anonim şirket birleşmelerinde ortaklık paylarının ve ortaklık haklarının incelenmesi davası actıon for

231 Pages·2012·1.22 MB·English

ANONİM ŞİRKET BİRLEŞMELERİNDE ORTAKLIK
PAYLARININ VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELENMESİ
DAVASI

ACTION FOR THE REVIEWING OF EQUITY AND
MEMBERSHIP RIGHTS IN JOINT STOCK COMPANY
MERGERS

110613005

İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
HUKUK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
(EKONOMİ HUKUKU)

TEZ DANIŞMANI
Doç. Dr. Gül OKUTAN NILSSON

2012

II

ÖZ

Küresel ticaretin gelişmesiyle birlikte teşebbüsler, çeşitli ekonomik pazarlarda
rekabet edebilmek adına birbirleriyle işbirliği içine girmektedirler. Bu çerçevede
özellikle sermaye şirketleri bakımından “Birleşmeler” en sık karşılaşılan iktisadi
bütünleşme yöntemlerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır.

Yeniden yapılandırma modellerinden de biri olan şirket birleşmeleri, şirket
ortaklarının bir araya gelerek malvarlıksal bütünlük oluşturmak ve bu sayede
piyasada rekabet gücünü arttırmak amacıyla gerçekleştirilmektedir Fakat bu
model aynı zamanda pay sahiplerinin ortaklık payları ve ortaklık haklarının zarar
görmesine yönelik bazı olumsuz sonuçları da içerebilmektedir. Bu sebeple,
birleşme sonucu pay sahiplerinin ortaya çıkabilecek olası zararlarını önleyebilmek
adına, Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun 191. maddesiyle “Ortaklık Payı ve Ortaklık
Haklarının İncelenmesi” hükmü getirilmiştir. Tezimizin içeriği de bu madde
doğrultusunda açılabilecek dava ile ilintilidir.

Tezimizde, gerek İsviçre Hukuku ve gerekse de Türk Hukuku’nda birleşme
sonucu ortaklara ilk kez tanınan ortaklık payı ve ortaklık haklarının incelenmesi
davasının, tüm hukuki boyutlarıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda
davanın esasında, özellikle pay sahiplerinin ortaklık payı ve ortaklık hakları ile
davada ileri sürülebileceği taleplerin içeriği ele alınacak ve ardından davanın Türk
Usul Hukuku çerçevesinde detaylarına girilecektir.
III

ABSTRACT

With the development of the global trade, enterprises conspire with each other for
the sake of compete in various economic markets. In this context, “mergers” are
emerging as one of the most common economic integration methods particularly
in terms of capital companies.

As one of the restructuring models, mergers are carried out for the purpose of
create asset integrity by coming together of company members and thus enhance
the competitiveness of the market. However, at the same time this model may has
some negative consequences in terms of the shareholders by damaging their
equity and membership rights. For this reason, after the merger on behalf of to
prevent the shareholders’ potential damage, the clause of "Review of the Equity
and membership Rights" has been issued by article 191 in the new Turkish
Commercial Code. Therefore the content of our dissertation is related with the
proceeding which can be opened in accordance with this Article.

In our dissertation, it is aimed to analyze all the legal scopes of the case about
review of equity and membership rights after merger which is recognized for the
first time both in Swiss and Turkish Law. Accordingly, in gist of the action part,
especially the content of the claims will be taken up and later the action will be
detailed within the frame of Turkish Law of Procedure.
IV

İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER ................................................................................................IV
KISALTMALAR .............................................................................................. X
KAYNAKÇA ................................................................................................. XIII
GİRİŞ ................................................................................................................. 1
I. KONUNUN TAKDİMİ ..................................................................................... 1
II. İNCELEME PLANI ........................................................................................ 3

BİRİNCİ KISIM
ORTAKLIK PAYLARININ VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELENMESİ
DAVASININ ESASI
BİRİNCİ BÖLÜM

