Table Of ContentСафаралӣ КЕНҶАЕВ
Т АБАДДУЛОТИ
ТОҶИКИСТОН
Иборат аз се китоб
.(Китоби аввал)
Душанбе
«Фонди Кенчаев*
1993
1
БВК 63.3 (2іочкк)<
Кенчаев Сафаралй,
К-45 Табаддулоти Точнкистші: Иборпт аз се китоб КтеПц
ггнвал./муқар. АѴ. Фарзод/.— Душанбе; Фог.зм іѵ.-пч ;• в
!993.— 496 с.
Китоби Табаддулоти Точи;..нсіон бозгуйи ходися.чон бисер ;слки
(шематсуэн вавДачѵ миллатв точикод асі ғп нэ иазари cofmi: Рн.дц
Шурой Оли ба риштаи тасвир расида. Он пэрда аэ рӯйй дасисзСозлну
вобакоронн тахту чох*ох ва хомийнн он.чо. ни Ватзнре ба хѵчи (>;пі£т
давен orymra кардан д. бармеафчаняд- пя н.члзіи шикасти д;ан.:,*:»< с .,
вункро бар асоен да.іеіілн мѵъѵям; д онщяр нссо.ійд.
Кнтоб диетури муфадег? басни <-«йсзтмяд.-;;ор в а іаърихи арзвшч да
лее і дар маъркфаги яудншпосші киллит.
СЛФЛРАЛП КЕН'ШВ
(на таджикском языке)
Муларрнр Муҳашшд Форюд
Муезхдех И. СсҳиЪпюар
Мухаррири техииьй И. Аҳме.иов
Мухаррири орпвт А!. Ташйеков
Ба иэібаа 20.07.93 супорида шуд. Ііа чопаш 30.09.93 см.зо шу-д. Фор
мат» GOxftAs Когаэи Кч2 Гарьптурааш адабй. Чузън чоіши шавтй 28.83.
Чуэьи кашрьчо хкеобй .31. Адэдв пяшр 50 С00. Супорши.і f& 114-
Пархаш шгргномггш.
Фонди Кеи чае в, Душанбе, кучяи Піаикив. 84.
Комбинат полиграфии Ві.зорати маібуот ва ах бора Чумхѵоив Точиянг-от.
Душанбе, кӯчаи Айші, 126.
(g) Фон ди Кенчаев, 19ь*Ф
.
эхдо
Ба шаҳидони ростин, қаҳрамонони ватанпараст ва инсоч-
цои якрдву якқавли мардона, ки баҳри дифои давлати қону*
нии қумҳурии Тоцикистон ба хоби абад фурӯ рафтанд.
АЗ МУАЛЛИФ
Китоб номаи дод бар бедод аст, ки банда ҳаводиси қабо-
ҳатбору даҳшатзои дар ҷони хеш эҳсос кардаву паси cap наму-
даамро ба риштаи гуфтор баркашидам.
Албатта, андешарониҳои камина сухани охир ва хулосаи
қатъй нахоҳад буд, чунки воқеаҳои талхи ба зуҳур пайвасга,
ки даҳҳо ҳазор инсонро туъмаи маргу садҳо ҳазорро дар cap-
замини обоиамон беватан намуд, саҳлу содда нест.
Биноан паҳлуҳои ҷудогонаи табаддулоти воқени давлатй аз
дониби муҳакқиқони соҳаҳои мухталиф ковипгҳои амиқи илми-
ро тақозо менамояд, вале чун банда дар мар-кази ин ҳодиеаау
воқеаҳо қарор доштам, яқинан муҳаққиқинро зарур меояд, ки
пиромуни андешаҳои камина бархурде дошта бошанд. Аз ин
рӯ аз худой, бузург барои хонандаи соҳнбзавку самими а яде-
шаи рост, ба муҳақкиқини ин соҳа им он и комилу бахти бедор
в а гуфтор и р остро таманно дарам.
ПЕШГУФТОР
Китоби дар даст доштан Шумо лаҳзаи маргбори сарнавишту қиематсӯ-
8и як халқест, ки а дли олам тоҷикаш мехонанд, тоҷбарсару бостонй.
