15-Türk Romanında Aile Kurumu

277 Pages·2010·3.71 MB·Turkish

T.C.
BAŞBAKANLıK
AİLAER AŞTIRKMUAR UMBUA ŞKANLIGI
TÜRKR OMANıNDA
AILEK URUMU
(1870-1970)
NükeEts en
ANKARA
1991
T.CB.A ŞBAI<ANUK AİLE ARAŞTIRKMURAUMU BAŞKANLlGI
GeneYla yınN o 'll
SERı Egiti-mK ilitür /S anat
ISBN 975-19-0454-4
TekniYkö netmen ırfÇaAnY BOYLU
Tashih T.ş AHıMN.Ş, A HIAN.T, U RAN
DizgvieB askı YüceOlf setM atbaacSıalnıaky Ain,k ar1a9,9 1.
--------------------�----
SUNUŞ
TürkR omanmda Ailea dlbıuç altşmad1a8,7 0-1y9ı7l/0aa nr asmdyaay mla­
nan5 0c ivarmTdüark r omamnami laeç ısmdbaindr e ğerlendiyrampeısliı yor.
Romanlaai le araisliışnkkduiar mak, haekmlegane len birşeByu değil.
edebtüir t emelbdier eöynieç ıkarbainr,e ypsseilk oloyjaisllearneva enb içra ­
tışmeak senionteu rairlaekr lbeiyyrea nk laşımı geFraekkaçttoi ğrruio rm.a nlar
öneç ıkanbliarne yyaimns lfa,i sitsetmbeeirzr aprlkaand aa y aslamrIlşatbreu. ­
radaai lçee,ş istolis ykaels itvleet ra bçieiv ryeo ğuşne kilrdoem angai rmeye
başlar.
Bizdreo mambna şlangiıltceaı r ikhüil tvüerm edeniyetitmıikzainnm ası,
yenşia rtlar kakreşnıdsimsydieann ii baüşrteatne memaersais mdzaa,m ano la­
rakt amb içra kışmsaö zk onusudBuirkr.ü ltüirnüsna nvaet opluymüak lediği
fonksiyonflaarrkkılünıl tükralreşrı smydeat erksailzı yşeın,pi r oblemhluesru ­
sundaal ternatüiflreert ememienssia;vn et oplum açıhsemmdi açnke a panma­
Iarvaa ramnu hafazakadr/öınke mlerhienmid ne,t oplumnsiatle lkiakzlaenrm aya
müsayiatb ancılaşmbaalşalnann gtıecşmkıei dle rI.ş tTeü,rk romamnAmh med
MithEafte ndi'den eiktsiebnaiornteeun r acçaağlıı şumnas urubnöuy leycaek a­
lamıoşl uruzV.eb uç atışamrta,ıb ki tra rafmmduah akkaaikl beu lunmkaaky diy­
lev,e ço k değişik tezkarmaarmlmaırkzlaaad aurz amgre lir.
Buç altşmhae rn ek adarro magni böin embliier d ebtiü ürz erionteu rmakla
berabebru,r ada kullamlanü lyköenmtiezemdd,ee bmie tin/deerğienr lendiril­
mesindkea buglö rebni yra klaşım sayılmealzae.l mBauenrs aedral ere, onlann
edebilibko yutunnaas uılla ştrıoğmıa,m gne çirtdeikğaim vüsla. ç tıannydaakn­
laşılmBıuynoark .a rşıeldtekbb ii trü orl aronm anlar, çalatmşamcammaun y gun
olarasko,s ykaulr umlar"daai"nly eyi a nsıtfoırkalnadsnaa hifelyeerrad lem aya
başltyor.
O zamanş öylbeis ro rsuo rabiliriz:
Bue sebri erd ebiiynacte lemmeisy,io ksbai sro syolçoajil tşmmaıs?ı
Hiçş üpheshiezm e debiyahtemm,d es osyolobjeiknlienn ticleevraipn e
vermeyçaelt şan bimre sai ilek akraşrıyşaıyı z.
