türkiye cumhuriyeti çukurova üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü temel islam bilimleri anabilim

242 Pages·2010·1.35 MB·English

TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI

MEVLANA MUHAMMED ALİ’NİN “THE HOLY QUR’AN” ADLI MEAL-
TEFSİRİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Hadiye ÜNSAL

YÜKSEK LİSANS TEZİ

ADANA – 2010
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI

MEVLANA MUHAMMED ALİ’NİN “THE HOLY QUR’AN” ADLI MEAL-
TEFSİRİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Hadiye ÜNSAL

Danışman: Doç. Dr. Mustafa ÖZTÜRK

YÜKSEK LİSANS TEZİ

ADANA – 2010
Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğüne,

Bu çal ışma jürimiz taraf ından Temel İslam Bilimleri Anabilim Dal ında
YÜKSEK LİSANS TEZİ olarak kabul edilmiştir.

Başkan: Doç. Dr. Mustafa ÖZTÜRK
(Dan ışman)

Üye: Prof. Dr. Ali Osman ATEŞ

Üye: Doç. Dr. Fatih Yahya AYAZ

ONAY
Yukarıdaki imzaların, adı geçen öğretim elemanlarına ait olduklarını onaylarım.
…../…./…..

Prof. Dr. Azmi YALÇIN
Enstitü Müdürü

Not: Bu tezde kullan ılan özgün ve ba şka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil
ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullan ımı, 5846 Say ılı Fikir ve Sanat Eserleri
Kanunu’ndaki hükümlere tabidir.
i
ÖZET

MEVLANA MUHAMMED ALİ’NİN “THE HOLY QUR’AN” ADLI MEAL-
TEFSİRİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Hadiye ÜNSAL
Yüksek Lisans Tezi, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı
Danışman: Doç. Dr. Mustafa ÖZTÜRK
Mayıs 2010, 230 Sayfa

Bu çalışma, Mirza Gulâm Ahmed’in (ö. 1908) kurduğu Kâdiyânîlik (Ahmedîlik)
adlı dinî hareketin bir kolu olan Lahor Ahmedîli ğinin lideri Mevlana Muhammed Ali
Lâhûrî’nin (ö. 1951) The Holy Qur’an with English Translation and Commentary adlı
meal-tefsirinin tahlil ve tenkidini içermektedir. Beş bölümden oluşan çalışmanın giriş ya
da birinci bölümünde ilkin müellif Muhammed Ali’nin ya şadığı ça ğ ve çevre ana
hatlarıyla betimlenmiş, ardından müellifin hayatı ve eserleri ile Kâdiyânîlik (Ahmedîlik)
hareketi hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde Muhammed Ali’nin genel çerçevede Kur’an’ ı anlama ve
yorumlama metodu ortaya konulmaya çal ışılmış; ayrıca onun Ulûmu’l-Kur’an’ın belli
başlı konular ına dair görü şleri de de ğerlendirilmiştir. Bu bölümdeki tespit ve
değerlendirmeler çerçevesinde M. Ali’nin eklektik denebilecek bir meal-tefsir
anlayışına sahip olduğu sonucuna varılmıştır.
Üçüncü bölümde kıyamet, ahiret ve gaybî varl ıklarla ilgili ayetleri yorumlama
tarzı irdelenmi ştir. Dördüncü bölümde k ıssalar ve mucizelerle ilgili ayetleri nas ıl
anlayıp yorumladığı konusu ele alınmış; beşinci ve son bölümde ise ahkâm (toplumsal
düzen ve hukuk) ayetlerine ilişkin yorumları değerlendirilmiştir.
Bu üç bölüm kapsamında M. Ali’nin gaybî varl ıklar ve gaybî varlık alanlarıyla
ilgili ayetleri kimi zaman Bât ınîliğe varacak düzeyde metaforik ve alegorik tarzda
yorumladığı, buna karşın kıssaların tefsirinde ağırlıklı olarak rasyonalist, hatta natüralist
bir anlayışa dayandığı, toplumsal düzen ve hukukla ilgili ayetlerin yorumunda ise klasik
İslam modernizmine özgü apolojik (savunmac ı) bir dil ve üslup kulland ığı sonucuna
ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Mevlana Muhammed Ali, Kâdiyânîlik (Ahmedîlik), Meal, Tefsir.
ii
ABSTRACT

