WERKEN AAN VERDRAAGZAAMHEIDdesouw.pdf - Cyberpesten

175 Pages·2009·2.79 MB·Dutch

Academiejaar 2008-2009 BACHELOR IN DE ORTHOPEDAGOGIE - 3de opleidingsfase

“Werken aan verdraagzaamheid”

Projectgroep: De Oever Leefgroep de Souw
Geukens Katrien
Gorissen Tanya
Lenaert Kristof
Neyens Stefanie
van Lit Iris
van Lit Tim
Zentjens Elke

Projectbegeleider: Cardous Vera

Projectverantwoordelijke: van der Wielen Greet

Theoretisch begeleider: Theuwen Sara
Voorwoord
Met zeven studenten kregen we in dit laatste jaar van de opleiding Bachelor in de Orthopedagogie de
opdracht om samen een project te realiseren. We kozen voor een project rond verdraagzaamheid bij
jongeren uit te werken. Deze aanvraag kwam van vzw De Oever, meer specifiek van leefgroep de
Souw. Met ons zevenen waren we heel gemotiveerd om dit tot een goed einde te brengen waarvoor we
dan ook al onze creativiteit, enthousiasme en inzet gebruikten om dit project op een paar maanden tijd
vorm te geven.

Tijdens het uitwerken van dit project kregen we hulp en ondersteuning van enkele personen. Zonder
hun hulp was het ons niet gelukt om dit project tot een goed einde te brengen. Graag willen we deze
personen dan ook kort bedanken. In de eerste plaats gaat onze dank uit naar leefgroep de Souw.
Dankzij hun aanvraag kregen we de kans om deel te nemen aan dit project. Een speciale dank willen
we hierbij uitbrengen naar Vera Cardous, hoofdopvoedster van de Souw. Ze stond steeds klaar om
naar onze vragen te luisteren en om ons tips tot verbetering te geven. Ook de jongeren die in de
leefgroep verblijven, zijn een vermelding waard voor hun inzet en enthousiasme tijdens het deelnemen
aan de sessie rond respect naar jezelf. Dankzij hen werd het geven van deze sessie een aangename en
leerrijke ervaring voor ons. We kregen hierbij feedback en nuttige tips van de opvoeders die
tewerkgesteld zijn in de Souw waarvoor we ook deze personen bedanken.
Onze dank gaat ook uit naar onze projectbegeleidster Greet van der Wielen, voor haar ondersteuning,
begeleiding en opvolging van ons werk. Door haar opbouwende kritiek en haar inzicht hebben we als
team veel bijgeleerd.
Bij het verwerken van onze theorie kregen we de steun van Sara Theuwen die ons veel tips tot
verbetering gaf en steeds tijd voor ons kon vrijmaken.

Een laatste woord van dank richten we naar iedereen die mee heeft geholpen aan de uitwerking van
ons project zoals de voorzieningen en organisaties die we mochten bezoeken in Nederland en België.
Ook richten we ons laatste dankwoord naar onze ouders en familie voor hun financiële en emotionele
steun.

