analisis praktik kesehatan masyarak stroke iskemik di karya ilm analisis praktik klinik keperawatan

91 Pages·2013·0.93 MB·Indonesian

UNIVERSITAS INDONESIA

AANNAALLIISSIISS PPRRAAKKTTIIKK KKLLIINNIIKK KKEEPPEERRAAWWAATTAANN
KKEESSEEHHAATTAANN MMAASSYYAARRAAKKAATT PPEERRKKOOTTAAAANN PPAADDAA KASUS
SSSTTTRRROOOKKKEEE IIISSSKKKEEEMMMIIIKKK DDDIII RRRUUUAAANNNGGG MMMEEELLLAAATTTIII AAATTTAAASSS RRRSSSUUUPPP
PERSAHABATAN JAKARTA

KKAARRYYAA IILLMMIIAAHH AAKKHHIIRR NERS

DDIIYYAANNTTII SSEEPPTTIIAANNAA PPUUTTRRII, S.KEP
NPM 0806333814
PPPEEEMMMIIINNNAAATTTAAANNN KKKEEEPPPEEERRRAAAWWWAAATTTAAANNN MMMEEEDDDIIIKKKAAALLL BBBEEEDDDAAAHHH

FFAAKKUULLTTAASS IILLMMUU KKEEPPEERRAAWWAATTAANN
PPRROOGGRRAAMM SSTTUUDDII PPRROOFFEESSII KKEEPPEERRAAWWAATTAANN
DEPOK
JULI 2013
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
UNIVERSITAS INDONESIA

AANNAALLIISSIISS PPRRAAKKTTIIKK KLINIK KKEEPPEERRAAWWAATTAANN
KKKEEESSSEEEHHHAAATTTAAANNN MMMAAASSSYYYAAARRRAAAKKKAAATTT PPPEEERRRKKKOOOTTTAAAAAANNN PPPAAADDDAAA KKKAAASSSUUUSSS
SSSTTTRRROOOKKKEEE IIISSSKKKEEEMMMIIIKKK DDDIII RRRUUUAAANNNGGG MMMEEELLLAAATTTIII AAATTTAAASSS RRRSSSUUUPPP
PERSAHABATAN JAKARTA

KKAARRYYAA IILLMMIIAAHH AAKKHHIIRR NNEERRSS

DDDiiiaaajjjuuukkkaaannn ssseeebbbaaagggaaaiii sssaaalllaaahhh sssaaatttuuu sssyyyaaarrraaattt uuunnntttuuukkk mmmeeennndddaaapppaaatttkkkaaannn gggeeelllaaarrr Ners

DDIIYYAANNTTII SSEEPPTTIIAANNAA PPUUTTRRII, S.KEP
NPM 0806333814
PPPEEEMMMIIINNNAAATTTAAANNN KKKEEEPPPEEERRRAAAWWWAAATTTAAANNN MMMEEEDDDIIIKKKAAALLL BBBEEEDDDAAAHHH

FFAAKKUULLTTAASS IILLMMUU KKEEPPEERRAAWWAATTAANN
PPRROOGGRRAAMM SSTTUUDDII PROFESI KKEEPPEERRAAWWAATTAANN
DEPOK
JULI 2013
i
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
HHHAAALLLAAAMMMAAANNN PPPEEERRRNNNYYYAAATTTAAAAAANNN OOORRRIIISSSIIINNNAAALLLIIITTTAAASSS

Karya ilmiah iiinnniii aaadddaaalllaaahhh hhhaaasssiiilll kkkaaarrryyyaaa sssaaayyyaaa ssseeennndddiiirrriii,,, dddaaannn ssseeemmmuuuaaa sssuuummmbbbeeerrr bbbaaaiiikkk
yyyaaannnggg dddiiikkkuuutttiiippp mmmaaauuupppuuunnn dddiiirrruuujjjuuukkk ttteeelllaaahhh sssaaayyyaaa nnnyyyaaatttaaakkkaaannn dddeeennngggaaannn bbbeeennnaaarrr...