Пушида нест, таърихи ростини халқи тоҷик ба ҳазорсолаҳои пеш аз ми-
лод мерасад ва ҳамеша ин миллат-бо номи пуршарафи гузаштагони хеш
миёни оламиён фахр доранд. Ростй, ин мардум андар миёни тамоми қааму
қабилаҳои сукунатдсштаи Мовароуниаҳру Хуросон бо нлму фарҳвнгдӯстн,
меҳмоннавозиву олиҳимматй ва саховатпешагиву шуҷоатыандӣ аягѵштнамо-
янд.
Мардуми тоҷик андаруни қавмҳои иронинажод, ки дар ин сӯи Омуя зин-
дагй доранд, асосан мардуми деҳқонанду пешаваранд ва хӯшдору чонибдо-
ри фарҳанганд. Чун сухан аз таъркху фарҳанг меравад, моро ёди муаррихо-
не чуи Балъамиву Хондамир, Мирхонду Вассоф меояд. Агар аз фарҳанг-
дӯстиву сиёсатмадорй ва низоми давлатдорй сухан ба миён ояд, Вузургмеқ-
ру Балъамй, "Низомулмулку Қайковус, Ҳусайн Воизу Аҳмади Доннш ва Ьо-
боҷон Ғафуровро ҷоиз буда бошад, ки баршумурд.
Ва агар сухан аз завқу нишот ва лаззати сеҳри сухан равад, дар гах-
ти назм қарор доштани Одамушшуаро Рӯдакй ва наямбаропи он Фирдав-
сиву Анвариву Саъдиро кас мебинад.
Тоҷиконро мардумони олам оромтарин халк, захитарин қавм ва ҳаесос-
тарин миллат меҳисобанд, чунки то бад—ин рӯз аз чониби тоҷик нисбати
халқҳои ҳамҷивори ҳамсоя ҳатто хурдтарин ҳаракоти ночою кобихрадонае
ба вуқӯъ напайваста, дили қавмеро наёзурда. Биноан, тоҷик гузашта ба
гузаштагони хеш хирадро муқаддас медонанду шахси соҳибхирадро эҳти-
ром менамоянд. Аз ин рӯ, бузургтарин шуарои асили ин миллат андар си-
тоиши хираду дониш беҳтарин абёти хешро суруда, ки мардумонамон он-
ҳоро сина ба сина ҷовидона нигаҳ доранд.
Дониш андар дил чароғи равшан аст
В-ая ҳама бад бар тани ту ҷавшан аст.
Ҳеҷ ганҷе нест аз фарҳанг беҳ.
То тавонй рӯй бар ин ганч неҳ.
Вале бисёр ҷои таассуф аст, ки порае аз халқи орому осудаи самимо-
наи моро иддае мухолифинн тахту кулоҳхоҳ фирефта намуд. Сарварони дав-
лати қонуниямонро имкони кор надод.
Чуноне ки аз мӯқтавои китоб бар меояд, иллати асосии чунин икдоі\ш
номубораки мухолифин заминаҳои дохилимарзиву бурунмарзии хешро молик
аст, кй муаллиф ошкорову возеҳ ҳар лаҳзаи сурат пазируфтаии онҳоро дар
асоси ділоили раднопазнр мавридн баррасиву муҳокима қарор медиҳад. Аз
иц нигоҳ, китоб лаҳза ба лаҳза даст ба даст додани ду қутби мантидан
х?ухолиф-ҳизби демократ ва ҳизби наҳзати и слом, ҳамчунин созмонҳои Лаъ-
лй Бадахшону Растохезро дар роҳи ба амал пайвастани «табаддулоти дав-
латй бисёр амиқу ошкоро нишон медиҳад. Щояд чунин сурат гирифтани во-
кеа дар тамоми дунё ҳодисаи талхи нодиртарине бошад!
Ба ин маънӣ асар аввалин китоби нисбатан чамъбастии фочиаи талху
Пііігийи ба вуқӯъ пайвастаи табаддулоти давлатй дар Тоҷикистони хуфта-
бахт аст, кн дар ҳамон рӯзҳои сари қудрат будаии мухолифин эҷод шу-
дааст.
Муаллифи асар касест, ки дар атрофи номаш мухолифин ин ҳама шуру
шар ва ҳаёҳуву қиёмро ба роҳ андохт. Пас, саволи чаро ин тавр шуд? хо-
пзндаи воқеъбинро нороҳату безобита месозад.