Elke, Iris, Katrien, Kristof, Stefanie, Tanya en Tim
Inhoudsopgave
Voorwoord .............................................................................................................................................. 1
Inhoudsopgave......................................................................................................................................... 3
Algemene inleiding ................................................................................................................................. 7
Deel 1: theoretische onderbouw .............................................................................................................. 9
Hoofdstuk 1: doelgroep ......................................................................................................................... 10
1 Voorstelling van „De Oever‟ .................................................................................................... 10
1.1 Visie ..................................................................................................................................... 10
1.2 Leefgroep de Souw .............................................................................................................. 10
2 De adolescentie ........................................................................................................................ 11
2.1 Lichamelijke ontwikkeling en psychisch welbevinden ........................................................ 12
2.2 Cognitieve ontwikkeling ...................................................................................................... 14
2.3 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 15
2.4 Dynamisch-affectieve ontwikkeling .................................................................................... 16
3 Bijzondere Jeugdbijstand ......................................................................................................... 17
3.1 Redenen waarom jongeren in de bijzondere jeugdbijstand terecht komen .......................... 17
3.2 Het sociale luik .................................................................................................................... 19
3.3 Het gerechtelijke luik ........................................................................................................... 20
3.4 Uithuisplaatsing van jongeren .............................................................................................. 20
3.5 Leefgroep ............................................................................................................................. 21
4 Besluit....................................................................................................................................... 22
Hoofdstuk 2: verdraagzaamheid ............................................................................................................ 23
1 Verdraagzaamheid naar zichzelf .............................................................................................. 25
1.1 Inleiding ............................................................................................................................... 25
1.2 Zelfbeeld en het gevoel van eigenwaarde ............................................................................ 25
1.3 Eetstoornissen ...................................................................................................................... 27
1.4 Zelbeschadiging (Automutilatie) ......................................................................................... 28
1.5 Suïcidaal gedrag ................................................................................................................... 29
1.6 Verslaving ............................................................................................................................ 30
2 Verdraagzaamheid naar anderen .............................................................................................. 32
2.1 Agressief gedrag en geweld binnen de samenleving ........................................................... 32
2.2 Agressief gedrag en Geweld binnen gezinnen ..................................................................... 43
3 Verdraagzaamheid naar materialen .......................................................................................... 46
3.1 Vandalisme .......................................................................................................................... 46
3.2 Diefstal ................................................................................................................................. 48
4 Besluit....................................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 3: op weg naar verdraagzaamheid ....................................................................................... 50
1 Preventieve maatregelen........................................................................................................... 50
1.1 Belang van de opvoeding ..................................................................................................... 50
1.2 Het belang van vormingen op school ................................................................................... 51
1.3 Straathoekwerk .................................................................................................................... 52
2 Project verbondenheid .............................................................................................................. 53
2.1 Respectloos gedrag als vertrekpunt ...................................................................................... 53
2.2 Verbondenheid ..................................................................................................................... 54
2.3 Preventief werken: het model van de appelboom ................................................................ 54
3 Andere oplossingen .................................................................................................................. 55
3.1 Hoe leer je jongeren hun zelfvertrouwen op te bouwen? ..................................................... 55
3.2 Therapie ............................................................................................................................... 56
3.3 Straffen ................................................................................................................................. 56
4 Besluit....................................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 4: groepsessies ..................................................................................................................... 58
1 Motivatie .................................................................................................................................. 58
2 Situatiehantering ....................................................................................................................... 59
2.1 Conflictcyclus ...................................................................................................................... 60
2.2 Conflictniveaus .................................................................................................................... 60
2.3 Begeleiding van conflicten................................................................................................... 61
3 Reflecteren ............................................................................................................................... 62
3.1 Wat is reflecteren? ............................................................................................................... 62
3.2 Enkele technieken om tot reflectie te komen. ...................................................................... 63
3.3 De reflectiecyclus van Korthagen ........................................................................................ 64
4 Besluit....................................................................................................................................... 65