NNaammaa : Diyanti Septiana Putri
NNPPMM : 0806333814
TTaannddaa ttaannggaann :

TTaannggggaall : 10 Juli 2013
ii

Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
HALAMAN PENGESAHAN

Karya ilmiah akhir iinnii ddiiaajjuukkaann oolleehh:
Nama : Diyanti Septiana Putri, S.Kep
NPM : 0806333814
Program Studi : Ilmu Keperawatan// PPrrooggrraamm pprrooffeessii
Judul Karya Ilmiah : Analisis Praktik KKlliinniikk KKeeppeerraawwaattaann KKeesseehhaattaann
Masyarakat Perkotaan ppaaddaa KKaassuuss Stroke Iskemik
ddii RRuuaanngg MMeellaattii AAttaass RRSSUUPP PPeerrssaahhaabbaattaann JJaakkaarrttaa

Telah bbbeeerrrhhhaaasssiiilll dddiiipppeeerrrtttaaahhhaaannnkkkaaannn dddiii hhhaaadddaaapppaaannn DDDeeewwwaaannn PPPeeennnggguuujjjiii dddaaannn dddiiittteeerrriiimmmaaa
sebagai bagian pppeeerrrsssyyyaaarrraaatttaaannn yyyaaannnggg dddiiipppeeerrrllluuukkkaaannn uuunnntttuuukkk mmmeeemmmpppeeerrrooollleeehhh gggeeelllaaarrr Ners
ppaaddaa PPrrooggrraamm SSttuuddii IIllmmuu KKeeppeerraawwaattaann,, FFaakkuullttaass IIllmmuu KKeeppeerraawwaattaann,,
UUnniivveerrssiittaass IInnddoonneessiiaa

DEWAN PENGUJI

Pembimbing : I Maaddee KKaarriiaassaa SS..KKpp..,, MMMM..,, MM..KKeepp, Sp.KMB ( )

Penguji : Ns. OOoonn Rohana, S.Kep ( )

Ditetapkan di :: DDeeppookk

Tanggal :: 1100 JJuullii 22001133
iii UUnniivveerrssiittaass IInnddoonneessiiaa
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
KATA PENGANTAR

Puji dan Syukur yang sedalam-dalamnya penulis ucapkan kehadirat Allah SWT.
yang telah memberikan rahmat dan karunia-Nya kepada penulis, sehingga penulis
dapat menyelesaikan karya ilmiah akhir dengan Judul “Analisis Praktik Klinik
Keperawatan Kesehatan Masyarakat pada Kasus Stroke Iskemik di Ruang
Melati Atas RSUP Persahabatan Jakarta” ini tepat pada waktunya.
Penyelesaian dan penulisan karya ilmiah akhir ini tidak lepas dari bantuan
berbagai pihak, baik secara moril maupun materil. Atas bantuan, dorongan dan
bimbingan yang telah diberikan, penulis mengucapakan terima kasih dan
penghormatan yang setinggi-tinginya kepada :
1. Ibu Dewi Irawaty, MA., Ph.D, selaku dekan Fakultas Ilmu Keperawatan
Universitas Indonesia.
2. Ibu Riri Maria, S.Kp., MANP selaku koordinator mata kuliah KKMP.
3. Bapak I Made Kariasa S.Kp., M.M., M.Kep., Sp.KMB selaku dosen
pembimbing praktik KKMP KMB sekaligus dosen pembimbing dalam
pembuatan karya ilmiah akhir ini.
4. Ibu Ns. Oon Rohana, S.Kep selaku kepala ruangan Melati Atas sekaligus
pembimbing klinik selama pelaksanaan praktik.
5. Kakak-kakak perawat di ruangan Melati Atas yang telah memberikan
banyak ilmu selama di lapangan praktik.
6. Teman-teman satu kelompok di Melati Atas RSUP Persahabatan yang
selalu memberikan semangat dan keceriaan selama pelaksanaan praktik:
Desy, Syifa, Nanda, Lina, Ridung, dan Pak Yudi.
7. Teristimewa kepada orang tua, kakak, dan seluruh keluarga tercinta yang
telah memberikan dorongan semangat, pengertian, pengorbanan serta
dukungan baik moril maupun materil.
8. Rekan-rekan seperjuangan angkatan 2008 yang saling memberikan
semangat dalam penyelesaian karya ilmiah akhir ini.
iv
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
Semoga Allah SWT membalas segala kebaikan dan bantuan yang telah kalian
berikan kepada penulis.
Besar harapan penulis, karya ilmiah akhir ini dapat memberi kontribusi dalam
pengembangan ilmu pengetahuan dalam keperawatan yang bisa bermanfaat bagi
masyarakat luas nantinya. Penyusunan karya ilmiah ini tentunya masih jauh dari
kata sempurna. Dengan demikian penulis sangat mengharapkan kritik dan saran
yang dapat membangun ke arah perbaikan dan kesempurnaan dalam pembuatan
karya ilmiah yang lebih baik nantinya

