türkiye' de adalet hizmeti harcamaları justıce expendıtures ın turkey

13 Pages·2017·0.84 MB·Turkish

Süleyman Demirel Üniversitesi Suleyman Demirel University
İktisadi ve İdari Bilimler The Journal of Faculty of Economics
Fakültesi Dergisi and Administrative Sciences
Y.2018, C.23, Geybulla Ramazanoğlu Özel Sayısı, Y.2018, Vol.23, Special Issue in memory of
s.773-785. Geybulla Ramazanoğlu, pp.773-785.

TÜRKİYE’ DE ADALET HİZMETİ HARCAMALARI

JUSTICE EXPENDITURES IN TURKEY

Alper DOĞAN*, Alper ÖZTÜRK**
* Doç. Dr., İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Maliye Bölümü,
[email protected] , https://orcid.org/0000-0003-2038-2563
** Mezun YL Öğrencisi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye ve Mali Yönetim
ABD, [email protected], https://orcid.org/0000-0003-0149-2169

ÖZ
Adalet hizmeti, toplumsal düzenin sağlanması adına en önemli kamusal hizmetlerden biridir. Devlet,
adalet hizmetinin sunulması adına kamu harcaması yaparak iktisadi bir hizmet alanı olan ‘adalet
ekonomisini’ oluşturmaktadır. Tam kamusal hizmet niteliğine sahip olan adalet hizmeti, devlet
tarafından kamu harcamaları yapılarak topluma sunulmaktadır. Adalet hizmeti harcamaları olarak
nitelendirdiğimiz bu harcamalar Adalet Bakanlığı bünyesinde tahsis edilen ödenekler yanında, yüksek
yargı teşkilatına tahsis edilen merkezi yönetim bütçe ödeneklerinin ilgili yüksek mahkemeler
tarafından kullanımı da, adalet harcaması olarak nitelendirilecektir. Adalet hizmeti harcamalarının
kamu mali yönetimi ilkeleri olan etkililik ve verimlilik ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmesi
adalet harcamaları bakımından büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kamu harcaması, maliye, kamusal mal, adalet
Jel Kodu: H5, H20, H41, K10

ABSTRACT
Justice service is one of the most important public services in the interest of ensuring social order.
The state constitutes an 'economics of justice' as an economic service field by making public
expenditure on behalf of the provision of justice services. The justice service, which has pure public
service quality, is offered by the government through public expenditures. These expenditures, which
we define as expenditures of justice services, will be regarded as justice spending, as well as the
appropriations allocated within the Ministry of Justice, and the use of central government budget
appropriations allocated to the higher judiciary by the relevant higher courts. Justice expenditures
are of great importance in terms of spending on justice, which is realized in accordance with the
principles of effectiveness and efficiency, which are the principles of public financial management.
Keywords: Public expenditure, public finance, public goods, justice
Jel Codes: H5, H20, H41, K10

1. ADALET KAVRAMI
Adalet, köken olarak doğru, düzgün, göreviyle, adalet hukukun varlık sebebidir,
dengeli, müstevi anlamlarını taşıyan ‘Adl’ etik amacıdır.
sözcüğünden gelmektedir. Adalet hak,
Felsefi yönden ‘Adalet nedir’ sorusunun ilk
hukuk ve haklılık gibi kavramları içine alan
cevabı, Platon’dan öğrenmiş olduğumuz,
bir kavram olarak, bir toplumda barışı,
adaletin bir fikir olduğudur (Kuçuradi,
uyumu, eşitliği, haklılığı sağlayarak ve
1994: 27). Toplum ve devlet hayatı için
koruyarak toplumsal düzenini tesis
zorunlu bir ihtiyaç olan adaletin, düşünsel
etmektedir (Çeçen, 2003: 167). Bu
773
DOĞAN – ÖZTÜRK 2018

bir niteliğe sahip olması, insanlığın Hukukun iktisadi analizi; hukukun ve
varoluşundan itibaren üzerinde en çok hukuki kurumların oluşumunu, yapısını,
düşündüğü kavramlardan biri olmasına süreçlerini ve etkisini incelenmesinde
neden olmuştur. Bu doğrultuda Antik ekonomik teori ve ekonometrik yöntemlerin
Yunan döneminde adalet kavramı öncelikle uygulanması olarak tanımlanmaktadır
‘adaletsizlik’ olgusu üzerinden ele (Mackaay, 1999: 65).
alınmıştır. Nitekim Aristotales adaleti,