Бале, муаллиф шахсияти тавонои риштаи ҳуқуқ аст, на сиесатмасои
«пролетарҳо» ва на пешвои «ашрофиюни» онҳо, Биноан, мӯҷиби камаршл-
кан намудани ӯ барон чанд тоифаи чоххоҳу манфиатчӯ зарурати аввалпн-
дараҷаро молик будааст.
8
Чаро мухолифин махз ба С. Кенчаев часпид? Бале, дар шахсияти ӯ мук*
тадиртарин* интелект ва маеьулиятшиностарнн чехраи команда и ҳокимияти
навро медчд. Ӯ дар як муддати кӯтох тавонист, ки аз коргузории колабіі
даст кашида, фаг-олияти Шӯрои Олиро мувофиқн талаботи қонун ба pox
андозад. Дар оғози озод гарди да ни нарх тавонист бо рох,и назорати амалй
таркишҳои ичткмоиро, ки емкой дошт дар бай ни донитчӯён ва гурӯххои
камбизоатн ахолй cap бвзанад, пешгирй намояд.
Би ноан, мухолкфин дар шахсияти ӯ лидери сиёсии мнллатро дида, ба
да рос афтод. Аз човиби дигар медонист, ки миённ дохйлк да рбориён бекас
аст.
Аз ни рӯ. дар чамъи тоифаи мухолифин зхли сиёсатмаоби дохилидзр-
борро рукнн асосии бадбини ин шахсият месазад, кн баршумурд. Чаро? Зе
ро барон ин той фа Сафаралй Кенчаев одами «бегоиае* буд, ки аз молу саг
вату давлатк хафтодсолан хизи абаркудрати коммунист тандо билети леішчи
ва андешаву гоядои солями гуманистй насиба нам уд а, ба музди дастранчи
хеш каноат меварзид. Из кн рӯ, барои ин топфа чукин инсони аз бе рун во*
ряд гардида, ки кайхо иддае чоплусони саршиносаш мисли Михайлину К*>
стецский тавассути харакоти ҷасурокаву қадзма хақталошонаи ӯ адабашон-
ро дарёфтанд, чуй маводи таркандае менамуд, ки дар сари хокимият оу-
данйш хама гунз иқдоми ному бор аки игаонро пешгирй мекард.
Аз чониби дигар, тоифаи мафиозе, ки наъли харро ба кимати зар ба
бозор мезанад, обрези дасти мухолифин гардида, хаммаромии хешро дар
башараи талхвашонаи ншон пай до нам уд. Мӯчиби чуннн харакати ин той*
фа мисли рӯз равшан аст. Яъне то сари хокимият омадан С. Кенчаев, ки
тайн кариб як сол равен Кумитаи назорати конунхон Президента ҷумҳуриро
бар ӯхда дошт, чашми ҳаромхӯрону дузду муттаҳамонро тарсонида буд.
Муайян намуданн нскасиқои зиёд дар Сахши кооперация, ки садхо миллион
сӯмина ба иероф р афта ни боигарии чумхуриро муайяну хамзамон даххо
мяллионро ба хазикаи давлат ворид гардонид, гурӯхқои зиёди харомхурону
манфиатҷӯро нороҳат сохт. Гузашта аз нн, муайян намуданн нокисихои мав-
чудан пули арзй еярбории навокиси зикршуда буд, ки калӯши иддае аз^
мучримин пеши пояшон гузошта шуд. Биноан, дар сари хокимият капор
доштани С. Кенчаев бузургтарин хазф ва азимтарин еадд барои ахли сар-
В8т ва мафия буд.
Ба чамъи ин ду гурӯҳ иддае ашхоси косолимакли рзкетро низ ҳамроҳ
кардан чоиз аст, кн барои пул шуда тайёранд ба ҳар гука дасисаву кабо-
хат даст бизананд. Роста, барои ин тоифа чизи аз хама муқаддас пул аст.
Бяноан, касе кн ба кшон пули зиёд диҳад, ҷонибдораш бошанд ва дасти ӯ
болову шахен ғолиб ба шумор меравад. Дна ҳамин мароми нобихрадонаи
гурӯҳи рекэтро мухолифин тазонистанд, ки ба манфнати хеш сӯиистифода
намоянд.
