Table Of ContentAYMARA
COMPENDIO DE ESTRUCTURA
FONOLÓGICA Y GRAMATICAL
Martha J. Hardman, Juana Vásquez, Juan de Dios Yapita
y otros
AYMARA
COMPENDIO DE ESTRUCTURA
FONOLÓGICA GRAMATICAL
por
Martha. J. Hardman, Juana Vásquez y Juan de Dios Yapita
con
Lucy Therina Briggs, Nora Clearman England y Laura Martin
La Paz - Bolivia
2001
Versión corregida y aumentada de
OUTLINE OF AYMARA
PHONOLOGICAL AND GRAMMATICAL STRUCTURE
© 1974
Proyecto de Materiales de la Lengua Aymara
Centro de Estudios Latino Americanos
University of Florida
Gainesville, Florida, EE.UU.
Copyright © Instituto de Lengua y Cultura Aymara
Todos los derechos reservados
Segunda edición 2001 (Primera edición 1988)
Depósito Legal: 4-1-96-88
Edición: ILCA (Instituto de Lengua y Cultura Aymara).
Ventas: ILCA (Instituto de Lengua y Cultura Aymara),
Casilla 2681, La Paz, Bolivia, Sudamérica.
Fax: (591 2) 396815
E-mail: [email protected]
URL: http://www.ilcanet.com
CIASE (Centre for Indigenous American Studies and Exchange)
University of St. Andrews, St. Andrews, Fife KY16 9AL, Escocia.
Fax: (44) 1334 46 2985
E-mail: [email protected]
Traducción: Edgard Chávez Cuentas
Equipo de revisión: Lucy Therina Briggs y Juan de Dios Yapita
Edición al ciudado de: Lucy Therina Briggs
Corrección de pruebas: María Angela Suárez
Diagramación: Nilton Callejas M. y Javier Laura Y.
HARDMAN, Martha J., Juana VÁSQUEZ, Juan de Dios YAPITA y otros,
Aymara: Compendio de estructura fonológica y gramatical. -- Martha. J. Hardman,
Juana Vásquez y Juan de Dios Yapita; colab. Lucy Therina Briggs; Nora Clearman
England; Laura Martin. -- La Paz: ILCA, 2001. -- (Serie: Biblioteca lengua y
cultura andina No. 4).
265p.; ilustr; 22 cuadros, fotos y grafs.
LINGÜÍSTICA/LINGÜÍSTICA APLICADA/LINGÜÍSTICA AYMARA/
ETHNOLINGÜÍSTICA ANDINA/
1. Lucy Therina Briggs
El idioma aymara: variantes regionales y sociales
2. Juan de Dios Yapita
Aymara: Método Fácil 1
3. Denise Y. Arnold y Juan de Dios Yapita (comps.)
Madre Melliza y sus crías: Ispall Mama wawampi:
Antología de la papa
4. Martha. J. Hardman, Juana Vásquez, Juan de Dios Yapita y otros
Aymara: Compendio de estructura fonológica y gramatical
Biblioteca lengua y cultura andina
Dirigida por Juan de Dios Yapita y Denise Y. Arnold
Dedicado a las generaciones
jóvenes del mundo andino
PRÓLOGO
i
PRÓLOGO
Aymar arx janir ispañulanak purinkatayn uka pachanakax mayj parlapxirïtapa.
Achachilanakasan achachilanakapan achachilanakapax aymar arun taqi kuns
amuyt'apxirïtapa; kuna yapuchañxatsa, uywa uywañxatsa; markanak
irptañatakisa, jaqis jaqirjam uñjatäñpatakisa; qalat markanak sayt'ayañatakisa
aymarat amuyt'apxirïtapa. Amawt'anakasa, amuyirinakasa, yatirinakas
aymaratkamak lup'ipxirïtapa; aymarat aruskipasipxirïtapa.
Nayrapachanakax uraqisan mayj yaqha arunakax aymar arunx
utjapiniritaynawa; ispañulanak purinkatayn ukjat aksaruw juk'amp yaqha
arunakax aymaranx utjxatayna, ukhamarak aymar arunakas kastillanunx
utjxatayna.
Tatakuranakax Latín arut Yusapan arunakapx aymaranakarux
yatichapxirïtayna; ukhamarus jawq'karriw chuyman awkinakarus
taykanakarusa, chachak chacharus warmik warmirusa; ukhamarak jisk'a
wawanakarus Yusapxat yatichapxirïtayna. Qhiparux tatakuranakax jan kuns
yatiqayxasaxa, kastillan arut yatichapxirïtayna; ukampits ukhamx inakiw
yanapxatayna. Ukat 1583n maranx tatakuranakax japunakam
parlakipt'asisaxa, aymar arut Yusapxat yatichañx juchikis juchikis
amtawayapxatayna.
