Table Of ContentΖωντανεύει
η μετασεισμική Θεσσαλονίκη
του 1978
Πριν 25 χρόνια... όταν η ζωή μας εδώ στη Θεσσαλονίκη είχε ανατραπεί,με
τά τον μεγάλο σεισμό της 20Υ|ς Ιουνίου 1978...
Όταν έπεσε η πολυκατοικία στο Ιπποδρόμιο και όλοι είχαν φοβηθεί και έζησαν
στιγμές και σκηνές που ξεπηδούσαν από εφιάλτη.
Όταν η Θεσσαλονίκη μεταμορφώθηκε σε πόλη της φρενίτιδας με τα εγκλωβι
σμένα αυτοκίνητα στους κεντρικούς της δρόμους και τις σπαρακτικές σειρήνες των
νοσοκομειακών...
Το σοκ του σεισμού και η απειλή ενός νέου ξεπεράσθηκαν κυρίως μέσα από
την ζωή στους καταυλισμούς με τα αντίσκηνα που ξεφύτρωσαν αμέσως στους δρό
μους της Πανεπιστημιούπολης, στις πλατείες, γύρω από τον Λευκό Πύργο, σε κά
θε ανοικτό χώρο.
Οι τρομοκρατημένοι κάτοικοι της πόλης ανακάλυψαν σ’ αυτούς τους καταυλυ-
σμούς ένα “καινούργιο κόσμο” με μια πρωτοφανή αλληλεγγύη ανάμεσα στους αν
θρώπους της διπλανής κουβέρτας.
Πριν 25 χρόνια η ημιπαράλυτη πόλη (με πολλούς Θεσσαλονικείς να έχουν φύ
γει στα εξοχικά και στα χωριά τους) είχε γεμίσει με κόκκινα, κίτρινα και πράσινα
σημάδια στις πόρτες των σπιτιών της. Μια απουσία, μια ερημία πλανιόταν σ’ όλη
την πόλη εκείνες τις μουντές καλοκαιρινές ημέρες. Οι ζημιές στα καταστήματα του
εμπορικού κέντρου και στα βυζαντινά μνημεία θύμιζαν στον κόσμο, που τελικά δεν
άργησε να μάθει να ζει με τον σεισμό, ότι η πόλη πέρασε μια “φουρτούνα” που θα
μπορούσε να ήταν πολύ πιο επικίνδυνη. Όλες αυτές οι εικόνες από τις επιλεγμέ
νες, εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, φωτογραφίες-ντοκουμέντα μαζί με τα χαρακτηρι
στικά παραθέματα, που αντλήθηκαν όλα από το μυθιστόρημα του Τόλη Νικηφόρου
“Η γοητεία των δευτερολέπτων” (2001), ζωντανεύουν μια εποχή που φαίνεται να
έχουν ξεχάσει (ή απωθήσει) οι Θεσσαλονικείς που την έζησαν πριν 25 χρόνια και
συγκροτούν ένα πολύτιμο έντυπο ντοκιμαντέρ που αποτυπώνει και διασώζει μερι
κές από τις πιο σημαντικές όψεις της Θεσσαλονίκης εκείνες τις ημέρες του 1978...
Γ.Α., Ιούνιος Ό3
2
Θεσσαλονίκη Ιούνιος 1978
κοντά έντεκα τη νύχτα
Νύχτα καλοκαιριού. Ανοιχτή μπαλκονόπορτα, Eric Burton στο πικάπ και εσύ
ζωγραφίζεις. Ξαφνικά νοιώθεις τον δίσκο να πηδά, να χαράζεται. Βουητό,
κούνημα. Ασυναίσθητα χάνεσαι κάτω από το τραπέζι.
Σεισμός. Να βρεις τους δικούς σου, να σε βρουν. Φυγή από τα σπίτια. Έξο
δος.
Και εδώ στην Αθήνα ο απόηχος του βουητού. Η ανησυχία για φίλους και γνω
στούς εκεί επάνω. Προσπάθειες επικοινωνίας.
Πριν περάσει βδομάδα, βρισκόμαστε στην Θεσσαλονίκη να δούμε με τα μάτια
μας το κακό που έγινε, να συναντήσουμε τους φίλους. Πρόθυμοι μας γυρνάν στα
γκρεμισμένα. Αποτυπώνουμε στο φιλμ τα πεσμένα κτίρια, τα πεσμένα κομμάτια
που μαζεύουν οι μπουλντόζες.
Οι μικροδονήσεις συνεχίζονται και ο φόβος του εγκλωβισμού δεν “παίζεται”. 0
κόσμος έχει βγει από τα σπίτια του, ζει έξω στους μεγάλους ελεύθερους χώρους,
πλατεία Ναβαρίνου, Πανεπιστήμιο.
