1990'lardan günümüze amerikan sinemasındaki tür filmlerinde toplumsal cinsiyet ve ırk sunumları

314 Pages·01.7 MB·Turkish

T.C.
EGE ÜN(cid:1)VERS(cid:1)TES(cid:1)
SOSYAL B(cid:1)L(cid:1)MLER ENST(cid:1)TÜSÜ
Radyo-Televizyon ve Sinema
Anabilim Dalı

1990’LARDAN GÜNÜMÜZE AMER(cid:1)KAN
S(cid:1)NEMASINDAK(cid:1) TÜR F(cid:1)LMLER(cid:1)NDE TOPLUMSAL
C(cid:1)NS(cid:1)YET VE IRK SUNUMLARI

DOKTORA TEZ(cid:1)

Hazırlayan:
Burcu BALCI

Danı(cid:2)man:
Doç. Dr. Nimet ÖNÜR

(cid:1)ZM(cid:1)R-2006
Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlü(cid:1)üne sundu(cid:1)um “1990’LARDAN
GÜNÜMÜZE AMER(cid:1)KAN S(cid:1)NEMASINDAK(cid:1) TÜR F(cid:1)LMLER(cid:1)NDE
TOPLUMSAL C(cid:1)NS(cid:1)YET VE IRK SUNUMLARI” adlı doktora tezinin tarafımdan,
bilimsel ahlak ve normlara uygun bir (cid:2)ekilde hazırlandı(cid:1)ını, tezimde yararlandı(cid:1)ım
kaynakları bibliyografyada ve dipnotlarda gösterdi(cid:1)imi onurumla do(cid:1)rularım.

Burcu BALCI
ii
TUTANAK

Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitiüsü Yönetim Kurulu’nun... ./... ./... ... .
tarih ve... ... ... ... sayılı kararınca olu(cid:2)turulan jüri; Radyo - Televizyon ve Sinema
Anabilim Dalı Doktora Ö(cid:1)rencisi Burcu BALCI’nın 1990’LARDAN GÜNÜMÜZE
AMER(cid:1)KAN S(cid:1)NEMASINDAK(cid:1) TÜR F(cid:1)LMLER(cid:1)NDE TOPLUMSAL
C(cid:1)NS(cid:1)YET VE IRK SUNUMLARI ba(cid:2)lıklı tezini incelemi(cid:2) ve adayı 15/11/2006günü
saat 13.30’ da tez savunmasına almı(cid:2)tır.
Sınav sonunda adayın tez savunmasını ve jüri üyeleri tarafından tezi ile ilgili
kendisine yöneltilen sorulara verdi(cid:1)i cevaplar de(cid:1)erlendirilerek tezin ba(cid:2)arılı oldu(cid:1)una
oybirli(cid:1)iyle/ oy çoklu(cid:1)uyla karar vermi(cid:2)tir.

BA(cid:3)KAN
Ba(cid:2)arılı
Ba(cid:2)arısız
Düzeltme (6 ay süreli)

ÜYE ÜYE
Ba(cid:2)arılı Ba(cid:2)arılı
Ba(cid:2)arısız Ba(cid:2)arısız
Düzeltme (6 ay süreli) Düzeltme (6 ay süreli)

ÜYE ÜYE
Ba(cid:2)arılı Ba(cid:2)arılı
Ba(cid:2)arısız Ba(cid:2)arısız
Düzeltme (6 ay süreli) Düzeltme (6 ay süreli)

Not: Doktora Tezi Savunma Süresi asgari 90 dakika - azami 120 dakikadır.
iii
(cid:1)Ç(cid:1)NDEK(cid:1)LER

Sayfa No

(cid:3)EK(cid:1)L VE TABLO L(cid:1)STES(cid:1).......................................................................................ix

ÖNSÖZ.............................................................................................................................x

G(cid:1)R(cid:1)(cid:3)...............................................................................................................................1

B(cid:1)R(cid:1)NC(cid:1) BÖLÜM

1990’LARDAN GÜNÜMÜZE AMER(cid:1)KAN S(cid:1)NEMASINDAK(cid:1) TÜR F(cid:1)LMLER(cid:1)