Deel 2: implementatie ........................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 1: verdraagzaamheid naar zichzelf ...................................................................................... 68
1 Hoe komen we tot deze sessie? ................................................................................................ 68
2 Road of qualities ....................................................................................................................... 68
2.1 Groepsindeling ..................................................................................................................... 68
2.2 De speluitleg ........................................................................................................................ 69
2.3 Feedback .............................................................................................................................. 72
2.4 Verdere aanpassingen .......................................................................................................... 74
3 Besluit....................................................................................................................................... 75
Hoofdstuk 2: Verdraagzaamheid naar anderen en materialen ............................................................... 76
1 Hoe komen we tot deze sessie? ................................................................................................ 76
2 Anderen, hoe ga je ermee om? ................................................................................................. 77
2.1 Groepsindeling ..................................................................................................................... 77
2.2 De speluitleg ........................................................................................................................ 77
2.3 Feedback van begeleiding .................................................................................................... 80
2.4 Besluit .................................................................................................................................. 80
Hoofdstuk 3: verdraagzaamheid naar andere culturen .......................................................................... 81
1 Hoe komen we tot deze sessie? ................................................................................................ 81
2 Multicultidag: Islam-mietje ...................................................................................................... 81
2.1 De speluitleg ........................................................................................................................ 82
2.2 reflectie ................................................................................................................................ 84
2.3 Variaties ............................................................................................................................... 85
2.4 Besluit .................................................................................................................................. 86
Algemeen besluit sessies ....................................................................................................................... 87
Algemeen besluit ................................................................................................................................... 88
Bronvermelding ..................................................................................................................................... 90
Bijlage 1: Bezoek aan COC Kennemerland .......................................................................................... 96
Bijlage 2: Bezoek aan Stichting dag van respect ................................................................................... 98
Bijlage 3: Bezoek aan Jeugdwelzijnswerk Meulenberg ...................................................................... 100
Bijlage 4: Bezoek aan streetcornerwork Amsterdam .......................................................................... 103
Bijlage 5: Bezoek aan stichting DOCK ............................................................................................... 105
Bijlage 6: Schema van Hellinckx ........................................................................................................ 106
Bijlage 7: Voorstelling Road of qualities in De Souw ........................................................................ 106
Bijlage 8: Poster Road of Qualities ..................................................................................................... 108
Bijlage 9: Materiaallijst Road of Qualities .......................................................................................... 109
Bijlage 10: Foto spelbord Road of Qualities en foto spelzak Road of Qualities ................................. 110
Bijlage 11: Toneeltje bij de inleiding .................................................................................................. 111
Bijlage 12: Identiteitskaart road of qualities ....................................................................................... 112
Bijlage 13: Kwaliteiten en werkpuntenlijst Road of Qualities ............................................................ 112
Bijlage 13: Kwaliteiten en werkpuntenlijst Road of Qualities ............................................................ 113
Bijlage 14: Kanskaarten Road of Qualities ......................................................................................... 115
Bijlage 15: Vraagkaarten Road of Qualities ........................................................................................ 118
Bijlage 16: Kwaliteitskaarten Road of Qualities ................................................................................ 121
Bijlage 17: Pechkaarten Road of Qualities .......................................................................................... 124
Bijlage 18: Doe- opdrachten Road of Qualities................................................................................... 127
Bijlage 19: Golden cards Road of Qualities ........................................................................................ 136
Bijlage 20: Fiche met spelregels Road of Qualities ............................................................................ 137
Bijlage 21: Vragen voor reflectie Road of Qualities ........................................................................... 138
Bijlage 22: Materiaallijst bij de sessie Anderen hoe ga je ermee om? ................................................ 139
Bijlage 23: Workshop 1: Maak een schilderij (thema‟s, etiketten en reflectievragen) ....................... 140
Bijlage 24: Workshop 2: de vooroordelen ........................................................................................... 141
Bijlage 25: Workshop 3: Geef het een plaats (de situaties, krantenartikels, foto‟s en songteksten per
thema verdeeld over drie groepen) ...................................................................................................... 142
Bijlage 26: Materiaallijst „islam-mietje?!‟ .......................................................................................... 155
Bijlage 27: Poster islam – mietje?! ...................................................................................................... 156
Bijlage 28: Kwartetspel ....................................................................................................................... 157
Bijlage 29: Belangrijke regels ............................................................................................................. 158
Bijlage 30: Recept voor het avondmaal: Couscous met kip en groenten ............................................ 159
Bijlage 31: Recepten voor Marokkaanse koekjes ............................................................................... 160
Bijlage 32: Henna ................................................................................................................................ 162
Bijlage 33: Contactgegevens ............................................................................................................... 163
Bijlage 34: Vragen voor de quiz .......................................................................................................... 164
Bijlage 35: Inhoud cd-rom .................................................................................................................. 169
Bijlage 36: Bezoek aan de Markt ........................................................................................................ 170
Bijlage 37: Bezoek aan Cordaan ......................................................................................................... 172
Bijlage 38: Bewijzen bezoeken ISP .................................................................................................... 174

Algemene inleiding
Ons project heeft de titel „Werken aan verdraagzaamheid‟ gekregen. De vraagstelling van ons project
is om drie sessies uit te werken in verband met verdraagzaamheid, die toepasbaar dienen te zijn voor
de jongeren in de Souw. Dit is een leefgroep waarin jongeren tussen vijftien en achttien jaar verblijven
wegens een problematische opvoedingssituatie. De begeleiding van de leefgroep stelde ons deze vraag
omdat (on)verdraagzaamheid een thema is dat voortdurend aanwezig is in de leefgroep. Ze kunnen
onze hulp bij het uitwerken van methodieken om met verdraagzaamheid aan de slag te gaan, goed
gebruiken.

Het project bestaat uit twee grote onderverdelingen. Als eerste is er de theoretische onderbouw waarbij
we verdraagzaamheid opdelen in „verdraagzaamheid naar zichzelf‟, „verdraagzaamheid naar anderen‟
(waaronder ook andere culturen) en „verdraagzaamheid naar materialen‟.
Het tweede deel, de implementatie, bestaat uit de drie sessies die we maken. De eerste sessie gaat over
„respect naar zichzelf‟, de tweede sessie handelt over „respect naar anderen en materialen‟ en de laatste
sessie is deze van „respect naar andere culturen‟.

