BEAH SAĞLAM ÇOCUK POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN 0-1 YAŞ BEBEĞİ OLAN ANNELERDE ...

109 Pages·2007·0.74 MB·Turkish

T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞI
BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK
EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ

BEAH SAĞLAM ÇOCUK POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN
0-1 YAŞ BEBEĞİ OLAN ANNELERDE DEPRESYON TARAMASI ve
DEPRESYONDA ETKİLİ RİSK FAKTÖRLERİNİ BELİRLEME

UZMANLIK TEZİ

DR. NURCİHAN AYDEMİR

AİLE HEKİMLİĞİ

İSTANBUL – 2007
TEŞEKKÜR

Hastanemizde huzurlu, güvenli ve verimli çalışma ortamı sağlayan Başhekim Sayın
Dr.Zafer Çukurova‘ya teşekkür ederim.
Uzmanlık eğitimim süresince bilgi ve deneyimlerini bana aktaran, davranış ve
kişiliğiyle örnek olan, Aile Hekimliği Koordinatörü Sayın Hocam Dr.Sami Hatipoğlu’na
minnet ve şükranlarımı sunarım.
Rotasyonlarım sırasında bana bilgi ve deneyimlerini aktaran, Çocuk Sağlığı ve
Hastalıkları Klinik Şefi Uzm. Dr. Sami Hatipoğlu’na, Dahiliye Klinik Şefi Doç. Dr.
Abdulbaki Kumbasar’ a, Dahiliye eski Klinik Şefi Doç. Dr. Meshut Başak’ a, Genel
Cerrahi Klinik Şefi Sayın Prof. Dr. Erşan Aygün’e, Kadın Hastalıkları ve Doğum Klinik
Şefi Sayın Doç. Dr.Kadir Savan’ a ve Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve
Sinir Hastalıkları Hastanesi 1. Psikiyatri Klinik Şefi Uzm. Dr. Nihat Alpay ve klinik şef
yardımcıları Sayın Doç. Dr Nesrin Karamustafalıoğlu, Uzm. Dr. Nesrin Buket Tomruk,
Uzm. Dr. Reşit Kükürt’e teşekkür ve saygılarımı sunarım.
Tez çalışmamda yardımlarını esirgemeyen, başta Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Klinik
Şefi ve Aile Hekimliği koordinatör hocam Uzm. Dr. Sami Hatipoğlu’na, 1. Psikiyatri
Klinik Şefi Uzm. Dr. Nihat Alpay’ a ve Tez danışman hocalarım Sayın Doç. Dr Nesrin
Karamustafalıoğlu ile Uzm. Dr. Nesrin Buket Tomruk’a ve tez çalışmama katkıda
bulunan tüm uzman, asistan, hemşire, personel ve laboratuvar çalışanlarına teşekkür
ederim.
Eğitimim süresince bana abla ve abilik yapan uzmanlarıma, sevgili asistan
arkadaşlarıma, uyum içinde çalıştığımız hemşire arkadaşlarıma ve yardımlarını
esirgemeyen personelimize teşekkür ederim.