Nev ark ig ünümüzsdoes yolçoajliıkş mgaelnaerl hdeep h alihatzoıprl um,
toplumgsealli şvmeed eğişmetnaisnv eitrr;a fmddöan üdpo laşıyoDrelnairl.e bi­
likri b,u ndadna hat abnieio labiKlıirrs!ka els imdbeüny üşke hirlere yönelik
büyügkö çlegre,c ekondulyaarşdaay anliaçnindn üeş tüiğküi /şeem,h irleşme
vs.b içiminde özetlçeanğedbatişol pelcuemkps raolb lemülzeerr iTnüer sko s­
yolojiysoiğnuinnl aşsmoansd ıe rectea biidir.
Ancabku ç alışmadgae neltdoep lumun, oönzuenbl idre biriamiil eo­lan
ninh alihdauzrıurm undzainy adgee,ç mişyiönnee lbeinyr a klaşsıömzk onusu.
Butü rç a/JşmalsaarmmI dkıağoı'a r foalzmlaad dıağo ırt adaf,a kiahtt iyacdıaom ız
nisbetbtüyeü kÇ.ü nküü lkemizgdeeç mişyeö neldiekğ erlendirçmoeğlue r,
kerseiy asaöln yargılvaerdk aanr alama/kaernddiasnik nuir taramBıuynouryn.e ­
rinseo syolojinin verdiğtia riitmhokfpfı lnulmagsrealllai ,ş mesnaiğnl ıvkelrıi lerle
tesbviety io rumlanmdaais cıa bediByöoyrlb.ei çra lışmavdeart ia bam olarak,
doğrudianns avnet opluyme rinoen,d agne rikyael akna ynaklbaarşav urulacak
demektir.
NitekNiümk heEts en'bduek aynarğoım anltaerş keidli yoVre.b öylece
bizT anzimattan güTnOürmaküi zlee,s rionmiann layraan sıdkıağdıa nyhleam
değişen, dehh eemp k endioslia rkaakl atna rafltaarkmie,bd ebildigğiibmii,z
eskTüir ka ilesniünfiunbs ü yüklüğü hakkymadnalkkıaişn aatledreid müizzeil t­
me imkfımb uluyoruTzü.ra ki lessiandienc Tea nzimdaötn emlerdienğdie1l 6;,
17,1 B'nycüiz yılldaar" dçae kiradiel"kke araktaerrzie ttii/ğeirnyiiad yem laya­
cağımaırza ştırmadlaahrasl aağ,l ışkelkıi lde gözlseerr möfenı ürnseba utlıa ­
cağız.
BuradTüar ks osybaill imci/deorldiunrimnga esrıe kbeinbr o şludğaai şaret
edelim.
Bizdteo plumumukzüal,t ürümdüizlei,m vieze ed ebiyatıymöınzeal ik
süreç fgienkerlitd,ae r ivheçe id ebiyatçsıılmargrlölıza ü küyBourn.ak arşılık
kendkiO /ttüorp,l uvmei nsamna lzememüizze rinsdoes yologIpasnink,o ıog­
larvme a ntropolodgalb ainrnş esyölyelr emgeesrie kiByuod ri.s iplbiuna llearn ­
daa sıslö zlehreinnüisz ö ylemsiaşy ılmazlar.
Dr.N ecmettinT UR/NAY
AilAer aştırma KBuarşukmaum
ÖNSÖZ
Buç alışma1d8a7 0-19a7r0a sTıü rtko plumuanidlake u rumunun
geçirddieOOiiş ikrloimOainnl anreba i çimydaen sıdalrOaIş tı1r8ı7ld0ı-.