1.1. Amerikan Sinemasındaki Tür Filmleri...................................................................13
1.1.1. Sinema Tarihi (cid:3)çinde Tür Filmlerinin Geli(cid:2)imi.......................................14
1.1.2. Tür Filmlerinin Sınıflandırılması.............................................................20
1.1.3. Tür Filmlerinin Özellikleri.......................................................................21
1.1.3.1. Tür Filmlerinin Anlatı Yapısı....................................................22
1.1.3.2. Tür Filmlerindeki Türsel Temsiller...........................................28
1.1.3.3. Tür Filmlerinin (cid:3)konografisi......................................................32
1.1.4. Günümüz Amerikan Sinemasındaki Tür Filmleri ve Melezle(cid:2)me
Olgusu......................................................................................................35
1.1.4.1. Günümüz Amerikan Sinemasında Tür Filmlerindeki
De(cid:1)i(cid:2)imler..................................................................................36
1.1.4.1.1. Yok Olmaya Yüz Tutan Tür Filmleri..........................36
1.1.4.1.2. Yükselen Tür Filmleri ................................................38
1.1.4.2. Amerikan Sinemasındaki Tür Filmlerindeki Melezle(cid:2)me.........41
1.2. Amerikan Sinemasındaki Tür Filmleri Ve Kültürel Temsiller...............................44
1.2.1. Tür Filmleri ve Toplumsal Cinsiyet Temsilleri ......................................46
iv
1.2.1.1. Tür Filmleri ve Erkek Temsiller................................................46
1.2.1.2. Tür Filmleri Ve Kadın Temsiller...............................................50
1.2.1.3. Tür Filmleri ve “Öteki” Temsiller.............................................53
1.2.2. Tür Filmleri ve Irk Temsilleri .................................................................54

(cid:1)K(cid:1)NC(cid:1) BÖLÜM

TOPLUMSAL C(cid:1)NS(cid:1)YET ROLÜ

2.1. Toplumsal Yapı (cid:3)çinde Kurumlar Aracılı(cid:1)ı (cid:3)le Toplumsal Cinsiyetin
Belirlenmesi............................................................................................................57
2.1.1. Aile...........................................................................................................59
2.1.2. Din...........................................................................................................61
2.1.3. E(cid:1)itim.......................................................................................................66
2.1.4. Hukuk.......................................................................................................68
2.1.5. Devlet.......................................................................................................69
2.1.6. Kültür, Kitle (cid:3)leti(cid:2)im Araçları ve Teknoloji............................................71
2.2. Toplumsal Cinsiyet Ayrımını Peki(cid:2)tiren Öteki Olgular.........................................79
2.2.1. Düalist / Kartezyen Dü(cid:2)ünce...................................................................79
2.2.2. Tüketim Toplumunda Toplumsal Cinsiyet Açısından “Beden”in
Tüketimi...................................................................................................86
2.2.3. Toplumsal Cinsiyet, Stereotipler ve Kimlik............................................95

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

IRKÇILIK

3.1. Biyolojik Temelli Irkçılık.....................................................................................109
3.1.1. Irkçılı(cid:1)ın Tarihsel Dönü(cid:2)ümü................................................................110
v
3.1.2. Darwin’in Evrim Kuramı.......................................................................116
3.1.3. Fiziksel Determinizm Ba(cid:1)lamında Anlam Yükleme: Etnosantrizm
ve “Öteki”le(cid:2)tirme.................................................................................122
3.1.4. Irk Kuramları.........................................................................................126
3.1.5. Önyargı ve Stereotiple(cid:2)tirme.................................................................128
3.2. Toplumsal Temelli Irkçılık...................................................................................132
3.2.1. Kurumsal Irkçılık ve Ayrımcılık............................................................132
3.2.2. Dı(cid:2)lama ve Dahil Etme .........................................................................137
3.1.3. Egemen (cid:3)deoloji Ba(cid:1)lamında Irkçılık ...................................................148

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

1990’LARDAN GÜNÜMÜZE AMER(cid:1)KAN S(cid:1)NEMASINDAK(cid:1) TÜR F(cid:1)LMLER(cid:1)
ARASINDAN SEÇ(cid:1)LEN ÖRNEK F(cid:1)LMLER ÇERÇEVES(cid:1)NDE TOPLUMSAL
C(cid:1)NS(cid:1)YET VE IRK SUNUMLARININ ELE(cid:3)T(cid:1)REL ÇÖZÜMLENMES(cid:1)

