Table Of ContentLevent Şahverdi Arşivi
Emekli Orgeneral
FAHRETTİN ALT AY
«10 YIL SAV AS
1912 -1922 S
V E ,S O N R A S I »
ÎNSEL YAYINLARI
1970
Levent Şahverdi Arşivi
e
Basıldığı ve Dizi 1 d i ğ i yer
DİLEK M A T B A A S I
Cağaloğlıı Arifpaşa Sok, Kavlak
İş Hanı No. 1-2 Kurt İş Hanı yanı
Tel : 2663 78 — İ S T A B U L
Ö N S Ö Z
Allah a şükür olsun ki, bana bahşettiği uzun ömrüm
de gördüklerimi, bildiklerimi ve içinde yaşadığım olayları
tarih sırası ile bu kitapta toplamış bulunuyorum. Bu ya
zıların siyasi veya edebi eser olmak gibi bir iddiaları yok
tur. Sadece yakın tarihimizin süratli akışı içinde yaşadık
larımızdan ibarettir. Bunları tarihe intikal ettirirken be
nim için vazgeçilmez unsur, bütün hayatım boyunca ol
duğu gibi «gerçeklerin dışma çıkmamak» olmuştur.
Bu görevimi yaparken de olayları mümkün olduğu
nisbette vesikalar ve fotoğraflarla değerlendirmeye çalış-
tun. Bitabımdan naklettiklerim Büyük İmparatorluğun
son devrinde Enver Paşa ile olan sınıf ve silâh arkadaş
lığından başlamakta 1. Cihan Savaşı, Kurtuluş Savaşı ile
Cumhuriyetimizin kuruluşundan inkılâb yıllanılın sonuna
kadar devam etmektedir.
Gene Allah a şükürler ediyorum ki, yüz yıla yaklaşan
ömrümde geriye doğru baktığım vakit yaşadığım her saat
beni vicdanen müsterih kılmış, en yüce idealim ancak VA
TAN olmuştur. Sayfalar dolusu bu kitaptaki yüzlerce sö
zümden eğer bir teki dahi Milli Tarihimiz için faydalı olu
yorsa kendimi çok daha fazla mutlu sayacağım. Eksik
görüşleri de, okuyanların yaşıma bağışlamalarmı dilerim.
Kitabımın önsözünü genç Türk nesillerine bir öğütle
sonuçlandırmak istiyorum :
Levent Şahverdi Arşivi
6
Bu Vatan binlerce mihnet, binlerce şehit ve sayısız
savaşların neticesinde elde edilmiş bir ideâldir.
Sevgili yeni yetişen Türk nesilleri. O nıi\ seviniz. Hem
de pek çok seviniz. Çünkü O, insanları ve en çorak top
rağı ile bile bu sevgiye gerçekten lâyıktır. En büyük
idealiniz vatan olmalıdır... *
FAHRETTİN ALTAY
Emekli Orgeneral
1970 İstanbul
t!
Not: Bu yazıların dağınık notlardan toplanarak kitap haline ge
tirilmesinde çok çalışarak bana yardımda bulunan gazeteci
TAYLAN SORGUN'a teşekkür ederim.
F. A.
Hatıralarını yazanların önce kimliklerini belirtme
lerinin lüzumuna inandığım için sözlerime buradan baş
layacağım.
Rahmetli Babam Piyade Albayı İzmirli İsmail Bey
olduğundan resmi kaydım İzmirlidir. Dedem Hacı Ahmet
Efendi, O nun Babası Urlalıoğlu Ömer Ağa olduğuna göre
de ecdadımızın İzmir in Urla ilçesinden geldiği anlaşılıyor.
İzmirde orta tahsilini bitiren Babam, Bursa Askeri
Lisesinde ve îstanbulda Harbiye de okuduktan sonra
1869 yılında piyade teğmeni olmuştur. Bir müddet İstan-
bulda kalmış, Harbiye Nazırı nın yaverliğini yapmıştır.