§ 1. ANONİM ŞİRKET BİRLEŞMELERİNİN TEMEL İLKELERİ VE
BİRLEŞME USULÜ ................................................................................... 8
I. ANONİM ŞİRKET BİRLEŞMELERİNİN TEMEL İLKELERİ ................................ 9
A- Külli Halefiyet İlkesi ............................................................................. 10
B- Pay Sahipliğinin Devamı İlkesi ............................................................ 12
C- Tasfiyesiz İnfisah (Dağılma) ................................................................ 14
II. BİRLEŞME USULÜ ..................................................................................... 15
A- Birleşme görüşmeleri ............................................................................ 16
B- Birleşme sözleşmesi .............................................................................. 17
C- Birleşme Raporu ................................................................................... 19
Ç- Denetleme ............................................................................................. 19
D- İnceleme ............................................................................................... 21
E- Birleşme Kararı .................................................................................... 21
F- Tescil .................................................................................................... 22
III. KOLAYLAŞTIRILMIŞ BİRLEŞME ............................................................... 25

İKİNCİ BÖLÜM
§ 2. ANONİM ŞİRKET BİRLEŞMELERİNDE ORTAKLIK PAYI VE
ORTAKLIK HAKLARININ KORUNMASI ........................................... 27
I. ANONİM ŞİRKETTE ORTAKLIK PAYI KAVRAMI ......................................... 27
A- Ortaklık Payı Kavramının Unsurları .................................................... 28
1. Esas Sermaye Sistemi İçerisinde Birim Anlam Taşıması ................ 28
2. Pay Sahiplerine Ortaklık Haklarından Yararlanma İmkânı
Tanıması ........................................................................................... 29
3. Ortaklık Sıfatı ve Ortaklık Haklarının İçeriğini Göstermesi ......... 30
B- Denkleştirme Davasında Ortaklık Payı Kavramı .................................. 31
II. ANONİM ŞİRKETTE ORTAKLIK HAKLARI ................................................. 32
V

A- Ortaklık Hakkı Kavramının Kapsamı .................................................. 32
B- Denkleştirme Davasında Konu Olan Ortaklık Hakkı
Kavramının İçeriği ................................................................................ 33
III. ANONİM ŞİRKET BİRLEŞMELERİNDE ORTAKLIK PAYI VE ORTAKLIK
HAKLARININ KORUNMASINA ETKİ EDEN HUSUSLAR .............................. 35
A-Anonim Şirket Birleşmelerinde Şirket Değerlemesi .............................. 36
1. Genel Olarak Şirket Değerlemesi .................................................... 37
2. Değerleme Yöntemlerine Konu Olan Çeşitli Değer Kalemleri
ve Birleşmede Esas Alınacak Değer ................................................. 40
a) Piyasa Değeri ................................................................................ 40
b) Makul Değer ................................................................................. 40
c) Tasfiye Değeri ............................................................................... 41
ç) Emsal Değer .................................................................................. 42
d) Birleşme İşlemleri Bakımından Esas Alınacak Şirket Değeri .... 42
3. Değerlemede Esas Alınacak Şirket Bilançosu ................................. 42
4. Değerleme Yöntemleri ...................................................................... 45
a) Özkaynak (Özvarlık) Yöntemi ..................................................... 47
aa) Konsolide Finansal Tabloların Kullanıldığı
Özkaynak Yöntemi .................................................................. 48
bb) Konsolide Finansal Tabloların Kullanılmadığı
Özkaynak Yöntemi .................................................................. 49
b) Borsa Değeri Yöntemi .................................................................... 50
c) Piyasa Değeri Yöntemi (Rayiç Değer) ......................................... 52
ç) Tasfiye Değeri Yöntemi ................................................................ 53
d) Yeniden Kurma Değeri Yöntemi ................................................. 55
e) Fiyat/Kazanç Oranı Yöntemi ....................................................... 56
f) Defter Değeri Yöntemi .................................................................. 57
g) Gelir Esaslı Değerleme Yöntemleri.............................................. 58
aa) İndirgenmiş Nakit Akımları Yöntemi .................................... 58
bb) İndirgenmiş Kâr Payları yöntemi .......................................... 62
5. Birleşme İşlemine Uygulanacak Değerleme Yönteminin
Belirlenmesi ...................................................................................... 64
a) Değerleme Yönteminin Belirlenmesine Etki Eden Unsurlar ...... 64
aa) Değerleme Yönteminin Denetlenmesi .................................... 65
bb) Değişim Oranı ve Değişim Oranının Belirlendiği
Değerleme Yönteminin Âdil Olması ...................................... 66
aaa) Âdil Kavramı ve Değerleme Bakımından
Hukuki Niteliği .................................................................. 67
bbb) Değişim Oranı ile Değerleme Yönteminin Âdil Olup
Olmadığının Tespitinde Birleşmeye Taraf Ortaklıkların
Etkisi ................................................................................. 69
ccc) İşlem Denetçisi raporunda Değerleme Yönteminin ve
Değişim Oranının Âdil Olmamasının Hukuki Sonuçları . 71
b) Birleşmede Esas Alınacak Yöntemin Belirlenmesi ..................... 73
6. Denkleştirme Davasına Değerleme Yöntemlerinin Etkileri ............ 75
B- Anonim Şirket Birleşmelerinde Değişim Oranının Belirlenmesi .......... 76
VI