Dr. Nurcihan Aydemir
İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR .................................................................................................................. 2
TABLO LİSTESİ .................................................................................................................. 3
ŞEKİL LİSTESİ .................................................................................................................... 4
GİRİŞ VE AMAÇ ................................................................................................................. 5
GENEL BİLGİLER ............................................................................................................... 7
1. DEPRESYON ................................................................................................................ 7
1.1 TANIMI ve ÖNEMİ ................................................................................................ 7
1.2. EPİDEMİYOLOJİ .................................................................................................. 7
1.3. SEMPTOMLAR ve KLİNİK BULGULAR .......................................................... 8
1.4. AYIRICI TANI .................................................................................................... 11
1.5. DEPRESYONDA RİSK FAKTÖRLERI ............................................................. 12
1.6. DSM-4 TANI KRİTERLERİNE GÖRE MAJOR DEPRESYON TANIMI: ...... 15
2. POSTPARTUM RUHSAL BOZUKLUKLAR ........................................................... 17
2.1 TANIMI ve ÖNEMİ .............................................................................................. 17
2.1 EPİDEMİYOLOJİ ................................................................................................. 18
2.3 SINIFLANDIRMA ................................................................................................ 18
2.3.1 POSTPARTUM BLUES (ANNELİK HÜZNÜ) ......................................... 19
2.3.2 POSTPARTUM PSİKOZ ............................................................................ 20
2.3.3 POSTPARTUM DEPRESYON .................................................................. 23
2.3.3.1 Tanımı ve Önemi: .................................................................................... 23
2.3.3.2 Epidemiyoloji: ......................................................................................... 23
2.3.3.3 Semptomlar ve Klinik Bulgular: ............................................................. 24
2.3.3.4 Risk Faktörleri: ........................................................................................ 26
2.3.3.5 Biyolojik Etkenler: .................................................................................. 29
2.3.3.6 Psikososyal Etkenler: ............................................................................... 30
MATERYAL ve METOD ................................................................................................... 32
İSTATİKSEL ANALİZ ................................................................................................... 33
BULGULAR ....................................................................................................................... 34
TARTIŞMA ......................................................................................................................... 58
SONUÇ: .............................................................................................................................. 79
ÖZET ................................................................................................................................... 85
KAYNAKLAR .................................................................................................................... 90
EKLER .............................................................................................................................. 104
POSTPARTUM SOSYODEMOGRAFİK VERİ FORMU .......................................... 104
EDİNBURGH DOĞUM SONRASI DEPRESYON ÖLÇEĞİ (EPDS) ........................ 106

1
KISALTMALAR

BEAH : Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
C / S : Sezaryen Doğum
DM : Diabetes Mellitus
DSD : Doğum Sonrası Depresyon
EPDS : Edinburgh Postnatal Depresyon Skalası (Ediburgh Postnatal Depression Scale)
HIV : İnsan Bağışıklık Yetmezlik Virüsü (Human Immunodeficiency Virus)
Max : Maksimum
Min : Minimum
MSS : Merkezi Sinir Sistemi
NSD : Normal Spontan Doğum
Ort : Ortalama
PMS : Premenstrual Sendrom
PPD : Postpartum Depresyon
PPP : Postpartum Psikoz
SD : Standart Deviasyon

2
TABLO LİSTESİ

Tablo 1: Depresyon Hastalarının Epidemiyolojik Özellikleri
Tablo 2: Bireysel Özelliklere Göre Dağılımlar
Tablo 3: Sosyo-Ekonomik Duruma İlişkin Dağılımlar
Tablo 4: Evliliğe İlişkin Değerlendirmeler
Tablo 5: Doğurganlık ile İlgili Değerlendirmeler
Tablo 6: Gebeliğe Yönelik Değerlendirmeler
Tablo 7: Demografik Özelliklerin EPDS Puanlarına Göre Değerlendirmesi
Tablo 8: Üreme Sağlığı Öyküsü Özelliklerinin EPDS Puanına Göre Değerlendirmesi
Tablo 9: Evlilik İlişkisi Özelliklerinin EPDS Puanlarına Göre Değerlendirmesi
Tablo 10: Üreme Sağlığı İle İlgili Değerlendirmelerin EPDS Puanlarına Göre
Karşılaştırılması
3
ŞEKİL LİSTESİ