Het is van groot belang voor ons, om alvorens de sessies uit te werken, na te gaan wat
verdraagzaamheid inhoudt, welk de kenmerken zijn van de doelgroep waarmee we te maken hebben,
hoe we een sessie aanpakken…
Voor een duidelijke leesbaarheid van het projectboek wordt dit opgedeeld in: de doelgroep,
verdraagzaamheid en groepsessies.
Binnen de doelgroep wordt een voorstelling van de Oever gegeven, de overkoepelende organisatie van
de Souw, waarvoor we dit project opstarten. Vervolgens wordt een beeld gegeven van de ontwikkeling
van jongeren, de adolescentiefase. Hierna bespreken we de bijzondere situatie waarin jongeren terecht
komen wanneer ze in contact komen met de Bijzondere Jeugdbijstand. Dit alles geeft een nauwkeurige
omschrijving van de doelgroep wat ons een goed beeld geeft over de jongeren waar we onze sessies
voor uitwerken.
In het deel van verdraagzaamheid starten we met „verdraagzaamheid naar zichzelf‟. Hierin wordt
onder andere omschreven wat het belang is van respect voor jezelf te hebben. Dit aan de hand van de
begrippen „zelfbeeld‟ en „het gevoel van eigenwaarde‟. Na deze informatie wordt overgegaan naar de
zaken die we beschouwen als onverdraagzaamheid, of geen respect hebben, voor zichzelf.
Het tweede deel van verdraagzaamheid is het verdraagzaam zijn naar anderen, waaronder ook „andere
culturen‟ worden besproken. Wij gaan na welke problemen er op dit gebied zijn en waar de
moeilijkheden liggen.
In het derde deel van verdraagzaamheid lichten we „verdraagzaamheid naar materialen‟ toe. Dit deel
handelt over vandalisme omdat dit het meest voorkomende probleem is in verband met
(on)verdraagzaamheid naar materialen.
Het vierde en laatste deel zijn oplossingen die ervoor zouden kunnen zorgen dat het er in het leven wat
verdraagzamer aan toe gaat. Met enkele voorbeelden halen we aan hoe men kan werken aan een
respectvol bestaan.
Na voldoende beschreven te hebben wat het thema „verdraagzaamheid‟ inhoudt, wordt het tijd om het
thema „groepsessies‟ te bespreken. We willen weten op welke manier een sessie het best wordt
voorbereid. Er moet nagedacht worden over hoe we de jongeren kunnen motiveren en wat er gedaan
moet worden bij het optreden van conflicten. Het belangrijkste van een groepsessie is de reflectie
waarvoor we ook een theoretische onderbouw nodig hebben. Zo kunnen we ontdekken of de jongeren
effectief hetgeen leerden wat hen wilden bijbrengen met de groepsessie.

Deze theoretische onderbouw laat ons toe om goed uitgebouwde sessies te creëren die jongeren
kunnen helpen om tot inzicht te komen in verband met respect naar zichzelf, elkaar en materialen. De
implementatie geeft onze ideeën weer rond de uitwerking van de verschillende sessies en hoe we
hiertoe zijn gekomen. De drie sessies komen hierin uitgebreid aan bod. De sessie rond
verdraagzaamheid naar zichzelf is de eerste sessie die we zelf aan de jongeren geven en is een
spelbord dat de naam „Road of Qualities‟ draagt. Hierna volgt „Anders is zo anders niet‟: een sessie
met verschillende workshops rond verdraagzaamheid naar anderen en materialen. De laatste sessie is
7
een sessie rond verdraagzaamheid naar andere culturen waarbij een inleefdag in de islamitische cultuur
wordt georganiseerd.

