Arap sabunu

33 Pages·2017·0.72 MB·Turkish

PROF. DR. AYLA SOYER
İçerik;
Temizlik kimyasalları,
➢ Temizlik kimyasalları
dezenfektanlar ➢ Sabun
➢Deterjanlar
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
1
kimyasalları
Temizlik maddeleri
Temizlik maddeleri temizleme işlemini aşağıda belirtilen
genel özellikler çerçevesinde gerçekleştirirler:
• Emülsifiye etme: Yağı su içinde çözünür hale getirerek
kolayca uzaklaşmasını sağlamak,
• Peptize etme: Kimyasal olarak proteinleri küçük
parçalara bölerek kolayca uzaklaşmalarını sağlamak,
• Saponifikasyon: Kimyasal olarak yağların sodyum
hidroksitle (NaOH) etkileşerek sabuna dönüştürülmesi,
• Islatma: Suyun yüzey geriliminin düşürülmesi,
• Su yumuşatma: Sudaki iyonlarla kompleks yaparak
temizleyicinin etkisinin arttırılması
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
2
kimyasalları
2
Temizlik kimyasalları
• Kir, normal soğuk suyla çıkartılamaz. Su kirin yağ tabakası
üzerinde ufak damlacıklar halinde toplanarak kirle temas
etmez.
• Kir ile suyun süspansiyon veya emülsiyon şeklinde birleşmesi
için suya temizlik maddeleri katılır.
Sabun ve deterjanlar
• Etkin bir temizlik sağlamak üzere neye gerek duyulduğunu
anlamak için sabun ve deterjan kimyası ile ilgili temel bilgileri
bilmek gereklidir.
• Temizleme ve sanite etme çözeltilerinin %95-99 kısmını su
oluşturmaktadır.
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
3
kimyasalları
Suyun işlevi;
• Deterjan veya sanitizeri
yüzeye taşıma
• Kirin ve kontaminasyonun
yüzeyden taşınması
Su “yüzey gerilimi” olarak
adlandırılan bir özelliğe
sahiptir.
Su dolu bir kapta, her su
Hava
molekülü diğer bir su
molekülü ile çevrelenmiş ve
birbirine bağlanmıştır. Fakat
yüzeyde, sadece su tarafında
olanlar aynı özelliği gösterirken,
hava tarafında su molekülleri Su
ile çevrelenmezler. Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
4
kimyasalları
• Yüzeydeki su molekülleri iç kısma doğru itme
gösterdiklerinden bir gerilim ortaya çıkmaktadır.
• Bu gerilim suyun boncuk gibi yüzeye çıkmasına ve
bundan dolayı da yüzeyin yavaş ıslanmasına ve
temizleme işleminin engellenmesine yol açar.
• Bir su damlasının içindeki moleküller tüm yönlere
yönelirken, yüzeydeki damlacık, kenarlara ve aşağıya
doğru yönelir.
• Temizleme işleminde, suyun yüzey gerilimi azaltılmakta
ve bu şekilde suyun yüzeye yayılması ve yüzeyi
ıslatması sağlanmaktadır.
• Bu amaçla kimyasallar kullanılmaktadır ve bu etkiyi
sağlayan kimyasallara “yüzey aktif maddeler” veya
“surfaktanlar” adı verilmektedir.
• Başka bir ifade ile bu maddeler suyu “ıslatıcı” haline
getirmektedirler.
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
5
kimyasalları
SABUN
• Yağ ve baz arasında saponifikasyon (sabunlaşma) adı verilen
reaksiyon sonucu gliserol ve sabun oluşmaktadır.
Yağ + Baz Gliserol + Tuz (Sabun)
• Sabunlar genellikle uzun zincirli yağ asitlerinin sodyum veya
potasyum tuzudurlar.
• Sabunlar giysilerden, metallerden, deriden ve saçtan yağsı
kirleri temizlemeye yardım eden deterjanlardır.
• Sabun terimi, uzun zincirli karboksilik asidin sodyum tuzu
olarak sınırlandırılmaktadır.
