Table Of ContentARISTIPPI ET CYRENAICORUM
FRAGMENTA
EDIDIT
ERICH MANNEBACH
LEIDEN/KÖLN
E. J. BRILL
1961
CONSPECTUS
Praefatio................................................................................................... ,x
Pars prima: De Aristippi vita et moribus............................. ι
I De Aristippo philosopho..................................................... i
II De Aristippi calliditate atque elegantia........................ 7
III De Aristippo homine inter homines................................ 21
IV De Aristippo Socratico.......................................................... 24
V Quomodo posteri de Aristippo iudicaverint............... 27
VI Testimonia ad Aristippi aetatem pertinentia............... 28
Pars altera: De Aristippi scriptis.............................................. 29
Pars tertia: De Cyrenaicorum secta......................................... 31
I De Aristippo Socratico Cyrenaicae sectae conditore. . 31
II De Cyrenaicorum nomine...................................................... 32
III De Aristippi discipulis et successoribus........................ 33
IV Epicurum a Cyrenaicorum philosophia profectum esse . 35
Pars quarta: Aristippi et Cyrenaicorum placita..................... 36
I De partitione philosophiae................................................ 36
II Principia ethices exponuntur............................................ 39
III De recte vivendo................................................................. 54
Supplementum .......................................................................... 57
I De Hegesia mortem suadente........................................... 57
II De Theodoro A theo............................................................ 58
Adnotationes...................................................................................... ^
CONSPECTUS
A ppendices..................................................................................................... 101
I De Diogene Laertio.............................................................. 101
II De Gnomologio Vaticano...........................................................105
III De ratione in placitis digerendis inita...................................106
IV De cognoscendi doctrinae origine........................................114
V De Aristippi imaginibus...........................................................117
VI De libro ‘I Cirenaici' a G. Giannantoni conscripto. . . ug
Indices................................................................................................... I23
I Index nominum........................................... TOO
..................ίι66
II Index verborum...............................................
...................................*25
III Index auctorum........................
............................................................
IV Conspectus numerorum. . .
.............................................................ia?
PRAEFATIO
Aristippi apophthegmata et nonnulla Cyrenaicorum placita ex
Diogene Laertio praecipue sumpta F. G. A. Mullach praecedente
Orellio (Opuscula Graecorum veterum sententiosa et moralia II,
Lipsiae 1821) in Fragmentorum Philosophorum Graecorum corpore
(II 397 ss.) publici iuris fecerat anno 1867. Sed cum opus eius vitiis
apertis — sive magnum numerum omissorum locorum, sive textum
neglegentissime constitutum spectas — nimis scateret, ut ceterorum
philosophorum ita Aristippi et Cyrenaicorum fragmenta denuo
colligenda atque edenda esse iam pridem constabat.
Quod opus Heinzio auctore aggressus est Arno Manersberger in
dissertatione inaugurali Lipsiensi „Cyrenaica, Xeue Untersuchungen
über die Stellung Aristipps in der Sokratik, mit einer Sammlung
der Fragmente der kyrenäischen Schule” (1922). Xeque tamen
viro illi docto contigit, ut coepta ad finem perduceret, nam opuscu
lum adversus promissa ab auctore facta (Herrn. 61, 1926, 328)
prelum numquam subiit, ita ut quaestiones Cyrenaicae solido funda
mento carere non desierint.
Quae cum ita sint, hanc collectionem renovata cura a me con
fectam viris doctis non ingratam futuram esse spero. Atque eo
libentius munus suscepi, quod metuendum non erat, ne nihil aliud
nisi alienis insisterem vestigiis. Mauersberger enim, quamvis
ultra Mullachium ab omni parte processerit, tamen fragmenta in
appendicis modum opusculo suo addens singula parum accurate
tractavit ideoque haud pauca imperfecta reliquit. *)
Ceterum, num quid in quaestione proposita profecerim, alii
videant, mihi autem rationem, quam in fragmentis colligendis
adhibui, paucis adumbrare liceat. Et primum quidem eos locos
solos in librum recepi, qui ad Aristippum vel Cyrenaicos nominatim
referuntur, ceteros autem, qui sine auctoris nomine traduntur, ita
ut nisi ex coniectura Cyrenaicis adsignari non possint, exceptis iis,
de quibus nulla admittitur dubitatio, praetermittendos esse putavi.