Ба замми ин, иддае аиёиёни калованда, рӯзноманигорони сарватдӯсту
харнс ва дигар тоифаҳои нопойдору ноустуворро мухолифин тавонистлнд,
ки баҳри амалй гардндани нақшаҳои носавобонаи хеш, яъне дар табаддулэ-
ти давлатй нстифода баранд. Ба иазарам, сабаби аввалиндарачаи ба вуқӯь
пайвастани ин амри номуборакро пеш аз хама чашмгуруснагии тоифахои
зикршуда ба бор овард. Ҳодисаи бавукӯъ пайвастаи талх собит менамояд:
чомеае, ки аз нигохи иқтисодй ва маънавиву фархакгй ко мил нагардида, гу-
зхшта аз ин, худшиносии милли дар замири шахрвандони он амалан мавчуд
набошад, ба мачрои дилхохи тархи бофтаву сохтзи ин ва ё он гурӯҳе во
рид гардидаву гелиданаш ба осонй даст мед од а аст.
Чунон ки мебкнем, китоб аз дидгохи касе сурат мегирад, ки тамоми
ҳодисаву воқеаҳои талхи бз зуҳур пайваставу сипарй гардидаро дар чони
хеш эқсос намуд. Аз миённ гирдбоди хаводиси нангини миллат имон ба са-
ломат бурда, чун нохудои корозмудаву дурандеше бар сари чилави киштии
вачоти халкамон иишаста, онро ба со хи ли му род расонидааст. Хар шаҳрван-
9
ди соҳкбҳушя имондор сахмя ӯро дар кагъи чанги бародаркуш мясли рӯзя
равшан дидааст.
Ии шахе кист? Чаро ин ҳама хаёҳуву даву ғедҳоа гӯшношунидро мухо-
ляфин .бахрн аз сари кудрат дур намуданаш ба ^ард дод?
Бале, ӯ мардест панчохсола, ки айёми ҷавониро ба ниёзмандиҳои зиёде
чуя муздурнву мардикорй сипарн кард, ҳамззМон Донишгоҳро бо диплома
аъло хатм намуд ві соли 1980 дар риштаи ҳукук еюмзадн или гардндаву
кори докторияшро низ дар ҳамин ихтнеос поён додаает.
Қуқуқшиносии ӯ зим ни талаби ҳаким Низомй:
Мебош фақеҳи ҳикматомӯз
Ammo на фақеҳи ҳиллатомӯз
ба роҳ монда шудааст.
Бйноан, ӯ инсонест, ки аз миёни мардуми қатории ранҷбар рӯида, заҳ-
мату меҳнати деҳқону коргари оддиро хеле хуб эҳсос намуда, зеро аз айё-
мй ҷавонй дар миёни деҳқонзодаҳо тарбият ёфта, ба тамоми қасбу кори
деҳқонӣ: шудгору дарав, хирманкӯбиву бодкунӣ, хиштрезиву деворзанй ши-
носоии амиқе дорад.
Ӯ додситон аст, аксари умрашро сарфи йн пеша намуд, ғаму андӯқи
чоыеаро бар дӯш гирифта, рӯзгоре ба олами ҷиноят даст ба гиребон аст.
Бесабаб пест, ки аксари шаҳрвандони ҷумҳурй ӯро «Комиссар Катани»_ ла-
каб додаанд. Дар замири ин тахаллус мардум чун рамзи ихлосу боварй ба
ӯ, кй додситони матннирода, ростниҳод ва хомии конунҳои давлат ва ҳуқу-
ки мардум мебошад, эътиқод бастаанд. Албатта ин гуна сурат гирифт №и
кор бесабаб нест„ Ба назари мо, се хиелати ӯро аз қабили мукаддас дояир-
тани Қонун ва бечуну чаро ичроиши он, сониян шикастанафсиву чашмсерй
дар тамоми қолатҳо ва сеюм, ҳаққи ҷомеаро аз ҳаққи хеш бэдіанд доние-
тану зимни ба амал пайвастанш хоҳишҳои мардум камари химмат бастан,
дар ин роҳ баршумурдан лозим %еояд.
