Alzheimer Hastalığı Özelinde Nitel Bir ÇalıĢma Hatice Reyhan

285 Pages·2017·4.69 MB·Turkish

Uzun Süreli Bakım Hizmetleri Sunumunda Kalite Algısı:
Alzheimer Hastalığı Özelinde Nitel Bir ÇalıĢma

Hatice Reyhan ÖZGÖBEK

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Sağlık Yönetimi Anabilim

Doktora Tezi

Ankara, 2019

TEġEKKÜR

Tezi yazmamda büyük katkısı olan Sayın Prof. Dr. Sıdıka KAYA’ya, Sayın Doç. Dr.
Ġlknur YÜKSEL KAPTANOĞLU ve Sayın Doç Dr. Zeynep Güldem ÖKEM‟e,

Sağlık yönetimi alanına yönelmemi teĢvik eden Sayın Prof. Dr. Hülya ARIKAN‟a,

Geriatri ve bakım alanında çalıĢmalarımda beni destekleyen Sayın Prof. Dr. Nuray
KIRDI, Sayın Prof. Dr. Filiz CAN‟a, Sayın Prof. Dr. Tülin DÜGER, Sayın Prof.
Dr. Emine ÖZMETE ve Sayın Prof. Dr. Nuran AKDEMĠR‟e, Sayın Kai
LEĠNCHERĠNG’e

Bakanlıkta çalıĢmalarıma büyük katkısı olan Genel Müdürüm Sayın Dr. Aylin
ÇĠFTÇĠ‟ye ve meslektaĢım Sayın Uzm. Fzt. Duygu KIRGIN TOPRAK‟a,

Beni bakan büyüten annem Sayın AyĢe GÖKSAL ve babam Sayın Tunçay
GÖKSAL‟a,

Tezimi yapmamda beni yüreklendiren ve destekleyen kızım Sayın Elifnur, oğlum Sayın
Sabri Taha ve eĢim Sayın Hasan ÖZGÖBEK‟e,

Benden desteğini esirgemeyen geniĢ aileme, beni yetiĢtiren hocalarıma, hep yanımda
olan dostlarıma, geliĢimime katkı veren STK‟lardaki gönüldaĢlarıma, birlikte iyi iĢler
yaptığımız çalıĢma arkadaĢlarım ve meslektaĢlarıma,

USB hizmetlerine ömrünü vermiĢ arkadaĢım Sayın Uzm. Psk. Nurdan IRMAK‟a,

Bakım için tüm adanmıĢlıklara SAYGI VE ġÜKRANLARIMLA…
ÖZET

ÖZGÖBEK Hatice Reyhan, Uzun Süreli Bakım Hizmetleri Sunumunda Kalite
Algısı: Alzheimer Hastalığı Özelinde Nitel Bir ÇalıĢma, Doktora Tezi, Ankara, 2019.

