse me una cum Pompeio gaudes: ac pro-
ponis quam sit turpe me adesse cum quid de ilio detrahatur;
nefas esse approbare. certe, contra igitur? 'di' inquis 'aver- 5
runcent!' quid ergo fiet si in altero scelus est, in altero sup-
plicium? 'impetrabis' inquis 'a Caesare ut tibi abesse liceat et
esso otioso.' supplicandum igitur? miserum. quid si non im-
petraro? 'et de triumpho erit' inquis 'integrum.' quid si hoc
ipso premar? accipiam? quid foedius? negem? repudiari se 10
totum, magis edam quam olim in XXviratu, putabit. ac
solet, cum se purgat, in me conferre omnem illorum tempo-
rum culpam: ita me sibi fuisse inimicum ut ne honorem qui-
dem a se accipere vellem. quanto nunc hoc idem accipiet
asperius! tanto scilicet quanto et honos hic ilio est amplior et 15
5 in sup- V
Ep. 9, 2 a] novam ep. constituit Schütz : cum superiore in
codd. cohaeret 1, 2 in om. C 5 averruncent O2 : varia, velut
annerun(t)cent Ω 11 XXviratu Ms (vigintiv-) : -tum EORbdm :
iratum V 15 honos Wesenberg ·. -or Ω
332 EPISTULAE AD ATTICUMIX A.C. 49
2 ipse robustior. nam quod negas te dubitare quin magna in
offensa sim apud Pompeium hoc tempore, non video cau-
sam cur ita sit hoc quidem tempore, qui enim amisso Corfi-
nio denique certiorem me sui consili fecit, is queretur Brun-
disium me non venisse cum inter me et Brundisium Caesar 5
esset? deinde etiam seit άπαρρησίαστον esse in ea causa
querelam suam. me putat de municipiorum imbecillitate, de
dilectibus, de pace, de urbe, de pecunia, de Piceno occupan-
do plus vidisse quam se. sin cum potuero non venero, tum
erit inimicus; quod ego non eo vereor ne mihi noceat (quid 10
enim faciet? 'τίς δ' εστί δούλος του θανείν αφροντις ών;'),
sed quia ingrati animi crimen horreo. confido igitur adventum
nostrum illi, quoquo tempore fuerit, ut scribis, άσμενιστόν
fore, nam quod ais, si hic temperatius egerit, consideratius te
consilium daturum, qui hie potest se gerere non perdite? 15
(vetat) vita, mores, ante facta, ratio suscepti negoti, socii,
vires bonorum aut etiam constantia.
3 Vixdum epistulam tuam legeram cum ad me currens ad
illum Postumus Curtius venit, nihil nisi classis loquens et
exercitus; eripiebat Hispanias, tenebat Asiam, Siciliam, Af-
ricani, Sardiniam, confestim in Graeciam persequebatur.
eundum igitur est, nec tam ut belli quam ut fugae socii 5
simus. nec enim ferre potero sermones istorum, quicumque
sunt; non sunt enim certe, ut appellantur, boni, sed tarnen id
ipsum scire cupio, quid loquantur, idque ut exquiras meque
certiorem facias te vehementer rogo, nos adhuc quid Brundi-
si actum esset plane nesciebamus. cum sciemus, tum ex re et 10
ex tempore consilium capiemus, sed utemur tuo.
2, 6 ea O RA : mea EVm 14 temperatius V : -antius E O RA
14—15 te consilium EVR : consilium te Δ 16 vetat vita scripsi
(vêtant vita Purser) : vita E O RA : quoi vita V : vêtant Boot 17
post constantia add. nihil impenditur V, cogent Lehmann
9,2a,2-9,3,2 333
9,3
Ser. in Formiano VII Id. Mart. an. 49 {§2)
CICERO ATTICO SAL.