In bijlagen zijn de concrete uitwerkingen van de sessies opgenomen alsook de verslagen van de
bezoeken die we binnen België hebben gedaan evenals op onze internationale studiereis in
Amsterdam. Op deze manier hopen we een goed beeld gegeven te hebben over hoe ons project tot
stand is gekomen en hoe we het hebben uitgewerkt.
8
Deel 1: theoretische onderbouw
9
Hoofdstuk 1: doelgroep
1 Voorstelling van „De Oever‟
In dit deel willen we kort uitleggen waar vzw De Oever voor staat en wat hun visie is op de
hulpverlening. De Oever is een vzw die zich situeert in de Bijzonder Jeugdzorg. Ze bieden zowel
ambulante als residentiële hulp. Dit project is toegespitst op leefgroep de Souw, dit is een residentiële
leefgroep van jongeren tussen 15 en 18 jaar, verbonden aan vzw De Oever.
1.1 VISIE
In het kwaliteitshandboek van De Oever vinden we de visie die gehanteerd wordt. De Oever richt zijn
aanbod op kinderen en jongeren (en hun gezinnen) waarvan de opvoedingssituatie als problematisch
wordt ervaren. Wanneer een kind in omstandigheden moet opgroeien die niet stimulerend zijn zoals
gebeurtenissen en conflicten die zich voordoen binnen het gezin, wordt de opvoedingssituatie als
problematisch ervaren. Een uitgebreidere bespreking hiervan, vindt men onder punt drie.
De hulpverlening is erop gericht een klimaat te creëren waarin groei voor alle betrokken partijen
centraal staat. De hulp van de Oever wordt pas ingeroepen als er een officiële vraag is gesteld door het
Comité van Bijzondere Jeugdbijstand of door de Sociale Dienst van de Jeugdrechtbank. Men zoekt
verder naar de gemeenschappelijke hulpvraag van ouders en kind. Er wordt bij het verder exploreren
van deze gemeenschappelijke vraag ook rekening gehouden met de inschatting van de verwijzende
instantie. Om deze hulpvraag concreter en beter werkbaar te maken hanteert de Oever een
contextgerichte benadering. Zo veranderde gezinsbegeleiding in de Souw in contextbegeleiding,
waarbij men verder gaat dan het enkel begeleiden van de ouders. Men werkt met netwerkcirkels,
waarbij de contextbegeleiding bekijkt bij wie de ouders terecht kunnen, en bij wie de jongeren terecht
kunnen. De Oever richt zich niet enkel op het “hier en nu”, maar ook op de toekomst. Ze wil dus ook
helpen bij het voorkomen van verdere problemen.
1.2 LEEFGROEP DE SOUW
De Souw is een leefgroep verbonden aan de overkoepelende organisatie De Oever die over het
algemeen zelfstandig mag fungeren. In deze leefgroep verblijven elf jongeren tussen de 14 en 19 jaar.
Het is een gemengde groep (jongens en meisjes) waarvan het merendeel naar het BUSO onderwijs
gaat. Het andere deel volgt ofwel een leercontract ofwel het gewoon secundair onderwijs. Er zijn dus
jongeren die op een lager mentaal niveau zitten waardoor ze het gewone onderwijs niet aankunnen.
Ook is er, op dit moment, één jongere in de leefgroep die een lichte vorm van autisme heeft. Veel
andere voorkomende problematieken zijn depressies, angsten, gedragsproblemen, eetstoornissen, …
De vraag om drie onderbouwde sessies over respect naar zichzelf, respect naar anderen en materialen
en respect naar andere culturen uit te werken komt van het team dat in de Souw werkzaam is. We
vinden het zinvol om de werking in het kort aan te halen.

De hulpverlening van de Souw is gebaseerd op drie basispijlers die zijn aangegeven in het
kwaliteitshandboek. De eerste pijler handelt over het aangaan van een dialoog als basishouding. De
Oever heeft als uitgangspunt van de hulpverlening dat alle betrokken partijen gelijkwaardig zijn.
Hulpverlening betekent in de Oever: een traject doorlopen met gelijkwaardige partners waar ieder zijn
eigenheid meebrengt in de aangegane dialoog. Deze eigenheid wordt bepaald door onze persoonlijke
waarden en normen, de eigen (opvoedings)geschiedenis, eigen gekwetstheden, maar ook door een
eigen deskundigheid. Dialoog als uitgangspunt van de hulpverlening vraagt een respectvol omgaan
met alle betrokken partijen.
De tweede pijler houdt de verbondenheid van het opgenomen kind met zijn omgeving in. Er is geen
enkel individu dat men kan bekijken als enkel een individu. Iedereen is onlosmakelijk verbonden met
zijn omgeving. De ouders van de kinderen en jongeren die opgenomen worden, spelen dan ook een erg
belangrijke rol in de hulpverlening die wordt aangeboden. Buiten deze speciale verbondenheid tussen
kind en ouders, komen er ook nog invloeden vanuit andere relaties die het kind heeft zoals vriendjes,
school, de klasgroep, jeugdbewegingen. In wisselwerking met deze verscheidene invloeden vormt het
10