Table Of ContentTMMOB
10. ENERJİ SEMPOZYUMU
3-4-5 Aralık 2015 | Samsun - Sinop
“ENERJİDE TOPLUMSAL YARAR VE KAMUSALLIK”
BİLDİRİLER KİTABI
Panel ve soru - cevap bölümleri ses dökümüleri dahil edilmiştir.
İÇİNDEKİLER
TMMOB 10. Enerji Sempozyumu Sonuç Bildirgesi...................................7
Açılış Konuşmaları..................................................................................13
Prof. Dr. Filiz Zabcı Açılış Bildirisi
Kamusallık ve Toplumsal Yarar...............................................................45
1. Oturum: Enerjide Kamusallık
Oturum Başkanı: Hüseyin Yeşil.......................................................53
Prof. Dr. Aziz Konukman, Mehmet Kayadelen, Oğuz Türkyılmaz
Enerjide Toplum Yararı...........................................................................57
Prof. Dr. Seyhan Erdoğdu
Enerji Yoksulluğu ve Sosyal Politika........................................................97
Doç. Dr. R. Koray Yılmaz
Enerjinin Kamusallığını Politik İktisat Çerçevesinden Yeniden
Düşünmek............................................................................................113
Oğuz Türkyılmaz / Makine Mühendisleri Odası
Enerjide Toplum Yararı İçin Kamusal Planlamanın Gereği....................123
2. Oturum:Enerjide Toplumsal Yarar Ve Maliyet
Oturum Başkanı: Kemal Ulusaler..................................................151
Cengiz Göltaş
Enerjide Toplumsal Bakış......................................................................155
Fatih Kaymakçıoğlu
Enerji Üretiminde Kooperatif Tipi Örgütlenme.....................................169
Özgür Gürbüz
Yenilenebilir Enerji Nasıl Halkın Enerjisi Olur?......................................181
Doç. Dr. Ahmet Atıl Aşıcı
Sürdürülebilirlik Ekseninde Enerji Politikaları.......................................191
3. Oturum: Özelleştirmeler ve Sonuçları
Oturum Başkanı: N. Bülent Damar...............................................211
Necdet Pamir / Petrol Mühendisleri Odası
Türkiye’de Petrol (Alt) Sektörü ve Özelleştirmeler................................215
Nejat Tamzok / Maden Mühendisleri Odası
Madenlerde Özelleştirmeler ve Taşeronlaşma....................................229
Olgun Sakarya / Elektrik Mühendisleri Odası
Elektrik Özelleştirmeleri ve Getirdikleri................................................237
İsmail Küçük / Meteoroloji Mühendisleri Odası
Su’dan Enerji mi? Ama Nasıl?................................................................255
Yrd. Doç. Dr. Deniz Yıldırım
AKP’nin Ekonomi Politiği Açısından Soma Katliamı ve
Halkçı-Kamucu Bir Çıkış Yolu..................................................................271
4. Oturum: Enerji, Çevre Ve Toplum
Oturum Başkanı: Teoman Alptürk.................................................293
Av. Yakup Okumuşoğlu
Enerji Ve Çevre Hukuki Boyut.................................................................297
Yerel Çevre Platformları
Enerjide Toplumsal Muhalefet...............................................................309
Panel: Türkiye’de Uygulanan Enerji Politikalarının
Topluma Etkileri
Panel Başkanı: Oğuz Türkyılmaz....................................................337
5. Oturum: Nükleer Enerji
Oturum Başkanı: Erdal Apaçık.......................................................377
Zeki Karataş / Sinop NKP
Sinop Özelinde Ve Türkiye Genelinde
Nükleer Enerji Santralı Gerçeği..............................................................381
Yrd. Doç. Dr. İrfan Mukul
Sinop Yarımadasının Depremselliği ve Nükleer Santral Gerçeği............397
Doç. Dr. Sedat Çal
Ülkemizde Nükleer Santrallerin Gerçekleştirilme
Sürecinin Hukuksal Değerlendirilmesi...................................................415
Panel: Enerji Politikalarının Bölgesel Etkileri ve
Nükleer Santrallar
Panel Başkanı: Mehmet Özdağ.......................................................435
TMMOB 10. Enerji Sempozyumu - Bildiriler Kitabı
TMMOB
10. ENERJİ SEMPOZYUMU
3-4-5 Aralık 2015 | Samsun - Sinop
“ENERJİDE TOPLUMSAL YARAR VE KAMUSALLIK”
BİLDİRİLER KİTABI
Panel ve soru - cevap bölümleri ses dökümüleri dahil edilmiştir.