Ӯ дар касби хеш сохибмактаб аст. Саҳми ӯ дар рушди мақомоти дод-
ситонии чумҳурӣ ва собиқ шӯравӣ, хи солҳон 1970—1980 мумтозтарнн
юрист шинохта'шуда, бо Opдени Дӯстии ҳалкхо, медали барои меҳнати шо-
ён ва Ифтихорномаҳо сарфароз гардндааст, далелн хамин даъвост.
Ӯ дар интихоби шогирдон, пазируфтани ҳамкорон ва чо ба чо намуда-
яи кадрҳо ба лаёқату истеъдод, меҳнатдӯстиву ростқавлй ва покиву ҳалэл-
корй эътиқодманд буда, чуиин талаботро ба диди фаросатн нѳтакрори хеш
мавриди санчиш қарор медяҳад.
Ӯ олим аст хело еермаҳсул. То имрӯз 12 китоб, аз ҷумла 7 моногра
фия: «Ҳар мактуберо соҳибё ҳаст» (ба забони тоҷикй) Душанбе, сИрфэн>,
1978, «Анализ районным городским прокурорам правонарушении непреступ
ного характера (ба забони руей) Харков, 1981, «Аз хусуси кор бо макт/б-
хои мехнаткашвн» Душанбе, «Йрфон», 1982, «Қонун, ҳуқуқ ва инсон», «Ду
шанбе, «Ирфон», 1984, «Ҳамоҳангии кори прокурора нақлиёт дар хусуси пе
то дш а вин вагону сицернҳо» (руей) Душанбе, 1988, «Делои ҷиноятии 10 895»
(тоҷикй) Душанбе, «Маориф», 1989, «Ҷиноятнома» (тоҷикй), Душанбе, «Мао-
риф», 1993; 53 очерку мақолаҳои илмй-публицисти дар шахрҳои Душанбе,
Москва ва Харков ба табъ расонидааст.
Чу нон кн аз номгӯи монографияҳояш бармеояд, кигобҳои ӯро на танҳо
дар Тоҷикистон, балки дар дигар чумхуриҳо мисли Украина, чун васоити
таълимй мавриди мутолиаву истифода қарор додаанд. Бадин маънй назяри
олимии С. Кенҷаев кайҳост берун аз остони ҷумҳуриамон доман паҳн наму-
дааст.
Едовар бояд шуд. ки нақшӯ чеҳраи одимонаи ӯ дар риштаи ҳуқуқ ба-
со мароқовар ва муассир аст. Биноан, силсилаи монографияҳои ӯ шахсияти
воломақоми илми ҳуқукшиносӣ будани муаллифро кайхѳет, ки миёни аҳли
илм собнт намуд а аст.
10
Мутахассисони соқаи қукуқ ӯро чун хукукшиноси комил ба дарк гириф-
таву нисбати осораш бахои мусйати сазовор додаанд.
Гузашта аз нн, шӯҳрату азамати ӯ дар Тоҷикистон тавассути очерку ма-
колаҳо ва китобхон илмяву публидистияш ба амал пайвастааст.
Очеркҳои «Мӯй дар хамир», Садоц Шарқ № Ю. 1988, «Мардон»-и чора-
созу шохидонк дурӯя», Садои Шарк Mb 9. 1989, «Каҷқаламй дар сабхи ҳа-
қикат» Садои шарк, Ма 8 1989 ва китоби «Сӯзи дил», Душанбе 1991 аз
ҷумлаи асарҳои илмй-пувлицистии муаллифанд, ки ӯро на танҳо олими со
хли ҳуқуқ, балки нависандаи соҳибзавку нозукхаёл ва каламкаши ҳассос,
фаросатманд андар миёни доме а муаррифй нямудаанд. Воқеъбинӣ в а ҳақи-
* хатнигории муаллиф пайваста меҳри ӯро дар дилу дидан оммаҳои васеъ
ҷойгир намуд. Аз ии рӯ, очерки «Мӯй дар хамир», аввалин асари ошкорку*
нандаи олами ботинин қабоҳатзову шеванпарвари Костецкий М. С. барин
чоплусони нн соҳаи мукаддасро ошкоро нишон дод. Шояд ба аввалин Оор
ҳамон шумораи мачаллаи «Садои Шарқ»-ро аксари шаҳрваидони чумҳурй
ва хоса кормандони илми хуқуқ аз дуконҳову киоекҳо кофту ков иамуда-
анд. Ҳатто кор ба дарачае расид, ки очерки номбурдаро ашхосн а.лохида
барон хеш маблағ сарф намуда, ба забони руеӣ баргэрдон менамуданд,
Фильмбардорон аз рӯи ©я фильм бардоштанд. Чуно-н т аз ахборн телеви-
зиони тоҷик хабар доданд, ин фильмро Шабакаи Телевизионии Осташшнои
Руссия ба мабяағн 40 миллион рубл харида дар рӯзҳои каздик ба пахш
намуданаш иқдом гирифтааст.