AN INQUIRY OF THE QUR’AN TRANSLATION AND COMMENTARY
ENTITLED “THE HOLY QUR’AN” BY MAULANA MUHAMMAD ALI

Hadiye ÜNSAL
Master Thesis, Department of Basic Islamic Sciences,
Supervisor: Doç. Dr. Mustafa ÖZTÜRK
May 2010, 230 Pages

This study is intended to analyze and criticise the translation and commentary on the
Qur’an entitled The Holy Qur’an with English Translation and Commentary by Maulana
Muhammad Ali Lahori (d. 1951), leader of the Lahori Ahmadism, being a branch of
Ahmadism or Qadianism, founded by Mirza Ghulam Ahmad (d. 1908). This study consists
of five chapters.
In the introduction or the first chapter, I described the socio-historical upsetting
against which Muhammad Ali was raised and lived and provided information about his life
and works as well as about the Qadiani or Ahmadi movement. In the second chapter, I
delineated his method of understanding and interpreting the Qur’an, examining and
assessing the major subjects of his ‘Ulum al-Qur’an . As a result of the findings and
appraisals, I concluded that Maulana Muhammad adopts an eclectic exegetical approach.
In the third chapter, we examined the way he understands and interprets the verses
related to the Resurrection, the Hereafter, and the unseen creatures. In the fourth chapter, I
analyzed how he understands and interprets the Qur’anic tales and miracles. In the fifth and
last chapter, we evaluated his interpretation of the verses related to social and legal issues.
As a result of these three chapters, I concluded that he interprets the unseen
creatures and realm as metaphorically and allegorically as to converge with esotericism,
whereas he takes up a rationalistic and even naturalistic approach to the Qur’anic
tales/stories, and adopts an apologetic language and discourse, peculiar to the classical
Islamic modernism, as to the social and legal issues.

Key Words: Maulana Muhammad Ali, Qadianism or Ahmadism (Ahmadiyya), translation,
Qur’anic exegesis
iii
ÖNSÖZ
Mevlana Muhammed Ali, 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın ilk yarısında
Hint alt kıtasında yaşamış önemli bir müelliftir. Hayat ı ve eserleriyle ilgili bölümde
detaylı biçimde ele al ınacağı gibi Muhammed Ali, Mirza Gulâm Ahmed’in (ö. 1908)
kurduğu Kâdiyânîlik (Ahmedîlik) adlı dinî-siyasî hareketin Lahor kolunun öncüsü ve en
önemli figürüdür. Onun Kur’an ve tefsirle ilgili en me şhur eseri The Holy Qur’an adlı
meal-tefsiridir. İngilizce olarak hazırlanan ve ilk defa 1917’de Lahor’da yay ımlanan bu
eseri, tespit edebildiğimiz kadarıyla inceleyip değerlendiren bir akademik çalışma henüz
yapılmamıştır. Çalışmamız bu boşluğu kısmen de olsa doldurmayı ve The Holy Qur’an
adlı meal-tefsirindeki görüş ve yorumlar ekseninde Muhammed Ali’nin Kur’an ve tefsir
anlayışını ortaya koymayı hedeflemektedir.
Çalışmanın giriş kısmını oluşturan birinci bölümde ilkin Muhammed Ali’nin
yetiştiği sosyal ve kültürel çevreye ili şkin bilgiler sunulacak, daha sonra müellifin
hayatı, eserleri ve dinî-mezhebî kimli ği ile Kâdiyânîlik (Ahmedîlik) hakk ında bilgi
verilecek, son olarak da ça ğdaş tefsir tarihi literatüründe Kâdiyânîlikle ilgili ne tür
değerlendirilmelerde bulunulduğu konusuna değinilecektir. Çalışmanın ana bölümlerine
gelince, ikinci bölümde The Holy Qur’an ’ın tefsir k ısmındaki izahlardan hareketle
Mevlana Muhammed Ali’nin Kur’an’ ı anlama ve yorumlama yöntemi incelenecek ve
bu bağlamda Ulûmu’l Kur’an’ın esbâb-ı nüzul, nasih-mensuh, muhkem-müteşabih gibi
çeşitli dallarıyla ilgili görüş ve değerlendirmelerine de yer verilecektir. Bunun yan ında,
müellifin ayetleri izahta tarihsel arka-plana at ıfları, Yahudi ve H ıristiyan
kaynaklarından al ıntıları ve dilbilimsel tahlilleri de yöntemsel aç ıdan
değerlendirilecektir. Üçüncü bölümde ise müellifin k ıyamet, ahiret ahvali ve gaybî-
ruhanî varlıklar gibi konularla ilgili ayetleri, dördüncü bölümde k ıssalar ve mucizelerle
ilgili ayetleri, be şinci ve son bölümde ise k ısas, kölelik, kad ın gibi konularla ilgili
ayetleri yorumlama tarzı serimlenecektir.
Başta bu çalışmanın her satırında emeği olan, çalışma boyunca büyük yardımını,
desteğini, kütüphanesini ve bilgi birikimini esirgemeyen de ğerli hocam ve tez
danışmanım Doç. Dr. Mustafa Öztürk’e en içten te şekkürlerimi sunuyor; ayr ıca
Kâdiyânîlik konusunda özel kütüphanesindeki birçok eseri bize gönderme zahmetine
katlanan ve böylece çalışmamıza büyük katkıda bulunan saygıdeğer hocamız Prof. Dr.
iv
Ethem Ruhi F ığlalı’ya te şekkür etmeyi borç biliyorum. Motive edici ilgisinden ve
yapıcı eleştirilerinden dolayı Doç. Dr. Fatih Yahya Ayaz’a da şükranlarımı sunuyorum.

