ayrışma hipotezi ve abd etkisi

206 Pages·2012·4.08 MB·Turkish

T.C.
KADİR HAS ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
İŞLETME ANABİLİM DALI
FİNANS VE BANKACILIK BİLİM DALI

AYRIŞMA HİPOTEZİ
VE
YÜKSELEN PİYASA EKONOMİLERİNDE
ABD ETKİSİ

Doktora Tezi

GÖKÇE KOSOVA

İstanbul, 2011

T.C.
KADİR HAS ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
İŞLETME ANABİLİM DALI
FİNANS VE BANKACILIK BİLİM DALI

AYRIŞMA HİPOTEZİ
VE
YÜKSELEN PİYASA EKONOMİLERİNDE
ABD ETKİSİ

Doktora Tezi

GÖKÇE KOSOVA

Danışman: PROF. DR. SUDİ APAK

İstanbul, 2011
ÖZET
ABD ekonomisinde, 2006 yılının ikinci yarısından sonra görülmeye başlayan
yavaşlama ve yükselen piyasa ekonomilerinde sürmekte olan büyüme gücü, ‘ayrışma’
olarak adlandırılan tartışmayı başlatmıştır. ABD subprime mortgage krizinin ilk
zamanlarında yükselen piyasalar, gelişmiş ekonomilere göre gerek ticari gerek finansal
anlamda daha iyi bir performans ortaya koymuşlardır. Ayrışma tartışmalarının arkasında
da bu olgu yatmaktadır. Ayrışma hipotezi, ülkeler arasındaki artan ticari ve finansal
bağların, ülkelere özgü şokların uluslararası iletimini kolaylaştırarak ülkeler arasında
daha büyük iş döngüsü senkronizasyonuna neden olduğunu savunan küreselleşmeye
karşıt görüş geliştirmektedir. Bu çalışmanın amacı, ABD ile yükselen piyasa
ekonomileri arasında ekonomik ve finansal anlamda ayrışmanın gerçekleşip
gerçekleşmediğini araştırmaktır. Ayrışmanın ekonomik açıdan analiz edilmesinde,
öncelikle ABD’nin iş döngüsü ile seçilen yükselen piyasa ekonomilerinin iş döngüleri
arasında ayrışmanın gerçekleşip gerçekleşmediği test edilmiştir. Ayrışma hipotezi, son
yıllarda yükselen piyasa ekonomilerinin iş döngülerinin gelişmiş ekonomilerin iş
döngülerinden daha bağımsız hale geldiği fikridir. Bu bağlamda, çalışma bir kademe
daha ileri götürülüp gelişmiş ekonomileri temsilen G7’nin iş döngüsü ile yükselen
piyasa ekonomilerinin iş döngüleri arasında ayrışmanın gerçekleşip gerçekleşmediği
test edilmiştir. Ayrışmanın finansal açıdan analiz edilmesinde ise ABD S&P 500
endeksi ile seçilen yükselen ve gelişmiş ekonomilerin hisse senedi endeksleri arasında
ayrışmanın gerçekleşip gerçekleşmediği test edilmiştir. Ekonomik ve finansal anlamda
ayrışmanın analiz edilmesi, uzun dönemli ilişkiler bağlamında Johansen Eşbütünleşme
Testi ile, kısa dönemli ilişkiler bağlamında VECM ile, değişkenler arasındaki
nedensellikler bağlamında VAR Granger Causality/Block Exogeneity Wald Testi ile ve
değişkenlerin varyanslarındaki değişimlerin kaynakları bağlamında VAR varyans
ayrıştırması tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Gerek ekonomik gerekse finansal ayrışma
konusunda uygulanan analizler, ABD ile yükselen piyasa ekonomileri arasında
ayrışmanın gerçekleşmediğine işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ayrışma, ABD Subprime Mortgage Krizi, Yükselen
Piyasa Ekonomileri, Küreselleşme, Çok Değişkenli Zaman Serileri Analizi.
i
ABSTRACT
After the second half of 2006 the slowdown seen in the USA economy and the
ongoing growth power in emerging market economies initiated the discussion named
‘decoupling’. During the beginning of the USA subprime mortgage crisis emerging
economies put in a better performance in terms of trade and financial compared to
developed economies. This is the fact which lies behind decoupling discussions. The
decoupling hypothesis is developing an opposing view to the globalization which
defends stronger trade and financial linkages across countries, facilitates the
international transmission of country-specific shocks, thus leading to greater business
cycle synchronization. The purpose of this study is to investigate whether economical
and financial decoupling between the USA and emerging market economies occurred or