1970a rasTıü rtko plumuçnouknö nemli deOişmiakrluikzka lledrıeA ı
sosyvaelp olidteiOki şikleinkk lüeçrüiskno sykaulr uoml aani lfee rtle­
rintee seitrt iyOıil lBaurn.l ar, imparamtiolrdlleiuv klteatne geçiş, de­
mokratseic rübkeasdiı,n dıanra ilçee vresinden çıksıaph imbeis lek
olmasuız,u ns üresna vaşlayroılan ç tlyOoIk sulvleua kh ıadkü şkün­
lüOgüi bais lınhdearb irmiü stakairla §tırmakloanruısonul abilecek
olaylBaurç .a lışmada böçyalleksainnbteiıo rlr ıt amdaai lfee rtlveeri
ailyea pısınddeaOkiiş meeldeerb,i yyaatnas ıdşleOkIi ledleea lındı.
Romanlar arasındaa ilöiezl eilşlkiikillşeelr eiyneisn elçeirl di ve
araştırImsat anabiulle lielsreıi n ırlandIısrtıalnadbiıul.le lşeusr eib ep­
lersleeç ilBdiir:i ncriosmia,n ladradhaa ç okI stanbul ailelerinin işlen­
miş olmasından dolayı ImkailnzceIimsseti a,bn obludlu i.çn esşaint­li
larkıanr ışbtilprOo It oal masbıa kımındöanne mliyÜdçiü.n cüsaüi,l e
kurumunddaekOii şikleilkeal leırn acaOı1n9d.ya ünz yılbdearnti o p­
lumsadle Oişmeleenrö innc eg örüldüyOeür iIns tanoblumlasaır aştı­
rmai çiönn emlbiin ro ktayDdöır.d ünsceüb eips em,e mleket çapında
but übri arr aştırmbainrıbni rifnadrekinlk oıid akn oktaoslıa caOI en­
dişesiK ıirdsika.el s iami leislibe ü yüşke hiari lehseim y apoıl arak,
hemd eg eçirdidkelOeirşisi ümr eoclia rbaikr birleçroiknf daernko llı­
duklarından biiçkrai lsıişnimiçani nedleea lınmaklaarrıı şıykalrıakt a­
caktBıu.y üzdeçna lışmyaü,z yılbloayrum erkeşze hidru rumunda
olaIns tanbula'idlaeklsieı rnlıer landı.
Giribşö lümünödnec,e t arbiohy uT üraki lesgiennienkl a rakteris­
tiklveerg ie çirdiOi eelvear liımnlAdeiırl. e ddeeO işeinmf azlkaa dının
durumunyaa nsıdvleOk Ia dıani lentienm eollid uOiuç ikna dınTıünr k
topmluundakyie rvie b uy eritna riiçhi ndeki deüOzieşrmiendsduier ul­
du.
v
Dahas onrsao syolovjeirki ldeerr lenAdiil.ke u rumvue aile
yapısıdneıOni şmeisliie l gili sgoesnyeollk oujria mlearlıea lındı.
Bunuanr dınddaanT üraki leisliie l gyialpiı lmoılşa anr aştırmalarda
varılsaonn uçliaşrl eneTrüerkk ayialpeıv seıd eOişhiamkik ınsdoas ­
yologjeirkç ekslaeprt andı.
Çalışmaannıanb ölümünçdeeş iytalzia rla5r8eı sne rüiz erinde
duruldIus.t anabiulle siişnlie y5e3nr oman4, h ikayvee1 oyune le
alınBdüıt. übnu e serleridşel,e naeinl evleea ri lseo runlöanrp ıl ana
çıkarıldı.
Işlenreonm anlahreıpns sia naets ersia yılamBaazz.ı leadreıb i
deOeyrüik serko manliasred e,b ibrö lümsüa nat deOeri soal­mayan,
decet oplubmaaz mıe sajları uliaçşirtnoı mramşnae kk linydaez ılmış
makaleler. Bunlar,f iykaizralyrealryaimrnaıiikn ç ıinpn r,o paganda
malzemeoslia rkaukl lanılmıBşulr aormdaınrl.a yradzaa rkleanrd ileri­
neg örei deaollaani levyeiy ab ozubku ldukaliarldıeü zeniannil at­
mışlar.