Son olarak, ilmî çal ışmalar yapmam hususunda beni daima destekleyen babam
Mehmet As ım Ünsal’a, manevi desteklerinden ötürü annem Emine Ünsal’a ve
kardeşlerime en içten sevgi ve teşekkürlerimi sunuyorum.
Hadiye ÜNSAL
ADANA-2010
v
İÇİNDEKİLER
ÖZET……………...……………………………………………………………………..i
ABSTRACT……………..……………………………………………………………...ii
ÖNSÖZ……………………..…….……………………………………………………..iv
KISALTMALAR LİSTESİ…..……………………………………………………….ix

BİRİNCİ BÖLÜM

GİRİŞ

1.1. Tezin Konusu ve Amacı…………..………………………………………………...1
1.2. Tezin Yöntemi……………………..…………….……………………………….....2
1.3. Mevlana Muhammed Ali’nin Yaşadığı Çağ ve Çevreye Genel Bir Bakış…...…......2
1.4. Mevlana Muhammed Ali’nin Hayatı, Kişiliği ve Eserleri………….……………….9
1.4.1. Hayatı ve Kişiliği……………………………………...……….……………..9
1.4.2. Eserleri………………………………………………..…………..…………11
1.5. Muhammed Ali ve Kâdiyânîlik (Ahmedîlik)…………..………………………….23
1.6. Tefsir Tarihi Literatüründe Kâdiyânîlik……………………..…………………….28

İKİNCİ BÖLÜM

MUHAMMED ALİ’NİN KUR’AN’I ANLAMA-YORUMLAMA (MEAL-
TEFSİR) YÖNTEMİ

2.1. Genel Çerçevede Kur’an Tasavvuru………...……………………………………..32
2.2. Tefsir (Yorum) Anlayışı…………………………..……………………………….35
2.3. Meal Tekniği ve Meal-Tefsirin Belli Başlı Özellikleri………....………………….39
2.4. Meal-Tefsirde Ulûmu’l-Kur’an’ın Yeri ve İşlevi……….………..……………......50
2.4.1. Esbâb-ı Nüzul………………………….…………………………………....51
2.4.2. Mekkî-Medenî…………………………….………………………………...55
2.4.3. Nesh Meselesi…………………………..…………………………………...57
2.4.4. Muhkem-Müteşabih………………………..………………………………..63
vi
2.4.5. Hurûf-ı Mukatta‘a………………………………….………………….........66
2.5. Meal-Tefsirde Eklektisizm (Seçmecilik)…………………..………………………69