1. Değişim Oranının İşlevi .................................................................... 76
2. Değişim Oranının Hesaplanması ..................................................... 77
a) Halka Açık Anonim Ortaklıkların Birleşmelerinde Değişim
Oranının Hesaplanması ................................................................ 78
b) Halka Açık Olmayan Anonim Ortaklıkların Birleşmelerinde
Değişim Oranının Hesaplanması .................................................. 81
3. Değişim Oranının Belirlenmesinin Denkleştirme Davasıyla
İlişkisi ................................................................................................ 83
C. Ortaklık Payı ve Ortaklık Haklarına Etki Eden Diğer Hususlar .......... 83
1. Paya Bağlı Haklar............................................................................. 84
a) Malvarlıksal Haklar ..................................................................... 84
aa) Kâr Payı Hakkı ........................................................................ 84
bb) Tasfiye Payı Hakkı ................................................................. 86
cc) Rüçhan Hakkı ......................................................................... 87
çç) Hazırlık Devresi Faizi Talep Hakkı ........................................ 89
dd) Tesislerden Yararlanma Hakkı ............................................. 90
ee) Bedelsiz Pay Edinme Hakkı .................................................... 90
b) Katılma Hakları ........................................................................... 92
aa) Genel Kurula Katılma Hakkı ................................................. 92
bb) Genel Kurul Müzakerelerinde Konuşma Hakkı ................... 93
cc) Oy Hakkı ................................................................................. 93
çç) Azlık Hakları ........................................................................... 95
c) Malvarlıksal Haklar İle Katılma Haklarının Denkleştirme Davası
Bakımından Etkileri ..................................................................... 96
2. Pay Üzerindeki İmtiyazlar ............................................................... 97
a) Anonim Şirkette İmtiyazlı Payın Unsurları ................................ 99
aa) İmtiyazın Esas Sözleşme İle Tanınması ............................... 100
bb) İmtiyazın İçeriği ve Şartlarının Esas Sözleşmede Açık
Olarak Belirtilmesi................................................................ 101
cc) İmtiyazın Paya Bağlanması Zorunluluğu ............................ 101
b) İmtiyazlı Pay Kavramı Tanımı .................................................. 102
c) Anonim Şirket Birleşmeleri Sonucu Pay Üzerinde İmtiyaz
Yaratılması.................................................................................. 102
aa) İmtiyazlı Payın Oluşturulmasının Birleşme Sözleşmesinde
Düzenlenmesi ........................................................................ 102
bb) İmtiyazlı Pay Çıkarılmasına İlişkin Birleşme Sözleşmesi
Hükmünün Genel Kurulda Onaylanması ve Nisaplar ....... 103
cc) Devralan Şirkette İmtiyazlı Payın Çıkarılmasında İmtiyazlı
Pay Sahipleri Özel Kurulu Kararının Etkisi ....................... 107
ç) Pay Üzerinde Oluşturulabilecek İmtiyazların Çeşitleri ............ 110
aa) Kâr Payı Üzerinde İmtiyaz ................................................... 111
bb) Tasfiye Payı Üzerinde İmtiyaz ............................................. 112
cc) Rüçhan Hakkı Üzerinde ....................................................... 112
çç) Oy Hakkı Üzerinde İmtiyaz .................................................. 114
dd) Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı ...................... 115
VII

d) Anonim Ortaklık Birleşmelerinde İmtiyazlı Payların Ortaklık
Haklarına ve Ortaklık Paylarına Etkileri .................................. 116

