Tablolarla Biyokimya Cilt 2

41 Pages·2004·0.71 MB·Turkish

BÖLÜM - 9
HORMONLAR
9.1-GENEL BAKI .
Hormonlar, özel bezler taraf ndan kana salg lanan ve kan yolu ile
ula t klar doku ve organlarda fonksiyon düzenleyici bir etki meydana getiren ve
çok dü ük miktarlar ile görev yapan organik bile iklerdir. Hormon terimi ilk kez,
1902 y l nda Bayliss ve Starling taraf ndan kullan lm t r. Latince hormaein =
uyarmak (harakete geçirme) anlam na gelmektedir.
Hormonlar bir bak ma enzimlere benzerlerse de onlar gibi kimyasal
reaksiyonlar ba latmazlar, ancak reaksiyon h z n etkilerler. Birçok reaksiyonlar
hormonlar n yoklu unda da meydana gelebilir. Oysa baz spesifik enzimlerin
bulunmamas belirli reaksiyonlar n meydana gelmesini olanak d b rak r.
Enzimler mutlaka protein yap s nda olduklar halde, hormonlar amino asit,
polipeptid, protein yap s nda veya steroid yap da olabilirler.
Hormonlar vitaminlere de benzerler. Vitaminler genellikle bitkiler
taraf ndan sentez edildikten sonra sindirim kanal yolu ile birlikte besinlerle
hayvansal organizmaya girerler. Buna kar l k hormonlar ise organizma
taraf ndan sentez edilirler ve do rudan do ruya kan dola m na verilirler.
Hormonlar n etki yapt klar dokulara hedef doku (target tissue)
denilir. Baz hormonlar genel kural n aksine lokal olarak da etki yaparlar.
Örne in asetilkolin lokal olarak etki yapan bir çe it hormon olup sinir uçlar ndan
sal n r. Duodenum duvar ndan sal nan sekretin ve kolesistokinin bu çe it
hormonlard r. Di er hormonlar genellikle özel bir bezden kana sal nd ktan sonra
kan yolu ile etki yapaca hedef dokuya ta n rlar.
Hormonlar konu edinen t p dal na endokrinoloji denilir.
Endokrinoloji hormonlarla ilgili olarak endokrin bezlerinin yap lar n , hormonlar n
niteliklerini, dokulardaki etkilerini, normal, azalma ve artma hallerini bunun
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
72 TABLOLARLA B YOK MYA
sonucu olarak dokularda ve tüm vücutta meydana gelen de i iklikleri ve
anormal geli melerin düzeltilmesi için gerekli çareleri inceleyen bilim dal d r.
9.2- HORMONLARIN KONTROL MEKAN ZMASI.
Hormonlar n yap m ve kana sal n mlar hiyerar ik bir kontrol
mekanizmas na ba ml olarak meydana gelir. Genel olarak hormonlar n büyük
bir bölümü yukar dan a a do ru s ralanan kontrol mekanizmas na ba ml
olarak kana sal n rlar.
Bu kontrol sisteminin en üst basama nda beyin taban n olu turan
hipotalamus yer al r. Hipotalamusa ula an herhangi bir sinirsel uyar m, bu
bölgeden releasing faktör (salg lat c faktör) denen mekanizmay i letici, çok
ufak miktarlardaki özel hormonlar n sal n m na yol açar.
Sal nan bu hormonlar, sinir liftleri arac l ile beyin orta yerinde
bulunan Sella Tursika (Türk E risi) diye adland r lan kemik bo lu u içerisine
yerle mi bulunan küçük bir endokrin bezi hipofiz in ön lobuna ula r.
Hipotalamustan salg lanan her salg lat c faktör hipofiz ön lobundan spesifik bir
hormonun sal n m na yol açar.
Hipofiz bezinden sal nan hormonlar ise kan yolu ile hedef dokulara
kadar giderek özel görevlerini yaparlar. Bu görev ço u kez hedef dokunun kendi
özel hormonunun yap m ve sal n m n uyarma biçimindedir. Hipotalamus
sadece uyar c hormonlar salmakla kalmaz ayn zamanada hormon sal n m n
yava lat c (inhibitör) hormon veya faktörlerin sal n m nda da rol oynar.
Ancak hipofiz arka lob hormonlar olan oksitosin ve vasopressin
(antidiüretik hormon) hipotalamusta sentezlenerek, hipotalamus hipofiz
aras ndaki sinir yollar ile hipofiz arka lobuna ta n r ve burada sinir lifçiklerinden
bu sinir lifçiklerinin üzerinde bulunduklar kapillar kan damarlar içerisine
sal n rlar. Bu iki hormon nöyrofizin denen ta y c bir protein arac l ile
hipofize ula t r l r.