Sonuçbö lümünidsee , teedtiklieeksn e rle1r8d7e0 -19y7ı0l ları
arasınIdsat anbauille siynaipnı svıe deOişibmeil irleBnudnil.a rın
tarigheir çekvlees ro syolvoejriikl neerk laed abri rbitruitntius Oaup �
tandBıu. saptamyaa pılırWkeelnl ek"'sienç mey,e nideinş leme,
deOiştiorlmaer"ia fka deed ilebieldeecbeiky taeto rgiösziö nündbeu ­
lunduruElddeub.i yattaırniv,he sı o sygaelr çektlaemro il aryaakn sıta­
mayacadOiIk kaatleı nBduıd .i kkaltşilnO ınTdüar,rk o manınadiali el e
,ilngeig liib sia ptamalar ybaepllilrdlleOnId i.
Türtko plumusnousny olçoajliı şmaları bakımbıinlrda abno ­canlı
ratuvar mahiyetib uy gıölsltaesrroddsaiy Ooil aorjaişkt ırmaylaaprııln­
mamaseı nö nemleik sikliklbeirrdiedRnio rm.a nlhaary atı aksettirse
de,o nladra s anatmıanh iyeittii bargieyrlçee kalnecraidk e Oiştirerek
verebiBluib ra.k ımdbaanz sıo syoltoejsibki ytalpeırl mıdşasb au ç a­
lışmanbıinsr o syolaorjaiş tırdmeağsiıel d,e biyiantc elemeslaehrai­
sındyaa pılmbıiişrn celeomled uOuun utulmamalıdır.
VI
GIRIş
Tariiçhi nTdOerka ilesviebn uea ilekdaed ınyıenr ibnaek maikç iMne hmet
KaplanT'ııTpna hliklitiaebrbıainşa v uulrduauşnudnal gaörrO lOy:O oaruz­
Kaaadne stanıanndltaaı lgaönç ebteo plumdaai lüez eridnudurel muyOoaru.z
başarılöardıOnIoıOln aa krG ökT anrı'snuınnd ukaıuz layraltaı yçoorc,u kları
oluyAonre.k urumbua alayoılcdıu Iaçuih na rekheatl intdoepkliu mmdaak bul
dean.
Tarhi-Oğiu zanv eT OrkAnOQ'udza H ani lbea baasrıa sıdnidnai ç abtimıraş
varB.a baOğsuız 'öul drOmeykea ravre riyAonrn.e dsuir umOğuu z'bai ldiriyor.
Oğuz babasyıennıe rteakh gteaç iyor.
DedeK orkuHti kAyeledreiD nidresH ean ,o aıBuo aaça'nın eislise o hbet
etdtiiy keı skanarak ölkdaülrmkeıyByeoo ara.ça 'nın eösliü mdkeunrt ıayroBru.
hikayelkearddıene lrkaerkk ahramagnilbaaisr iv ely iaitler.y aEnrıknvedeaa i n
onunelşaid tu rumdalar.
HenOz sadeced eşo elksMlaüe snl Oman olmuşT Ogrtökoç pelbuem unu
anlatMaann adse stanıdnad ak adıgnOlçalerür ,k ekblaeş abmaüşc adeeldee n
kişiYlaetra.a ıgniaz lgiicreeM na nask'aar çşıık arhaankç eirilo en ubni leaini
kesikpo vakna nikbeuyn çao kg üzebliö rr neAky.r ıcMaa,n sa'toaa ulbuanş ­
kaldıtremmaa dsaıv arA.l maBne tM,ü slümoalnm akyaıb uelt meyaennn vee
babasöılndıO rOyor.
