arap dilinde olumsuzluk bildiren yapılar

141 Pages·2015·1.49 MB·Turkish

Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı

ARAP DİLİNDE OLUMSUZLUK BİLDİREN YAPILAR

Yüksek Lisans Tezi

Kadir ZEYREK

Danışman
Prof. Dr. Ahmet YÜKSEL

Samsun, 2015

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI

ARAP DİLİNDE OLUMSUZLUK BİLDİREN YAPILAR

Yüksek Lisans Tezi

Kadir ZEYREK

Danışman
Prof. Dr. Ahmet YÜKSEL

Samsun, 2015
BİLİMSEL ETİK BİLDİRİMİ
Hazırladığım Yüksek Lisans tezinin çalışmasında, proje aşamasından
sonuçlanmasına kadar ki süreçte bilimsel etiğe ve akademik kurallara özenle riayet
ettiğimi, tez içindeki tüm bilgileri bilimsel ahlak ve gelenek çerçevesinde elde ettiğimi,
tez yazım kurallarına uygun olarak hazırladığım bu çalışmamda doğrudan veya dolaylı
olarak yaptığım her alıntıya kaynak gösterdiğimi ve yararlandığım eserlerin
kaynakçada gösterilenlerden oluştuğunu taahhüt ederim.

23/06/2015
Kadir ZEYREK
KABUL VE ONAY

Kadir ZEYREK tarafından hazırlanan “Arap Dilinde Olumsuzluk Bildiren
Yapılar” başlıklı bu çalışma, ..../..../2015 tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda
oybirliği/oy çokluğuyla başarılı bulunarak jürimiz tarafından Yüksek Lisans tezi
olarak kabul edilmiştir.

İmza

Başkan: Prof. Dr. Ahmet YÜKSEL ________________

Üye : Yrd. Doç. Dr. Osman KESKİNER ________________

Üye : Yrd. Doç Dr. Hasan Selim KIROĞLU ________________

Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu
onaylarım.

__ /__ /__
Enstitü Müdürü
ÖZET

Arap Dilinde Olumsuzluk Bildiren Yapılar
Kadir ZEYREK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans, Haziran/2015
Danışman: Prof. Dr. Ahmet YÜKSEL

“Arap Dilinde Olumsuzluk Bildiren Yapılar” konusunu içeren bu araştırma
giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Konuyla bağlantılı olarak
araştırmada, olumsuzluk bildiren yapıların Arap dilinde ve Kur’ân-ı Kerîm’deki
kullanımı biçimbilim, sözdizimi ve anlambilim açısından incelendi.
Giriş bölümünde araştırma konusunun seçilme nedenine, araştırma konusunun
oluşturduğu problem yönüne, araştırmada izlenen yöntem ve yararlanılan kaynaklara
temas edildi.
Birinci bölümde, Nefiy kelimesinin sözlük ve terim anlamına, nefiy edatlarına,
nefiy edatlarının görev yönünden birbirleriyle olan ilişkilerine ve Arap dil biliminin
temel kaynağı olan Kur'ân-ı Kerim'de tespit edebildiğimiz menfî cümle yapılarına
değinildi.
İkinci bölümde, “Zımnî Nefiy” kapsamında Temennî, Atıf, Şart, İstifhâm,
İstisnâ, Kasr üslupları ile Red' ve Zecr harfleri, İstiâze ve Tenzih lafızları, Fiiller ve
Sarf sîgalarının nefiyle ilişkisi üzerinde duruldu.
Bu bölümde Arap dilinde ve Kur’ân-ı Kerîm’de tespit edebildiğimiz Zımnî
Nefiy üsluplarına örnekler verilerek konu açıklanmaya çalışıldı. Araştırma konusuyla
ilgili olarak zımnî nefyin Arap dilinin zengin üslupları içerisindeki yerine değinilerek
cümlenin anlaşılmasında oynamış olduğu önemli rol okuyanların anlayabileceği
düzeyde anlatılmaya çalışıldı.
Üçüncü bölümde Nefyin Te'kîd, Nefiy anlamın düşmesi ve Arap dilinin cümle
yapısı ile ilişkili olan genel dilbilimsel hükümlere değinilerek nefyin cümle içerisinde
sahip olabileceği çeşitli anlamlara ve kullanımlara değinildi.
Klasik Arap kaynaklarının görüşleri esas alınarak hazırlanan bu çalışmanın
sonuç bölümünde Arap Dili alanında ve Kur’ân-ı Kerîm’de olumsuzluk bildiren
yapılar ve işlevleri hakkında ulaşılan verilerin değerlendirmesi yapıldı.