‘Yasalara uymamak, onu kendi çıkarlarına
göre kullanmak ve dolayısıyla bu şekilde 3. ADALET HİZMETLERİ
bir eşitsizlik yaratmak adaletsizlik, yasalara
Toplumsal ihtiyaçlar, giderilmesi halinde
uygun davranmak ve eşitliği bozmamak ise
tüm topluma fayda sağlayan ihtiyaçlardır.
adalettir’ şeklinde tanımlamıştır
Kamu hizmetleri, eğitim, sağlık, savunma,
(Topakkaya, 2014: 33). Ayrıca bu dönemin
adalet, sosyal güvenlik gibi toplumsal
ilk zamanlarında adalet, ahlak ve hukuk
nitelikteki ihtiyaçlarının giderilmesine
kavramları arasında ayrım yapılmamış ve
yönelik üretilen hizmetlerdir. Kamu
adalet kavramı ‘iyilik sevgisi’ olarak kabul
hizmetleri, devletin sahip olduğu mali ve
edilmiştir (Güriz,1994: 5).
ekonomik güç çerçevesinde, siyasal iktidar
Aristoteles, adalet kavramını toplum ve tarafından belirlenir ve belirlenen bu kamu
devlet düzeni bakımından önemini ortaya hizmetleri devletin merkezi ve yerel
koyarak, bu konuda üç temel ilke yönetim birimlerince gerçekleştirilir
belirlemiştir (Güriz, 1994: 5): (Akdoğan, 2009: 37-39). Adalet hizmetleri,
sosyal bir ihtiyaç olan adalet ihtiyacının
 Hukuk ve adalet, toplumun ve devletin
tatmin edilmesi için üretilen ve sunulan
temelidir,
hizmettir.
 Hukuk ve adalet, devletin amaçlarıdır,
İnsanlık tarihi boyunca adalet, toplumsal
 Hukuk ve adalet, devlet yönetiminin
yaşamın devamı için temel bir ihtiyaç
temel unsurlarıdır.
olmuştur. Nitekim insanlık tarihini
incelediğimizde toplumsal bunalımlar,
ekonomik istikrarsızlıklar, siyasi çıkmazlar,
2. ADALET EKONOMİSİ büyük adaletsizliklerin yaşandığı
Adalet ekonomisi, kamusal bir ihtiyaç olan toplumlarda ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda
adalet ihtiyacının, devlet tarafından toplumsal düzenin sağlanması adına adalet
sağlanan, siyasi ve idari karar ihtiyacının verimli ve etkin bir şekilde
mekanizmalarınca bütçe yoluyla giderilmesi zorunluluktur. Adalet
düzenlenen iktisadi faaliyet alanıdır hizmetinin önemine ilişkin, devletin kuruluş
(Edizdoğan, 2011: 9). amaçlarından biri de, adalet ihtiyacının
giderilerek kamu düzeni ve güvenliğinin
Adalet hizmetinin tam kamusal bir hizmet sağlanması olduğunu görmekteyiz. Adalet
olmasına bağlı olarak devlet tarafından hizmetleri hukuk düzenlerinin, toplumsal
üretilmesi zorunludur. Bu doğrultuda adalet yatay ve dikey eşitliğin sağlanmasının
hizmetinin iktisadi faaliyet alanının garantisidir.
oluşturan adalet ekonomisi, kamu
ekonomisinin bir alt dalıdır. Türkiye’de Adalet hizmeti devlet tüzel kişiliği
adalet ekonomisi, TBMM tarafından kabul tarafından sunulan tam kamusal bir
edilen bütçe kanunuyla şekillenmekte ve hizmettir. Adalet hizmetleri sadece devlet
Adalet Bakanlığı tarafından tarafından üretilen bir kamu hizmetidir.
yürütülmektedir. Adalet hizmeti Adalet hizmeti tüm yönleriyle
sunumunda kamu yararının egemen anlaşılabilmesi adına tam kamusal hizmet
olmasına bağlı olarak adalet ekonomisinde kavramını irdelememiz gerekmektedir. Tam
kâr amacı bulunmamaktadır. kamusal hizmetler, insanların toplumsal
ihtiyaçlarının giderilmesi adına üretilen
774
C.23, Türkiye’de Adalet Hizmeti Harcamaları
Geybulla Ramazanoğlu Özel Sayısı
h izmetlerdir. Bu kapsamda tam kamusal hizmeti, idari yönden Adalet Bakanlığı
hizmetler, fiyatlandırılamayan ve ve yargı yönünden de bağımsız
pazarlanamayan bir hizmettir. Bu mahkemeler tarafından gerçekleştirilir.
özelliğiyle tam kamusal hizmetler, sadece
 Adalet hizmetleri büyük ölçüde kamu
devlet tarafından üretilir ve sunulur. Bu
harcaması gerektiren kamusal bir
doğrultuda tam kamusal hizmetler devletin
hizmettir. Adalet hizmetleri, toplumsal
temel görevlerinden biri olarak karşımıza
düzenin sağlanması ve korunması adına
çıkar.
yapılan kamu otoritesi tarafından
Adalet hizmetinin özellikleri genel olarak gerçekleştirilir. Adalet hizmetinin
şöyledir (Deyneli, 2010: 14-17): üretimi için yapılan harcama adalet
hizmeti harcamalarıdır. Devlet, adalet
 Topluca sunulan bir kamusal hizmettir. hizmeti üretimi için cari ve yatırım
Adalet hizmeti, vatandaşların talebi harcamaları gerçekleştirmektedir.
olmaksızın tüm toplumun (Deyneli, 2010: 17). Bunun yanında
yararlanabileceği şekilde topluca adalet hizmeti kapsamında hizmetten
sunulan, yani sadece vatandaşların yararlanan kişiler özel fayda
başvurmasıyla (örn. hukuk yargılaması) sağlamaları bakımından harç
veya kendiliğinden işlerlik kazanan ödemektedirler.
(örn. ceza yargılaması) bir hizmettir.

