Table Of Content01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 7
Από την αμφισβήτηση και
την άρνηση στο ιδιωτικό όραμα
Με τον τόμο αυτό ολοκληρώνεται το ποιητικό πανόραμα ενός
ολόκληρου αιώνα. Διακρίνει κανείς σ’ αυτόν την εξέλιξη και την
κατάληξη των επιτευγμάτων των προηγούμενων ποιητικών
γενιών, διακρίνει όμως και το καινούργιο στοιχείο, τόσο στη
μορφή όσο και στο περιεχόμενο, που καλλιεργείται, ωριμάζει
και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέα επιτεύγματα, κάτι που
ήδη έχει επισημανθεί από όσους παρακολουθούν εκ του
σύνεγγυς τα ποιητικά δρώμενα της πρώτης δεκαετίας του αιώνα
που διανύουμε. Ξεχωρίζει φωνές ποιητών της γενιάς του ’70
(του Μαρκόπουλου, του Βαρβέρη, του Κοντού, του Λιοντάκη,
του Βέη, του Πατίλη, της Λαϊνά, της Παμπούδη κ.ά.), της γενιάς
του ’80 ή του ιδιωτικού οράματος, αλλά και ποιητών που έκαναν
την εμφάνισή τους την τελευταία δεκαετία του επίκεντρου αιώνα,
αποδεικνύοντας το ενιαίο και το αδιάσπαστο της ελληνικής
ποίησης.
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 7
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Από τη γενιά της άρνησης στη γενιά
της διαδικτυακής μοναξιάς 11-29
ΓΙΑΝΝηΣΕυΣΤΑθΙΑΔηΣ 33-37
ΠΑυλΙΝΑΠΑμΠΟυΔη 38-45
μΑρΙΑΚυρΤζΑΚη 46-52
ΚωΣΤΑΣΓ. ΠΑΠΑΓΕωρΓΙΟυ 53-60
ΑρΓυρηΣΧΙΟΝηΣ 61-68
ΔημηΤρηΣΚΑλΟΚυρηΣ 69-77
μΑρΙΑλΑϊΝΑ 78-85
ΓΙωρΓΟΣμΑρΚΟΠΟυλΟΣ 86-93
ΣΤΕφΑΝΟΣμΠΕΚΑΤωρΟΣ 94-98
ΝΤΙΝΟΣΣΙωΤηΣ 99-102
ΑΝΤωΝηΣφωΣΤΙΕρηΣ 103-111
ΑΝΑΣΤΑΣηΣΒΙΣΤωΝΙΤηΣ 112-115
ΓΙωρΓΟΣΚ. ΚΑρΑΒΑΣΙληΣ 116-120
ΓΙΑΝΝηΣΚΑρΑΤζΟΓλΟυ 121-125
ΓΙΑΝΝηΣΚΟΝΤΟΣ 126-133
ΓΙΑΝΝηΣΠΑΤΙληΣ 134-141
ΒΑΣΙληΣΣΤΕρΙΑΔηΣ 142-149
μΠΙληΒΕμη 150-154
ΤζΕΝημΑΣΤΟρΑΚη 155-161
λΕυΤΕρηΣΠΟυλΙΟΣ 162-166
μΑΝΟληΣΠρΑΤΙΚΑΚηΣ 167-171
ΝΑΤΑΣΑΧΑΤζΙΔΑΚΙ 172-176
[7]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 8
ΒΕρΟΝΙΚηΔΑλΑΚΟυρΑ 177-181
ΔΙΟΝυΣηΣΚΑρΑΤζΑΣ 182-185
μΙΧΑηλμηΤρΑΣ 186-188
ΚωΣΤΑΣμΑυρΟυΔηΣ 189-195
ΑλΕξηΣΤρΑϊΑΝΟΣ 196-200
ΓΙωρΓΟΣΧρΟΝΑΣ 201-206
ΝΑΣΟΣΒΑΓΕΝΑΣ 207-214
ΓΙωρΓΟΣΒΕηΣ 215-220
ΑθηΝΑΠΑΠΑΔΑΚη 221-226
ΓΙΑΝΝηΣΒΑρΒΕρηΣ 227-234
ΝΙΚΟΣλΑζΑρηΣ 235-238
λΕυΚΙΟΣζΑφΕΙρΙΟυ 239-244
ΑλΕξΑΝΔρΟΣΙΣΑρηΣ 245-251
ΧρΙΣΤΟφΟρΟΣλΙΟΝΤΑΚηΣ 252-258
ηλΙΑΣΓΚρηΣ 259-262
ΠΑΝΟΣΚυΠΑρΙΣΣηΣ 263-268
ΣΤρΑΤηΣΠΑΣΧΑληΣ 269-276
ΓΙΑΝΝηΣυφΑΝΤηΣ 277-282
μΙΧΑληΣΓΚΑΝΑΣ 283-290
ΚΑΤΕρΙΝΑΓωΓΟυ 291-294
ΣωΤηρηΣΚΑΚΙΣηΣ 295-297
ΔΙΟΝυΣηΣΚΑψΑληΣ 298-303
ΓΙΑΝΝηΣΤζΑΝΕΤΑΚηΣ 304-309
ΑΝΤΕΙΑφρΑΝΤζη 310-315
ΓΙωρΓΟΣΚΑΚΟυλΙΔηΣ 316-318
ΒΑΓΓΕληΣΚΑΣΣΟΣ 319-322