Şekil 1: Öğrenim Durumuna Göre Dağılım
Şekil 2: Çalışma Durumuna Göre Dağılım
Şekil 3: Medeni Durumuna Göre Dağılım
Şekil 4: Sosyo Ekonomik Düzeye Göre Dağılım
Şekil 5: Yaşanılan Yere Göre Dağılım
Şekil 6: Geldiği Yöreye Göre Dağılım
Şekil 7: Sosyal Güvenceye Göre Dağılım
Şekil 8: Sosyal Destek Durumuna Göre Dağılım
Şekil 9: Soy Geçmişte Tanısı Kesinleşmiş Hastalık Durumuna Göre Dağılım
Şekil 10: Psikiyatrik Tedavi Öyküsüne Göre Dağılım
Şekil 11: İstismar-Travma Durumuna Göre Dağılım
Şekil 12: Evlilik Şekline Göre Dağılım
Şekil 13: Eşle İletişim Durumuna Göre Dağılım
Şekil 14: Evlilikten Memnuniyet Durumuna Göre Dağılım
Şekil 15: Aile İçi Şiddet Durumuna Göre Dağılım
Şekil 16: PMS Durumuna Göre Dağılım
Şekil 17: Ölü Doğum Durumuna Göre Dağılım
Şekil 18: Doğum Zamanına Göre Dağılım
Şekil 19: Doğumda Annede Sağlık Sorunu Durumuna Göre Dağılım
Şekil 20: Bebekte Sağlık Sorunu Durumuna Göre Dağılım
Şekil 21: Doğum Zamanına Göre Doğum Sonrası Depresyon Görülme Oranlarının
Dağılımı
Şekil 22: Bebekte Sağlık Sorunu Olanlarda Doğum Sonrası Depresyon Dağılımı
4
GİRİŞ VE AMAÇ
Herkes zaman zaman, özellikle bir kayıpla, bir düş kırıklığı ile ya da beklenmedik bir
değişiklikle karşılaştığında depresif duygular taşıyabilir. Normalde bu duygular kısa
sürelidir ve günlük işlevselliği bozmaz. Biraz destek verilmesi, bir avuntu kaynağı
bulunması, sevilen birinin tesellisi, içinde bulunulan ortamın değiştirilmesi mutsuzluğu
doğuran olayı ortadan kaldırmasa da uyumu bozulmadan kişinin yaşamını sürdürmesini
sağlar. Diğer yandan depresyon, daha yaygın ve sürekli bir yaşantıdır. Basit bir üzüntünün
çok ötesine gitmiş olan depresif duygulanıma düşünce, davranış ve biyolojik işlev
bozuklukları da eşlik eder.
Dünya Sağlık Örgütü major depresyonu bütün hastalıklar arasında en sık dördüncü ve
iş görmezlikle geçirilen yılların önde gelen nedeni olarak tanımlamıştır (1). 2020 yılı
civarında, depresif hastalığın dünyada iş görmezliğin önde gelen ikinci nedeni olması
beklenmektedir (2). Yük kadınlarda en fazladır; major depresif bozukluğun yaşam boyu
riski %20-25 arasındadır ve erkeklerde %7-12 olan değerin yaklaşık iki katıdır (3).
Doğumu izleyen ilk 3 ayda, kadınların %14,5’inde yeni bir major depresyon ya da minor
depresyon atağı gelişir (4). Postpartum depresyon (PPD) kadının sosyal hayatını, mesleki
işlevselliğini, kendine olan güvenini, evlilik ilişkilerini, çocuğuyla ilişkisini olumsuz
etkiler. Bu hastalar genellikle ilk 12 hafta içinde semptom verirler ve tedavi edilmezlerse
çoğu ilk bir yıl sonuna kadar depresif kalırlar (5). Postpartum depresyonun sonraki
gebeliklerde tekrarlama insidansı yaklaşık %30-50 civarındadır (6). Doğum sonrası
dönemde annede ortaya çıkan depresyon annenin, çocuğun ve ailenin çeşitli güçlükler
yaşamasına neden olmakta, anne ile çocuk arasında kurulan ilişkiyi, annenin bebek bakımı
ve ebeveynlik rolünü öğrenmesini etkileyebilmektedir (7, 8). Toplumda depresif annelerin
çoğuna tanı konulamamaktadır. Tedavi edilmeyen depresif anneler bozuk evlilik ilişkileri,
iş gücü kayıpları, çocuk istismarı, çocuğa ilgisizlik gibi pek çok sorun yaşamaktadır. PPD
semptomları yıkıcıdır. Beck&Gable PPD semptomlarını yalnızlık hissi, uyku bozuklukları,