• Karboksilik asit, karboksil grubunun (-CO H) varlığıyla
2
belirlenmektedir. Karboksil grubunun anyonu ile sodyum
katyonunu birleşmesiyle oluşan denge, uzun zincirli ve sonu
–CH ile biten metil –CH - gruplarına kovalent bağlanarak
3 2
sabun molekülü oluşmaktadır. Bir sabun molekülünün genel
molekül yapısı şu şekilde yazılabilir:
CH – (CH ) – CO – Na+
3 2 n 2
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
6
kimyasalları
• CH -(CH ) , hidrokarbon molekülünün uzun
3 2 n
zincir yapısına benzer. Sabun molekülünün
bu kısmı, hidrokarbon yapısındaki
materyallerde kolayca çözünür, fakat suda
çözünmez.
• Molekülün diğer ucu iyoniktir. Bu iyonik uç,
sodyum klorür ve diğer iyonik bileşikler gibi
suda çözünür fakat, hidrokarbonlu
çözücülerde çözünmez. Kısaca iki zıt eğilim
gösterir. Hidrofilik yapı su moleküllerine
doğru yönelir, fakat hidrokarbonlardan ve
diğer yağlı materyallerden kaçınır.
Hidrofobik yapı ise sudan kaçınır, fakat
hidrokarbon ve yağlı materyallerle kolayca
karışır.
O
II
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
– C – O – Na+ 7
kimyasalları
• Hayvansal ve bitkisel kaynaklardan elde edilen
yağlar sabun yapımında kullanılmaktadır.
• Bitkisel ve hayvansal yağların her biri farklı
trigliserid karışımlarından oluşmuşlardır.
• Bir trigliserid molekülü bir gliserin molekülüne
bağlı üç yağ asidinden oluşur. Farklı tipte bir
çok trigliserid vardır, fakat her tip kendine özgü
bir yağ asidi kompozisyonu içerir.
• Sabun yapımında hayvansal ve bitkisel yağların
yağ asitleri kullanılmaktadır.
• Yağ asitleri zayıf asitlerdir ve iki kısımdan
oluşurlar:
• Bir hidrojen (H) atomu, iki oksijen atomu (O) ve
bir karbon (C) atomundan oluşan karboksilik
asit grubu ve bu gruba bağlı hidrokarbon
grubu.
Karboksilik Hidrokarbon Yağ asidi
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik 8
Asit grubu zinciri
kimyasalları
• Alkali, sodyum hidroksit ise bu
Alkali (baz)
reaksiyonla sodyum sabunu oluşur.
• Alkali, sodyum, potasyum gibi Sodyum sabunları sert sabunlardır. Alkali
olarak potasyum hidroksit kullanılırsa
suda çözünen alkali metal
potasyum sabunları oluşur ve daha
tuzudur. Çok eskiden bitkilerin
yumuşak sabunlardır. Sıvı sabunlarda ve
küllerinden elde edilen alkaliler
traş kremlerinde potasyum sabunu
sabun yapımında bulunur.
kullanılmaktaydı. Bugün ticari
olarak sabun yapımında sodyum • Sabun molekülünün karboksil ucu suya
yönelir. Bu kısma hidrofilik (su seven) uç
ve potasyum hidroksit
denir. Hidrokarbon zinciri su tarafından
kullanılmaktadır. Sodyum
itilen uçtur ve yağ ve yağ benzeri
hidroksit (NaOH) kostik soda
maddelere yönelir. Bu kısma hidrofobik
olarak, potasyum hidroksit (KOH) (su-sevmeyen, yağ-seven) uç denir.
kostik potas olarak bilinir.
Sabun yapımı
Sabun yapımında
hayvansal ve bitkisel
yağların saponifikasyonu,
en çok kullanılan yöntemdir.
9
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik
kimyasalları
Sabunun temizleme işlevi
1.adım: Suyun yüzey gerilimi
azalır ve iyi bir ıslatma maddesi
olur.
• Sabun ilk olarak suyun yüzey
gerilimini azaltır ve böylece
sabun molekülünün hidrofilik
kısmı suya bağlanır, hidrofobik
kısmı ise Van der Waals
kuvvetleri ile birbirleri ile
etkileşerek kirlere yönelirler.
Sabunun kirlere yönelen
hidrofobik kısmı yüzeyde
miseller oluşturur.
Soyer, A., İşletme sanitasyonu, temizlik Küre şeklindeki deterjanın misel görüntüsü
10
kimyasalları