MehmetK aplbaanb a-odaüuşlm anliıliaelı gş iölyild ei yo"rT:ü rtka rihinde
baba ilaer aosaıunlad nalkaiş mazçlatııkş,m haa,t ötld�ü rmev akalnaarr aıs tlan­
masmıA nAlıdEısrkT"iO. rk t oplumuçonkd kau wetollia n boatboar iotaeuslil ar­
da başkaıdihıtrmiar abessılneım oilşa b.i.El.kii rnt coip lumlbaarbdaayv aey aşllaı­
rad ahbaO yOske vggiöt ser.i".lG iörçe devne s ıskı akk ıyna pabni tro plumda
yaşlıbula treımnpo yuay maalrgıü çt.ü("1r) .
vn
Osmanlıliasbrdeaa b fai gOçorkO ö nemoluliy oPra.d işkaatlv raimlıbe i rleş­
tiyroirlB.ai bay,a ni, ootmloaryiıtneac ialy eı kılMıoydoerrb.na tıdaa yinOsırte a
AsyTaü rkleroilnddueC u egrgeinbliçi akC ınedrak eçko cuCbuanb asının otori­
tesinkduertnu lmasıv amro.t ifi
OrtaA syTaü rkleraiinlyiean p ılhaarkık ınZdiayG aö kalpT'Oirnk çAlACIAn
Esaskliatraıb ıdnaed tarf albıi lbguil unu"yEoskrTi.ü rklezredvecy ea lnbıizr
tanoel aibridElim.p eryalidzemv irle,hr aiknadnelvaerb ıeny lebruih na kizkeiv ­
cedemna adA',k umnaa'm iyblaeş kial lmeernes uopd alıkdlaba urlıu bniadl.ii .r.
Türtkö rebsuin rlıra esmezne vctea nıma.z.Kd.uı m alaçroıcnku laörzıa nneleri­
ne' anndei'y hei teapd emezl'etre,yd ziey'çe a Cıırrııa'.rA dnnheti'a bımnüın ­
hasırbaanb alahraıkniz keiv cseintee vceidhe bdiilA:iy rnzıa mandkau malıanr
çocuklmairrıa dsaan aiollamazla(rd2ı).."
Gökalepv liililkgdlieşel u ina rlsıö ylü"yGoer:l ignülveem yail labriırnlıe ştire­
rekm üştereek vs baihrio blilu arrBduın. lnaere rkeCbianb oa caCınndead ,e
kıztıönr künneüz dinodteu rmazyleanbrii, er v k uradrılBa.ur ndadno laykıid,ır
Türklerdhee irz divayçetnain bdiorC aderıvIz. d iva'ceav lenvmee' ke'bv a rska ­
hiboil madke'n itmdeebs uin dadno layı(3d).ı r."
Türtkö resinkdaedkıin -eerşkietkül zieCrii nddede u arnG ökal"pE ski
Türklearndase o yiul bea ba sboiyrub imrüisnaev ii"y.(d d4i)y voerd evaemd iyor
"Işteb us ebeplkeidm,ie rm elketimiTzüdrekkçiü cleürke ydaonCıa dro Cmaz,
feminmiezfmk urdeesb ie rabdeordC u.(5)".
TürkleIsrI Amikyaebtuiel t tikstoennrT aü rkka dıenrık ekelşteis tatüsünü
kaybmeetyeb aşlıGyöoçre.b teo plumbduea ş itblisirük r dea ha deevdaimy or
fakAant adotloup raklaaT rüırknldyeerr ledşüizke ngee çttieksno nrkaa dıenv e
kapanıyDoırşh. a yabtiıt iAyiolrie.ç inddeee rkekelşeid tu rumu kaybediyor.
Evimnu tlhaakk iemrkie ko ulyorK.ad ındabne kleneenön n emhlais lietta at.
ıslAmikyaedtıtnecı inn seölnlp ilCAin gdöar üldiOçCibOnu nkuo ntarlotl ında tuta­
bilmgeaky esikyaldeıb na skaın ına al(6)ı.n ıyor
OsmanIlmıp artaorluCuuznuunn tboayruinhciea v ek apaollıa kna dıinm ­
parartlouCbuatnı lılçaaşbmaal iaçriıne dvde ı şıançaı lmbayaaş lıiyioM.ra .h mut
zamanınkduaru labant tıa rzoık ulvleaA rv rupaö'ğyrae ngcöin deriillmdeee svi­
lette şkilAbtaışncilaa toıllamynıe şn iltiokplleurm a yayılıyor.
vm
Bud önemdleMe ırsır'Mdaehmne tA li Phaaşnae ddaannaı inleIlsetra n­
bulg'eal iyorlöanrc.be a tDtıae hsaialnr tdiıka a lmoılşa ns ıMhrıalnıı mIltsaarn ­
bul'a mogdeatlirlararirIıy.s o tanhbaunlılmouln arltrıaa klbiadşyelo (ır7 ).