5
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası
6
TMMOB 10. Enerji Sempozyumu - Bildiriler Kitabı
TMMOB 10. ENERJİ SEMPOZYUMU
“ENERJİDE TOPLUMSAL YARAR ve KAMUSALLIK”
SONUÇ BİLDİRGESİ
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) adına, Elektrik Mühen-
disleri Odası (EMO) tarafından, 1996’dan bu yana her iki yılda bir düzen-
lenen TMMOB Enerji Sempozyumlarının onuncusu, 3-4 Aralık 2015 tarih-
lerinde Samsun’da, 5 Aralık 2015 tarihinde Sinop’ta gerçekleştirilmiştir.
Önceki Enerji Sempozyumlarının biri İstanbul’da, diğerleri Ankara’da ya-
pılmışken, ilk kez 10. Enerji Sempozyumu, Ankara ve İstanbul dışına ta-
şınmıştır. Üç gün boyunca devam eden etkinliğe, dört yüz elli sekiz kişi
katılmıştır.
Geçmiş sempozyumlarda da, enerji sektöründe kamu varlığının ve kamu-
sal hizmetin gerekleri irdelenmişti ancak bu defa “Enerjide Toplumsal Ya-
rar ve Kamusallık” başlığı Sempozyumun ana teması olarak belirlenmiş-
tir. Sempozyum açılış bildirisi başta olmak üzere; “Enerjide Kamusallık”,
“Enerjide Toplumsal Yarar ve Maliyet”, “Enerji Özelleştirmeleri ve Sonuç-
ları”, “Enerji Çevre ve Toplum” ile “Nükleer Enerji” başlıklı beş oturumda
sunulan bildirilerde konu ele alınmış ve tartışılmıştır. Etkinlik kapsamında
her iki ilde birer panel gerçekleştirilmiştir. Samsun’da yapılan panelde,
“Türkiye`de Uygulanan Enerji Politikalarının Topluma Etkileri”, Sinop’ta
yapılan ikinci panelde ise “Enerji Politikalarının Bölgesel Etkileri ve Nük-
leer Santrallar” gündeme alınmıştır.
Enerji alanında yapılan yatırımların yol açtığı çevresel, toplumsal sorun-
7
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası
lar ve hatalı bulunan projelere karşı yerel halkın yürüttüğü mücadele ka-
muoyuna yansımakta ve ülke çapında destek bularak, sık sık toplumun
gündeminde yer almaktadır. Daha önce enerji özelleştirmelerine ve yan-
lış projelere karşı gelişen hukuksal ve toplumsal mücadele, daha dar bir
zeminde ve temelde meslek kuruluşları ile demokratik kitle örgütleri çer-
çevesindeyken, bugün yerel inisiyatiflere, toplum tabanına yayılmaktadır.
Fosil kaynaklardan, yenilenebilir enerji kaynaklarına kadar pek çok farklı
enerji yatırımının; topluma, insana, yaşama, çevreye olumsuz etkilerinin
yarattığı zararları yaşayan ya da ön gören yöre halkının bir araya gelerek
yaptıkları eylemlerin haberleri medyada gündem olmuştur. Sempozyu-
mun Samsun ve Sinop’ta yapılmasının sebeplerinden biri de, Sinop NES
Projesinin yanı sıra, toplumsal tepkilere neden olan termik santral ve
HES projelerinin Orta ve Doğu Karadeniz’de yoğunluk göstermesidir. Bu
bölgedeki enerji yatırımlarına gelen itirazların ifade edilebileceği geniş
ve kapsamlı bir kürsü sağlamak amacıyla Sempozyum Samsun ve Sinop’ta
düzenlenmiştir. Ayrıca Sempozyumda “Enerjide Toplumsal Muhalefet”
başlığıyla, bölgedeki enerji projelerine karşı direnen yerel muhalefet ha-
reketlerinin temsilcilerine söz verilmiş, çevre halkının konuya bakış açısı
sempozyuma taşınmıştır. Terme Çevre Platformu, Gerze Çevre Platfor-
mu, Derelerin Kardeşliği, Bartın Platformu, Tonya Çevre Platformu, Mun-
zur Çevre Derneği ve Sinop NKP’den temsilciler yörelerindeki termik ve
hidroelektrik santral projelerine, yanlış sanayi yatırımlarına itirazlarını
dile getirmişlerdir. Ayrıca Çeşme Çevre Platformu’ndan bir temsilci de,
Çeşme’deki rüzgâr santral yatırımlarında insana ve topluma duyarsız, hu-
kuk dışı uygulamaları anlatmıştır.