 Adalet hizmeti, faydası tüm topluma
yayılan bir kamusal hizmettir. Örneğin, 4.TÜRKİYE’DE ADALET
bir yargı süreci sonucunda ortaya çıkan HİZMETLERİ VE ADALET HİZMETİ
yargı kararı tüm toplum için bağlayıcı HARCAMALARI
nitelik taşıyarak müşterek bir etki
Adalet hizmetleri harcamaları, devletin
doğurur. Nihayet, adalet hizmetinin
temel ve saf kamusal bir hizmet olan adalet
üretilmesiyle müşterek niteliğe sahip
hizmetini gerçekleştirmek için yaptığı
olan bir fayda olarak toplumsal düzen
kamusal harcamalardır. Bu harcamalar,
sağlanmakta ve korunmaktadır.
adalet hizmetini sunan yargı organları olan
 Tüketimi zorunlu olan bir kamusal mahkemeler, icra müdürlükleri, cezaevleri
hizmettir. Adalet hizmeti, toplumsal ve işyurtları, barolar, noterler gibi kurum ve
düzenin sağlanması ve korunması adına kuruluşlarca Adalet Bakanlığı bünyesinde
olmazsa olmaz bir ihtiyaç olan adalet tahsis edilen ödeneklerle gerçekleştirilir.
ihtiyacından doğmaktadır. Bu niteliği Adalet Bakanlığı ödeneği yanında, yüksek
itibariyle bireyler, toplum olarak bir yargı teşkilatına tahsis edilen merkezi
arada uyum içinde yaşayabilmek için yönetim bütçe ödeneklerinin ilgili yüksek
bu hizmeti almak zorundadır. mahkemeler tarafından kullanımı da, adalet
 Sunumu siyasal bir süreç ile belirlenen harcaması olarak nitelendirilecektir.
bir kamusal hizmettir. Adalet Görüldüğü üzere adalet hizmeti harcamaları
hizmetlerinin üretimi ve sunumunun kamu kurumlarınca veya kamu kurumu
belirlenmesi bakımından karar niteliğindeki meslek kuruluşları aracılığıyla
mekanizması, devletlerin siyasi gerçekleştirilmektedir.
otoriteleridir. Adalet hizmeti,
Adalet hizmetleri, saf kamusal hizmet
devletlerin adalet hizmeti veren merkezi
olmasına bağlı olarak sadece devlet tüzel
ve yerel yönetim birimlerince ve yargı
kişiliğince sunulmaktadır. Bu çerçevede
organlarınca gerçekleştirilir. Bu
adalet hizmeti harcamaları sadece kamu
hizmetin genel yapısı ve güvenceleri,
idaresince gerçekleştirilecek ve sadece
devletlerin anayasalarında hüküm altına
kamusal çerçevede incelenecektir.
alınmaktadır. Türkiye’ de de adalet