Yüzbaşılığı sırasında İşkodra ya gönderilmiş ve Manas
tır da Emekli Yarbay İbrahim Bey in kızı Hayriye Ha
nımla evlenmiştir. İşkodra. bölgesinde Malisörlerle, Kara
dağlılarla yaptığı savaşlarda şöhret kazanmış yarbaylığa
kadar yükselmiştir.
1880 yılı Ocak ayının 12. günü ben dünyaya gel
mişim. Sonra da kardeşim merhum Ali Fikri doğmuştur.
Beni 6 yaşıma geldiğim vakit okula başlatmışlar. Annem
çok sofu olduğu için Kuran ayetlerini ezberlemek, oruç
tutmak ve namaz kılmak gibi dini vecibelerim de okulla
birlikte başlatılmış. Bir müddet sonra Babamı Mardin e
alay kumandanı olarak tayin etmişler, ben de şehrin üst
tarafındaki bir camide ilkokul tahsilimi bitirmiştim. Ba
bamın tayini ile bu defa Diyarbakır a gelmiş, orta tahsili
me de orada başlamıştım. Albay olan Babam Erzincan 4.
Levent Şahverdi Arşivi
8
Ordu Merkezi ne alınınca da Erzincan Askeri Rüştiyesin
de orta tahsilimi tamamlamış, Erzurum Askeri Lisesi ne
gitmiştim.
Yatılı olan bu okulda üç yıl okuduktan sonra İstan
bul Harbiyesi ne geçmiş, buradaki üç yıllık tahsilim so
nucunda da 421 öğrenci arasında birincilikle piyade teğ
meni olmuş ve kurmay sınıfına ayrılmıştım. Sicil kaydım
1315 - 1 dir.
O vakte kadar sıra numarası ile baştan kırk kişi
kurmay smfına ayrılır, topçu ve istikâm okulundan da iki
üç kişi gelir, üç yıl sonra hepsi kurmay olurlardı. Bizim
sınıftan itibaren bu usûl değiştirilmişti. Kurmay sınıfına
aynlanlara «Kurmay adayı» ismi verilerek, üç yıl sonra
mevcudun baştan, üçte biri kadarı kurmay yüzbaşı, kala
nı da mümtaz yüzbaşı olurdu. Bu usul beş yıl devam ettik
ten sonra tekrar değiştirildi ve mümtazlar da bir imtihan
dan geçirilerek kurmay oldular.
Sultan IiAMÎD in iradesi ile AİLECE MAHKUM
EDİLDİĞİMİZ Bitlis teki menfa hayatı, Hürriyet in İlanı
ile son bulmuş ve ben binbaşı olmuştum. İstanbul da eski
Van Valisi Podgoriçalı Bibezik ailesinden Tahir Paşa nm
(Belbez) kızı MÜNİME hanım ile 1912 evlendim, 58 yıldır
arkadaşız. Bu evlilikte kızım Hayrünisa ile oğlum Tarık
dünyaya geldiler. Kızımdan iki torunum vardır : Baskın
ile Haşan. Baskın torunumun çocukları : Nazlı ve Ahmed,
bunları gördüğüm için Allah a şükürler ederim. İstiklâl
mücadelesine katılarak I. Büyük Millet Meclisinde, Mer
sin, İkincisinde İzmir den üye seçildim. 10 yıl ikinci, 10
yıl I. ordu komutanı oldum. 1945 de yaş haddi ile emekli
ye ayrıldım. 1946 da CHP adayı, olarak Burdur dan mil
letvekili seçildim. 1950 de ayrıldım. Hayatımın on yılı
(1912 1922) savaşlarla geçti.
«10 YIL SAVAŞ
1912 - 1922
VE SONRASI»
Levent Şahverdi Arşivi
GÖRÜP GEÇİRDİKLERİM...