Devletin etkinliklerinde toplum yararı olup olmadığına dair kararlar; öz-
nel, muğlak, ölçülemeyen takdir haklarına değil, mümkün olduğunca,
üzerinde uzlaşılmış analiz tekniklerine ve nesnel, ölçülebilir kriterlere
dayandırılmalıdır. Türkiye’deki geleneksel siyaset anlayışına göre devlet
ve kamu birbirine eş tutula gelmiştir. 1980‘lerden itibaren uygulanan ne-
oliberal politikalar ile enerji alanının serbestleştirilmesine ve özelleşti-
rilmesi uygulamaları bu bakış açısıyla “kamu yararına” olduğu söylemiy-
le temellendirilmeye çalışılmıştır. Bu yaklaşıma göre devlet, her zaman
kamu yararını gerçekleştiren bir kurum olarak görülmüştür. Devletin,
özel sektör yatırımları için kamu yararı gerekçesiyle yaptığı acil kamulaş-
tırmalar, yalnızca sermayedarlara, yatırımcılara yaramakta; toplum, kamu
ve halk yararına bir sonuç vermemektedir. Plansızlık, teknik sorunlar, yö-
netim zafiyeti ve kurumların içinin boşaltılmasıyla yaratılan nitelikli per-
sonel yetersizliğinin yarattığı ülkeyi karanlığa boğan 31 Mart kesintisi ve
bugüne kadar yapılan TMMOB Enerji Sempozyumlarının ortaya koyduğu
tablo, bunun böyle olmadığını göstermiştir.
8
TMMOB 10. Enerji Sempozyumu - Bildiriler Kitabı
Sempozyum açılış bildirisini sunan, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fa-
kültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Filiz Zabcı, enerjide toplum yararı kavramı-
nın önemini şu şekilde dile getirmiştir: “Özelleştirmeler kamu yararı için
yapılıyor ifadesi 1982 Anayasasının kamu yararıyla ilgili yerine sıkıştırıldı.
Kamu yararına ilişkin bu değerlendirme Anayasamızda sosyal haklar ve
ödevler kısmında yer almaktadır. Aynı bölümde ayrıca özelleştirmelere,
özelleştirmelerin de kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik olduğu iddi-
asına da yer verilmektedir. Daha sonra, AKP dönemiyle başlayan iktisadi
çıkar ağı ile parti ve devlet özdeşliğinin aslında devletin kamu yararını
gerçekleştirmede artık ne derece işlevsiz kalabildiğini görmemiz açısın-
dan da ortaya çıkarttığı yeni bir süreç yaşamaya başladık. Dolayısıyla,
bizim açımızdan devlet ve toplumsal yarar arasındaki farkı, ayrım nok-
talarını görebilmemiz; devletin çıkarı ile toplumsal yarar ve kamu yararı
arasındaki farkı koyabilmemiz çok önemli. Bu nedenle, “Toplumsal Yarar”
diye bir başlığın seçilmesinin anlamlı olduğunu düşünüyorum.”
Sempozyumda, TMMOB’ye bağlı farklı odaların temsilcileri tarafından,
enerji alanını pek çok farklı boyutuyla ele alan, bildiriler sunulmuştur.
Elektrik Mühendisleri Odası adına “Enerjide Toplumsal Bakış”, “Enerji
Üretiminde Kooperatif Tipi Örgütlenme” ve “Elektrik Özelleştirmeleri ve
Getirdikleri” adlı bildiriler yer almıştır. Makine Mühendisleri Odası adına
“Enerjide Toplum Yararı İçin Kamusal Planlamanın Gereği”, Petrol Mühen-
disleri Odası adına “Türkiye’de Petrol (Alt) Sektörü ve Özelleştirmeler”,
Maden Mühendisleri Odası adına “Madenlerde Özelleştirmeler ve Ta-
şeronlaşma” ve Meteoroloji Mühendisleri Odası adına “Su’dan Enerji mi,
Ama Nasıl?” başlıklı bildiriler sunulmuştur. Türkiye’de Uygulanan Enerji
Politikalarının Topluma Etkileri Paneli’nde TMMOB adına, Enerji Politi-
kalarının Bölgesel Etkileri ve Nükleer Santrallar Paneli’nde ise Elektrik
Mühendisleri odası adına birer konuşmacı yer almıştır. Ayrıca Sempozyu-
mun Samsun’daki ayağı boyunca farklı üniversitelerden akademisyenler
ve uzmanlar tarafından; “Yenilenebilir Enerji Nasıl Halkın Enerjisi Olur”,
“Sürdürülebilirlik Ekseninde Enerji Politikaları”, “AKP’nin Ekonomi Poli-
tiği Açısından Soma Katliamı ve Halkçı-Kamucu Bir Çıkış Yolu”, “Enerji ve
Çevre Hukuki Boyut” başlıklarında bildiriler sunulmuştur.