Baz hormonlar ise, bu hiyerar ik sisteme ba l olmaks z n görev
yaparlar. Veya bunlar n sal n mlar ve etkileri bu sisteme çok daha az
ba ml d r. Bu çe it hormonlara örnek olarak insülini, epinefrini, glukagonu
göstermek mümkündür.
Hipotalamusun kontrolü alt nda bulunan hiyerar ik hormonal etki
mekanizmas n gösterem ema Tablo 35de verilmi tir.
9.3-HORMONLARIN ETK B Ç M .
Hormonlar n etkileri iki de i ik yoldan olmaktad r. Bunlar;
1.Hormon Reseptör Sistemi,
2.Hücre içi Protein Sentez Sistemi dir.
imdi bunlar s ras yla detayl bir ekilde inceleyece iz.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
HORMONLAR 73
HORMONLAR - 1
Tarifi Hormonlar, özel bezler taraf ndan kana salg lanan ve
kan yolu ile ula t klar doku ve organlarda fonksiyon
düzenleyici bir etki meydana getiren ve çok dü ük
miktarlar ile görev yapan organik bile iklerdir.
Enzim ve Hormonlar bir bak ma enzimlere benzerlerse de onlar
Vitaminlerle gibi kimyasal reaksiyonlar ba latmazlar. Enzimler
mutlaka protein yap s nda olduklar halde, hormonlar
li kisi
amino asit, polipeptid, protein yap s nda veya steroid
yap da olabilirler.
Hormonlar vitaminlere de benzerler. Vitaminler genellikle
bitkiler taraf ndan sentez edildikten sonra sindirim kanal
yolu ile birlikte besinlerle hayvansal organizmaya girerler.
Buna kar l k hormonlar ise organizma taraf ndan sentez
edilirler ve do rudan do ruya kan dola m na verilirler.
Hormonlar n
Kontrol Sinirsel Uyarm HPOTALAMUS Sinirsel Uyarm
Mekanizmas
HPOFZ ÖN LOBU HPOFZ ARKA LOBU
Oksitosin Vosopressin
FSH LH
TSH
Prolaktin Growth Hormon
ACTH
(PRL) (GH)
Tiroid
Bezi
Meme
Adrenal
Bezleri
korteks Kemikler
Testisler Overler
Pankreas hücreleri
Seksle ilgili dokular
Glukagon
Kaslar-Karaci er ve
Karaci er
di er dokular
Tablo 35- Hormonlar n Özellikleri - 1.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
74 TABLOLARLA B YOK MYA
9.3.1-HORMON RESEPTÖR S STEM .
Sonuçda hücre içerisindeki siklik-AMFnin olu umuna yol açan bu
sistem bir çok enzimlerin etkinli inde rol oynamaktad r. Özellikle hipofiz ön lop
hormonlar olan, Adrenokoetikotropik Hormon (ACTH), Tiroidi Situmule eden
Hormon (TSH), Luteinle tiren Hormon (LH), Folikülü Situmule eden Hormon
(FSH) ve hipofiz arka lop hormonlar ndan Vazopressin, Paratiroid Hormonu,
Glukagon, Epinefrin, Sekretin, hipotalamik bölgeden sal nan faktörler bu tip
reseptör sistemi yoluyla etki yapan hormonlard r.
Bu sistemde, hormona hedef olan hücrelerin zar üzerinde protein
yap s nda bir reseptörün bulundu u varsay lmaktad r. Buna göre her hormon
için spesifik bir reseptör bulunmaktad r. Hücre zar üzerindeki reseptörle
birle en hormon, hücre zar na s k bir biçimde ba ml bir halde bulunan adenil
siklaz enzimini aktive eder. Hücre zar n n sitoplazmaya bakan yönünde yer alan
ve aktive edilmi hale dönü en enzimin etkisi ile sitoplazma içerisinde bulunan
ATP, siklik-AMP ye dönü ür. Bu sistemde ba l ca etkin olan madde siklik
adenozin monofosfatt r (sAMP). Siklik adenozin monofosfat, bir tür hücre içi
hormon arac s olarak kabul olunmaktad r. Siklik-AMPnin kan glukozunu
yükseltmekteki rolünden karbonhidrat metabolizmas bölümünde glukojenolizis
konusunda bahsedilecektir. Adenil siklaz sadece ATP için spesifik bir enzimdir.
ADP veya GTP ya da CTPden siklik ürünler meydana getirmez.
9.3.2-HÜCRE Ç PROTE N SENTEZ S STEM .