1826-1y8l3ıl9 aarraııds nas arAavyru psaa yralargıönrtaea nzeidmi liyor.
Buy enmio dat,a ktlazitrı ncdeam iyyeatyeı lBıeyyoorğb.la utt ıa klhiadytiaı n
merkeozliu y(8oK)ra. d ınillaskroı knaa ğçaı lmBaelyaorğıl aul'vınedşrvaie mş e ­
sieyr elrerignedzemi elb ea şlıyor.
Abdülmceidtö neminvdeekkiilç loeğrAuiv rnu pab'isdrüae r y aşamiınş­
sanlBaatrıh.a ytaatrz ıyneırh laiy attaayş oırlBaalrtı.ıl ayşumkaa radşaaınyğ ayılı­
yorS.a raybdaaş laaykaıdnme vlmeetmru u konakldaagr rıiiny(ao9 .r)
Abdüladzeivzr ii sfirds,aee b devbees e fadhöante mBiey.o ğAlvUr upa
modalnaıyrnaı nsıydeıorğl ıu yVoarr.l, üı skttla ıbaakial deelb earşlabyataıın l
yaşatma rzoırt as ıfnh ıalakr aısnddaay ayıl(0ı1)y.o r
CevdPeatş aı'nTn ezkalr'bienldier tgtöir1ğe8i 5ny5e ın ldıasno nsraa­
ryalhıa nımlar gheezrm eybyeaerdş elr ılySaoerr.a fzHi arnıamd bliıs rayralı reza­
.
letlemreiş hoiullrue y BoiErrr. m edneikla inlmıayclear uağsrıu çnoapk a rsaa rfe­
diy;ho eryre erbo rçlan(1ı1).y or
185y9ı ılndıas tanbul'da moüdsatt a mbeakrkaaadnk ıllaaıtrsl fıare sa cvee
incyea şmaklsoakralçğaıa k mabyaaş lıyBourlnlaaarrhı.l �kksaıdzı ntlaakri p
ediyBourm,.ü slümhaanlç koıkr ahatesdıizyM oerc.l iksotnteua rtışbıul ıp,
giytirzamı nyıa saklayialn� nbnyiaarmyn eıl an(ı1y2oBr)ud . ön edme knaıdnı
ahl�kkoın udseuv agmülnıd egmeeyl oirK.ad nılakrııynai df aeitma takrtoı­şma
nusoul u.y or
Bud önemyianz arkladaılrnrıal ial bgaizlyıie nilyiakplıelrgm earsteıik ğine
inanrılyaÇoro.kk aıdnelval iklairğşeAı ylraırkc.aa d ıenğıint iglemreesikints ij{Ja ­
vunourylAamra.bu e{Jitkiamd ınılnça arlışmyaösnıendlaei ğkei vlis;nü soül arak
kalmaşlaartirılıi e sn teebni erğ itBiudm e.v irdev ekc ö�ylreeillkiiakkl dırılıyor.
Tanzti mdaönyeamzia ralraarsııi nlddkea f Naa mıKke mal"'Vianty aanh ut
Sitlriesn'dsei, Zekyieynbeii'k rad detı,in gp öir ülOükyuoyra.sn e,v deirğkie ğin
p
peşincdeepnh egyied eenv,d ednı şçaırkıy aenn kia dtıin.pB iut iIstiSkal­�1
vaşıHnaddale iE dipş'aihns ıgnedraç ekl(e1ş3i)y.o r
iX