Sinop’ta gerçekleşen nükleer enerji konulu oturumda “Sinop Özelinde
ve Türkiye Genelinde Nükleer Enerji Santralı Gerçeği”, “Sinop Yarımada-
sının Depremselliği ve Nükleer Santral Gerçeği” ve “Ülkemizde Nükleer
Santrallerin Gerçekleştirilme Sürecinin Hukuksal Değerlendirilmesi”
isimli bildiriler kürsüde yer almıştır. Sadece Sinop’ta yapılması planlanan
nükleer santralin değil ülke genelindeki tüm nükleer santrallerin, dışa
bağımlılığı azaltacak bir etkisinin olmayacağı aksine bağımlılığı artırıcı
9
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası
etki yaratacağı, anlaşmaların hukuki boyutu ve içeriği incelendiğinde an-
laşılmaktadır. Nükleer santral anlaşmalarının elektrik fiyatlarında genel
olarak yükselmeye yol açacağı, kurulması planlanan yerlerde çevre hal-
kının görüşleri alınmadığı, alım garantileri nedeniyle yenilenebilir enerji
kaynaklarına yönelimin önünü kapatacağı, atıkların depolanması ya da
bertaraf edilmesine ilişkin sorunlara çözüm sunulmadığı da görülmekte-
dir. Nükleer santralleri denetleyecek bir mekanizmanın olmadığı ve kaza
olması durumunda ortaya çıkacak zararın boyutlarının telafi edilemez
düzeyde olduğu tarihsel bir gerçeklik olarak önümüzde durmaktadır.
Türkiye’nin gelecekte ihtiyaç duyacağı enerjinin iyi planlandığı takdirde
nükleer enerjiye gerek olmadığı ve alım garantileri nedeniyle arz fazlası
yaratacakları görülmektedir. TMMOB 10. Enerji Sempozyumu’nda nükle-
er enerji konusunda yapılan oturum ve panellerden ortaya çıkan görüş,
nükleer enerji santrallerinin halkın ve ülkenin yararına olmayacağı şek-
lindedir.
Başta sanayi ve enerji olmak üzere toplumsal yaşamın bütün alanlarında,
dayatılan neo liberal politikalara karşı, kamu mülkiyeti, kamusal hizmet
ve toplum yararı ilkelerini temel alan demokratik ve katılımcı bir planla-
ma ve toplumsal kalkınma perspektifinin inşa edilmesi ve geliştirilmesi
gerekmektedir. Toplumda tartışılarak yükseltilecek bu ve benzeri yakla-
şım, eleştiri ve önermelerin; toplumsal, ekonomik, siyasal bilinç ve karşı
basınç atmosferi oluşturmasıyla, başka çözüm yok diye dayatılan ezber-
lerin bozulması, mevcut olumsuz durumun aşılması ve sermayenin değil,
başta emekçiler olmak üzere; toplumun yararını gözeten yeni tercih ve
alternatif politikaların ağırlık kazanması, benimsenmesi ve uygulanması
mümkündür. Türkiye’de enerji alanındaki düzenlemeler toplum yararına
gibi gösterilmekle birlikte, çıkar ilişkilerine dayalı, tamamen sermayeye
kâr ve kamusal kaynak transferi şeklinde işleyen bir yeni modelin şu anda
yerleştiği görülmektedir. Enerji Türkiye’de yerleşmekte olan bir ekono-
mik krizle mücadele programının derinleştirilmesinde özellikle belirlen-
miş sektörlerden biri şeklinde yönetilmektedir.
Sonuç ve Öneriler;
• Enerjinin bir insan hakkı olduğu gerçeğinden hareketle, insanın sağlıklı
ve adil bir yaşam sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu enerjinin tedarik ve
sunumu kamusal bir hizmeti gerekli kılmaktadır.
• Enerji alanında üretimden tüketime merkezi bir planlama anlayışının be-
nimsenmesi, toplumsal yararı ön planda tutan enerji politikalarına geçil-
mesi gerekmektedir.
• Elektrik enerjisi, yerli ve yenilenebilir kaynakları ön planda tutan, arz gü-
venliği sağlanmış, ulaşılabilir ve ekonomik olmalıdır.
10
Description:FMA, DEA kap- samında hukuksal düzenlemelerin fayda ve maliyetlerini analiz etmek amacıyla da yapılabilmekte; yatırım projelerinin fayda ve FMA, çevresel etki değerlendirmesine (ÇED) alternatif bir analiz tekniği değildir. Rojava petrollerinin Lübnan üzerinden dünyaya açılması gi