Bu çe it hormonlar hücre çekirde inde yer alan ve DNAdan yap lm
bulunan genlere etki yapmak suretiyle (transkripsiyon) haberci-RNA sentezini
uyarmak ve ribozomlarda belirli proteinlerin biyosentezini art rmak suretiyle
görev yaparlar.
Bu etki sisteminde yer alan ba l ca hormonlar, steroid hormon-
lard r. Steroid hormonlar hücre zar n a arak sitoplazmaya var rlar.
Sitoplazmada bulunan ve çok spesifik olan bir Reseptör Protein ile birle irler.
Reseptörle birle en hormon bundan sonra nukleusa ula abilir. Ancak bu s rada
reseptör protein kompleksi daha küçük molekül a rl nda bir bile i e dönü ür.
Bu belki de daha küçük moleküler a rl kdaki bir proteinle ba lanmak suretiyle
olmaktad r. Reseptör protein kompleksinin görevi, hücre nukleusundaki
kromatin üzerindeki özel yer ile birle mek suretiyle özel genin aktive olmas n
sa lamak ve haberci-RNAn n sentezini art rmakt r.
Hormonlar yukar da aç klanan ba l ca iki mekanizma d nda da etkili
olabilirler. Örne in insulin, epinefrin ve glukagondan farkl olarak, hücre zar
üzerindeki özel reseptöre ba land ktan sonra, di erlerinde oldu u gibi siklik-
AMFde bir art yerine azalmaya neden olmaktad r. Bunun yerine siklik-
GMFde bir art n oldu u görülmektedir. Baz ara t rmac lar hücre içerisinde
AMP ve GMFnin belirli bir orant sal denge halinde bulunduklar n
göstermi lerdir. Buna yin-yang hipotezi denilmektedir.
Büyüme hormonu hücre içerisine amino asit ta nmas n de i ik bir
yoldan art rd gibi katekolaminler ve asetil kolin gibi hormonlar hücre zar
permeabilitesinde iyonlara kar de i iklikler meydana getirmektedir.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
HORMONLAR 75
HORMONLAR - 2
HORMONLARIN 1. HORMON RESEPTÖR S STEM
ETK B Ç M
Hormon
Reseptör
Adenil siklaz
ATP sAMP + P P
naktif Aktif
(Protein kinaz) (Protein kinaz)
Aktif fosforilaz a naktif fosforilaz b
Glikojen Glukoz-1-F
Glukoz Glukoz-6-F
Hücre zar
KAN EKER
2. HÜCRE Ç PROTE N SENTEZ S STEM
Steroid Hormon
4 4 Ste H
Reseptör
protein Konformatif
de i me
Sitosol
5 Ste H
Protein-Ste-
Hormon
5 Ste H
Kromatin
Nükleus
bile i i
m-RNA
Ribozom
Hücre zar
Tablo 36- Hormonlar n Özellikleri 2.
9.4-HORMONLARIN SINIFLANDIRILMASI.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
76 TABLOLARLA B YOK MYA
Sentezleri belirli organlarla s n rl olmad ve hormon kavram , yeterli
nitelikte di er endojen maddelerden ayr lmad için hormonlar n
s n fland r lmas güçtür.
Bunun için farkl ara t rmac lar de i ik s n fland rmalar yapmaktad r.
Bunlardan bir tanesi öyledir:
1-Glandüler Hormonlar
2-Doku Hormonlar
Glandüler hormonlar endokrin bezlerde üretilirler. Bu hormonlar n
sentezlendi i yer ile etkilerini gösterdikleri yer birbirinden uzaktad r. Bu gruba ait
hormonlar n salg land ba l ca endokrin bezler, hipofiz, böbrek üstü bezi, tiroid
bezi, paratiroid bezi, pankreas, testis, ovaryum gibi organlard r.
Doku hormonlar na gelince bunlar n üretimi belirli organlarla s n rl
de ildir. Bu hormonlar n üretildi i yer ile etki ettikleri yer yak nda ya da uzakta
olabilir. Mide ba rsak mukozas nda ki gastro-entestinal hormonlar, sinir
dokusundaki asetil kolin, ba rsak mukozas ndaki, sinir dokusundaki, dalak,
akci er v.b. deki serotinin; akci er, deri v.b. deki histamin bunlara örnek olarak
gösterilebilir.
Hormonlar yap lar na göre de s n fland r labilirler. Buna göre;
1-Steroid Hormonlar
Androjenler, östrojenler, adrenal kortikoidler gibi.
2-Amino asit türevi Hormonlar
Epinefrin ve tiroksin gibi.