ηλΙΑΣΚΕφΑλΑΣ 323-326
ΠΑΝΤΕληΣμΠΟυΚΑλΑΣ 327-332
μΑρΙΑΚΟυρΣη 333-336
ηλΙΑΣλΑΓΙΟΣ 337-340
ΑλΕξΑΝΔρΑΠλΑΣΤηρΑ 341-343
ΣωΤηρηΣΤρΙΒΙζΑΣ 344-348
[8]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 9
ΧΑρηΣΒλΑΒΙΑΝΟΣ 349-355
ΚωΣΤηΣΓΚΙμΟΣΟυληΣ 356-360
ΣΤΑυρΟΣζΑφΕΙρΙΟυ 361-365
ΓΙωρΓΟΣΚΟρΟΠΟυληΣ 366-372
ΧρηΣΤΟΣμΠρΑΒΟΣ 373-376
ΔημηΤρηΣΧΟυλΙΑρΑΚηΣ 377-383
ΣΠυρΟΣλ. ΒρΕΤΤΟΣ 384-387
ΠΑΝΑΓΙωΤηΣΚΕρΑΣΙΔηΣ 388-391
θΑΝΑΣηΣΧΑΤζΟΠΟυλΟΣ 392-398
ΣΤΑθηΣΚΟυΤΣΟυΝηΣ 399-401
ΓΙωρΓΟΣμΠλΑΝΑΣ 402-408
ΒΑΣΙληΣΠΑΠΑΣ 409-412
ΓΙωρΓΟΣΚΟζΙΑΣ 413-416
ΓΙωρΓΟΣΒΕλΤΣΟΣ 417-422
ΔημηΤρηΣΑΓΓΕληΣ 423-426
ΒΑΣΙληΣΑμΑΝΑΤΙΔηΣ 427-431
μΑρΙΓωΑλΕξΟΠΟυλΟυ 432-435
Εργοβιογραφικά 437-465
[9]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 11
ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΗΣ ΑΡΝΗΣΗΣ
ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ
Τ
ΙΑΚρΙΒωΣ ΣυμΒΑΙΝΕΙ ΟΤΑΝ ΚΑλΟυΝΤΑΙ ΝΑ ΔΟΚΙμΑ -
σουν την τύχητους στην τέχνη του ποιητικού λόγου όσοι
κάνουν την πρώτη τους εμφάνιση στα γράμματα στις αρχές της
δεκαετίας του 1970ή και λίγο νωρίτερα; Οι προκάτοχοί τους,
οι ποιητές της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς,
έχουν προλάβει να αφήσουν το στίγμα τους όταν πέφτει το κα-
θεστώς των συνταγματαρχών. θρεμμένοι από τις αγωνίες του
Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της Kατοχής και του Εμφυλίου, κα-
θώς και από την ταραγμένη περίοδο του 1950και του 1960, οι
πρώτοι και οι δεύτεροι μεταπολεμικοί, οι οποίοι σε πολλές πε-
ριπτώσεις συμπορεύονται τόσο από την άποψη του χρόνου εμ-
φάνισης όσο και από την άποψη του θεματικού προσανατολι-
σμού, ολοκληρώνουν στη μεταπολίτευση και ώς το τέλος του
αιώνα, περνώντας έτσι και στις ημέρες μας, μια πορεία που εκ-
κινεί απότην καρδιά του συλλογικού, για να σταθμεύσει συχνά
και στην περίμετρό του, χωρίς να κατευθυνθεί, ωστόσο, ποτέ
έξω από τα όριά του. Αποθαρρυμένοι από την περίτρανη ήττα
της ηθικής συνείδησης μετά τη δραματική εμπειρία του ναζι-
σμού, ιδιαίτερα επιφυλακτικοί ως προς τη δυνατότητα της Αρι-
στεράς να παίξει τον ρόλο μιας ριζικά ανανεωτικής και ζωογό-
νας δύναμης ικανής να αλλάξει όντως τον κόσμο και πρόθυμοι
να μιλήσουν με μια χαμηλόφωνη και συγκρατημένα ελλειπτική
γλώσσα, ταιριαστή με τις περιοριστικές συνθήκες τιςοποίες
[11]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 12
νιώθουν σαν καυτή ανάσα στον σβέρκο τους, πολλοί από τους