Ukatx tata Lvdovico Bertoniow qalltawayatay aymar ar yatiqañxat liwrunak
qillqt'añxa; liwrunak qillqt'atapax mä pusits jilawa; nayrir liwrux Arte breve
de la lengva aymara satawa, ukax 1603n maran uñstayatayna. Uka liwrux
Arte y Grammatica muy copiosa da la lengua aymara sat liwr sum amuyt'as
qalltañatak qillqt'atätaynawa. Uka liwrunakax ukapachanakax aymaranakar
Yusapamp axaptayañatakitaynawa; jichhax uka aymar arxat qillqt'at liwrunakax
walpach amuyt'irpatakix askïxiw aka pachanxa; jichhax uka liwrunakax
jiwasxat jiwaspach yatxatasiñasatakix mä jach'a walkir yänakaxiwa.
AYMARA: COMPENDIO
ii
Markaspachpan aymar arusamp jikjasipkän ukapachanakaxa, Alemania
markankirinakax Bertonion aymar liwrunakap uñxatas musparasaxa, ukats
wali wakiskirïpanxa, wastat 1879n puwlikapxatayna.
Ukatx 1890nx Ernst W. Middendorf, Alemaniankiriw aymar ar yatiqañxat
qillqt'awärakitayna. Ukat qhipatak markasanx liyiñ qillqañ yatirinakax
aymarxat qillqañx amuyasipxarakitayna; uka maranakax janiw jiwasatakix
iskuylax utjirikataynati.
Ukat qhipatx waljaniw aymar gramaticxat kunjs qillqarapxarakitayna; yamas
yaqhipax kastillanjama, kastillan ar tuqita, kastillan alphawitumpiw aymar
arx qillqapxatayna. Ukhamatwa, aymar arux kastillan arur uñtayatäxatayna.
Aymaranakatak iskuylutjxi, ukhat aksarux pachp aymaranakaw aymar ar wal
yatxatasax amuyt'asxapxaraktna, ukhamarakiw qillqt'asxapxaraktna. Yaqhipax
aymaräkaspachaw aymar ar kastillanjam parlxapxaraki, ukhamarak
kastillanjam qillqxapxaraki.
Yaqhip aymaranakax aymar arsuñs p'inqasxapxarakiwa, qillqañs liyiñs
janirakiw munxapxiti, ukats kastillans janirakiw wals parlapkarakiti; mä
tuqinsti, yaqhip yaqha jaya markankirinakax wal aymar ar yatiqañx
munapxaraki, aymar markar yanapt'añs munasipkaraki.
Jiwas pachpat mä qawqhanix aymar markan aymar arun awqapätna; ukats
yaqhip yaq ha markankirinakax aymar ar sartayañ munirinakas utjarakiwa.
Jichhax pachp aymaranakampi, aymar arur munirinakampiw mä liwr
qillpt'apxatayna. Aka liwrux Compendio de estructura fonológica y
gramatical del idioma aymara satawa, aka liwr mama Martha Hardman,
mama Juana Vasquez, tata Juan de Dios Yapitampiw qillqt'apxatayna.
Ukhamarak mama Laura Martin, mama Lucy Therina Briggs, mama Nora
Clearman Englandampiw qillqañx yanapt'apxarakitayna.
Ukats niya pä tunkaniw aymaranakax aka liwr qillqañx yanapt'awayapxatayna.
Ukhamarak tata Edgar Chávez Cuentasaw inklis arut kastillanur
qillqt'xatayna.
Aka liwr qillqt'apkän ukhaxa, tata William E. Carteraw Centro de Estudios
Latino Americanos, ukanx Directoratayna.
Aka Compendio sat sutin liwruxa, kunjamas aymar aruxa; kunjamas
aymaranakax arupx arsupxi; kunjams aymaranakax kunanakarusa,
uywanakarusa, laq'unakarusa, jaqirus sapxi; kunjas aymaranakan sartäwipax
uksa tuqit wali amuyt'as qillqt'atawa Ukampits mä aymaran alphawit
qillqt'atapan qillqt'atawa. Janiw akham wali amuyt'asa, chiqpach aymar ar
sarapar qillqt'at liwrux jichhakamax utjkänti.
PRÓLOGO
iii
Jichhax inas nayax jan phuqhat aka liwrutx arsuwaykstti, ukat sarakiristwa
sapa munat liyt'irinakaru; taqi chuym aka liwr uñxatt'ata, amuyt'äta, ukjaw
jumax aka liwrutx nayats juk'amp wal qillqt'xäta, kunanakati askïki,
kunanakampich qillqxatt'anäspa, jan ukax kawkhach askicht'añaspa,
ukanakxats amuyt'xapxarakïta.
Ukxarux qillqt'irinakar sarakiristwa: Walikpun aka liwr aymar ar thakhiparjam
sartayañatak qillqt'apxtaxa, aka liwrux aymar mark irptañatakix wali askiwa.
Chukiyawu marka, 1985.
Félix Layme Payrumani
Prof. de Aymara UCB
AYMARA: COMPENDIO
iv
Description:Издательство: La Paz - BoliviaГод: 2001Количество страниц: 393Dentro de este contexto, el Compendio de estructuras fonológica y gramatical del idioma aymara, resalta nítidamente como un trabajo con base científica, y tal vez, lo más importante como un estudio inde