Bilinçli Medya Kullanımı

98 Pages·2012·5.36 MB·Turkish

B Bilinçli
ilin
ç
li
M
e
d
y
a Medya Kullanımı

K
u
lla
n
ım
ı
Hediyetullah AYDENİZ
H
e
d
iy
e
t
u
z. lla
a h
m A
Satıl YDEN
a İZ
yl
a
r
a
P
www
aep w w w
gov.tr a i l e
gov.tr
Hediyetullah Aydeniz
Bilinçli Medya Kullanımı
Proje
T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Aile
ve Toplum Hizmeleri Genel Müdürlüğü
Proje İzleme ve Değerlendirme Grubu
Fatma Özdoğan, Fethullah Haksöyler,
İbrahim Biçici, Mustafa Turğut, Rahime
Beder Şen, Semra Demirkan
Copyright
©2011, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
Bu kitabın tüm yayın hakları saklıdır.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının
izni olmaksızın tamamı veya herhangi
bir bölümü herhangi bir biçimde veya
yöntemde, elektronik, mekanik, fotokopi,
kayıt olarak çoğaltılamaz, yayınlanamaz. Dikkat!
Bu bölümde konu ile ilgili özellikle
Proje Yürütücüsü dikkat edilmesi gereken hususlar
EDAM (Eğitim Danışmanlığı ve
Araştırmaları Merkezi) vurgulanmaktadır.
Proje Yönetmeni
Alpaslan Durmuş
Proje Koordinatörü
Murat Şentürk
Atalarımız Ne Demiş?
Editör Bu bölümde metni destekleyen
Hatice Işılak Durmuş
ve konunun daha iyi anlaşılmasını
Editör Yardımcısı sağlayan atasözleri ve özlü sözler
Aynur Erdoğan
yer almaktadır.
Danışman
Murat Şentürk
Araştırma Asistanı
Merve Akkuş, Muaz Yanılmaz
Görsel Yönetmen Git, Araştır! Git, Başvur!
Nevzat Onaran Bu bölümde ana metinde anlatılan
Grafik Uygulama konunun farklı bir yönünün ele
Ahmet Karataş, Nevzat Onaran alındığı ya da daha ayrıntılı bilgile-
Kapak Fotoğrafı rin edinilebileceği farklı kaynaklara
© auris - Fotolia.com işaret edilmekte; ayrıca konu ile
ilgili başvurulabilecek bazı kurum
Fotoğraf
Fotolia, Halit Ömer Camcı ve kuruluşlar tanıtılmaktadır.
Çizgi
Fotolia, Hasan Aycın, Yahya Alakay
Redaksiyon ve Düzelti
Esin İnan, Ülkü Dilşad Sunar
Biliyor muydunuz?
Yapım ve Baskı Öncesi Hazırlık Bu bölümde ana metin ile bağlantılı
EDAM Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları
Merkezi, Ferah Mah. Ferah Cad. Bulduk Sok. ilgi çekici bilgiler ve ayrıntılar su-
No: 1, 34692, Üsküdar, İstanbul nulmaktadır.
Tel/Faks: ([phone]
[email protected] - www.edam.com.tr
ISBN:
978-605-4628-11-7
Sözlük
İkinci baskı, İstanbul, 2012
Bu bölümde metin içinde geçen ve
AEP Uygulama ve Yaygınlaştırma Proje- anlaşılmasında zorluk çekilebilecek
si - 2012 kapsamında 30 çeşit ve toplamda
bazı kelime ve ifadelerin anlamları
41.500 adet kitap basılmıştır.
verilmektedir.
Baskı
Nakış Ofset, Litros Yolu, 2. Matbaacılar
Sitesi, 2 ND 3 Topkapı / İstanbul
Tel: [phone]
Bu kitap, Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye
İletişim
T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kurulu’nun 30/12/2011 tarih ve 269 sayılı kararı ile tavsiye
Adres: Eskişehir Yolu Söğütözü Mah. 2177.
Sokak No: 10/A Çankaya / ANKARA edilen Aile Eğitim Programı (AEP) müfredatına uygun ola-
Tel : [phone] rak hazırlanmıştır.