Deinde, cum Cyrenaicorum reliquiae admodum exiguae ad nos
i) Cum huius libelli manuscriptum iam confectum et bibliopolae traditum
esset, Gabrieli Giannantoni liber ‘I Cirenaici* foras datus est (Florentiae 1958).
de quo infra (ρ. 119) nonnulla adnotavi. Giannantonii numeros cum meis
rpllatos invenies in fine huins libri.
PRAEFATIO
pervenerint, inprimis id agendum erat, ut nullus locus, quamvis
videretur esse parvi momenti, neglegeretur. Qua in rc operam
eorum virorum doctorum, qui huc usque studia sua ad Aristippum
Cyrenaicosque converterunt, magno mihi usui fuisse et multum
me — ut praestantissimos tantum enumerem — Zellero, Stern-
bachio, Mauersbergero debere libero animo profiteor.
De fragmentorum forma adnotandum est Aristippi ipsius plerum
que apophthcgmata, Cyrenaicorum autem placita servata esse,
qualia ex veterum doxographorum thesauris excerpebantur. Sed
genuina illorum philosophorum verba haud ita multis locis tenemus,
iisque semper ambiguis, cum ad certum librum referri non queant
(cf. infra p. 78). Itaque eam disponendi rationem, quae in huiusmodi
operibus adhiberi solet, qua testimonia a fragmentis, quae propria
vocis notione dicuntur, secernuntur, hic quidem adoptare non
potui. Libellum igitur ita institui, ut in prioribus duabus partibus
omnes locos, qui ad Aristippi ipsius vitam, mores, scripta pertinent,
in tertia parte testimonia ad Cyrenaicorum sectam spectantia,
ultimo denique loco Aristippi et Cyrenaicorum placita afferrem.
Hegesiae et Theodori reliquias, quatenus fieri potuit, placitorum
capiti inserui; cetera in supplemento collocavi. In placitis digerendis
hoc mihi proposui, ut doxographorum veterum memoriam perturba
tam critica ratione adhibita enodarem. Hoc autem modo partem,
quam singuli philosophi in Cyrenaicorum disciplina exstruenda
habuerint, accuratius a me definitam esse sperox). Fragmenta
numeris continuatis designavi, similia sub eodem numero prae
missis litterarum notis complexus sum.
In textu fragmentorum constituendo optimarum et recentissi-
marum editionum auctoritate nixus sum. Singula in indice auctorum
ad calcem huius libri addito accurate indicavi. In apparatu q.d.
critico graviores tantum codicum varietates adnotavi. Maximo
autem impedimento erat, quod illius auctoris, ex quo Aristippi
Cyrenaicorumque reliquias colligenti tamquam ex uberrimo fonte
plurima haurienda sunt, Diogenis Laertii, editio ad criticam ratio-
J) Hac disquisitione, de cuius via ac ratione infra p. 106 plura agentur,
me demonstravisse spero Cyrenaicorum disciplinam maximam partem ad
Metrodidacti et ceterorum Cyrenaicorum aetate recentiorum auctoritatem
referendam esse. Hac in re cum Eduardo Schwartz (Ethik d. Gr. 181) con
sentio. At contra Aristippo Socratico vix recte plurima attribuunt — ut
recentiores tantum enumerem — O. Gigon (e.g. Sokr. 300) et R. Philippson
in manuscripto Telicto, quod, ut inspicerem, benigne mihi concessit Wolf-
gangus Schmid.
ΡΚΛΚΡΛΤΙΟ XI
nem recensita ctiamnunc desideratur. Cui difficultati ut mederer,
Diogenis Laertii locos ad Aristippum et Cyrenaicos pertinentes
(D.L. II 65-103) ex optimorum codicum (B Burbonid III B 29,
P = Parisini Gr. 1759, F — Laurentiam plut. 69, 13) imaginibus
q.d. photographicis bibliothecarum Neapolitanae, Parisinae, Flo
rentinae benignitate mihi praebitis contuli. Aliis eiusdem auctoris
locis recentiores singulorum librorum editiones adhibui. Etiam
Carolo Mras gratias debeo quam maximas, qui Eusebii lectiones
liberaliter mecum communicaverit, antequam Praeparationis
Evangelicae nova, quam confecit vir ille doctus, editio emissa est.