4.1. Çözümlemenin Çerçevesi.....................................................................................155
4.1.1. Çözümlemenin Amacı...........................................................................156
4.1.2. Çözümlemenin Temel Varsayımı ve Hipotezleri..................................156
4.1.3. Çözümlemenin Evreni...........................................................................159
4.1.4. Çözümlemenin Örneklemi.....................................................................159
4.1.5. Çözümlemenin Metodolojisi ve Tekni(cid:1)i ..............................................160
4.1.6. Çözümlemenin De(cid:1)erlendirilmesi.........................................................171
4.2. Seçilen Örnek Filmler Çerçevesinde Toplumsal Cinsiyet ve Irk Sunumlarının
Çözümlenmesi.......................................................................................................171
4.2.1. A Few Good Man (Bir Kaç (cid:3)yi Adam) (1992) Filminin Toplumsal
Cinsiyet ve Irk Sunumlarının Çözümlenmesi........................................171
4.2.1.1. A Few Good Man (Bir Kaç (cid:3)yi Adam) (1992) Filminde
Cinsiyetçi Sunumlar.................................................................172
vi
4.2.1.2. A Few Good Man (Bir Kaç (cid:3)yi Adam) (1992) Filminde
Irkçı Sunumlar.........................................................................175
4.2.1.3. A Few Good Man (Bir Kaç (cid:3)yi Adam) (1992) Filminin
Genel De(cid:1)erlendirilmesi..........................................................179
4.2.2. Jerry Maguire (1996) Filminin Toplumsal Cinsiyet Ve Irk
Sunumlarının Çözümlenmesi.................................................................185
4.2.2.1. Jerry Maguire (1996) Filminde Cinsiyetçi Sunumlar..............186
4.2.2.2. Jerry Maguire (1996) Filminde Irkçı Sunumlar.......................189
4.2.2.3. Jerry Maguire (1996) Filminin Genel De(cid:1)erlendirilmesi........192
4.2.3. Wild Wild West (Vah(cid:2)i Batı) (1999) Filminin Toplumsal Cinsiyet
ve Irk Sunumlarının Çözümlenmesi......................................................198
4.2.3.1. Wild Wild West (Vah(cid:2)i Batı) (1999) Filminde Cinsiyetçi
Sunumlar..................................................................................199
4.2.3.2. Wild Wild West (Vah(cid:2)i Batı) (1999) Filminde Irkçı
Sunumlar..................................................................................200
4.2.3.3. Wild Wild West (Vah(cid:2)i Batı) (1999) Filminin Genel
De(cid:1)erlendirilmesi.....................................................................203
4.2.4. Shaft (Korkusuz, 2000) Filminin Toplumsal Cinsiyet ve Irk
Sunumlarının Çözümlenmesi.................................................................211
4.2.4.1. Shaft (Korkusuz, 2000) Filminde Cinsiyetçi Sunumlar...........213
4.2.4.2. Shaft (Korkusuz, 2000) Filminde Irkçı Sunumlar...................214
4.2.4.3. Shaft(Korkusuz, 2000) Filminin Genel De(cid:1)erlendirilmesi.....217
4.2.5. Lara Croft: Tomb Raider (2001) Filminin Toplumsal Cinsiyet ve
Irk Sunumlarının Çözümlenmesi...........................................................225
4.2.5.1. Lara Croft: Tomb Raider (2001) Filminde Cinsiyetçi
Sunumlar..................................................................................226
4.2.5.2. Lara Croft: Tomb Raider (2001) Filminde Irkçı Sunumlar......231
4.2.5.3. Lara Croft: Tomb Raider (2001) Filminin Genel
De(cid:1)erlendirilmesi.....................................................................232
4.2.6. X-Men 2 (2003) Filminin Toplumsal Cinsiyet ve Irk Sunumlarının
Çözümlenmesi.......................................................................................237
vii
4.2.6.1. X-Men 2 (2003) Filminde Cinsiyetçi Sunumlar......................238
4.2.6.2. X-Men 2 (2003) Filminde Irkçı Sunumlar...............................248
4.2.6.3. X-Men 2 (2003) Filminin Genel De(cid:1)erlendirilmesi................250
4.2.7. The Manchurian Candidate (Mançuryalı Aday, 2004) Filminin
Toplumsal Cinsiyet Ve Irk Sunumlarının Çözümlenmesi.....................261
4.2.7.1. The Manchurian Candidate (Mançuryalı Aday, 2004)
Filminde Cinsiyetçi Sunumlar.................................................262
4.2.7.2. The Manchurian Candidate (Mançuryalı Aday, 2004)
Filminde Irkçı Sunumlar..........................................................264
4.2.7.3. The Manchurian Candidate (Mançuryalı Aday, 2004)
Filminin Genel De(cid:1)erlendirilmesi...........................................266