Чунон ки мебннем, муаллиф дар ни соха, яъне дар навиштану ба табъ
расонидани аҷоди бадеию публицист® шахсн навкору тозаворид андаруни
аҳли қалам набуда, балки чикидаҳои хомаи ӯ далели шоеъ бар онанд, кв
ин шахс илҳоми худододи навиеандагй ва завқн саршори табиии модарзодй
дорад.
Биноан, ҳамҳамаву дабдабаи мунофиқин, ки аз чопи «Овоза ва хаки-
дат» (ногуфта намонад, зиёда аз як сол аст рӯзномаи «Тоҷикистон» ба ин-
тишори порае аз ин китоб пардохта, ки зиёда аз сад еахифаашро фаро ме-
гнрад), дар кунчн вайронаҳову таҳхонаҳо ва горҳову камари кӯҳҳо маскаи
гузида, ба муаллифи қақиқй будани С. Кенҷаев йзҳори шак намудаанд. ду-
рӯғашон бефурӯғ аст. Ин ангезахои шайтонии ишон бори дигар қанотафшон-
данашон парвози мурғи хонагиро монад. Давву ғеҷашон то остонаи коҳдон
фосилае беш надорад .
Чи чора, худо дар чояи нобакори ин тоифаи аоғҳои бадмур, ки мухолифин
унвонашон мебарем, ба ҷои раҳмон шайтону ба ҷои фаришта деви хабиси
кинхоҳро андаруни колбадн валангори қалъаи баданашон ворид сохтааст.
Ин тоифа ором намудани деви хабиси хохишҳои шайтонии хешро дар ҷаягу
побудиҳо ва бардам задану барбод доданн дастовардҳои аромонаву осудонаи
ватани хуфтабахтамон дидаавд.
Ин тударо метавон муште аз яамъи тоифаи маҳалгарои тоҷик маҳсуб
донист, ки аз моҳияхи миллат ва шукӯху шаҳоматн он бенасиб буда, кӯрди-
ливу торикимонй ва яъсу навмедиро сармашқи хеш намуда, ватани азиза-
монро тиккаву порра сохтанд!
Ӯ инсонест башардӯст» чомеапараст. Дар замири дилаш тамоми халқ-
қову миллатҳо ягонаву воҳиданд. Истеъдодхову меҳнатқаринҳоро дӯст ме-
дораду поси эҳтиром менамояд. Ба. хусус аҳли илму фархангро шоиставу,
гиромй медорад ва заҳмати ишонро мукаддас меҳиосбад, зеро ба пиндори
салими ӯ иқболу саодат ва шукӯҳу шаҳомати давлату миллат дар касби
ростандешонаи аҳли сухан нуҳуфта мебошад.
Дар дӯстй ва одаму одамгарй ҳамто надорад. Дасткушоду харроч аст.
Шояд ҳамин дасткушодаву дилсофияш бошад, кн инсонҳои гуногумазҳабу
мухталифмиллат ӯро гиромй медоранд. Хуллас, густариши пайвандқои дӯс-
т»ро ба қимати чон харндор аст, аеро:
11
Гуфт назди ман чавонмард он бузад.
Камтарин кораш фидои чон бувад.
Ба қадри ахли меҳнату зақмат мерасад, чунки худ аз миёни тӯдада?!
аҳли заҳмат рӯида, азобу машаққат ва ногувориҳову ниёзмандиҳои ононро
ба чашми cap дидаву дар ҷони хеш эҳсос намудааст.
У касест, ки дар сиёсат мӯйро аз хамир ҷудо менамояд. Шояд ҳамин
гуиа истеъдоди фитрии чомеадориаш буда, ки дар душвортарин лаҳзяҳо
ҳайати намояндагони мардум бо муштзӯрии мухолифин нигох накарда, се
дафъа дар райъгирии пинҳонй ба ҷонибаш озоз доданд. Ба назарам, ин ҳо
Диса дар сатҳи дунё то бад-ин рӯз воқеаест бисёр муассиру такрорнопазлр.