775
DOĞAN – ÖZTÜRK 2018

Tablo 1: Merkezi Yönetim Bütçesi ve Adalet Bakanlığı Ödeneği İlişkisi
Yıllar Merkezi Yönetim Bütçesi Adalet Bakanlığı Başlangıç %’lik
Başlangıç Ödeneği(Genel Ödeneği Oran
Yönetim)
2006 182.610.338.251 1.771.982.000 0,97
2007 215.059.364.459 2.824.007.000 1,31
2008 233.956.370.463 2.847.927.000 1,22
2009 273.026.827.836 3.413.306.305 1,25
2010 301.656.587.292 3.783.866.000 1,25
2011 335.096.375.830 4.887.725.500 1,46
2012 384.326.629.521 5.277.312.000 1,37
2013 396.705.004.350 6.835.383.000 1,54
2014 480.047.818.000 8.239.490.000 1,72
2015 520.445.679.000 8.628.648.000 1,66
2016 633.511.585.000 10.569.566.000 1,67
2017 717.826.880.900 12.304.365.000 1,71
Kaynak: Stratejik Geliştirme Başkanlığı (2017). Adalet Bakanlığı Faaliyet Raporu-2017
Türkiye’nin adalet hizmeti harcamalarını, eğilimine sahip olduğu görülmektedir. Aynı
bu harcamalar için tahsis edilen Merkezi zamanda, Merkezi Yönetim Bütçesindeki
Yönetim Bütçesi içerisindeki Adalet artışlar ile adalet hizmeti harcamalarının da
Bakanlığı’nın ödenek miktarını artışı aynı doğrultudadır.
incelendiğinde dönemsel olarak bir artış

Şekil 1: Merkezi Yönetim Bütçesi ve Adalet Bakanlığı Ödeneği İlişkisi
800.000.000.000 14.000.000.000
700.000.000.000
12.000.000.000
600.000.000.000
10.000.000.000
500.000.000.000
8.000.000.000
400.000.000.000
6.000.000.000
300.000.000.000
4.000.000.000
200.000.000.000
2.000.000.000
100.000.000.000
0 0
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Merkezi Yönetim Bütçesi Başlangıç Ödeneği Adalet Bakanlığı Başlangıç Ödeneği