not. In the economical analysis of the decoupling, primarily, was tested whether
decoupling between the business cycle of the USA and the business cycles of the
selected emerging market economies occurred or not. The decoupling hypothesis is the
idea that, business cycles of emerging market economies became more independent of
business cycles of developed economies in recent years. Within this context, the study
was taken a stage further and whether decoupling occurred between the business cycle
of developed economies represented in G7 and the business cycles of emerging market
economies was tested. In the financial analysis of decoupling whether decoupling
occurred between the USA S&P 500 index and the stock indexes of the selected
developed and emerging economies was tested. The analysis of economical and
financial decoupling was performed with Johansen Cointegration Test in the context of
long term relationships; with VECM in the context of short term relationships; with
VAR Granger Causality/Block Exogeneity Wald Test in the context of causality
between variables; and with VAR variance decomposition technique in the context of
the sources of changes in variances of variables. The analysis performed on both
economical and financial decoupling indicates that decoupling between the USA and
the emerging market economies haven’t occurred.
Keywords: Decoupling, The USA Subprime Mortgage Crisis, Emerging Market
Economies, Globalization, Multivariate Time Series Analysis.
ii
ÖNSÖZ
Son on yılda, gelişmiş sanayi ekonomilerinin büyüme hızlarında yavaşlama
görülürken yükselen ekonomiler dikkate değer bir büyüme performansı yakalamışlardır.
Bu durum, yükselen piyasa ekonomilerinin iş döngülerinin sanayi ekonomilerinin iş
döngülerinden ayrıştığı yönünde genel bir kanıyı harekete geçirmiştir. Ayrışma hipotezi,
yükselen piyasa ekonomileri ile ABD ekonomisi arasındaki ilişkinin geçmişte olduğu
kadar yakın olmadığı inancına dayanmaktadır. ABD’nin artık küresel büyümenin
yönlendiricisi olmadığını ileri süren bu kavram, son dönemde oldukça popüler hale
gelmiştir. ABD ekonomisinin resesyona girmesi, Lehman Brothers’ın çöküşü ve krizin
küresel bazda yayılması ile ayrışma tartışmaları yerini birleşmeye bırakmıştı. Birleşme
hipotezi, ABD ekonomisindeki resesyonun, diğer ekonomiler üzerinde de etkisinin
büyük olacağı anlamına gelmektedir. Ulaşım, iletişim, ticaret ve finanstaki hızlı
ilerlemelerle, dünya ekonomisi daha entegre hale gelmiştir. Ülkeler arasındaki güçlü
ticari ve finansal bağlar, bir ekonomiye özgü şokların diğer ekonomilere iletimini
kolaylaştırmaktadır. Bu çalışma ile, ABD ekonomisinde yaşanan subprime mortgage
krizinin yansımasının küresel olduğu, gittikçe küreselleşen dünyamızda hiçbir
ekonominin küresel şoklardan tamamıyla izole kalamadığı ve ABD ile yükselen piyasa
ekonomileri arasında ayrışmanın gerçekleşmediği anlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmamın
tüm aşamalarında değerli görüşleri ile katkıda bulunan tez danışmanım Prof. Dr. Sudi
Apak’a, analiz bölümünde ilgisini, bilgisini ve desteğini benden esirgemeyen değerli
hocam Yar. Doç. Dr. Funda Sezgin’e, çalışmamı daha iyi noktalara taşımamda bana
öneri ve görüşleriyle ışık tutan değerli jüri üyeleri; Prof. Dr. Niyazi Berk, Doç. Dr.
Hasan Eken, Doç. Dr. Sedat Aybar ve Yar. Doç. Dr. Ali Akkemik’e teşekkürlerimi bir
borç bilirim. Ayrıca, tüm eğitim hayatım boyunca benden maddi ve manevi desteğini
esirgemeyen babam Güray Kosova’ya ve doktora eğitimimin tamamında her konuda
sonsuz sabırla bana destek ve yardımcı olan eşim Serkan Çapraz’a çok teşekkür eder,
çalışmamın tüm ilgililere faydalı olmasını dilerim.

İstanbul 2011 Gökçe Kosova
iii
İÇİNDEKİLER

Sayfa No.

