A'dan Z'ye Asur

452 Pages·2013·4.658 MB·Turkish

by  Ali Narçın

A ' d a n Z ' y e A S U R
<111
A ' d a n Z ' y e ASU R
�
Ali Narçın
A'dan Z'ye
ASUR
Ozan Yayıncılık Ltd.
İstanbul
2013
A ' d a n Z ' y e A S U R
-illi
Bu kitabın tüm yayın hakları Ozan Yaymcılık'a aittir. Tanıtım için
yapılacak alıntılar dışında tüm alıntılar, Kültür Bakanlığı Telif Hak­
ları Sözleşmesi gereği yayınevinin iznini gerektirir.
A'danZ 'yAes ur/ AliN arçın
YayıYnö netmenMiu:s tafa Demir
EditöOrr:ha n Suvcrcn
Kapakt asarıOmzıa:n YayıncıLltıdk.
Baskı ve Cilt: OzanM atbaacılık
DavutpaCşaad deGsüiv enS anaySii teBs bil oKka t2: N o:3 52
Topkap-İıST A N BUL
KütüphanBei lgKia rt(ıC iP):
A'daZn' yeA sur
AsurU,y garlıTkalrairhT ia,r iTha,r iShö zlüğü
OzanY ayıncıLltıd2k.0 1 3, Türkiyİes,t anb45u6l s,a yfa
ISBN9:7 8-9944-143-22-6
Dağıtım:
İstanbul: 2A, Alfa, Alkım, Artı, Bilgi, Çıra, Derya,
Final, İmge, NT, Remzi, Say, Totem, Yelpaze, Yeni Çizgi
Ankara: Işık Eğitim, İmge, Arkadaş
İzmir: Erdoğanlar, Gema
İnternseatt ış:
www.kitapyurdwwuw.c.oyme,n isayfa.wcwwo.mk,i tapnet.com,
www.iskenderiyew.wcwo.mw,e blebi.wcwwo.md,h arma.ctorm,.
www.ideefixe.com,
OZAN VAV iNCiLiK LT D.
AlemdaCra ddeGsüiz eSla natSlka.Nr o :1 3 Cağaloğİlsut anbul
Tel2:12 .51l9395 -520 43 90 Faks2:12 .527 98 47
Emaili:n fo@ozanyayincilWiekb.:wc wowm. ozanyayincilik.com
A ' d a n Z ' y e A S U R ...,.
Önsöz
Mezopotamya bölgesinde teknolojik gelişmelerin olmadığı
sıralarda kent krallıkların büyümek, genişlemek, güçlü gö­
rünmek adına kanlı savaşlar yaptıkları görülmektedir. Hiç
uğruna kentler ateşe veriliyor, insanlar toplu bir şekilde kat­
lediliyordu. Buna en yakın örnek; Asur dönemine ait "Bavi­
an yazıtında" yazılanlardır. Asur kralı Sanherib, Babil' de öl­
dürülen oğlu için intikam yemini alır ve Babil'i ateşe verir.
Savaşların egemen olduğu Mezopotamya bölgesinde ege­
menliği elinde bulunduran kralların da topraklarını geniş­
letme ve civar bölgelere gücünü göstermekte geç kalmadık­
ları görülür. Asur'un sınırsal özelliğindeki ana çizgilerin Me­
zopotamya' da egemenlik yapmış krallıklar ve beyliklerin ba­
rındıkları alanlarla ayrılmış olabileceği de belirtilmektedir.
İşte krallık ve beyliklerin istikrarsızlık içinde bulunmaları
nedeniyle Mezopotamya' da iki kent devletinin varlığı ortaya
çıkmıştır. Bunlar İ.Ö İkibin yılının ortalarında Yukarı Mezo­
potamya' da Assur (As ur), Aşağı Mezopotamya' da da Babil
kent krallıklarıydı. Bu iki kent devletle birlikte ortaya çıkan
diğer krallıklar da Larsa, İsin, Eşnunna ve Mari adlarıyla iki
kent devletinin savaşlarına tanık oldular. Bunlar IIl'üncü Ur
Hanedanlığının yaklaşık İ.Ö.2020 yılında yıkılmasıyla ortaya
çıkan krallıklardı. Asıl Anavatanları Arabistan yarımadasın­
daki topraklar olan Asurlular Sami kökenli olarak bilinirler.