εκπροσώπους της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γε-
νιάς δεν θα διστάσουν να ταυτίσουν τη μοίρα της ποίησης με τη
μοίρα μιας κοινωνίας που αδυνατεί να ξεφύγει από τη διάψευση,
το συνεχέςκατρακύλισμα των αξιών και, εντέλει, τη διάβίου
ακύρωση των μελών της. Παράλληλα, βέβαια, με αυτή την τρο-
χιά θα διαμορφωθούν κι άλλες, αρκετά διαφορετικές και σαφώς
πιο εσωτερικές τάσεις: από τις φωνές του μεταφυσικού, του
υπαρξιακού και του ερωτικού άγχους και τον καθαρό, καταστα-
τικού προορισμού λυρισμό ώς την υποβλητική ατμόσφαιρα της
κρυπτικής γραφής ή τις ποικίλες μεταϋπερρεαλιστικές δοκιμές
και προσπάθειες. Οι έντονες, παρόλα αυτά, ανάγκες της δικτα-
τορίας και των πρώτων ετών της μεταπολίτευσης για πολιτικές
ανιχνεύσεις και αναγωγές θα φέρουν μέχρι και τα μέσα περίπου
της δεκαετίας του 1980στο επίκεντρο τη συλλογική διάσταση
της ποίησης, τοποθετώντας σιωπηρά στο περιθώριο ομάδες οι
οποίες δεν προσφέρονται για τέτοιου τύπου αξιοποίηση.
Γεννημένοι μεταξύ 1943και 1955, ενήλικοι (ή και στην πρώτη
τους ωριμότητα) κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, η οποία συ-
μπίπτει χρονικά με τον μάη του 1968, όπως και με την ιδεολο-
γική του προέλαση ανά την Ευρώπη και τον κόσμο, οι διάδοχοι
των πρώτων και των δεύτερων μεταπολεμικών θα απομακρυν-
θούν με τη σειρά τους από τον ατομικό χώρο, για να ανταλλά-
ξουν την πικρία των ανιόντων τουςμε ένα αίσθημα καθολικής
κοινωνικής δυσφορίας. Δυσφορία που θα εκφραστεί και με μιαν
αρκούντως καταιγιστική, αλλά και καταγγελτική (αν όχι και
τελείως συνθηματολογική) γλώσσα. Από αυτή την άποψη, οι
ποιητές της γενιάς του 1970θα πιάσουν οπωσδήποτε επαφή τό-
σο με τις ανατρεπτικές διαθέσεις του γαλλικού μάη του 1968
όσο και με τις παράλληλες, πολυσύνθετες κινητοποιήσεις της
Νέας Αριστεράς στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Ας μη βια-
[12]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 13
στούμε, πάντως, να ανιχνεύσουμε στενά πολιτικές επιρροές και
στάσεις στις αντιδράσεις των νέων ποιητών στην Ελλάδα των
κολονέλων. η δυσθυμία και η δυσφορία τους θα συγχρονιστούν
με ένα μάλλον ευρύτερο φάσμα αμφισβήτησης που ανέδειξε ο
μάης του 1968: με την εναντίωση, για παράδειγμα, στη γέννη-
ση και στην ανάπτυξη του φετιχισμού της καταναλωτικής ευ-
μάρειας ή με τον χλευασμό των συμβόλων της εξουσίας στο πε-
δίο των αφανών θεσμών της καθημερινότητας.