Depok, Juli 2013
Penulis

DIYANTI SEPTIANA PUTRI
v
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
HHHAAALLLAAAMMMAAANNN PPPEEERRRNNNYYYAAATTTAAAAAANNN PPPEEERRRSSSEEETTTUUUJJJUUUAAANNN PPPUUUBBBLLLIIIKKKAAASSSIII TTTUUUGGGAAASSS
AAAKKKHHHIIIRRR UUUNNNTTTUUUKKK KKKEEEPPPEEENNNTTTIIINNNGGGAAANNN AAAKKKAAADDDEEEMMMIIISSS

SSeebbaaggaaii ssiivviittaass aakkaaddeemmiikk UUnniivveerrssiittaass IInnddoonneessiiaa,, ssaayyaa yyaanngg bbeerrttaannddaa ttaannggaann ddii
bawah ini :

Nama : Diyanti Septiana Putri
NPM : 0806333814
Program Studi : Profesi Keperawatan
Fakultas : Ilmu Keperawatan
Jenis karya : Karya ilmiah akhir

dddeeemmmiii pppeeennngggeeemmmbbbaaannngggaaannn iiilllmmmuuu pppeeennngggeeetttaaahhhuuuaaannn,,, mmmeeennnyyyeeetttuuujjjuuuiii uuunnntttuuukkk mmmeeemmmbbbeeerrriiikkkaaannn kkkeeepppaaadddaaa
UUnniivveerrssiittaass IInnddoonneessiiaa Hak Bebas Royalti Noneksklusif (Non-eexxcclluussiivvee RRooyyaallttyy
Free Right) aattaass kkaarryyaa iillmmiiaahh ssaayyaa yyaanngg bbeerrjjuudduull: AAnnaalliissiiss PPrraakkttiikk Klinik
Keperawatan KKeesseehhaattaann MMaassyyaarraakkaatt PPeerrkkoottaaaann pada Kasus Stroke Iskemik

ddii RRuuaanngg MMeellaattii AAttaass RRSSUUPP PPeerrssaahhaabbaattaann JJaakkaarrttaa beserta ppeerraannggkkaatt yyaanngg aaddaa
(((jjjiiikkkaaa dddiiipppeeerrrllluuukkkaaannn)))... DDDeeennngggaaannn HHHaaakkk BBBeeebbbaaasss RRRoooyyyaaallltttiii NNNooonnneeekkkssskkkllluuusssiiifff iiinnniii UUUnnniiivvveeerrrsssiiitttaaasss
IIInnndddooonnneeesssiiiaaa bbbeeerrrhhhaaakkk mmmeeennnyyyiiimmmpppaaannn,,, mmmeeennngggaaallliiihhhmmmeeedddiiiaaa///fffooorrrmmmaaatttkkkaaannn,,, mmmeeennngggeeelllooolllaaa dddaaalllaaammm
bbeennttuukk ppaannggkkaallaann ddaattaa ((database),, mmeerraawwaatt,, ddaann mmeemmppuubblliikkaassiikkaann ttuuggaass aakkhhiirr
ssaayyaa sseellaammaa tteettaapp mmeennccaannttuummkkaann nnaammaa ssaayyaa sseebbaaggaaii ppeennuulliiss//ppeenncciippttaa ddaann sseebbaaggaaii
pemilik Hak Cipta.

DDeemmiikkiiaann ppeerrnnyyaattaaaann iinnii ssaayyaa bbuuaatt ddeennggaann sseebbeennaarrnnyyaa..