Kaynak: 2017 Yılı Adalet Bakanlığı Faaliyet Raporu - Stratejik Geliştirme Başkanlığı
776
C.23, Türkiye’de Adalet Hizmeti Harcamaları
Geybulla Ramazanoğlu Özel Sayısı
A dalet hizmeti harcamaları için tahsis 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi
edilen ödenek, merkezi yönetim bütçesinin içerisindeki Adalet Bakanlığının ödenek
%1 - %2 aralığında bir orana sahiptir. Bu payı 1,72 iken bu oran 2015 yılında 1,66
oran 2006-2017 dönemleri aralığında olarak gerçekleşmiştir. Bu durumun sebebi
istikrarsız bir artışa sahip olduğu sonucuna Cari Transferler Ödeneği’nde yer alan
ulaşabiliriz. Adalet Bakanlığı ödeneğinin seçim giderleri bütçesinin azaltılmasıdır.
istikrarlı bir artışa sahip olması ve merkezi 2014 yılında seçim giderleri bütçesi
bütçe içindeki oranlarının istikrarsız bir bakımından Cumhurbaşkanlığı, Mahalli
artışa sahip olması, Adalet Bakanlığı’nın İdareler ve HSYK üyeliği seçimi için seçim
yatırım çalışmaları ve artan personel giderleri olarak 700.000.000 TL tahsis
alımlarının bu artışların nedenleri olarak edilmiştir. 2015 yılında seçim giderleri
açıklanabilir. Tablo-2’de Adalet bütçesi %44,38 oranında azaltılmış, bu
Bakanlığının 2012/17 yılı harcama bütçeye 250.000.000 TL ödenek tahsisi
kalemleri sınıflandırılmıştır. gerçekleşmiştir.

Tablo 2: Adalet Bakanlığı’nın 2012-17 Yılı Bütçelerinin Ekonomik Sınıflandırılması
HARCAMA
2012 2013 2014 2015 2016 2017
KALEMLERİ
Personel
1 3.541.466.572 3.960.821.723 4.554.017.261 5.265.034.215 6.253.409.570 6.937.769.085
Giderleri
Sosyal Güvenlik
2 Kurumu Devlet 521.152.978 591.195.361 691.118.207 771.486.290 929.375.088 1.020.209.160
Primi Giderleri
MAL VE
3 HİZMET Mal ve 1.097.696.633 1.315.978.057 1.455.665.010 1.637.321.526 1.842.685.984 2.260.641.501
Hizmet Alımları
4 Cari Transferler 139.651.503 256.638.187 573.510.621 610.563.785 326.938.241 553.617.722
Sermaye
5 153.896.825 342.132.728 466.124.411 664.030.310 726.115.244 1.062.430.788
Giderleri
Sermaye
6 513.250.000 681.497.000 725.000.000 898.498.000 1.073.901.000 1.337.292.000
Transferleri
GENEL TOPLAM 5.967.114.511 7.148.263.056 8.465.435.510 9.846.934.126 11.152.425.127 13.171.960.256
Kaynak: Stratejik Geliştirme Başkanlığı (2017) Adalet Bakanlığı Faaliyet Raporu-2017

Tablo-2’de 2012 - 2017 yılları arasında bağlıdır. Bu kapsamda, hizmet işleyişindeki
Adalet Bakanlığı ekonomik sınıflandırma sorunların giderilmesi, adalet hizmetinin
göre harcama tutarlarını göstermektedir. altyapısını oluşturma ve geliştirme ve
2012- 2017 döneminde harcama personel yapısında nitelik ve nicelik
kalemlerinin değişimini incelendiğinde her yönünden iyileştirmeler adalet hizmetinden
harcama kaleminin istikrarlı bir şekilde artış etkinliği sağlamakta, diğer yandan adalet
gösterdi görülmektedir. Adalet hizmetinde hizmeti harcamalarında artışı da
etkinliğin sağlanması adalet hizmetinin en beraberinde getirmektedir.
adil ve en hızlı şekilde sağlanmasına
777
DOĞAN – ÖZTÜRK 2018

Şekil 2: 2017 Malî Yılı Bütçesi Ekonomik Kodlara Göre Harcama Tutarlarının Dağılımı
SERMAYE
TRANSFERLERİ
10,15%
SERMAYE
GİDERLERİ
6,51%
CARİ TRANSFERLER
4,20%
MAL VE HİZMET
ALIMLARI
17,16% PERSONEL
GİDERLERİ
52,67%
SOSYAL GÜVENLİK
KUR. DEVLET PRİMİ
GİDERLERİ
7,75%

Kaynak: Stratejik Geliştirme Başkanlığı (2017). Adalet Bakanlığı Faaliyet Raporu-2017.