Ένα τέτοιο πλαίσιο θα διευκολύνει ιδιαιτέρως την καθιέρωση
ενός όρου ο οποίος θα ταυτίσει ρητά τους νέους ποιητές με τον
μάη του 1968. Ένας από τους πιο δραστήριους και προβεβλη-
μένους λογοτεχνικούς κριτικούς της περιόδου, ο Βάσος Βαρίκας,
θα σπεύσει, εν έτει 1970και 1971, να τους εντάξει στη γενιά του
αντικομφορμισμού. Την ίδια εποχή, ο Βασίλης Στεριάδης, εκ
των ιδρυτικών μελών της γενιάς, θα κάνει από τη μεριά του λόγο
για το ποιητικό πνεύμα της αμφισβήτησης. Πρόκειται για έναν
όρο στον οποίο θα επανέλθει το 1979ο Αλέξης ζήρας από το
μετερίζι της κριτικής, ανοίγοντας μια συζήτηση η οποία θα προ-
καλέσει έναν εκτεταμένο πλην εντέλει άσφαιρο αντίλογο. με
την τωρινή μας γνώση, ο χαρακτηρισμός γενιά της άρνησηςείναι
ίσως πιο δόκιμος, αφού αποφεύγει να αποδώσει στους ποιητι-
κούς νεοσσούς της δεκαετίας του 1970μιαν ιδεολογική συνοχή και
ένα πολιτικό βεληνεκές, τα οποία ούτως ή άλλως δεν διέθεταν.
με αδιαμεσολάβητο, σχεδόν προφορικό στίχο, με έναν υπερ-
πληθωρισμό ποιητικών εικόνων και αντιθέσεων, καθώς και με
μιαν από σκοπού ξέχειλη και αποσπασματική πεζολογία, από
την οποία δεν απουσιάζει συχνά κι ένα στοιχείο παραληρημα-
τικής αφήγησης, οι νέοι ποιητές θα συναντηθούν με τον μάη του
1968και σε ένα άλλο επίπεδο: στο επίπεδο της καλλιτεχνικής
πράξης, έστω κι αν θα χρειαστεί πολύς καιρός ακόμη για να
εκδη λωθεί η τελευταία όντως στο έργο τους. Οι παραπομπές
εδώ, άμεσες ή έμμεσες, είναι ενδεικτικές: από τις μουσικές του
[13]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 14
μπομπ Ντίλαν στο Γκρίνουιτς Βίλατζ και των μπητλς στο λί-
βερπουλ, μέχρι τις ανορθόδοξες κατακτήσεις των underground
καλλιτεχνών στη Βόρεια Αμερική, τους πειραματισμούς του
πολυμορφικού Gruppo 63στην Ιταλία, αλλά και τις αποδομη-
τικές ορέξεις του νέου μυθιστορήματος στη Γαλλία. η λογική
της άρνησης, όμως, που τώρα θα συνδεθεί με τη σχηματικότητα
της φόρμας και του στίχου, είναι, και πάλι, ολοφάνερη. Οι νέοι
ποιητές θα διατυμπανίσουν τον όλεθρο για τον όλεθρο, όπως και
την καταστροφή για την καταστροφή, οδηγώντας τις λέξεις
τους στον πλήρη κατακερματισμό: σε μια πανηγυρική (με την
ένταση ανεβασμένη στο φουλ) εξάρθρωση. Εξάρθρωση, πά-
ντως, που ελάχιστα θα αποκαλύψει, για να επιστρέψουμε στη
σκοπιμότητα του όρου γενιά της αμφισβήτησης, μιαν ατμόσφαι-
ρα συντεταγμένης πολιτικής κινητοποίησης (φερειπείν κατά της
Ελλάδας των συνταγματαρχών), ενώ για άλλη μία φορά δύσκο-
λα θα καταφέρει να συγκροτήσει την οποιαδήποτε πολιτική βά-
ση. Ο μάης του 1968θα αποτυπωθεί στη συνείδηση των νέων
ποιητών με τους όρους μιας γενικευμένης αντιεξουσιαστικής
και αντισυμβατικής νοοτροπίας.