Dibuat di : Depok
Pada tanggal : 10 Juli 2013
Yang menyatakan

( Diyanti Septiana Putri )
vi
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
ABSTRAK

Nama : Diyanti Septiana Putri
Program Studi : Profesi Keperawatan
Judul : Analisis Praktik Klinik Keperawatan Kesehatan Masyarakat
Perkotaan pada Kasus Stroke Iskemik di Ruang Melati Atas
RSUP Persahabatan Jakarta

Stroke merupakan penyebab utama kematian di daerah perkotaan. Salah satu
gejala umum pada pasien stroke adalah hemiparesis. Kondisi ini dapat
menyebabkan terjadinya penurunan kekuatan otot yang dapat mengakibatkan
ketidakmampuan dalam melakukan aktivitas sehari-hari. Karya ilmiah ini
bertujuan untuk melaksanakan asuhan keperawatan pada pasien dengan stroke
iskemik dengan pengkhususan intervensi kepada latihan ROM. ROM atau Range
of Motion merupakan salah satu intervensi yang dapat meningkatkan kekuatan
otot dan menghindari komplikasi imobilisasi. Hasil yang didapat menunjukan
adanya peningkatan kekuatan otot setelah dilakukan latihan ROM. Untuk itu
diperlukan penyusunan program ROM agar ROM dapat dilaksanakan secara rutin
dan sedini mungkin.

Kata kunci: hemiparesis, kesehatan, perkotaan, range of motion, stroke, stroke
iskemik

vii
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
ABSTRACT

Name : Diyanti Septiana Putri
Study Program : Professional Nursing
Title : Analysis of Urban Health Nursing Clinical Practice on Ischemic
Stroke Patient in Melati Atas RSUP Persahabatan Jakarta

Stroke is the leading cause of mortality in urban area. One of the most frequent
symptoms in stroke patient is hemiparese. This condition could lead to decreasing
muscle’s strength which could cause disability in doing activity of daily living.
This scientific paper is aim to implementing nursing intervention on ischemic
stroke patient which is specializing to ROM exercise. ROM or Range of Motion is
one of nursing intervention which has ability to increase the strength of muscle
and prevent from immobilization complications. The result shows that there’s an
increasing muscle’s strength on the patient. It is suggested that there should be a a
composed program so that ROM chould be done routinely and as early as
possible.

Key words: health, hemiparese, ischemic stroke, range of motion, stroke, urban

viii
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013
DAFTAR ISI

HALAMAN JUDUL ....................................................................................... i
HALAMAN PERNYATAAN ORISINALITAS ............................................ ii
HALAMAN PENGESAHAN ........................................................................ iii
KATA PENGANTAR ..................................................................................... iv
HALAMAN PERSETUJUAN PUBLIKASI KARYA ILMIAH ................... vi
ABSTRAK ...................................................................................................... vii
ABSTRACT ..................................................................................................... viii
DAFTAR ISI .................................................................................................... ix
DAFTAR GAMBAR ...................................................................................... xi
DAFTAR TABEL ............................................................................................ xii
DAFTAR SKEMA .......................................................................................... xiii
DAFTAR LAMPIRAN .................................................................................... xiv

BAB 1 PENDAHULUAN
1.1 Latar Belakang ........................................................................ 1
1.2 Tujuan Penulisan ..................................................................... 5
1.2.1 Tujuan Umum ............................................................... 5
1.2.2 Tujuan Khusus .............................................................. 5
1.3 Manfaat Penulisan ................................................................... 6
1.3.1 Manfaat Aplikatif ......................................................... 6
1.3.2 Manfaat Teoritis atau Akademis................................... 6
1.4 Sistematika Penulisan .............................................................. 6

BAB 2 TINJAUAN PUSTAKA
2.1 Konsep Stroke .......................................................................... 8
2.1.1 Definisi Stroke .............................................................. 8
2.1.2 Anatomi Fisiologi ......................................................... 9
2.1.3 Etiologi dan Faktor Resiko ........................................... 11
2.1.4 Patofisiologi Stroke ..................................................... 12
2.1.5 Manifestasi Klinik ....................................................... 14
2.1.6 Klasifikasi Stroke ........................................................ 16
2.1.7 Penatalaksanaan Stroke ............................................... 17
2.1.8 Komplikasi Stroke ....................................................... 19
2.2 Asuhan Keperawatan pasien Stroke ........................................ 19
2.2.1 Pengkajian .................................................................... 19
2.2.2 Diagnosa Keperawatan ................................................. 24
2.2.3 Rencana Intervensi Keperawatan ................................. 25
2.2.4 Evaluasi ....................................................................... 26

BAB 3 LAPORAN KASUS KELOLAAN UTAMA
3.1 Ringkasan Kasus ...................................................................... 28
3.2 Asuhan Keperawatan ................................................................ 28
3.2.1 Pengkajian dengan Menggunakan Model
ix
Analisis praktik ..., Diyanti Septiana, FIK UI, 2013