Adalet hizmeti harcamaları bakımından, kuruluşların gerçekleştirdikleri iş ve
Adalet Bakanlığı harcama kalemleri işlemlerle faaliyet sonucunda belirlenen
incelendiğinde, personel giderleri en büyük amaçlara ulaşma derecesini gösteren bir
paya sahiptir. Adalet Bakanlığı harcama performans niteliğidir (Yükçü, Atağan,
kalemleri arasında yer alan personel 2009: 2). Bu doğrultuda etkililik, yetkili
giderlerinin %52,67 gibi büyük paya sahip kurum ve kuruluşların ulaşmayı
olması, adalet hizmeti harcamalarında amaçladıkları sonuca ulaşma düzeyini
verimlilik ve etkinliğin sağlanması, Adalet belirler. Kamu kurum ve kuruluşlarındaki
Bakanlığının bünyesinde bulunan üzerinde sorumluluk bulunan yöneticiler,
personelin nitelik ve nicelik yönünden duruma uygun her yeni koşul için yeni bir
önemini ortaya koymaktadır. etkililik ölçütü belirlemek ve diğer
durumlarla eşleştirip, malî iş ve

işlemlerdeki planlarını şekillendirmeleri
5.TÜRKİYE’DE ADALET HİZMETİ gerekmektedir. Adalet hizmetleri
HARCAMALARININ VERİMLİLİĞİ bakımından da etkililik, gerçekleştirilen
adalet hizmetiyle doğan uyuşmazlıkların
Kamu malî yönetiminin en önemli
kalıcı olarak çözümlenmesi, suç oranının
amaçlarından biri olan etkinlik, kamu
düşürülmesi gibi toplum düzenin adına
hizmeti sunarken kamu kaynaklarının
gerekli belirli hedeflere ne kadar
kullanım derecesini ortaya koymaktadır. Bu
ulaşıldığını ortaya koyar.
kapsamda adalet hizmetinin etkinliği, adalet
hizmeti bütçesinin optimal düzeyde Verimlilik ise üretim sürecinde yer alan
kullanılmasıdır. girdiler ile bu sürecin sonunda ortaya çıkan
ürünler arasındaki ilişkiyi göstermektedir.
Kamu mali yönetiminde etkililik ise, kamu
Adalet hizmeti açısından da verimlilik,
malî yönetimini gerçekleştiren kurum ve
adalet hizmetleri üretimi yapılması
778
C.23, Türkiye’de Adalet Hizmeti Harcamaları
Geybulla Ramazanoğlu Özel Sayısı
s ırasında savurganlıktan uzak durulmasını, kaynakları en iyi şekilde kullanarak
sahip olunan kamu kaynaklarının en iyi maksimum kalitenin ve üretimin
biçimde değerlendirilmesini ifade sağlanması olarak düşünülmektedir (Yükçü,
etmektedir. Atağan, 2009: 4). Verimlilik basit bir ölçüt
olması sebebiyle kamu malî yönetiminde
Adalet ekonomisi bakımından, kamu mal
yaygın bir şekilde kullanılan bir performans
ve hizmetlerinin ekonomik dışı alanları da
ölçütü olarak kabul edilebilir.
kapsaması bakımından verimlilik
kavramının içeriğinde de değişiklikler Adalet hizmeti bakımından da verimlilik,
oluşturmaya başlamıştır. Verimlilik gerçekleştirilen adalet hizmeti harcamaları
kavramı, kamusal mal ve hizmet üretiminde sonucunda, uyuşmazlıkların hukuk devleti
mal ve hizmetin kalitesini yükseltme, doğal kriterlerine uygun bir şekilde çözülüp
yaşamı ve doğal çevreyi koruma, çalışan çözülmediğini, suç ile bozulan kamu
bireyler için yaşam koşullarının düzeninin adalet makamlarınca verilen
iyileştirilmesi ve en iyi çalışma koşullarının kararlarla ne kadar tesis edilebildiği ortaya
sağlanması ve de bununla beraber klasik koymaktadır.
verimlilik kavramının içeriği olan kıt