Çocukluk yıllanmdaki bazı hatıralarımdan küçük
şeyler
Arnavutluk ta GANİ isminde bir eşkiya varmış, Ba
bama dehalet etmiş, Işkodra Kalesi nin üst katında mi
safir edilmiş. Birgün Babam dan beni ve kardeşimi iste
miş. Yanma gittiğimiz vakit bizi şefkatle sevip şekerler
vermişti. Beyaz kırmalı Arnavut fistanı ve sırma işlemeli
yeleği ile uzun boylu, yakışıklı bir genç olduğunu hatır
larım. Bu adam İstanbul a aldırılarak Sultan Hamid in
silahşörleri arasına geçirildi ve bir hayli şöhret sahibi ol
du. Işkodra Savaşında merhum Haşan Rıza Paşa yı vu
ran Dıraç Mebusu Esat Toptani nin kardeşi imiş. Sonu
adam vurmak ve vurulmak olmuştu..
Işkodra dan Diyarbakır a gelirken ilk demiryolunu
Perlepe yakınlarında bir istasyonda görmüştüm. Selanik e
oradan da vapurla İzmir e gelmiştik. (Babaannemi hatır
lıyorum) . İzmir den vapurla İskenderun, oradan da Diyar
bakır yolu göründü. Babam, Annem ben ve kardeşim
«Mahve» ile bu yolculuğu yapıyorduk. Ma.hve denilen şey,
bir yük hayvanının iki tarafına bağlanmış kapaksız iki
koca sandıktan ibaretti, üzerinde de kırmızı bezden bir
tente olurdu. Diyarbakır Urfa Kapısı na yaklaştığımız sı
Levent Şahverdi Arşivi
12
rada mekkâreciler bizi durdurup ayaklarımızı soymuş
sandığın içine sarkıtmışlar, örtüleri de sıkı sıkı kapamış
lardı. Annem le Babamın da yüzlerini örtün kollarmı aç
mışlar, bu halde şehre girmiştik. Aldıkları tedbir Diyar
bakır çıbanı içinmiş. însanm neresi açık olursa çıban ora
da çıkarmış, hakikaten çıbanlarımız da açık olan yerleri
mizde çıkmış, iyileşmesi bir yıl kadar sürmüştü. Anlaşı
lan göze görünmez ufak bir sineğin sokması ile bu iş olu
yormuş. Sonraları aşısı bulundu da halk bu azaptan kur
tuldu ...
Erzurum Askerî Lisesi ne gittiğimizde Doğu Ana
dolu nun Sivas, Elazığ gibi yerlerindeki başka ortaokul
lardan öğrenciler de gelmişlerdi. Birinci sınıfta birbiri
mizi yadırgamıştık. Erzurum ortaokulundan gelenler /
kendilerini ev sahibi sayarlar ve sert bir iklimin çocuk
ları olduklarından daha kabadayı görünürler, SivaslIlar
da onlardan geri kalmak istemezlerdi. Bir gün akşam
yoklamasından sonra iki taraf kavgaya tutuşmuşlar,
bahçedeki odun yığınlarından birer sopa kaparak birbir-,
lerine saldırmaya başlamışlar, subaylar yetişip bunları
ayırmıştı. Bir jimnastik öğretmeni vardı. Kısa boylu,
külhani kıyafetli fakat oldukça sempatik bir yüzbaşı.
Adı öğrenciler arasında «Ahmetçik» idi. O gece nöbetçi
olduğundan öğrencileri sorguya çekmişti. Ben de sınıfın
çavuşu olduğum için aralarında bulunuyordum. Bir Si
vaslI öğrenciye kavganın sebebini sormuş, Sivaslı, Erzu
rumlunun anasına sövdüğünü söylemişti. Ahmetçik ona:
«— Ulan senin anan çok uzaklarda, kaç günlük me
safede. Onun anası ise burada yambaşmda...»
demesin mi? Gülmemek için dudaklarımı ısırmıştım.
Askerî okullarda bir meydan dayağı olduğunu söyler
lerdi, tatbik edilmediği için biz görmemiştik. Yeni gelen
bir müdür binbaşı bir öğrenciye bu cezayı vermişti. Ak