İlk ünlü kralları da Şamsı-adad I' dir. Bu iki krallık olan Asur
ile Babil krallıkları dost geçinen iki düşman krallık olarak ta­
rih sahnesine geçer ve bir yığın enkazla günümüze bilgiler
vermektedirler. Bu iki kent devlet, dost ve düşman sözcükle-
J
rini nedense birbirinden ayırmayı başaramamışlardır.
s
A ' d a n Z ' y e A S U R
�
Savaşlar yapıldıkça krallığın emrindeki halkta da sosyal ya­
şam devam ediyordu. Yine krallığın emriyle eğitim alanları
açılıyor ve gençler özellik-le
sa-vaşa yönelik bir eğitimle
baş başa bırakılıyordu. Ku­
rulan okullarda ge-nelde �a­
ray ve tapınakla ilişkili ola­
rak eğitimler yapılırdı. An­
cak İgmil-Sin, Ur' daki okul­
larda farklı bir yöntem uy-
gulamıştır. Yazıcıların hep­
Asur savaşçılarının bir betimlemesi
sinin halktan seçilmiş olma­
sı dikkat çekicidir. Eğitim görmüş küçük bir azınlık vardı.
Öğrenciyle öğretmen ya da iki öğrenci arasındaki eğitimin
ilişkileri tabletlere işlenmişti. Öğrenciye "tablet evinin oğlu"
öğretmene "okulun babası" üst sınıf öğrencilere de "büyük
kardeş" denilirdi. Dayak eğitim verilen okullarda serbestti.
Bu konuyla ilgili görevli kırbaççılar vardı (Zorla eğitim sis­
temi, İslami medreselerde de uygulanmıştır ve günümüzde
de devam etmektedir.) Eğitimin ana temeli ezberciliğe daya­
nıyordu. Yazıcılar liste halinde Akkad dilinde karşılığı olan
sözcükleri ezberler ve kopya ederek çalışırlardı (Ezber gele­
neği İslami eğiti-min temel taşlarından biridir. Asurluların
ezber yoluyla bilgileri kopyala-dıkları anlatılır. İnandırıcı
olmasa da Güney Amerika bölgesinde yaşayan İnka halkı
yazıyı yasaklar ve temel öğrenmeyi "ezberlemek" şartıyla
yeni bir yol dener. Onlara göre tanrının yazısı olmadığı için
ezberin kutsal olacağını düşünmüşlerdi.) Okul dönemi ço­
cukluk döneminden yetişkinliğe kadar devam ederdi. Babilli
öğrencilerin eğitim sırasında cevaplayamadığı sorular vardı.
Bu nedenle öğrenci dayakla karşı karşıya kalırdı. Yazıcılık
eğitimi Asur' da en önemli eğitim olarak karşımızda durmak­
tadır.
A ' d a n Z ' y e AS U R
�
Asurlularla ilgili bu çalışmamda Sümer kaynaklı bazı belge­
lerin ortaya çıktığı ve Eski Babil ile Yeni Babil krallıklarını
tanımlayan belgelerin karşılaştırmalarda karıştığı çıktı kar­
şıma. Özellikle Babil kent krallığındaki bazı dinsel metinlerin
çok daha eski yaşam dönemlerine ait olduğu belirginleşmiş-
ti. Babil kent krallığının içinde bulunduğu kaos Asur kralla-
rını sıkıntıya sokuyordu. Bu eserde kaynaklardaki karışıklık
nedeniyle bazı eski Babil bilgileriyle yeni Babil bilgilerinin
varlığı görülecek. Bu tür karışıklıkların arkeolojiye dayalı uy­
garlıklarda normal karşılandığı da biliniyor. Sonuçta tek ba­
şına Asur krallığının ince ayrıntılarına inmenin son derece
yorucu ve emek isteyen bir çalışma olduğunu belirtmek iste­
rim.
Çivi yazılı belgeler çözüldükçe Mezopotamya bölgesini bir
taraftan kana bulayan ve diğer taraftan da günümüze önemli
tarihsel bilgiler sunan ilgi çekici metinler ortaya çıkmaktadır.
Günümüze ulaşan çoğu dinsel metinlerde Mezopotam­
ya' daki kutsal yerlerden ve adlardan söz edilmektedir. Onla­
rın bir taraftan savaşlarla uğraşmaları diğer taraftan da din­
sel kültlerini zenginleştirmek için törenlerin biçimlerini de­
ğiştirip, eski öyküleri de yeni metinler şeklinde yazıtlara iş­
ledikleri tartışmalar arasında yer almaktadır. Sümerlerin
bölge doğasında oluşturduğu bir tarihin başlangıcını Asur ve
Babil kent krallıkları korumak istemişseler de bölge ne yazık
ki dönemin siyasal yapısı nedeniyle bölünmelerle başbaşa bı­
rakılmıştır.