Tablo 3: Türkiye’de Mahkemelerdeki Hâkim Sayısı, Mahkemelere Gelen ve Bir Hâkime
Düşen Dava Sayısı (Ceza, Hukuk, İdare Mahkemeleri)
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Hâkim Sayısı 5.875 6.078 6.203 6.236 6.189 6.371 7.082 7.988 7.712 9.271
Mahkemelere 5.934.915 6.064.308 6.211.965 6.619.412 6.645.927 6.511.186 6.393.207 6.498.918 6.587.422 6.718.079
Gelen Dava
Sayısı
Bir Hâkime 1.010 998 1.001 1.061 1.074 1.022 903 814 854 725
Düşen Dava
Sayısı
Kaynak: Adli Sicil Genel Müdürlüğü (2016). Adalet İstatistikleri 2016 Yılı Bülteni.
Şekil 3: Dönemsel Hâkim Sayısı ve Bir Hâkim Başına Düşen Dava Sayısı
Hakim Sayısı Dava Sayısı
10000 1200
9000
1000
8000
7000
800
6000
5000 600
4000
400
3000
2000
200
1000
0 0
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Mahkemelerdeki Hakim Sayısı

Kaynak: Adli Sicil Genel Müdürlüğü (2016). Adalet İstatistikleri 2016 Yılı Bülteni.
779
DOĞAN – ÖZTÜRK 2018

Tablo-3 ve Şekil-3 incelendiğinde
2006/2016 yıllarında dengeli bir hâkim
sayısının artışa ve 2006/2015 yılları
arasında mahkemelerdeki dava sayılarının
dengesiz artışa sahip olduğunu
görülmektedir. 20101 yılından itibaren
hâkim alımlarının arttırıldığı ve buna
müteakiben hâkim başına düşen dosya
sayısını doğru orantılı bir şekilde düştüğü
görülmektedir. Hâkim sayısındaki artışla
birlikte bir hâkim hâkime düşen dosya
sayısı yani iş yükü azalmakta ve hâkimlerin
davaları ayrıntılı olarak inceleyip
değerlendirme şansına sahip olmaktadır. Bu
durum beraberinde davaların kısa sürede
sonuçlanmasını sağlamakta, adaletin
gecikmesi önlemektedir.
:
Şekil 4: Türkiye’de Ceza, Hukuk Mahkemeleri ve İdari Yargı Dosya Sayıları

Kaynak: Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü (2016). Yıllık Birim Faaliyet Raporu.

1 Hâkim/Savcılar göreve başlamadan önce 2 yıl
süreyle Adalet Akademisinde staj yapmaktadırlar.
Bu sebeple hâkim sayılarındaki artış 2012 yılından
itibaren görülmektedir.
780
C.23, Türkiye’de Adalet Hizmeti Harcamaları
Geybulla Ramazanoğlu Özel Sayısı
Ş ekil 4’de dönemsel olarak ceza, hukuku ve dosya sayılarının artışı adalet hizmetinde
idare mahkemelerindeki dosya sayıları etkinliğin ve verimliliğin korunması adına
grafikte gösterilmiştir. 2008 yılından beraberinde hâkim ve savcı sayılarının
itibaren mahkemelerdeki dosya sayıları artışını beraberinde getirmiştir.
istikrarsız şekilde artış yaşanmıştır. Dava

Şekil 5: Dönemsel Hâkim-Savcı Sayısı ile Adalet Bakanlığı Başlangıç Ödeneği
Karşılaştırması
Ödenek Miktarı TL
18.000 14.000.000.000
16.000
12.000.000.000
14.000
10.000.000.000
12.000
ısıy 10.000 8.000.000.000
a
s
iş 8.000 6.000.000.000
iK
6.000
4.000.000.000
4.000
2.000.000.000
2.000
0 0
2012 2013 2014 2015 2016 2017