Iam hoc loco nonnulla de gnomologiis praemonenda sunt. Re
enim vera lubricam illum ingredi viam, qui florilegia tractanda
sibi proposuerit, certe nemo negabit. Et difficultates primum quidem
oriuntur ex eo, quod florilegiorum haud exigua pars aut prelum
numquam subiit, aut in editionibus vetustissimis tantum typis
expressa exstat. Cum autem aditus neque ad libros manuscriptos
neque ad editiones illas vetustas facile pateret, florilegiorum locos
haud paucos ex Sternbachii aliorumque operibus transferre coactus
eram. Deinde, ut textum in sententiarum syllogis plerumque male
traditum et constitutum praetermittam, etiam necessitudines inter
singula gnomologia intercedentes parum accurate detectae sunt,
ita ut eaedem sententiae inter complures auctores persaepe quasi
spuriae vagentur. Quae cum ita sint, satis habui apophthegmata in
variis florilegiis sub Aristippi nomine tradita, quae quidem mihi
innotuerint, colligere. Sententias autem perspicienti apparebit
florilegia rarissime aliquid novi praebere, immo plerumque Aristippi
dicta exhiberi iam aliunde nota.
Hic liber ortus est ex dissertatione inaugurali, ab amplissimo
philosophorum ordine Bonnensi a. MCMXLVIII probata, cui
titulus est Aristippi e t Cyrenaicorum Fragmenta. Sed tempore
huiusmodi rebus tum minus favente Joannes H e r t e r, ut auctor
mihi fuit Cyrenaicorum reliquias colligendi, ita cunctantem me
et rem in longum trahentem, qua est benignitate et patientia, assi
due cohortatus est, ut opus inceptum amplificarem et perpolirem,
dum tandem aliquando typothetis committi posset. Qua in re con
silio et opera semper me adiuvit ita, ut gratias humanissimo illi
viro habeam et semper habiturus sim quam maximas.
Restat, ut bibliopolae honestissimo gratias agam, cuius liberali-
tate factum est, ut hic libellus — fatorum suorum haud expers —
tandem typis expressus exstet. jr jj
(Bonnae).
Mannbbach, Aristippus *
PARS PRIMA
DE ARISTIPPI VITA ET MORIBUS
I. De Aristippo philosopho
Aristippum cupiditate Socratis audiendi incensum Athenas pervenisse
1 — D. L. II 65. ’Αρίστιππος τό μέν γένος ήν Κυρηναϊος, άφιγ-
μένος δ’ Άθήναζε, καθά φησιν Αισχίνης, κατά κλέος Σωκράτους..........
Cf. Eud. ρ. 122, 6.
2 — PlüT. de curios. 2, ρ. 5*6 c. καί Αρίστιππος Όλυμπίασιν
Ίσχομάχω συμβαλών ήρώτα τί Σωκράτης διαλεγόμενος ο5τω τούς
νέους διατίθησι* καί μίκρ’ άττα των λόγων αύτοϋ σπέρματα καί δείγματα
λαβών ούτως έμπαθώς έσχεν, ώστε τώ σώματι συμπεσεΐν καί γενέσθαι
παντάπασιν ωχρός καί ισχνός· άχρις οδ πλεύσας Άθήναζε διψών καί
διακεκαυμένος ήρύσατο της πηγής καί τον άνδρα καί τούς λόγους αύτοϋ
καί τήν φιλοσοφίαν ίστόρησεν, ής ήν τέλος έπιγνώναι τά έαυτου κακά
καί άπαλλαγήναι.
νέους: ’Αθηναίους ν.1.
Aristippum mercede docuisse
3Α D. L. II 65 = Eudoc. p. 122, 8. οδτος σοφιστεύσας, ώς
φησι Φαινίας ό περιπατητικός ό Έρέσιος (FHG II ρ. 299 Μ.), πρώτος
των Σωκρατικών μισθούς είσεπράζατο καί άπέστελλε χρήματα τώ
διδασκάλω. καί ποτέ πέμψας αύτώ μνας είκοσι παλινδρόμους Ιλαβεν,
είπόντος Σωκράτους το δαιμόνιον αύτώ μη έπιτρέπειν· έδυσχέραινε
γάρ έπί τούτω.
Φαινίας: Φανίας codd. άπέστελλε ΒΡ: άπέστειλε F Cob. έλαβεν BPF
Eud: άπέλαβεν Cob.
3Β — Hesych. ap. Suid. I 354, 23 s. πρώτος δε τών Σωκρατι
κών μισθούς έπράξατο.