1 Domiti filius transiit Formias VIII Id. currens ad matrem
Neapolim mihique nuntiari iussit patrem ad urbem esse,
cum ex eo curiose quaesisset servus noster Dionysius, nos
autem audieramus eum profectum sive ad Pompeium sive in
Hispaniam. id cuius modi sit scire sane velim. nam ad id 5
quod delibero pertinet, si ille certe nusquam discessit, intel-
legere Gnaeum non esse facilis nobis ex Italia exitus, cum ea
tota armis praesidiisque teneatur, hieme praesertim. nam si
commodius anni tempus esset, vel infero mari liceret uti.
nunc nihil potest nisi supero tramitti, quo iter interclusum 10
est. quaeres igitur et de Domitio et de Lentulo.
2 A Brundisio nulla adhuc fama venerat, et erat hic dies VII
Id., quo die suspicabamur aut pridie ad Brundisium venisse
Caesarem. nam Kalendis Arpis manserat. sed si Postumum
audire velles, persecuturus erat Gnaeum; transisse enim iam
putabat coniectura tempestatum ac dierum. ego nautas eum 5
non putabam habiturum; ille confidebat, et eo magis quod
audita naviculariis hominis liberalitas esset, sed tota res
Brundisina quo modo habeat se diutius nescire non possum.
Ep. 9, 3] novam ep. faciunt RP : in cett. cum superiore cohae-
ret 1, 1 transiit Vms : -sit ERMbd 3 ex EVRô(om. s)X : de
M 11 et de ... et de ΕΔ : et de ... et OR : de ... et V 2, 2 ad
EVR : om. Δ
334 EPISTULAE AD ATTICUMIX A.C. 49
9,4
Ser. in Formiano iv Id. Mart. an. 49
(CICERO ATTICO SAL.)
1 Ego etsi tarn diu requiesco quam diu aut ad te scribo aut
tuas litteras lego, tarnen et ipse egeo argumento epistularum
et tibi idem accidere certo scio; quae enim soluto animo
familiariter scribi soient ea temporibus his excluduntur,
quae autem sunt horum temporum ea iam contrivimus. sed 5
tarnen, ne me totum aegritudini dedam, sumpsi mihi quas-
dam tamquam θέσεις, quae et πολιτικαί sunt et temporum
horum, ut et abducam animum a querelis et in eo ipso de
quo agitur exercear. eae sunt huius modi:
2 Εί μενετέον έν xfj πατρίδι τυραννουμένης αυτής, εί
παντί τρόπω τυραννίδος κατάλυσιν πραγματευτέον, καν
μέλλη διά τοϋτο περί των ολων ή πόλις κινδυνεύσειν. εί
εύλαβητέον τον καταλύοντα μή αυτός α'ίρηται. εί πειρα-
τέον άρήγειν τη πατρίδι τυραννουμένη καιρώ και λόγω 5
μάλλον ή πολεμώ, εί πολιτικόν τό ήσυχάζειν άναχωρή-
σαντά ποι της πατρίδος τυραννουμένης ή διά παντός ίτέ-
ον κινδύνου της ελευθερίας πέρι. εί πόλεμον έπακτέον τή
χώρα και πολιορκητέον αυτήν τυραννουμένην. εί καί μή
δοκιμάζοντα τήν διά πολέμου κατάλυσιν τής τυραννίδος 10
συναπογραπτέον όμως τοις άρίστοις. εί τοϊς εύεργέταις
Ερ. 9, 4] harte novam ep. 'in aliis exemplis' fuisse monet
Lambinus in marg. : in nostris cum superiore cohaeret 1,2 egeo
OP : ego ERVA 3 certo Ac : -te EOR 4 ea ς : e ORA : et
EV excluduntur ς : -dentur Ω 7 πολιτικαί Orelli : politic(a)e
vel sim. Ω 8 a ERbm : ab OMds 2, 3 εί] ή Lambinus τον
... πατρίδος (v. 15) om. RP 4 αΐρηται Bosius : ΕΡΡΘΗΤΑΙM :
έγέρΌηται O : δρθηται C : ΕΡΕΗΤΑΙ Zb : om. δ : άρΰη Malaespi-
ηα S καιρφ (-νώ Ο) καί λόγω OZlbc : om. A 7 ή ς : εί OA
ίτέον ς : ΕΙΤΕΟΗ Μ : θετέον Οδ 9 αυτήν c : ταύτην vel sim.
OA