Kaynak: Adli Sicil Genel Müdürlüğü (2016). Adalet İstatistikleri 2016 Yılı Bülteni, Stratejik
Geliştirme Başkanlığı (2017). Yılı Adalet Bakanlığı Faaliyet Raporu-2017.
Şekil-5’de dönemsel hâkim ve savcı sayıları gerçekleştirilmelidir (Pekcanitez, Atalay,
ile Adalet Bakanlığının bütçe harcaması Özekes, 2012: 334).
karşılaştırılmıştır. Dönemsel olarak toplam
Adalet hizmeti harcamaları bakımından
hâkim ve savcı sayısındaki artış, personel
ceza muhakemesi süreci önem arz
harcamalarında artışa yani Bakanlık
etmektedir. Ceza muhakemesi soruşturma
harcamalarında artışa sebebiyet vermiştir.
ve kovuşturma evrelerinden oluşmakta ve
Hâkim ve savcı sayısının yükselmesi adalet
soruşturma evresinde suç isnadı yapılan kişi
hizmeti harcamalarını arttırmakla birlikte,
şüpheli, kovuşturma evresinde ise sanık
yargılama süresinin düşmesi ve nitelikli
olmaktadır. Ceza muhakemesi bakımında
hizmetin artmasını sağlayarak, uzun vadede
soruşturma sayılarında artış kamu
adalet hizmeti harcamalarını azaltacaktır.
harcamalarını attıracaktır. Soruşturma
Çünkü uyuşmazlıkların adil ve etkin
evresinde şüpheli gözaltına alınarak sağlık
çözümü yeni uyuşmazlıkların doğmasını
kontrolü için hastaneye sevk edilecek ve
engelleyerek, toplumsal barışı beraberinde
karakola getirilecektir. Şüphelilerin temel
getirecektir.
ihtiyaçları karakollar için sağlanan
Bu kapsamda adalet hizmeti sunumunda, ödenekten karşılanacaktır. Tutuklama kararı
medeni usul hukuku ilkesi olan usul ile birlikte şüpheliler tevkif evlerine
ekonomisi ilkesi büyük önem taşımaktadır. götürüleceklerdir. Ceza yargılaması
Usul ekonomisi ilkesi gereğince, etkin bir sonucunda kesinleşen hüküm kararı ile
adalet hizmetinin sunulması adına mümkün birlikte de hükümlü ceza evine
olduğu ölçünde en basit şekilde, en kısa nakledilecektir.
süreçte ve en ucuz şekilde yargılamanın

781
DOĞAN – ÖZTÜRK 2018

Tablo 4: Hüküm Özlü, Hükümlü, Tutuklu Sayısı (2010-2016)
Hükümlü ve tutuklu sayısı, 2010-2016

Yıllar Kadın Erkek Toplam
2010 4. 192 116. 002 120. 194
2011 4. 605 123. 648 128. 253
2012 4. 906 131. 732 136. 638
2013 5. 192 138 906 144. 098
2014 5. 788 152. 902 158. 690
2015 6. 558 170.704 177. 262
2016 8. 373 192. 354 200. 727

Kaynak: Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri, 2010-2016.
Şekil 6: Ceza İnfaz Kurumuna Giren ve Çıkan Nüfusu, (2011-2017)
(Bin Kişi) Ceza İnfaz Kurumuna Giren-Çıkan Sayısı
250
199
200 188
171 169
162
157
150 136 138
116
109
100
50
0
2012 2013 2014 2015 2016
Yıllar
Giren Çıkan

Kaynak: (TÜİK, 2017).
Adalet hizmeti harcamaları bakımından oranları ceza ve tevkif evlerindeki tutuklu
tutuklu ve hükümlü sayıları önem arz ve hükümlü sayılarının dönemsel
etmektedir. Ceza ve Tevkif Evleri Genel artışlarıyla doğru orantılıdır. Bunun yanında
Müdürlüğü (CTE) bütçesini adalet hizmeti ceza ve tevkif evleri yatırım bütçesindeki
harcamaları bakımından incelersek artışlarda Ceza ve Tevkifevleri Genel
dönemsel olarak %30-40 oranlarında Müdürlüğü bütçesinin artışına yön
sürekli bir artış yaşanmıştır. Bu yüksek artış vermektedir.

782