Дар ин маврид низ фаросати сиёатмадорй ва нерӯи акли ҷомеаиисандй Са
у даст дод, то ҳар дафъа ғолиб бошад. Мухолифин яқинан ба хулоеае
омаданд, ки дар буданаш ӯро ҳеҷ имкон надорад, ки аз чой ҷунбонид, бв-
коан даст ба дуздии намояндагони мардум заданду куштору ғорат ва §
қаллобонаву фиребгарона дар ғайбаш ӯро сабукдӯш на-мудаанд, ки аз ко
пун фарсаххо дур ин ҳоднсаи табоҳ ба амал пайзаст.
Ин марди тавоно даст ба тасвири ҳодисаҳои рухдода зад. Инак, асаре
дар се муҷаллад таҳти унвони «табаддулоти Точикистон» ба вуҷуд омад.
Муҳтавои ёддошту хотираҳои С. Кенҷаев «табаддулоти Точикистон» боз-
гӯйи табаддулоти давлатӣ дар асоси далелу саиади боэътимод буда, чачд
андешаи судмандеро пеш меорад:
Аввалан, муаллифи китоб дядахову шунидахо ва дар чони хеш эҳсос
намудани ҳодисаву вокеаҳои рухдодаро мавридн таҳлил карор дода, тарзу
усули ворастагӣ аз ин гирдоби балоро мантиқан ҷустуҷӯ менамояд ва та~
моми пешниҳодҳои саривақтии часуронаи ӯ, ки дар ҳузури шоҳидони ^зчёд
гузошта шуда, аксаран аз чониби Президенту сарвазир чонибдорй наёфта-
анд, боиси барҳам задани ҳукумати қонунй шуданд. Дар ин Штрид такрор
ба такрор ба далелҳои боэътимод мурочиат намудани муаллиф асарашро
мароқовар ва саҳеҳ мегардонад.
Сониян, муаллиф фалаҷии аркони асосии давлатро мӯҷибн шикасти дав-
лати конунӣ дар ҷумҳуриямон мешуморад. Биноан, асар ҳуччати муқимест
барои сарварони ояндаи Точикистон ва дигар давлатҳои хамҷавору ҳам-
мазҳабамон...
Сеюм, далелхои овардаи муаллиф чунон мантиқан устуворанд, ки аз
рӯи онҳо ашхоси мучримро кормандони хифзи ҳуқуқ, ба осонӣ муайян ме-
намоянд.
Чаҳорум, муаллиф ба зуҳур пайвастани табаддулоти давлатиро зина ба
зина аз чониби аҳзобу созмонҳои «сиёсие, ки асосан дурнамои назарашои
мухолифи ҳам карор дошта, дар айни вақт баҳри аз миён бурдашг даала-
ти қонунй даст ба даст дода, зимни дасисаҳову қабоҳатҳо тарзи тоза-
тарини табаддулот, яъне Президентро ҳамчун никоб барои ба ҳадафи ни-
хоии хеш расидан нигоҳ дошта, дастгоҳу ваколат ва имкониятҳои ӯро аз
миён бардоштаанд, муфассал таҳлил менамояд. Аз ин нигоҳ асар ҳуҷҷати
сиёсии таърихи лаҳзаҳои ногувори Чумҳурии Точикистон буда, равнақу ну-
мӯи «навдавлатон» (оппозисия) ва нобарориҳои давлати қонуниро дар тар-
сӯиву лавандй ва фориғболии роҳбарияти асосии он мебинад.
Панҷум, асар дастури шоистаи давлатдорист, ки мавҷудияти мустадка-
мии онро муаллиф дар ваҳдати ногусастании се аркон: Шӯрои Олӣ, Шӯрои
Вазирон ва Дастгоҳи Президент мебинад.
Охир, сабку услубн китоб хоси муаллиф аст. Ӯ дар тарзи нигориш оохи
саҳеҳу солтдабаёниро пеш гирифтааст, ки ба оммаҳои зиёди хонаидагон даст-
рас мебошад.
МУҲАММАД ФАРЗОД,
профессор, доктора илми филологй
12
