Table Of ContentJakintza-arloa: Antropologia
Antropologia berria
Ahozko herri produkzioa
Egilea: JOXE MARTIN APALATEGI BEGIRISTAIN
Urtea: 1984
Zuzendaria: JULIO CARO BAROJA
Unibertsitatea: UPV-EHU
ISBN: 978-84-8438-460-1
LEHEN TOMOA
SARRERA . 9
LEHETi ZATIA
ATAUN. BIZIMODUAK. AHOZKO HERRI PRpDUKZIOA 39
HTGARREN ZATIA
ATAUNDARREN IZAKERA. HERRIA. PERTSONATALDE
AK. PERTSONAK 127
LEHEN TOIYIOA
Sarrera
SARRERA
Sarrera egiterakoan, bi eratako sarrera egin beha-
rrean aurkitzen naiz. Alde batetik, ikerlan honen haseraz
arituko dena. Hestaldetik, ikerlan honen buruketatik ate-
ra den lanaz mintzatuko dena.Bi era horiek nahasian joan-
go dira, zeren eta ikerlana, burutuz gero, batasunaren in
darrez bakarrik agertzea dago, hots, ehuleari bere ehun
amaituarekin gertatzen zaiona, niri nire ikerlan amaitua-
rekin gertatu zait : proiektua, ahaleginak, laguntzak eta
emaitza bateginik gelditu dira ikerlan amaituan, eta, nos
ki, egilea bera ere.
Ahozko Herri Produkzioa
1981an, handik urrungo urtean tesina bezala agertu
ko nuena, hasi nintzen ahozko literaturako zati bat azter
tzen. Kontuzaharrak, mitoak hain zuzen. Geroztik, gaiari
hertsiki loturik nihoa nire ikerketa lanetan . Horrela, bes
teak beste, bi lan luze aurkeztu ditut ikuspegi horretatik :
bat, 1982ko tesina ikeriana izenburu honeaz, lntroduccion
A La Historia Contada A Travēs De Los Kontuzaharrak(=cuen-
tos viejos) De La Comunidad Gipuzkoana De Ataun (Barcelo-
LEHEN TOMOA
Sarrera
na: Anthropos, 1986) ; bi, 1984an tesilan bezala, beraz
ikerlan hau, aurkezteri dudana. Historiazko antropolo-
gian ahozko literaturaz ikerlan asko egin izan da. Gaur,
gure Herrian, eta kanpoko askoretan, gai honi kaso gu-
txi egiten zaio antropologoen artean. Antropologo be-
rrien premian gaude gai hau, beste antropologiazko gai
historiko asko bezala, berritzeko eta aberasten joan
gaitezen. Hori, zergatik? Arrazoi bat baino gehiagoga-
tik. Nik, hemen, hauexek bakarrik aipatuko ditut, niri
erabaki horretara heltzen gehien landu didatenak alegia:
bat, ahozkotasuna edozein garaitako edozein pertsonatal-
deren ezaugarri iraunkorra eta nagusienetariko da bere
bizimoduaren antolakuntzan zehar; bi, gure Herriaren bar
nean, bere egoera berean aurkitzen diren askoren barnean
antzera, ahozko herri pxodukzioari buruzko azterketak,
antropologiazkoak nahiz beste zientzi batetatikakoak,
premiazkoak dira bere eguneroko bizitzarako, eta bati-
pat ahozko herri produkto nagusienari bagagakio, hiz-
kuntzari badal hiru, ahozkotasunaren bidez gure zien-
tzia, antropologia edo etnalogia edo folklorea edo herri
jakintza kontzeptuaz deitu berdin da, beti beti ahozko-
tasunaz baliatu izan da bere berri nagusienak lortzeko
(berriemaile gehienek ahoz informatu dituzte eta gaituz-
te antropologoak) . Egun, ahozko herri produkzioaren az-
terketa, bere oraingo egoerari dagokiona, egiteko dago,
nonahi. Nire lan honen helburu haundi bat horren egite-
2B
LEHEN TOMOA
Sarrera
ra bultzatzeko asmatua eta burutua izan da.
EtnografariIzan Behar, Lehenik
Aurrena etxean, gero atzerrian (euskal antropolo-
goekin eta arkeologoekin lekuan lekuko ikerlanetan, eta
unibertsitatetan, alegia) erakutti zait antropologoaren
hasera etnografari izatetik datorrela. Buruz ikasitakoa
bereziki etnografia eginaz hasi naiz ulertzen. Orain nik
ere nire maixuen eta anderenoen erakutsi praktiko-teori--
koen erakusle haundi nahi dut, egunetik egunera, bilaka-
tzen joan. Bedi, bada, ikerlan hau, ikasgai apal eta sut
su.
Ahozko Herri Produkzioa (Jarraipena)
Azken finean, ahozkotasunaren bilketak eta bera-
ren azterketak argi eta garbi zera erakusten digula ari
naiz ohartzen: herrien, pertsonataldeen, hots, pertsonen
bizlmodu arrunta eta oinarrizkoaren agerpide nagusiena
dugula ahozkotasuna. Beraz, kultura kontzeptua batipat
bizimodu horren adieratzailetzat ematen dudalarik, ahoz-
kotasuna bilakatzen zaigu kulturari buruzko ikasketen
iturburu, iturrien iturri!
Psikologiak ere hori oso kontutan beti edukirik
jokatu behar luke, zeren eta intra edo psikiaren berri
27
LEHEN TOMOA
Sarrera
ahozkotasunean oso zabal eta sakon aurkituko genukelako.
"Gaixoaren" elkarrizketak bere psikologoarekin zer beste
dira ahozkotasunaren berriak ezta? Berdin beste edozein
pertsonazko zientzietan burutzen diren elkarrizketa mo-
ta guztiak zer besterik dira ahozkotasunaren berriak ez
ta?
Honekin, bada, zera baita erd azaltzen zaigu : per
tsonen adimenaren funtzionamendua, bere kokaketa eta mo-
duagatik intra mailakoa eta banakakoa lehen lehenik izan
arren, bere sorrera eta amaieragatik, hots bere funtzioa-
gatik, extra eta elkarrarteko dela, Ezagupen oro, ba, per
tsonartean, inguruan, ekologian hasten da eta bertara i-
ristea besterik ez du bilatzen, etengabel, bitartean ba-
nakbkatasunetik igarotzen delarik . Enpirismo ulergarria
da, hori, hain zuzenl
Eta nik uste dut ahozkotasunezko azterketetan
prozedura bera ere horrelaxe azaltzen dela iktiisten du-
gula. Bakarrik behar dut gehitu zera : ahozkotasunaren
lagungarri bezala beti ematen da pertsonengan hainbat
oinarrizko eragin duen materialezko kultura, plastikaz-
ko edo ezahozko eta ezidatzizko den espresabidezko kul-
tura alegia. Baina, gure kulturetan, lehen bezala.orain
eta gero ere, ahozkotasuna agertzen da espresabide oro-
ren giltzarri.
Etnografari Izan Behar, Lehenik (Jarraipena)
28
Description:baina euskaraz ez! Mitorik, kontuzaharrik, kontuberririk eta beste ahozko herri produktorik lehenago eta sorrarazie beza- la hizkuntzarik ematen ez :'stxeko bi txikiñak aukeratu ditugu. Gure bodakoon ere biik ibili zien puru repartiketan eta. luek ez zaituztegu aukeratu lehen ere badauzkezuelako