Anahtar Sözcükler: Nefiy, Zımnî Nefiy, Te'kîd, Atıf, Edat.
ABSTRACT

Negation Declerative Structure in the Arabic Language
Kadir ZEYREK
Ondokuz Mayıs University, Institute of Social Sciences
Department of Temel İslami Bilimler, M.B.A, June/2015
Advisor: Prof. Dr. Ahmet YÜKSEL

This research which contains “Negation Declerative Structure in the Arabic
Language” consists of an entry, three main sections and a result. In the research related
to the subject, the usage of negation wordings in the Arabic language and Koran is
examined in terms of morphology, syntax and semantics.
In the entry section, the reason of why this research subject is choosen, aspect
of the problem posed by subject of the research, the method used in the research and
the references are mentioned.
In the first section, the lexical meaning and term meaning of the negation word,
negation prepositions, the relations between negation prepositions from the point of
function and negative sentence wordings ascertained in Koran that is the primary
resource in the Arabic language are touched upon.
In the second section, within the context of “Zımni Nefiy” , it is emphasized on
the connection of negation with the wish, adscription, condition, question, exception,
the wordings of kasr, the letters of red’ and zecr, shelter, excluded wordings, verbs and
word structure.
In that part, the subject is tried to explain by giving examples about Zımni Nefiy
wordings determined in Koran and the Arabic language. Regarding the subject of
research, refering the place of Zımni Nefiy within the substantional wordings of the
Arabic language, Zımni Nefiy’s important role in the understanding of a sentence is
tried to explain in such a manner that the readers can understand.
Negation, consolidation, intikazu’n nefy, general linguistic provisions which is
related to the sentence structure of the Arabic language and various meanings and uses
that negation may have within the sentence are mentioned in the third section.
II
In the result of this research prepared on the basis of the views of classical Arabic
resources, the datas that are reached about negation wordings and funtions in the field
of Arabic language and Koran are evaluated.

Key Words: Negation Zımni Nefiy, Consolidation, Adscription, Preposition

III
ÖNSÖZ
Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan doğal bir araç, kendisine has kuralları
olan ve ancak bu kurallar çerçevesinde gelişen canlı bir varlık, kaynağı tarihin karanlık
dönemlerine uzanan gizli anlaşmalar düzeni, seslerden örülü toplumsal bir yapıdır.
İnsan ve evren arasındaki ilişki birbirini tamamlayan zıtlıklar üzerine
kuruludur. Biri olmadan diğerinin varlığını ve değerini anlamamız mümkün olmaz.
Siyah-beyaz, gizli-açık, güzel-çirkin, olumlu-olumsuz vb. daha pek çok kavramın
zıddı ile söyleyebilmemiz mümkündür. Bu zıtlıklar düzeni içerisinde insan da
duygularını, düşüncelerini, hayallerini ifade ederken olumlu ve olumsuz kavramları
dil yapısının içerisinde kendine özgü söyleyişlerle dile getirir. Kavramlar ve kelimeler
arasındaki olumsuzluk dillere göre farklılıklar göstermekte, farklı ek ve yapılarla ifade
edilmektedir. Türkçenin söz dizimiyle “Ben okula gitmeyeceğim” cümlesi farklı
dillerle “I won’t go to school”, “Ya ne paydu vı şkolu”, “Ich werde nicht zur Schule
gehen”, “Lâ eźhebu ile’l-medreseti ġaden”, “Men be mektebe neħâħem reft” gibi farklı
şekillerde oluşturulmaktadır.
Her dilin kendine özgü bir olumsuzluk ifade sistemi olduğu gibi Arapça'nın da
kendine özgü bir anlatım şekli vardır. Her dilde olumsuzluk ifadeleri; bütün kelimeler,
kavramlar veya durumlar için aynı şekilde gerçekleşmemektedir. Arapça’daki
olumsuzluk ifadeleri genel anlamda Türkçe’deki yapının zıddına kelimenin başına
getirilerek yapılır. İsmin veya fiilin başında kullanılan ve cümleye olumsuz anlam
kazandıran edatlarla, olumsuz anlama sahip isim veya fiillerle cümle olumsuz anlam
kazanabilir.
Çalışmanın meydana gelmesinde emeği geçen değerli hocalarım, özellikle
tezimin konusunun belirlenmesinde ve bilahare yazımı aşamasında bana her türlü
desteği veren, yol gösterip engin tecrübe ve birikimlerini ardına kadar açan danışman
hocam Prof. Dr. Ahmet YÜKSEL başta olmak üzere, ders döneminde bilgisini ve
ilgisini bizden esirgemeyen hocam Yrd. Doç. Dr. Osman KESKİNER’e her aşamada
IV
manevi desteğini hissettiren Doç. Dr. Recep GÜN’e, çalışmam esnasında her türlü
desteğini benden esirgemeyen hocam Yrd. Doç. Dr. Murat YILDIZ’a teşekkürü bir
borç bilirim. Ayrıca çalışma esnasında bana manen katlanmak zorunda kalan aileme
sabırlarından dolayı da teşekkür ederim.

23/06/2015
Kadir ZEYREK

V