Ali Narçın
İstanbu 2008
1-
A ' d a n Z ' y e A S U R
�
s
I
A ' d a n Z ' y e AS U R
IJıı-
Asur kent krallığı
Tanrı Assur' dan adını alan ve daha sonra da başkent olarak
kullanılan Asur (Assur) kentinin bugünkü adı "Kale el Şer­
gat'' olarak bilinmektedir. Kentin adı daha sonra Asur İmpa­
ratorluğu olarak tarihe geçer. Kent _adını baş tanrı olarak ta­
pınılan Assur'd an almıştır. Bugünkü Musul kentinin 100 ki­
lometre güneyinde ve Dicle nehrinin batı kısmında yer alır.
Burada yer alan sıradağların adı da Bugünkü adı Cebel Ha­
nuka olan "Ebih" sıradağlarıydı. Bu kente ait en eski yazıtlar
İ.Ö.2300 yıllarına ait olduğu anlatılır. Kenti ilk defa kuranla­
rın tanrıça İştar' a tapınmış oldukları belirtilmektedir. Bu tan­
rıça için tapınaklar ve tören alanları yapılmıştı. Asur kralı
Salmanasar III döneminde ise doruk noktasına ulaştı. Tanrı
Anu, Adad ve İştar tapınakları bu kral zamanında yapılmış­
tır. Kent İ.S.614 yılında Kyaksares'in imparatorluğa son ver­
mesiyle çöktü. Halk bu kentten sürüldü. Tarihsel belgeler es­
ki uygarlıklarda yaşamın hareketliliğini sağlayan insanların
savaşlar ve açlıklar yüzünden son derece sıkıntılı günler ge­
çirmiş olabileceklerini belirtiyorlar. İnsanların kendi arala­
rındaki çekişmeler, doğa olaylarının getirdiği sıkıntılar ol­
dukça yorucu olarak belirtiliyor. Bu yorucu ve zor koşullar
altında bile tanrısal inançlarını da ihmal etmemişlerdir. Güç­
lü olanlar savaşın bitiminde zafer kazandıkları zaman ka­
zanma nedenini de tanrıların gücüne bağlamaktadırlar. İşte
Asur kentinin kurulma nedeni de tanrısal gücün ortaya koy-
duğu bir yapılanma sonucunda oluşmuştur. 91
A ' d a n Z ' y e A�U R
...ı
Asurlular Sümerlerle Akkadların kurdukları kentlerin etra­
fında göçebe olarak yaşayan kabilelerden oluşan bir krallıktı.
Yarı göçebe ve Sami halkından oluşuyordu. Bu halk Asur
kaynaklarında "Subur" ya da "Subir" Akkad dilinde ise "Su­
bartu" adıyla anlatılırdı. Halkın Arabistan kökenli olduğunu
belirten bazı kaynakların olduğu da bilinmektedir. Asurların
bölgedeki ilk etkinlikleri Kral İliş uma' nın Babil' e yaptığı sal­
dırı.farla başladı. İlişuma zamanında Asur kenti oldukça ge­
lişti. Şamsi-adad' dan önceki kralların adları ne yazıktır ki bi-
linmiyor. Krallar listesinin başında
henüz çadırlardan kurtulamayan
17 Asur kralından söz edilir. Ça­
dırlarda yaşayan kralların adları
Kenancadır. Bu adların Samice
olmadığı ifade edilmektedir. Gü­
nümüzde "Assiriya" olarak ad­
Asur'da savaş arabası modelı. (Aynı Mo-
landırılan bir aşiretin adıyla impa­
del Urartularda da kullanılır)
ratorluğa yükselen Asur aşiretinin
kökenlerinden olanların, Irak topraklarında yaşadıkları belir­
tilmektedir. Günümüzde Assirya aşireti olarak yaşamlarını
devam ettirmektedirler.
Assur, Asur'ların tapındıkları en büyük tanrısıdır. İ.Ö.l'nci
bin yılda Asur ile tanrıların babası sayılan Anschar ile eşde­
ğerde görüldü. Asur tanrısı Aşşur İ.Ö.1300 civarında Sümer
tanrısı Enlil ile özdeşleştirilmek istendi. Assur'un karısı Mul­
lissu'yu da Ninlil adı altında tapınıldığı belirtilir. İ.Ö.1300 yı­
lında Eşşara' daki tapınaklar arasında en görkemli tapınak
Assur'un tapınağıdır.
Asarhadon " ...T anrı Assur'un efendimin, cellasını (tapınağın
iç tarafı) altınla kapladım. Parlak kırmızı altından olan koru­
yucu melekler ve kanatlı yaratıklar dizdim yan yana ( ...)
Kerpiçle sıvar gibi sıvadım altınla ..." şeklinde ona karşı olan
ı ı büyük saygısını bu sözlerle göstermiştir. Bu tanrıya Sümerli
o