Uzun süreli bakım (USB) hizmetlerinde kalite, hizmet alan için yaĢamsal önem arz
etmektedir. Bakım hizmeti alan yaĢlıların sayısı, dünyadaki demografik değiĢime uygun
olarak artmaktadır. Bakım ihtiyacı olan yaĢlılardan Alzheimer hastaları gibi mental
bozukluğa, geriliğe ya da hastalığa sahip bireylerin, nüfustaki oranları artmaktadır. Bu
grupların, özel yaklaĢımlarla bakım ihtiyacının giderilmesi gerekliliği ortaya
çıkmaktadır. Alzheimer hastaları istek, ihtiyaç ve memnuniyetlerini aktarmada güçlük
çekmektedir. Dolayısıyla bu kiĢilere bakım verenlerin inisiyatifinde bakım kalitesi
geliĢmektedir. Bu araĢtırmada, bakım verenlerin ve bakım hizmetleri kalite standartları
belirleyenlerin algısına dayalı olarak “iyi bakım” tanımlamak istenmiĢtir. Bakım
hizmetlerine ait literatürde evde veya kurumda, yakınların (enformel) ya da
profesyonellerin (formel) sürdürülebilir finansman ile kaliteli bakım hizmetlerini
vermesinin, USB sistemini oluĢturan ana unsurlar olduğu anlaĢılmıĢtır. Ayrıca USB
hizmetleri, kaliteyi sağlık hizmetlerinde tanımlayan kavramlardan (bireye özgü hizmet,
sunum, etkililik, güvenirlik, sağlık ve bakım hizmetlerinin koordinasyonu gibi) ödünç
alındığı görülmüĢtür. Yapılan bu çalıĢmada, USB hizmetlerinin kendine ait bir iç
dinamiği olduğu, bu nedenle de bakım hizmetlerinde kapasitenin geliĢtirilmesi için bu
alana ait kalite kavramlarının oluĢturulması gerekliliği üzerinde durulmuĢtur. Alzheimer
hastalarının yaĢam kalitelerini yükseltmek amacıyla adımlar atılması için “iyi bakım”ın
nasıl algılandığı öğrenilmek istenmiĢtir. Bu nedenle tezde katılımcıların algılarını
öğrenmek için nitel araĢtırma yöntemi kullanılmıĢtır, AraĢtırmada, amaçlı örneklem
yöntemi ile seçilen katılımcılarla derinlemesine görüĢmeler yapılmıĢtır. Katılımcıların,
kodlanarak, iyi bakım algısına iliĢkin duygu ve düĢüncelerinden veriler derlenmiĢtir.
Sonuç olarak, Alzheimer hastaları için “iyi bakım”ı tanımlayan; hasta değerlerine
saygı, etkililik, güvenlik, koordinasyon, mahremiyet, bakım verenin tutumu,
değerler, iletiĢim, inisiyatif kullanma, sorumluluk alma, özveride bulunma,
sakinleĢtirme, ikna etme, empati kurma gibi özgün kalite kavramları ve ögeleri
bulunmuĢtur. Ayrıca Alzheimer hastalarına bakım verenler, bakımda bilgi iletiĢim
teknolojileri kullanımı ve tükenmiĢlik / çaresizlik konularına dikkat çekmiĢlerdir.
AraĢtırmada, Donabedian‟ın sağlık hizmetlerinde kaliteyi tanımlayan kavramlarının,
bakım hizmetlerinde geçerli olduğu lakin faklı algılandığı görülmüĢtür. Bu
kavramlardan; güvenlik kadar güven hissinin oluĢturulması, kurumlar ve hizmetler
arasındaki koordinasyonun dıĢında bakım hizmeti verenler arasında hizmetin
devamlılığının sağlanması, bireye özel bakım yaklaĢımının yaĢanmıĢlığa özgün
tasarlanması gibi farklı anlam yüklendiği anlaĢılmıĢtır. Tezde, Alzheimer hastalarının
yaĢam kalitelerinin artırılması için USB hizmetlerinin bir sistem olarak kabul edilmesi
ve iyi bakım için özgün kavram / yaklaĢımların olması gerekliliği sonucuna varılmıĢtır.

Anahtar Sözcükler: Uzun süreli bakım, YaĢam kalitesi, Algı, Alzheimer, Nitel
ÇalıĢma
ABSTRACT
ÖZGÖBEK Hatice Reyhan, Quality Perception in Long Term Care Services
Delivery: A Qualitative Study Specific to Alzheimer Disease, Doctoral Thesis,
Ankara, 2019.

Quality is vital for those who takes long term care(LTC) in long-term care services. The
number of the elders who takes care service is suitably increasing in terms of the
demographic change. The rate of individuals with mental disorder, retardation or
disease, such as Alzheimer's patients, who are necessarily in need of care, increases in
the population. It is obvious the necessity of providing the care of those who needs with
special approaches. There is a difficulty in expressing wishes, needs and satisfaction in
Alzheimer's disease. Therefore, the quality of care depends on the caregiver‟s
preference. In this study, it was aimed to define good care based on the perception of
caregivers and care services quality standards for good care. In the literature on care
services, it has been understood that the provision of quality care services by relatives
(informel) or professionals (formel) and sustainable financing and quality are the main
elements that constitute the LTC system. In addition, it has been seen that LTC services
borrow quality from concepts defining quality in health services (such as individual
service, presentation, effectiveness, reliability, coordination of health and care services).
In this study, it is emphasized that USB services have an inherent internal dynamics,
and therefore, It is necessary to establish quality concepts to develop capacity in
maintenance services. It was aimed to learn how good care is perceived to take steps to
improve the quality of l Alzheimer's patients‟ life. That‟s why, qualitative research
method is used to learn the perceptions of the participants. In the research, It is used in-
depth interviews and purposeful sampling method. Data are collected from the
participants' feelings and thoughts about good care perception by using coding method.
In conclusion,It is found that the quality concepts and elements as defined the good care
for Alzheimer's patients, are respect for the patient values, effectiveness, security,
coordination, privacy, caregiver attitude, values, communication, using initiative, taking
responsibility, making self-sacrifice, calming, persuading, empathy. Also, caregivers of
Alzehimer patients, point out the subjects such as, information technologies and burnout
/ helplessness issues. In the study, it is seen that the concepts defining quality in health
services of Donabedian are perceived differently in the care services. There is a
different sense of trust between the institutions and services, the continuity of service
between the care service providers and the individual care approach in from the point of
these concepts. In the thesis, it has been concluded that USB services should be
considered as a system for improving the quality of life of Alzheimer's patients and
original concepts / approaches for good care should be taken.

Keywords: Long-term care, Quality of life, Perception, Alzheimer, Qualitative Study