Fax: [phone]
www.aile.gov.tr
r
e
k i l
e
d
n
ç i
i
4 Sunuş
6 Bir İhtiyaç Olarak Medya
16 Bilgilenirken Medya
28 Eğlence Aracı Olarak Medyanın Kullanımı
42 Medya ve Çocuk
64 Reklam, Tüketim ve Aile
74 Şikâyet ve Denetim Mekanizmaları
ş
u
n
u
S
Sahip olduğumuz medeniyet mirası içinde aile kurumu öncü ve belirleyici bir
değere sahiptir. Bu yapının daha yakından ele alınması, çözüm çabalarına yeni
bir ufuk kazandıracaktır. Aile içinde tesis etmeye çalıştığımız karşılıklı hak ve
sorumluluklar açısından, zengin bir kültürel mirasa sahibiz. Evrensel bir kurum
olan aile, yapısal özellikleri, geçirdiği değişim evreleri, karşılaştığı sorunlar bakı-
mından temel bir çözüm ünitesidir.
Toplumda en küçük ölçekli yaşam ünitesi olarak kabul ettiğimiz ailenin, fonksi-
yonlarını icra edememesi ülkeler için ağır sorun tablosunun habercisidir. Sağlıklı
aile yapısı yalnız kendi üyeleri için değil, çevresi ve toplumu için de bir denge
ve güven unsurudur. Bugün yaşadığımız ağır sorun tablosunun altında sorun
çözme kabiliyetini kaybetmekte olan aile gerçeği vardır. Güçlü ve sağlıklı aile
demek, varlığı ile gurur duyduğumuz çocuk nüfusun ve genç nesillerin huzur ve
güven ortamında yetişmesi demektir. Fonksiyonlarını sürdüren aile, çocuğuna,
gencine, kadınına, engellisine, yaşlısına sağlıklı bir ortamı sağlayan ailedir.
“Eğitim ailede başlar.” ilkesinden hareketle hazırlanan Aile Eğitim Programı, bil-
gi çağının gereklerine uygun olarak ailelerin yaşam kalitesini arttırmaya dönük
önemli bir adımdır. Koruyucu ve önleyici bir sosyal politika hedefi olarak önem
kazanan Aile Eğitim Programı, bilimsel bilgi desteği ile aile mutluluğunu arttır-
maya dönük bir hizmet hamlesi olarak görülmelidir.
Yakın bir döneme kadar gelenekle taşınan bilgi ve deneyimler genç kuşakların
aileye ilişkin bir bakış kazanması için yeterli görülmekteydi. Günümüzde artan
bilgi ve iletişim imkânları eğitim ve öğretimde daha fazla seçenek sunmaktadır.
Aile Eğitim Programı, yetişkinlerin gündelik hayata ilişkin hemen her türlü so-
rularına cevap vermektedir. Program, sahip olduğu dinamik yapısı ile kendini
yenileyerek ihtiyaçlara cevap verecektir.
Aile Eğitim Programı, program geliştirme ilkelerine bağlı kalınarak özgün bir
süreçte geliştirilmiştir. Ülkemizde kendine özgü toplumsal ve kültürel şartları
dikkate alınarak hazırlanan Aile Eğitim Programı, bu alandaki kurumsal biriki-
mi esas almaktadır. Programın hazırlanmasında alanında uzman ve yetkin aka-
demisyenlerin tecrübelerinden ve birikimlerinden yararlanılmıştır.
Hazırlık çalışmaları sürecinde aile eğitimiyle doğrudan veya dolaylı bir biçimde
ilişkide olan kamu kurum ve kuruluşlarının, özel sektör temsilcilerinin ve sivil
toplum kuruluşlarının tecrübelerinin yanında ailelerin ihtiyaç, beklenti ve talep-
leri de aynı şekilde belirleyici olmuştur.
Aile Eğitim Programı’nın geniş toplum kesimlerine ulaşması ve yaşam kalitemizi
arttırması, hazırlık sürecinde olduğu gibi uygulama sürecinde de alanında ye-
tişmiş; ailenin önemine, değerine inanan eğitimcilerin ve uzmanların gayretiyle
mümkündür.
Programın hazırlık ve uygulama sürecinde rol alan akademisyen, uzman ve eği-
timcilerimize yürekten teşekkür ediyorum.
Fatma ŞAHİN
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı
6
Bilinçli Medya Kullanımı
M E D Y A
7
Bir İhtiyaç Olarak Medya
1
ünite
Bir İhtiyaç
Olarak Medya
Gündelik hayatın vazgeçilmez bir parçası hâline gelen
medya, ihtiyaçlar doğrultusunda kullanıldığında birçok
kolaylaştırıcı işleve sahiptir. Aile ve birey medyanın
gündelik hayatta gördüğü temel işlevleri esas alarak
kendisi için uygun tercihleri yapmalıdır.