3-Peptid-Protein yap s ndaki Hormonlar
nsulin, glukagon, parathormon, oksitosin, vazopressin, ba rsak
mukozas nda salg lanan ço u hormonlar ve hipofiz bezinin ön lobundan
salg lanan tropik hormonlardan 7-8 tanesi gibi.
Ba ka bir s n fland rma biçimi de metabolik etkilerine göre
s n fland rmad r. Bu tip bir s n fland rma en az tutulan bir s n fland rma biçimidir.
Çünkü, bir çok hormonlar benzer etki göstermekte ve bir hormonun
metabolik etkisi sinir sistemini stimüle edebilmekte ya da inhibe edebilmektedir.
Yani bir hormon hem sitimülatör hem de inhibitör etki gösterebilmektedir.
Ayr ca antagonist hormon etkileri veya z t hormonal regülasyonun
ortaya ç kmas , bir hormonun tipik metabolik etkisini örtebilmektedir.
te yukar da izah edilen bu nedenlerden dolay , hormonlar n
metabolik etkilerine göre s n fland r lmas pek tutulan bir s n fland rma de ildir.
Ba ka ve en çok tutulan bir s n fland rma biçimi de yandaki tablo da
verilen s n fland rma biçimidir.
Bu s n fland rma biçimi, bir çok yazar ve ara t rmac lar taraf ndan
s cak bak lan bir s n fland rma eklidir.
Bizde kitab m zda bu s n fland rma biçimini esas alaca z ve bu
bölümün bundan sonraki k s mlar bu s n fland rmay temel tutarak devam
edecektir.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
HORMONLAR 77
HORMONLARIN SINIFLANDIRILMASI
1) Sindirim a) Gastrin
Kanal b) Sekretin
Hormonlar c) Kolesistokinin
d) Pankreozimin
e) Enterogastron ve urogastron
f) Parotin
g) Enterokrinin ve hepatokrinin
2) Pankreas a) nsulin
Hormonlar b) Glukagon
3) Böbrek üstü I. Medulla hormonlar
Bezi a) Epinefrin ( adrenalin, adrenin)
Hormonlar b) Nor-epinefrin ( noradrenalin, arterenol)
II. Korteks hormonlar
4) Tiroid ve I. Tiroid hormonlar
Paratiroid a) Tiroksin
Hormonlar b) Kalsitonin
II. Paratiroid hormonlar
a) Parathormon
5) Hipofiz I. Arka lop hormonlaro
Hormonlar a) Vazopressin ( ADH)
b) Oksitosin
c) ntermedin ( melanosit stimulating hormonu, MSH)
II. Arla lop hormonlar
a) Geli me hormonu
b) Tireotropik hormon ( TSH)
c) Adrenokortikotropik hormon ( ACTH)
d) Lütotropik hormon ( Prolaktin, LH)
e) Gnadotropik hormonlar ( ICSH ve FSH)
6) Ovarium a) Östrojenler
Hormonlar b) Progesteron
7) Testis a) Androjenler
Hormonlar
8) Son y llarda a) Eritropoietin
önerilen di er b) Prostaglandinler
Hormonlar c) Epifiz hormonlar
Tablo 37- Hormonlar n s n fland r lmas

Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
78 TABLOLARLA B YOK MYA
9.5-S ND R M KANALI HORMONLARI
9.5.1-GASTR N.
Polipeptid yap s nda bir hormondur. Midenin pilor k sm ndan pilorik
mukoza taraf ndan salg lan r. Midenin gergin hale gelmesi gastrin
salg lanmas na neden olur. Bu hormon direkt kana geçip fundus hücrelerine
kar r ve orada aktif bir ekilde HCl salg lanmas na neden olur. Gastrin
molekülünün aktif k sm Triptofan-Metiyonin-Fenilalanin-Asparagin içeren
tetrapeptid yap s na sahiptir ve hormonun kendisi bir heptapeptiddir.
9.5.2-SEKRET N.
Duodenal mukoza taraf ndan sal nan ve 27 amino asit art ndan
olu an bir polipeptid dir. Kan yolu ile pankreasa ta nan sekretin, pankreas
salg s n n hacmini ve bikarbonat düzeyini kontrol eder. Ayn zamanda midenin
HCl düzeyini de dü ürür. Sekretin salg s duodenumdaki asit miktar ile sevk ve
idare edilir. Sekretinin safra sal n m üzerine de olumlu bir etkisi vard r. Ayn
zamanda pepsinin sekresyonunu da ço alt r. Buna kar l k gastrine kar etki
yapar.
9.5.3-KOLES STOK N N.