ÖZET ........................................................................................................................ i
ABSTRACT ............................................................................................................. ii
ÖNSÖZ ................................................................................................................... iii
TABLO LİSTESİ ................................................................................................... vi
ŞEKİL LİSTESİ ...................................................................................................... x
KISALTMALAR ................................................................................................... xii

1. GİRİŞ ................................................................................................................... 1

2. AYRIŞMA HİPOTEZİ

2.1 Ayrışma Hipotezine İlişkin Genel Çerçeve ................................................. 5
2.1.1 Ayrışma Kavramı ........................................................................... 5
2.1.1.1 Ekonomik ve Finansal Ayrışma .......................................... 7
2.1.2 Ayrışma Tartışmalarının Tarihçesi ................................................ 10
2.1.2.1 Ayrışma Savunucularının İddiaları.................................... 13
2.1.2.2 Ayrışma Karşıtlarının İddiaları ......................................... 18
2.2 Ayrışma ve Birleşme Tartışmaları ............................................................ 23
2.3 ABD Subprime Mortgage Krizi, Ayrışma ve Piyasalar ............................. 28
2.4 Ayrışma, Bulaşma, Birleşme: Aktarım Kanalları ...................................... 42
2.4.1 Aktarım Kanalları ......................................................................... 42
2.4.1.1 Küresel GSYİH, Ticaret ve Ayrışma ................................. 46
2.4.1.2 Emtia Fiyat Gelişmeleri ve Ayrışma ................................. 50
2.4.1.3 Hisse Senedi Piyasaları ve Ayrışma .................................. 51
2.4.1.4 Para Birimi Hareketleri ve Ayrışma .................................. 52
2.4.1.5 Sermaye Akışları ve Ayrışma ........................................... 53
2.4.1.6 Dış Ticaret Finansmanı ve Ayrışma .................................. 54

3. AYRIŞMA VE KÜRESELLEŞME

3.1 Küresel Ticari Bağlar ...................................................................... 60
3.2 Küresel Finansal Bağlar ................................................................... 67

4. AYRIŞMA VE YÜKSELEN ASYA EKONOMİLERİ

4.1 Kriz Öncesi Ticaret ve İç Talep Kompozisyonu ........................................ 78
4.1.1 Bölge İçi Ticaret Kompozisyonu .................................................. 79
4.1.2 Bölge İçi Ticaret ve İç Talep İlişkisi ............................................. 86
4.1.3 Çin’in İç Talep Potansiyeli ve Doğu Asya Ticaretindeki Yeri ....... 89
4.2 Kriz Sırası ve Sonrası Ticaret Performansları............................................ 92
4.2.1 Çin’in Ticaret Performansı ........................................................... 98
iv
5. AYRIŞMA HİPOTEZİNİN TEST EDİLMESİNE YÖNELİK
EKONOMETRİK ANALİZ

5.1 Ekonomik Ayrışma ................................................................................. 101
5.1.1 Ekonomik Entegrasyon ve İş Döngüsü Senkronizasyonu ............ 101
5.1.2 Literatür Tarama ......................................................................... 104
5.1.3 Ekonomik Ayrışma Hipotezi Üzerine Ekonometrik Kanıtlar ....... 108
5.1.3.1 Veri Seti ......................................................................... 108
5.1.3.2 Yöntem........................................................................... 109
5.1.3.3 Birim Kök Testleri .......................................................... 109
5.1.3.4 ABD Ekonomisi ile Yükselen Piyasa Ekonomileri
Arasındaki İlişkilerin Analizi ..................................................... 110
5.1.3.4.1 Eşbütünleşme Analizi ......................................... 110
5.1.3.4.2 Kısa Dönemli İlişkilerin Analizi - VECM ........... 113
5.1.3.4.3 Granger Nedensellik Analizi ............................... 114
5.1.3.4.4 Varyans Ayrıştırma Analizi ................................ 116
5.1.3.4.5 Genel Değerlendirme .......................................... 124
5.1.3.5 G7 Ekonomileri ile Yükselen Piyasa Ekonomileri
Arasındaki İlişkilerin Analizi ..................................................... 125
5.1.3.5.1 Eşbütünleşme Analizi ......................................... 125
5.1.3.5.2 Kısa Dönem İlişkilerin Analizi - VECM ............. 128
5.1.3.5.3 Granger Nedensellik Analizi ............................... 129
5.1.3.5.4 Varyans Ayrıştırma Analizi ................................ 131
5.1.3.5.5 Genel Değerlendirme .......................................... 138
5.2 Finansal Ayrışma .................................................................................... 139
5.2.1 Literatür Tarama ......................................................................... 140
5.2.2 Finansal Ayrışma Hipotezi Üzerine Ekonometrik Kanıtlar .......... 142
5.2.2.1 Veri Seti ......................................................................... 142
5.2.2.2 Yöntem........................................................................... 143
5.2.2.3 Birim Kök Testleri .......................................................... 143
5.2.2.4 Eşbütünleşme Analizi ..................................................... 144
5.2.2.5 Kısa Dönem İlişkilerin Analizi - VECM ......................... 146
5.2.2.6 Granger Nedensellik Analizi ........................................... 146
5.2.2.7 Varyans Ayrıştırma Analizi ............................................ 147
5.2.2.8 Genel Değerlendirme ...................................................... 151

6. SONUÇ ............................................................................................................ 153

EKLER ................................................................................................................ 161

KAYNAKÇA ....................................................................................................... 173

v
TABLO LİSTESİ

Sayfa No.