iştah azalması, emosyonel labilite, kendisine ve/veya bebeğe zarar verme düşünceleri
olarak tariflemişlerdir (9). Depresyondaki annelerin çocuklarının psikolojik, bilişsel,
nörolojik ve motor gelişimlerinin gecikmesi daha olasıdır ve sakınma ile üzüntü davranışı
açısından yüksek risk altındadırlar (10,11,12).
Depresyondaki annelerin, depresyonda olmayan annelere göre, çocuklarında ciddi
duygusal sorunlar görülmesi riski 3 kat ve kötü anne-çocuk ilişkileri riski 10 kat daha
5
fazladır (13). Depresif annenin çocuğuyla yüz yüze, göz göze ve sözel ilişkisinin azalması,
çocuktan gelen uyaranlara gecikmeli veya atipik tepkiler vermesi, negatif affektif
tepkilerin artması gibi psikolojik etkilerin çocukta uyum-davranış sorunlarına yol açtığı
söylenebilir. Annenin hastalığının süresi ve şiddeti de kuşkusuz belirleyici bir etken
olmaktadır. Annenin bebeğin yaşamının erken dönemlerindeki içine kapanık, tepkisiz ya
da negatif davranışlarının anne-bebek bağını etkilediği ve daha az konuşan, daha huysuz
bebeklerle sonuçlandığı ve bu bebeklerin, anneleri depresyonda olmayan bebeklere göre
olumlu yüz ifadelerini daha az kullandığı tespit edilmiştir (11, 12, 14, 15). Çocukların anne
depresyonuna eşlik eden davranışsal güçlükleri en az 4 ile 8 yaşlarına kadar devam edebilir
(16,17). Bu çocuklar çok çeşitli kaygılarla sağlık hizmetlerini daha fazla kullanma
eğilimindedirler (18). Anne depresyonunun hafiflemesi ile çocuğun akıl ve davranış
bozukluklarında azalma olduğu da tespit edilmiştir (19). Anne depresyonuna eşlik eden
anormal anne-bebek etkileşimi, kronik akıl sağlığı, duygusal ve aile işlev sorunları
olasılığını artıran bir kısır döngü olarak tariflenmiştir (20). Depresif ana-babaların
çocuklarının duygudurum bozuklukları için yüksek bir risk grubunu oluşturduğu
bilinmektedir. Özellikle bipolar affektif bozukluğu olan ana-babaların çocuklarında yüksek
bir affektif bozukluk insidansı olduğuna ilişkin bulgular vardır (21). Doğum sonrası
depresyonun saptanması toplum sağlığı ve korunması açısından önemlidir. Erken tanı ve
tedavi; hem çocuğun gelişiminin olumsuz yönde etkilenmesini hem de kişinin depresyon
şiddetinin artması sonucu kendisine ve çevresindekilere zarar vermesini önler. Sağlık
çalışanlarının perinatal mizaç bozuklukları konusunda bilgilendirilmesi, EPDS (Edinburgh
Postnatal Depresyon Skalası) gibi çeşitli tarama / tanı testlerinin uygulanması erken tanı ve
müdahale şansı verir. EPDS somatik semptomlara ait soru içermeyen ve toplumda PPD
araştırmak için geliştirilmiş, 10 sorulu kendi kendini değerlendirme ölçeğidir (22) ve
hekimin değerlendirme yaptığı depresyon ölçümleri ile yüksek oranda korele bulunmuştur.
Bu ölçek postpartum dönemde kullanılmak üzere geliştirilmişse de yüksek risk taşıyan
kadınların doğumdan önce belirlenmesi önem taşıdığından gebelikte kullanımı geçerli
sayılmıştır (23,24).
Bizim çalışmamızdaki amaç; BEAH Sağlam Çocuk Polikliniğine 20 Temmuz- 20
Eylül 2007 tarihleri arasında başvuran 0-1 yaş bebeği olan annelerde EPDS ölçeğini
kullanarak depresyon oranlarını saptamak ve etkili olan sosyodemografik faktörleri
belirlemek ve elde edilen sonuçların diğer çalışmalarla korelasyonunu değerlendirmektir.