Όποια, μολοντούτο, κι αν είναι τα χαρακτηριστικά του μάη
του 1968στους εκκολαπτόμενους ποιητές της ελληνικής δεκαε-
τίας του 1970, η αύρα του δεν θα κρατήσει περισσότερο απ’ όσο
κρατάει μια διανοητική μόδα με αξιώσεις. Οι νέοι ποιητές θα
εγκαταλείψουν προϊούσης της δεκαετίας του 1980το οργίλο τους
σύμπαν και τον εξωτερικό τους προσανατολισμό για να συγκε-
ντρώσουν την προσοχή τους στην εσωτερική (ψυχική, αλλά και
αισθητική) περιπλάνηση. Και κάτι τέτοιο θα συμβεί με τη συν-
δρομή και όσων είτε θα κατευθυνθούν ευθύς εξαρχής προς τα εκεί
είτε θα έρθουν να προστεθούν αργότερα, από το μέσον της δεκαε -
τίας του 1970και μετά (ή και κατόπιν), στον αρχικό πυρήνα της
γενιάς, που διαμορφώνεται στη φθίνουσα δεκαετία του 1960και
στις αρχές της δεκαετίας του 1970. υπό αυτούς τους όρους, η γε-
[14]
01.anthologia.protes_selides_D_anthologia.b.sel. 10/4/13 2:48 PM Page 15
νιά του 1970θα απορροφήσει ομαλά στους κόλπους της τα νεό-
τερα μέλη, αφού το κλίμα της εσωτερικής περιπλάνησης θα ενο-
ποιηθεί βαθμιαία μεταξύ παλαιοτέρων που ωριμάζουν και νεοτέ -
ρων (ή και συνομηλίκων των παλαιοτέρων) που πρωτοδοκιμάζο-
νται με αφετηρία μια διαφορετική εποχή (ακόμη κι αν η χρονική
απόσταση ανάμεσα στους δύο πόλους δεν είναι πάντα μεγάλη),
για να μείνει λίγο πολύ κοινό κτήμα όλων μέχρι το τέλος.
Πώς μπορούμε να περιγράψουμε αυτή την ενότητα σε σχέση
με το άμορφο αλλά και πολυδιασπασμένο παρελθόν της γενιάς;
Πρόκειται κατά πάσα πιθανότητα για μιαν ενότητα μέσα στη
διαφορά, για μια ενιαία καμπύλη πολλαπλών μεταβάσεων, που
παραλαμβάνει την εσωτερική περιπλάνηση από τα κράσπεδα της
πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς (είδαμε πώς και
πόσο θα ατυχήσει η εσωστρέφεια των προγενέστερων ακόμη και
μια δεκαετία μετά το χρονολογικό όριο της μεταπολίτευσης), για
νατη μετατρέψει σε κρίσιμο ποιητικό διακύβευμα και να την το-
ποθετήσει στο κέντρο της σκηνής. Πώς ακριβώς, όμως, θα γίνει
κάτι τέτοιο; Από την εξίσωση της πραγματικότητας με τους κα-
ταχθόνιους νόμους της συλλογικής και της ατομικής αλλοτρίω-
σης θα πάμε στις διπλές όψεις και τη δραματική φθορά των
πραγμάτων, αλλά και στον ασφυκτικό ιδιωτικό εγκλεισμό, στον
διχασμό της ύπαρξης και στην παραφροσύνη της μοναξιάς. Συ-
νεχίζοντας, ο πετροπόλεμος ενάντια στις ωραιοποιήσεις (τα κα-
ταγέλαστα σουσούμια) του αστικού βίου θα παραχωρήσει τη θέ-
ση του στη φαντασία και στην ονειρική εικονογράφηση (ακόμα
κι αν αποδειχθεί εφιαλτική) της καθημερινής ζωής. η στανική
επίκληση της χαμένης αυθεντικότητας θα αντικατασταθεί από
την αναπόληση της αθωότητας των παιδικών χρόνων. Το φλερτ
με τις εκρήξεις της κοινωνικής βίας θα υποκατασταθεί από την
άχρονη ενόραση και τη μυστικιστική αγωγή της προφητείας. η
ρητορική της απομάγευσης και της απογύμνωσης θα αναχαιτι-
στεί από τον κώδικα του μύθου και του παραμυθιού, που θα βγά-
[15]