4Α — Plut. de lib. educ. 7, p. 4f = Arsen, ρ. ιΐ2. ή καί Αρίστ
ιππος ούκ άκόμψως άλλά καί πάνυ άστείως έπέσκωψε τώ λόγφ πατέρα
νοϋ καί φρενών κενόν, έρωτήσαντος γάρ τίνος αυτόν πόσον αίτοίη μισθόν
ύπέρ της του τέκνου παιδεύσεως ,,χιλίας, έφησε, δραχμάς”. του δ’
a DE ARISTIPPI VITA ET MORIBUS
.,'Ηράχλεις, είπόντος, ύς ύπέρπολυ τό αίτημα· δύναμαι γάρ άνδράποδον
χιλίων πρίασθαι”, ,,τοιγαροϋν, είπε, δύο έξεις ανδράποδα, καί τόν υιόν
I « « * »·
και ον αν πριη.
ti αίτημα seel. Pa ton.
4Β — D. L. II 72 συνιστάντος τίνος αύτω υιόν ήτησε πεντακοσίας
δραχμής τού δ’είπόντος „τοσούτου δύναμαι άνδράποδον ώνήσασθαι",
,,πρίω, έφη, καί έξεις δύο."
5 — Alexis ap. Athen. XII ρ. 544 e (Alex. fr. 36, Fr. Att.
Com. II 392 Edmonds), χοιμωδων δε αύτόν "Άλεξις έν Ραλατεία
ποιεί τινα θεράποντα διηγούμενον περί τίνος των μαθητών τάδε·
ò δεσπότης ούμός περί λόγους γάρ ποτέ
διέτριψε μειρακίσκος ών καί φιλοσοφεΐν
έπέθετο. Κυρηναϊος ήν ένταϋθά τις,
ώς φασ\ ’Αρίστιππος, σοφιστής ευφυής,
μάλλον δέ πρωτεύων απάντων <τών> τότε
άχολαστία τε των γεγονότων διαφόρων.
τούτω τάλαντον δούς μαθητής γίνεται
ό δεσπότης καί τήν τέχνην μεν ού πάνυ
έξέμαθε, την δ*άρτυσίαν συνήρπασεν.
τών add. Casaub άρτυσίχν coni. Meineke : αρτηρίαν codd. corruptum.
Kaibel proposuit τήν βακτηρίαν coll. Antiphanis fr. 33, 4 (li 23 Kock), quod
non probo. Etiamsi in veteribus libris non invenitur, tamen vocem άρτυσία
in Graecorum sermone exstitisse et όψαρτυσία et άρτυσις docent. Aristippum
autem culinarum praesertim artibus praestitisse comicis nimirum antece
dentibus Lucianus refert (vit. auct. 12 πεμμάτων έπιστήμων xxl όψοποιός έμ-
πειρότχτος. paras. 33 = fr- 37Α). Meineke contulit Cram eri Anecd. Oxon. Ili
168 . . καί όπόσα ούδ’ ό τρυφηλότατος των φιλοσόφων 'Αρίστιππος χατηρτύσατο . .
et Alexidis versum Latine vertit: artem cibos condiendi enixo studio didicit.
6 — D. L. II 80. έξ όμιλίας αύτφ χρηματισαμόνιρ φησί Σωκράτης
,,πόθεν σοι τοσαϋτα καί δς ,,δθεν σοι τά όλίγα.”
7 — id. II 74 — Ps.-Hesych. Mil. ρ. 3*3 se. προς τον αίτιώ-
μενον δη Σωχράτους μαθητής ών άργύριον λαμβάνει „καί μάλα” είπε*
καί γάρ Σωκράτη, πεμπόντων ηνών αΰτ<μ καί σίτον καί οίνον, όλίγα
λαμβάνοντα τά λοιπά άποπέμπειν · „είχε γάρ ταμίας τούς πρώτους
Αθηναίων, εγώ δΈύτυχίδην άργυρωνητον.”
Σωκράτη πεμπόντων πινών αύτφ..........λαμβάνοντα . . . άποπέμπειν ΒΡ:
Σωκράτης πεμπόντων οώτφ πίνων.... λαμβάνων. . . άπέπεμπεν F Cob.
8Α — id. II 72 = Ps.-Hesych. Mil. ρ. 3,i ss. άργύριον είπε
παρά των γνωρίμων λαμβάνειν ούχ tv’ αύτός χρ«ρτο, άλλ’ tv’ έχεϊνοι
είδεϊεν είς πίνα δει χρήσθαι τοΐς άργυρίοις.