Tablo 1 : Yükselen Asya Ülke Spreadleri ............................................................36

Tablo 2 : Seçilen Piyasalar İçin Mayıs-Ekim 2008 Hisse Senedi Piyasası
Kayıpları (%) ........................................................................................40

Tablo 3 : Bölgelere Göre GSYİH ve Mal Ticareti, 2007-2010
(Yıllık % Değişim) ...............................................................................47

Tablo 4 : Küresel İhracat Büyümesine Katkılar (%) .............................................61

Tablo 5 : Ticaret Kompozisyonundaki Değişiklikler ............................................62

Tablo 6 : Bölgelere Göre Dış Portföy Varlıkları ve Yükümlülükleri
(GSYİH’nin Yüzdesi Olarak) ...............................................................74

Tablo 7 : Bölgelere Göre Dış Portföy Varlıkları ve Yükümlülükleri
(Toplam Varlıkların ve Yükümlülüklerin Yüzdesi Olarak) ...................75

Tablo 8 : Petrol Dışı Ticaretin Bölge İçi Payları (1986/7, 1994/5 ve 2006/7)
(%) .......................................................................................................81

Tablo 9 : Yükselen Asya Ekonomilerinin Mal İhracatları, 2009-2010
(Milyar Dolar ve %) .............................................................................95

Tablo 10 : Yükselen Asya Ekonomilerinin Hizmet İhracatları, 2009-2010
(Milyar Dolar ve %) .............................................................................95

Tablo 11 : Yükselen Asya Ekonomilerinin Mal İthalatları, 2009-2010
(Milyar Dolar ve %) .............................................................................96

Tablo 12 : Yükselen Asya Ekonomilerinin Hizmet İthalatları, 2009-2010
(Milyar Dolar ve %) .............................................................................97

Tablo 13 : ABD ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Arasındaki Eşbütünleşme
Analizi İçin Uygun Gecikme Uzunluklarının Belirlenmesi .................. 111

Tablo 14 : ABD ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Değişkenleri İçin
Johansen Eşbütünleşme Testi Sonuçları ............................................... 112

Tablo 15: ABD ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Değişkenleri İçin
Eşbütünleşme Denklemi Sonucu .......................................................... 113

vi
Tablo 16 : ABD ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Değişkenleri İçin
VECM Sonucu .................................................................................... 113

Tablo 17 : ABD ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Değişkenleri İçin
VAR Granger Causality/Block Exogeneity Wald Testi Sonucu............ 115

Tablo 18 : ABD ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Arasında Nedensellik İlişkisi ... 116

Tablo 19 : ABD’nin Yükselen Piyasa Ekomileriyle İlişkisinde ABD Değişkeninin
Varyansındaki Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları .................... 117

Tablo 20 : ABD ile İlişkilerin Analizinde ARJ Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 118

Tablo 21 : ABD ile İlişkilerin Analizinde BRE Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 118

Tablo 22 : ABD ile İlişkilerin Analizinde ÇİN Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 119

Tablo 23 : ABD ile İlişkilerin Analizinde END Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 120

Tablo 24 : ABD ile İlişkilerin Analizinde GAF Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 120

Tablo 25 : ABD ile İlişkilerin Analizinde HİN Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 121

Tablo 26 : ABD ile İlişkilerin Analizinde MEK Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 122

Tablo 27 : ABD ile İlişkilerin Analizinde RUS Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 122

Tablo 28 : ABD ile İlişkilerin Analizinde TÜR Değişkeninin Varyansındaki
Değişimin Değişkenlere Göre Kaynakları ............................................ 123

Tablo 29 : G7 ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Arasındaki Eşbütünleşme
Analizi İçin Uygun Gecikme Uzunluklarının Belirlenmesi .................. 126

Tablo 30 : G7 ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Değişkenleri İçin
Johansen Eşbütünleşme Testi Sonuçları ............................................... 127

Tablo 31 : G7 ve Yükselen Piyasa Ekonomileri Değişkenleri İçin
Eşbütünleşme Denklemi Sonucu .......................................................... 128

vii