SONUÇ.........................................................................................................................272

KAYNAKÇA...............................................................................................................284

ÖZET............................................................................................................................297

ABSTRACT.................................................................................................................298

ÖZGEÇM(cid:1)(cid:3).................................................................................................................299

viii
(cid:3)EK(cid:1)L VE TABLO L(cid:1)STES(cid:1)

Sayfa

(cid:3)ekil 1: Siyah ve beyazların ırk ve sınıflara göre beklenilen prototipleri.................145

Tablo 1: (cid:3)kici Yapılar....................................................................................................83

Tablo 2: Efendi – köle ili(cid:2)kisi.......................................................................................84

ix
ÖNSÖZ

Kitle ileti(cid:2)im araçları içinde sinema sanatı ürünleri, hem toplumdaki egemen
sınıfın dü(cid:2)üncelerinin empoze edilebilece(cid:1)i, hem de marjinallerin mevcut sistemi
sorgulayarak ele(cid:2)tirebilece(cid:1)i bir zemine sahiptir. Sinemadaki toplumsal cinsiyet ve ırk
ile ilgili sunulan beyazlara ve siyahlara (her iki ırkın kadın ve erke(cid:1)ine) ait kültürel
temsiller, toplumsal rol modelleri olarak, toplumsal yapının geli(cid:2)mesine ya da
geli(cid:2)memesine öncülük edebilme olanaklarına sahiptir.

Doktora tezi çalı(cid:2)masında ele alınan “1990’lardan Günümüze Amerikan
Sinemasındaki Tür Filmlerinde Toplumsal Cinsiyet ve Irk Sunumları” ara(cid:2)tırmasında,
erkek egemen toplumsal yapıya sahip kapitalist toplumlarının, varolan egemen
ideolojiyi koruyabilmek ve süreklili(cid:1)ini sa(cid:1)layabilmek için, ataerkil de(cid:1)erleri küresel
kapitalist ekonomide araçsalla(cid:2)tırılan kültür aracılı(cid:1)ı ile yeniden üretmek zorunda
oldukları vurgulanmaktadır. Sosyal yeniden üretim alanlarından biri olan Amerikan
sinema endüstrisi, ataerkil kapitalist toplumların iktidar, güç ve hiyerar(cid:2)ik yapısının
devamlılı(cid:1)ı için, bu yapının me(cid:2)rula(cid:2)tırılmasında kullanılmaktadır. Ataerkil
hegemonyacı söylem için, cinsiyetçi ve ırkçı ideolojiler, beyaz erkek dı(cid:2)ında
Öteki’le(cid:2)tirilmi(cid:2) kültürel temsillerin fiziksel ve karakteristik in(cid:2)asında gizlenerek
yerle(cid:2)tirilmektedir.

Bu ara(cid:2)tırmanın nedeni, Amerikan sinemasındaki tür filmlerine olan özel ilgim
ve günümüzde tür filmlerindeki ba(cid:2)kahramanların temsilindeki geleneksel olanın
dı(cid:2)ında farklı cinsiyet ve ırklardan sunumlarla sıkça kar(cid:2)ıla(cid:2)ılmasının gözlenmesidir.
Genellikle maskülen beyaz eril kahramanların yerlerini almaya ba(cid:2)layan beyaz kadın,
siyah kadın ve siyah erkek kahramanların görünürdeki e(cid:2)itlikçi sunumlarının altında
yatan nedenlerin bulunması hedeflenmektedir. Ara(cid:2)tırmada, tür filmlerinde varolan
beyazlara ve siyahlara ili(cid:2)kin stereotiplerin hem hâlâ kullanılmakta oldu(cid:1)u hem de yeni
melez türsel temsillerin ya da yeni stereotiplerin olu(cid:2)tu(cid:1)u dü(cid:2)ünülmekte ve bu
sunumların de(cid:2)ifre edilmesi amaçlanmaktadır.

x