0 δρόμος μάς οδηγεί στην καινούργια ζωή τους. Μέσα σε ετερόκλητα αυτο
σχέδια καταλύματα προσπαθεί να ανασυνταχθεί.
Και εδώ για μας η αποκάλυψη.
Πουθενά μιζέρια, ένα κέφι ζωής.
Νωχελικό ξάπλωμα χάμω στο γρασίδι ή μέσα στην σκηνή για τον μεσημεριάτι
κο ύπνο.
Όλη η ιεροτελεστία για το καφεδάκι.
Τα πούλια χτυπούν στις εξάρες του ταβλιού.
Το καναρίνι μας μαζί. Το αυτοσχέδιο κομμωτήριο.
Η επιτροπή τύπου, καθαριότητας.
Ο παιδότοπος.
Και εμείς τραβάμε φωτογραφίες συνέχεια όχι για αισθητικές αναζητήσεις, αλ
λά για να κρατήσουμε ζωντανή όλη αυτήν την χαρά και αισιοδοξία που αναβλύζει
από τον τρόπο ζωής τους.
Με αγάπη για την Θεσσαλονίκη
και τον κόσμο της
Ινώ Ιωαννίδου Λενιώ Μπαρτζιώτη
Αθήνα, Ιούνιος 2003
4
^■r— * -1,1 - '"—
B ~— T* ’ }
■ :*'ν
^ b ^ > · - .;
Ο “κρανίου τόπος" στην πλατεία ;;Λ / · .
Ιπποδρομίου. .;. : *
\^'····'·
Ό,τι απέμεινε από την οικοδομή που
διέλυσε ο Εγκέλαδος.
£
Παράπλευρες απώλειες:
Από το γκρέμισμα της μοιραίας
οικοδομής στο Ιπποδρόμιο.
Οι ζημίες από τον οκταώροφο
γίγαντα που κατέρρευσε εκείνη
την εφιαλτική νύχτα.
7
η νύχτα του μεγάλου σεισμού
Τθ πρώτο σοκ! αποπνιχτική θολούρα. που αυτή τη νύχτα, όπως και οι υπόλοιποι, έχα-
Τα αυτοκίνητα στην Παύλου Μελά, σαν με νε τα ρέστα του στον Εγκέλαδο- με την ίδια
, , τον πυροβολισμό αινιγματικοί) αφέτη, όρυησαν ακριβώς έκφραση απορίας στο πρόσωπο. Αφού
Η Θεσσαλονίκη μεταμορφώνεται , , , , „
μπροστά με εκρηκτική επιτάχυνση κι αφου κατορ- μας διηγηθηκε στα γρήγορα δυο-τρεις ιστορίες
σε «πόλη της φρενίτιδας» θωσαν να αποφύγουν τις αρχικές συγκρούσεις, φρίκης, αμόλυσε μετά και τη μεγάλη βόμβα. Ξέ-
"...Καθώς χοροπηδούσε κι έφευγε η γη κάτω απ’ τα έτρεχαν τώρα αφηνιασμένα με παρατεταμένα κορ- ρετε, έπεσε η πολυκατοικία του Νίκου, του ζα-
πόδια μας, ξεχυθήκαμε πανικόβλητοι για κάποιο ναρίσματα προς τη νέα παραλία, παραβιάζοντας χαροπλάστη, ρε, στο Ιπποδρόμιο, απέναντι απ’
ανοίχτωμα και, λίγο πιο κάτω, συσπειρωθήκαμε πί- όσους σηματοδότες λειτουργούσαν ακόμη. Η πόλη το σπίτι του Παπάρα. Έπεσε εντελώς; Δεν έμει-
σω από μερικά αυτοκίνητα παρκαρισμένα κοντά που μας είχε γεννήσει, η πόλη του εσωτερικού μο- νε τίποτα. Καλά, πώς έπεσε; Ε, έπεσε.Ήταν γω-
στον αιωνόβιο πλάτανο, σηκώνοντας ψηλά τα χέρια, νόλογου, η πόλη των ατέλειωτων συζητήσεων, η νιακή κι από τις δυο μεριές. Ίσως απ’ αυτήν να
ίσως σαν ματαιη επίκληση αλλα και για να προστα- ράθυμη πόλη του χαβαλέ είχε μεταμορφωθεί σε προέρχονται οι σοβάδες και η σκόνη που μας εί-
τεύσουμε με κάποιο τρόπο το κεφάλι μας. (...) Στα μ1(χ άγνωστη πόλη της φρενίτιδας”. χαν φλομώσει λίγο πιο κάτω...”