Bu bölümde,
• bir ihtiyaç olarak medya
• medya kullanım ihtiyaçlarının belirlenmesi
• medya ve medya ürünlerine ulaşım
konuları ele alınmaktadır.
8
Bilinçli Medya Kullanımı
Bir İhtiyaç Olarak
Medya
İhtiyaçları İyi Değerlendirmek
İnsan, mutlu bir hayat sürdürebilmek için çeşitli
ihtiyaçlarını gidermek ister. İhtiyaçlarını giderdiğinde
rahatlık, gideremediğinde rahatsızlık duyar. Bu nok-
tada önemli olan hangi ihtiyaçların zorunlu olduğu-
nu, hangilerinin olmadığını belirlemektir. Oysa çoğu
zaman birey farkında olmayarak, bir tür bilinç uyuması
sonucunda zorunlu ihtiyaçlarıyla zorunlu olmayan
ihtiyaçlarını ayırt edemez. Çünkü ihtiyaçların derecesi
ve şekli, insanın yaşına, cinsiyetine, mesleğine, yaşa-
dığı toplumun yapısına vb. göre değişiklikler gösterir.
Örneğin beslenme ihtiyacı değişmez ama ne kadar ve
nasıl tatmin edildiği hususu, toplumdan topluma ve
dönemden döneme değişiklik gösterir.
Bu sebeple insan sürekli bir farkındalık içinde, uyanık,
canlı, eleştirel ve gerçekçi bir bakışla ihtiyaçlarını doğ-
ru bir şekilde tanımlamalıdır. Bunun için şu sorulara
ve benzerlerine cevap aranmalıdır:
9
Bir İhtiyaç Olarak Medya
• Bu ihtiyaç benim için ne kadar önemli?
• Bu ihtiyacım, karşılanması gereken zorunlu bir ih-
tiyaç mı? “İhtiyaç” dediğim bu şeye gerçek anlamda
ihtiyacım var mı?
• Bunun bir ihtiyaç olduğuna bizzat kendim mi karar
veriyorum yoksa birtakım toplumsal, kültürel, çevre-
sel ve benzeri etkenlerin tesiri altında mı kalıyorum?
• Bu ihtiyacı karşılamazsam ne gibi bir eksiklik hissederim?
• Bu ihtiyacım yerine bir başka ihtiyacımı karşılarsam
bunu da karşılamış olur muyum?
İstediğin Kadar Değil İhtiyacın Kadar
Medya
Aile ve birey, medyanın gündelik hayatta gördüğü
işlevleri esas alarak kendisi için uygun tercihleri
yaptığında birtakım temel ihtiyaçlarını karşılayabilir.
Ancak aile ve birey, ihtiyaçlarını değil de isteklerini,
heveslerini, belirli tüketim alışkanlıklarını vb. dikkate
alarak seçim yaptığında olumsuz medya içerikleriyle
karşılaşma olasılığı artar. Bu tür bir durumda ihtiyaç
olarak medya kullanılırken aile bütçesine getireceği
yük dâhil çok boyutlu olarak aile bireylerine olumsuz
yansımaları olabilir. Bu sebeple hangi medya aracının
niçin kullanıldığı ve ne kadar kullanılması gerektiği
hem birey hem de ailesi açısından önemli bir konudur.
Medya kullanım ihtiyacının belirlenebilmesi için her-
hangi bir medya ve onun ürünü seçilmeden önce şu
sorulara cevap aranmalıdır:
• İhtiyacımı karşılamak için medya ve ürünlerini kul-
lanmam gerçekten gerekiyor mu?
bk. AEP Medyayı Kav-
• Medya ve ürünlerinden neye ne kadar ihtiyaç duyu- ramak kitabı, Medya
yorum? ve Toplum
• Başka bir yolla ya da başka bir kaynaktan yararlana- bölümü.
rak ihtiyacımı gidermem mümkün müdür? Hangisi-
ni, neden tercih etmeliyim?
• İhtiyacımı karşılamak için medya aracını ve ürünü-
nü kullanmanın bana maliyeti nedir? Bu maliyeti
karşılayabilir miyim?