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
§ 3. ANONİM ŞİRKET BİRLEŞMELERİNDE AYRILMA AKÇESİ ....... 122
I. AYRILMA AKÇESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ ................................................. 124
II. AYRILMA AKÇESİNİN BİRLEŞME SÖZLEŞMESİNDE ÖNGÖRÜLMESİ ........ 125
A- Ayrılma Akçesinin Seçimlik Olarak Tanınması ................................ 126
1. Seçimlik Olarak Öngörülen Ayrılma Akçesinden Yararlanmada
Birleşme Kararına Olumlu veya Olumsuz Oy Vermenin Etkisi ... 127
2. Seçimlik Olarak Ayrılma Akçesinin Öngörüldüğü Birleşme
Sözleşmesi Kararının Nisabı .......................................................... 129
3. Seçimlik Olarak Ayrılma Akçesinden Yararlanacak Pay Sahipleri
Açısından Bir Sınırlamanın Getirilip Getirilemeyeceği Meselesi .. 131
B- Ayrılma Akçesinin Zorunlu Kılınması Durumu ................................. 135
III. AYRILMA AKÇESİ MİKTARININ BELİRLENMESİ .................................... 137
A- Şirket Değerlemesinin Ayrılma Akçesi Miktarının
Belirlenmesine Etkisi ........................................................................... 138
B- Payın Değerlemesinin Ayrılma Akçesi Miktarının
Belirlenmesine Etkisi ........................................................................... 139
C. Ayrılma Akçesi Miktarının Belirlenmesinde
Kontrol Priminin Etkisi ....................................................................... 140
IV. AYRILMA AKÇESİ MİKTARININ UYGUN BELİRLENMEMESİNİN SONUÇLARI
VE İLERİ SÜRÜLEBİLECEK TALEPLER .................................................... 142

İKİNCİ KISIM
ORTAKLIK PAYLARININ VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELEME
DAVASININ USULÜ
BİRİNCİ BÖLÜM
§ 1. ORTAKLIK PAYLARI VE ORTAKLIK HAKLARININ
İNCELENMESİ DAVASININ DAVA ŞARTLARI............................... 145
I. GENEL OLARAK DAVA ŞARTI KAVRAMI .................................................. 146
II.ORTAKLIK PAYLARI VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELENMESİ
DAVASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEMENİN BELİRLENMESİ .......... 147
A- Görevli Mahkeme .............................................................................. 147
B- Yetkili Mahkeme ................................................................................. 147
III. ORTAKLIK PAYLARI VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELENMESİ
DAVASINDA SÜRELER ............................................................................ 149
IV. ÖZEL DAVA ŞARTLARI .......................................................................... 151
A- İptal ve Sorumluluk Davalarının Açılmasının Ortaklık Payı ve Ortaklık
Haklarının İncelenmesi Davasına Etkileri .......................................... 151
1. İptal Davası Bakımından İnceleme ................................................ 152
VIII

2. Sorumluluk Davası bakımından İnceleme..................................... 155
B- Pay Sahibi Açısından Özel Dava Şartları ........................................... 156
1. Birleşme Kararına Muhalif Kalınıp Kalınmamasının Bir Şart
Olarak İncelenmesi ......................................................................... 156
2. Pay Sahipliği Sıfatının Denkleştirme Davası Sonuna Kadar Devam
Etmesinin Bir Şart Olup Olmayacağının İncelenmesi .................. 158

İKİNCİ BÖLÜM
§ 2. ORTAKLIK PAYLARI VE ORTAKLIK HAKLARININ
İNCELENMESİ DAVASINDA TALEP SONUCU ............................... 159
I. DENKLEŞTİRME AKÇESİ ÖDENMESİ TALEBİ ............................................ 160
II. YENİ PAY TALEBİNİN İLERİ SÜRÜLEBİLİRLİĞİ ....................................... 161