6
GENEL BİLGİLER
1. DEPRESYON
1.1 TANIMI ve ÖNEMİ
Depresyon için anahtar kelimeler depresif bir duygudurum ve ilgi –zevk almanın
kaybıdır. Hastalar kendilerini sıkıntılı, umutsuz ya da değersiz hissettiklerini söylerler.
Hastalar için depresif duygudurum sıklıkla kendini normal üzüntü ya da yastan ayırt ettiren
farklı bir niteliktedir. Hastalar sıklıkla depresif belirtileri öldürücü ruhsal bir acı olarak
tanımlarlar. Depresif hastalar bazen iyileştikçe kaybolan bir belirti olan ağlayamamaktan
yakınırlar (21). Depresyondaki hastalar ailelerinden, arkadaşlarından ve daha önce
ilgilendikleri etkinliklerden uzak dururlar. Depresyondaki hastaların hemen hepsi
görevlerini yapmakta zorluk çıkaran, okul ve işte başarısızlıkla sonuçlanan bir enerji
azlığından ve yeni tasarılar kurmak için istek azlığından yakınırlar (25,26).
1.2. EPİDEMİYOLOJİ
Depresyon psikiyatrik hastalıklar arasında en sık görülenlerden biridir. Kabaca
toplumda her 10 kişiden birinde izlenmekte olup, her dört kadından birisi ve her 8-10
erkekten birisi yaşamı boyunca en az bir kez depresif epizod geçirmektedir. Kadınlarda,
erkeklerden 2 kat daha fazla görülmektedir. Majör depresyon orta yaşlarda (20-40 yaş)
daha sık izlenen bir hastalıktır. Yaşam boyu majör depresyon prevalansını; Angst
1992’deki çalışmasında %4,4-%19,6 ve Kessler 1994’deki çalışmasında %17 olarak
belirtmiştir. Doğan ve ark.’nın 1995’deki çalışmasında; ülkemizdeki depresyon yaygınlığı
(%8-20) diğer ülkelerdeki oranlara benzer bulunmuştur. Yine Kessler’in aynı çalışmasında
1 yıllık süre içinde toplumun %10,3’ünde majör depresyon tespit edilmiştir. 1 yıllık
prevalans kadınlarda %8, erkeklerde %3 civarındadır. Witchen ve ark.’nın 1994’deki
çalışmasında yaşam boyu tekrarlayan kısa depresyon oranı %11 olarak verilmiştir (27).
7
Tablo 1. Depresyon Hastalarının Epidemiyolojik Özellikleri
DEPRESYON
Yaşam Boyu prevalans Toplumda: %17 (4- 16,9)
Kadınlarda: %10- 25
Erkeklerde: %5-12
Bir Yıllık prevalans Toplumda: %10,3
Kadınlarda: %8
Erkeklerde: %3
En sık görülme yaşı 40 – 50 yaş civarı
Cinsiyet Kadında iki kat fazla
Medeni Durum Ayrı yaşayan ve boşananlarda çok
Aile Yüklülüğü Riski %7 oranında artırır
Kadında %18 oranında artırır
Erkekte %11 oranında artırır
Sosyo - ekonomik düzeyle ilişkisi İşsiz ve yoksullarda çok
Irkla ilişkisi İlişkisiz / siyahlarda az
Kronik stresör etkenler Etkili
Stresli yaşam olayları Olumsuz yaşam olayları riski artırır
Yaşanan Yer Kırsal kesimde kentten daha az
Kişilik özellikleri İçe dönük, obsesif, bağımlı kişide çok
Çocukluk dönemi Erken kayıplar, olumsuz çevre
Yakın ilişki yokluğu Önemli risk etkeni
Ortalama başlangıç yaşı 20 – 40 arası

1.3. SEMPTOMLAR ve KLİNİK BULGULAR
Depresyonun genel belirtileri :
o Depresif duygudurum varlığı
o Hiçbir şeyden zevk alamama (anhedoni)
o Konuşmada, düşüncelerde, davranışta yavaşlama
o Enerji kaybı, yorgunluk, bitkinlik, letarji, anerji,
o Uyku bozukluğu (genellikle insomnia olur)
o İştahta değişme (genellikle kilo kaybı olur)
o Somatik yakınmalar
o Ajitasyon (huzursuzluk olarak yaşanan artmış motor etkinlik)
8