νύχια της αόρατης τίγρης, ολόκληρο το τεράστιο
οικοδομικό τετράγωνο στην Τσιρογιάννη αγκομα- «Η ζωή μας είχε ανατραπεί...» «Η προσφυγική εικόνα
χούσε κι αναστέναζε απ’ τα συθέμελά του κι είχα , , , , ,
Ο σεισμός κι ο χαλασμός σταμάτησαν σε είκοσι με στην πλατεία Ναυαρινου»
την αίσθηση ότι κατέρρεαν οι πολυκατοικίες. Τα , „ ,
τσιμέντα και τα σίδερα, τα μάρμαρα, τα τούβλα εικοσιπεντε δευτερόλεπτα. Ανοίξαμε επιφυλακή- “Στρίψαμε τη γωνία και βγήκαμε στην πλατεία
και τα επιχρίσματα, οι λαμαρίνες, τα κρύσταλλα κ« τα ^ατια’ στάξαμε τριγύρω, κάτω, ψηλά, απε- (Ναβαρίνου) με τη διχασμένη προσωπικότητα,
και τα τζάμια, κάθε οικοδομικό υλικό ένα ένα κι VaVTl' Τ '™ ™ πιστευο^ε * ν“ Φοβόμασταν Στη δυτική πλευρά της αντικρύσαμε μια καθαρά
όλα μαζί, έβγαζαν ήχους οξείς και ήχους υπόκω- °' όονησεις 0α ξαναρχίσουν. (...) Ηταν ασφα- προσφυγική εικόνα σε πιο εύπορη εκδοχή. Άν-
φους, ήχους στιγμιαίους, διακεκομμένους και μα- λωζ π°λ° VWpt? γΐ“ V“ συνε^οποιησουμε έστω τρες> γυναίκες και παιδιά, νέοι και γέροι, με τον
κρόσυρτους, ήχους ταυτόχρονα διαμαρτυρίας και κ°“ £V μερεΐ π°° συμβε1' ' ^ , αμε °μ" ς τΡ°μ° ζωγραφισμένο στο πρόσωπο, με τα σκυλιά
θανάσιμης απειλής από απροσδιόριστη κατεύθυν- με<7α μΚζ, ε™ κεν0’ νωΰαμε οτι η ζωη μας είχε και τα γατιά τους κι όλα τα αναγκαία και συχνά
ση. Ήχους παράδοξα ανακατεμένους με ανθρώπι- ανατΡαπει Ρε εντελως συνοπτικές διαδικασίες. πολυτελή κλαμπατσίμπαλα συνωστίζονταν σε μια
να επιφωνήματα, με άναρθρες κραυγές, με φθόγ- Μαλλον στο αυτο ?«ν«ΡΧισε διστακτικα να αναγκαστική από τις περιστάσεις οικειότητα που
γους και σκόρπιες λέξεις αγανάκτησης, με βρισιές, λ™ Ργεί ^ ™ μϋαλ° μας; ΠήραμΕ μερΐκεζ ^ όμως δεν έδειχναν καθόλου να τους ενοχλεί. Το
τσιρίδες και ολολυγμούς έσχατης απελπισίας. σεζ’ αΡ9ιταλαντευτήκαΡε’ τωΡα τι κ«ν«υμε, κι αρ- τμήμα του οκταγωνικού ανακτόρου με τις μεγα-
Βιτρίνες έπεφταν και διαλύονταν με πάταγο, χίσαμε να «^Φ°Ρίζ°υΡε αΡΥά ^ Παόλου Μελά λοπρεπείς αίθουσες, που είχαν αποκαλύψει οι
γλάστρες και πλαστικά αντικείμενα είχαν απο- XCa VK σκεΦτ<)μαστε τουζ δικούς μας . ανασκαφές, δυο μέτρα χαμηλότερα στην ανατο-
γειωθεί απ’ τα μπαλκόνια και κολυμπούσαν στην , , , λική πλευρά της πλατείας, παρέμενε στην παγε-
. , , , , , « Επεσε η πολυκατοικία του Νίκου - ^ , , , „ ,
ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, ενω μαύρα πτηνά απο ρή μοναξια του, αφου κάνεις δεν είχε τολμήσει
το τίποτα χτυπούσαν απειλητικά τα φτερά τους του ζαχαΡ0Τ7λάστη στο Ιπποδρόμιο...» να καταφύγει εκεί,
και μας κοίταζαν με γυάλινο σαρκοβόρο μάτι. “Αφού δεν πήγαμε από τούβλο ούτε από προφυ-
Από τη στενωπό της Νικηφόρου Φωκά, δέκα μέ- λακτήρα, φτάσαμε και πάλι κάποτε στη Διαγώνιο
τρα πιο πάνω, διέρρεε μια ασπρουλιάρικη και και, στη νησίδα της, πέσαμε πάνω στον Σπίνο,
8
Ο κόσμος βλέπει άφωνος την “μαύρη τρύπα” του σεισμού στην Πλατεία Ιπποδρομίου, ενώ οι μπουλντόζες ξαποσταίνουν.
9