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
§ 3. ORTAKLIK PAYLARININ VE ORTAKLIK HAKLARININ
İNCELENMESİ DAVASININ HUKUKİ NİTELİĞİ............................ 165
I. DENKLEŞTİRME DAVASININ EDA DAVASI OLUP OLMADIĞININ
İNCELENMESİ ........................................................................................... 165
II. DENKLEŞTİRME DAVASININ TESPİT DAVASI OLUP OLMADIĞININ
İNCELENMESİ .......................................................................................... 166
III. DENKLEŞTİRME DAVASININ BELİRSİZ ALACAK DAVASI OLUP
OLMADIĞININ İNCELENMESİ ................................................................. 168
A- Belirsiz Alacak Davasının Açılabilme Şartları ................................... 169
1. Talep Sonucunun Miktarının Belirlenmesinin İmkânsız Veya
Davacıdan Beklenmeyecek Olması ................................................ 169
2. Dava Dilekçesinde Geçici Talep Sonucunun Asgari Miktarının
Belirtilmesi ...................................................................................... 170
3. Talep Sonucunun Kesin Olarak Belirlenmesi ............................... 170
B- Denkleştirme Davası Açısından İncelenme ........................................ 172
IV. DENKLEŞTİRME DAVASININ YENİLİK DOĞURAN DAVA OLUP
OLMADIĞININ İNCELENMESİ .................................................................. 173
V. DENKLEŞTİRME DAVASININ GRUP DAVASI (CLASS ACTİON) OLUP
OLMADIĞININ İNCELENMESİ ................................................................... 174
A- Grup Davasının Hukuki Niteliği ........................................................ 175
1. Tanım .............................................................................................. 175
2. Grup Davasının Kabul Edildiği Hukuk Sistemleri ve Türk
Hukuku’ndaki Durum.................................................................... 176
a) Amerikan Hukuku’nda Grup Davası ........................................ 176
b) İngiliz Hukuku’nda Grup Davası .............................................. 178
c) Türk Hukuku’da Grup Davası .................................................. 179
B- Denkleştirme Davasının Grup Davası Olarak Kabul Edilip
Edilmeyeceği Açısından İncelenme ..................................................... 180
IX

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
§ 4. ORTAKLIK PAYLARININ VE ORTAKLIK HAKLARININ
İNCELENMESİ DAVASINDA TARAF SIFATI .................................. 183
I. DAVACI TARAF ......................................................................................... 183
A- Pay sahipleri Açısından İnceleme ...................................................... 184
B- İntifa Senedi Sahipleri Açısından İnceleme ....................................... 185
C- Ortaklık Payı Üzerinde İntifa Hakkı Sahipleri Açısından İnceleme .. 187
D- Tahvil Sahipleri Açısından İnceleme ................................................. 189
II. DAVALI TARAF ....................................................................................... 190

BEŞİNCİ BÖLÜM
§ 5. ORTAKLIK PAYI VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELENMESİ
DAVASINDA DAVA GİDERLERİ ....................................................... 191
I. GENEL OLARAK DAVA GİDERLERİ .......................................................... 192
II. DENKLEŞTİRME DAVASINDA DAVA GİDERLERİNDEN SORUMLU OLACAK
TARAF ..................................................................................................... 193
III. DAVA GİDERLERİNDEN DAVALI ŞİRKETİN SORUMLU TUTULMASININ
ARDINDA YATAN NEDENLER ................................................................... 195

ALTINCI BÖLÜM
§ 6. ORTAKLIK PAYI VE ORTAKLIK HAKLARININ İNCELENMESİ
DAVASINDA MAHKEME HÜKMÜNÜN SONUÇLARI .................... 197
I. DAVA SONUCU VERİLEN HÜKMÜN DİĞER PAY SAHİPLERİNE ETKİSİ ...... 197
A- Denkleştirme Davası Hükmünün İcrası Bakımından Sonuçları ........ 199
B- Denkleştirme Davasının Devamı Sürecinde Davacının Sulh Protokolü
Yapması ve Diğer Pay Sahiplerine Etkisi ............................................ 200
II. DAVA SONUCU VERİLEN HÜKMÜN BİRLEŞME KARARINA ETKİSİ .......... 201
SONUÇ ........................................................................................................... 203