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

GAYBÎ VARLIK ALANLARI ve GAYBÎ VARLIKLARLA İLGİLİ AYETLERİN
ALEGORİK (METAFORİK/SEMBOLİK) ve ANAGOJİK (BÂTINÎ) YORUMU

3.1. Kavramsal Çerçeve………………………………………...………………………76
3.2. Gaybî Varlık Alanları……………………..……………………………………….77
3.2.1. Kıyamet ve Ahiret…………………………………………………….........77
3.2.2. Ba‘s………………………………………………………………………...86
3.2.3. Amel Defteri……………………………………………………………….89
3.2.4. Cennet……………………………………………………………………...91
3.2.5. Cehennem……………….….……………………………………………..101
3.2.6. A‘raf………………………………………………………………………109
3.3. Gaybî Varlıklar…………………...………………………………………………112
3.3.1. Melek……………………….……………………………………………..112
3.3.2. Cin………………………………………………………………………...117
3.3.3. İblis ve Şeytan……………………………………………………….........119
3.3.4. Arş ve Kürsî………………….……………………………………………123

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

KISSALAR ve MUCİZELERİN RASYONALİST ve NATÜRALİST YORUMU

4.1. Kavramsal Çerçeve……………...………………………………………………..126
4.2. Âdem Kıssası……………………...……………………………………………...128
4.2.1. Âdem: İlk İnsan mı yoksa İnsan Soyu mu?..................................................128
4.2.2. Cennet ve Düşüş (Hubût)…………………………….……………………131
4.3. İbrahim Kıssası………………………………………...…………………………133
4.3.1. Ateşe Atılma Hadisesi……………………………………………….........133
4.3.2. Dört Kuş Örneği…………………………………………………………..134
vii
4.4. Musa Kıssası……………………………………..………………………………136
4.4.1. Denizin İkiye Yarılması………………….………………………………..137
4.4.2. Kayadan Su Fışkırması………………….………………………………...138
4.4.3. Asanın Yılana Dönüşmesi………………………………………………...139
4.4.4. Elin Işık Saçması (Yed-i Beyzâ)………………..………………………...141
4.4.5. İsrailoğulları’nın Birbirlerini Katletmesi…………………………………142
4.5. Hz. Süleyman Kıssası……………………………………...……………………..144
4.5.1. Rüzgârın Hz. Süleyman’ın Emrine Amade Kılınması……………………145
4.5.2. Hz. Süleyman ve Kuşdili……………………………………………........147
4.5.3. Orduda Görev Yapan Kuşlar ve Hüdhüd (Çavuşkuşu)…………………...148
4.5.4. İfrit’in ve Şeytanların Kimliği……………………………………….........150
4.5.5. Hz. Süleyman’ın Asası ve Ağaç Kurdu…………………………………..151
4.6. Hz. İsa…………………………………………………………………………..153
4.6.1. Doğumu ve Hz. Meryem’e İnsan Kılığında Gözüken Ruh’un Kimliği…..154
4.6.2. Hz. Meryem’e Ruh Üflenmesi ve İsa’ya Hamile Kalması……………….155
4.6.3. İsa’nın Allah’tan Bir Kelime ve/veya Kelimetullah Olması……...……...163
4.6.4. Allah’tan Bir Ruh Olması ve Kutsal Ruh’la Teyit Edilmesi……………..164
4.6.5. Mucizeleri………………………………………………………………...166
4.6.6. Çarmıh Meselesi, Ölümü ve Ref’i…………………………...…………..170

BEŞİNCİ BÖLÜM

TOPLUMSAL DÜZEN ve HUKUKLA İLGİLİ AYETLERİN APOLOJİK
(SAVUNMACI) YORUMU

5.1. Kavramsal Çerçeve………………...……………………………………………..178
5.2. Suçlar ve Cezalar……………………...………………………………………….180
5.2.1. Hırsızlık Suçu ve Cezası……………………………………………….......180
5.2.2. Hirâbe Suçu ve Cezası……………..…………………………………........182
5.2.3. Zina Suçu ve Cezası…………………..……………………………………184
5.2.4. Kısas…………………………………..……………………………………185
5.3. Evlilikle İlgili Bazı Hükümler………………..…………………………………..189
5.3.1. Çok Eşlilik…………………………………..……………………………...189
5.3.2. Yahudi ve Hıristiyan (Kitâbî) Kadınlarla Evlilik…………..………………192