Kolesistokinin bir sindirim kanal hormonu olup, duodenumda sentez
edilir. Olu umunda mide içeri inde bulunan ya lar, ya asitleri, peptonlar ve
HCl önem ta r. Safra kesesinin büzülerek safran n akmas n sa layan kolesis-
tokinin ayn zamanda pankreas n sindirimle ilgili enzimlerinin sal n m n da
uyar r. Kolesistokinin 33 amino asitin birle mesinden meydana gelmi bir
polipeptiddir.
9.5.4-PANKREOZ M N.
nce ba rsak mukozas nda üretilir. Mide-ba rsak içeri inde bulu-
nan peptonlar, kazein, dekstrin, maltoz, laktoz, NaCl ve hatta su pankreozimin
hormonunun salg lanmas n kamç lar. Pankreozimin kan yolu ile pankreasa
ta n r.
Sindirim enzimleri (ya da zimogenlari) ile bikarbonattan zengin bir
salg olu mas n sa lar. Pankreozimin, protein yap s ndad r ve 33 amino asit
art kapsar. Zincirin ucunda bulunan 5 amino asit gastrindekinin ayn d r.
9.5.5-ENTEROGASTRON.
Ba rsak mukozas ndan salg lanan bir polipeptiddir. Salg lanma-
s n ya lar, ya asitleri, sabunlar ve kimi ekerler gibi besin maddeleri kamç lar.
Enterogastronun, mide salg s n ve HCl sekresyonunu inhibe edici etkisi vard r.
nsanlarda idrarda bulunan bir maddenin benzer etkiler gösterdi i
saptanm ve buna urogastron ad verilmi tir.
9.5.6-PAROT N.
Parotin, protein yap s nda olup, tükrük bezleri taraf ndan salg lan r.
Di lerin kalsifikasyonunu kamç lar, serum Ca düzeyini dü ürür ve serum P
düzeyini yükseltir.
9.5.7-ENTEROKR N N.
Ba rsak mukozas nda sentezlenen protein yap s nda bir hormon-
dur. Jejunum ve ileumdan ba rsak salg s salg lanmas n h zland rd gibi
salg n n enzim konsantrasyonunu da yükseltir.
Enterokrininle ili kili say lan bir ba ka hormon olan hepatokrinin ise
seyreltik ve tuzlardan yoksun bir safra salg lanmas n sa lar.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
HORMONLAR 79
1) S ND R M KANALI HORMONLARI
a) Gastrin Polipeptid yap s nda bir hormondur. Midenin pilor
k sm ndan pilorik mukoza taraf ndan salg lan r.
Bu hormon direkt kana geçip fundus hücrelerine kar r
orada aktif bir ekilde HCl salg lanmas na neden olur.
Formülü:
Glu-Gly-Pro-Trp-Leu-(Glu) -Ala-Try-Gly-Trp-Met-Asp-Phe-NH
5 2

HSO
3
b) Sekretin Duodenal mukoza taraf ndan sal nan ve 27 amino asit
art ndan olu an bir polipeptid dir.
Kan yolu ile pankreasa ta nan sekretin, pankreas
salg s n n hacmini ve bikarbonat düzeyini kontrol eder.
c) Kolesistokinin Kolesistokinin 33 amino asitin birle mesinden meydana
gelmi bir polipeptiddir.
Kolesistokinin bir sindirim kanal hormonu olup,
duodenumda sentez edilir.
Safra kesesinin büzülerek safran n akmas n sa layan
kolesistokinin ayn zamanda pankreas n sindirimle ilgili
enzimlerinin sal n m n da uyar r.
d) Pankreozimin Protein yap s ndad r ve 33 amino asit art kapsar.
Zincirin ucunda bulunan 5 amino asit gastrindekinin
ayn d r.
nce ba rsak mukozas nda üretilir. Mide-ba rsak
içeri inde bulunan peptonlar, kazein, dekstrin, maltoz,
laktoz, NaCl ve hatta su pankreozimin hormonunun
salg lanmas n kamç lar.
e) Enterogastron Ba rsak mukozas ndan salg lanan bir polipeptiddir.
Mide salg s n ve HCl sekresyonunu inhibe edici etkisi
vard r.
f) Parotin Parotin, protein yap s ndad r. Tükrük bezleri taraf ndan
salg lan r.
Di lerin kalsifikasyonunu kamç lar, serum Ca düzeyini
dü ürür ve serum P düzeyini yükseltir.
g) Enterokrinin Ba rsak mukozas nda sentezlenen protein yap s nda
bir hormondur.
Jejunum ve ileumdan ba rsak salg s salg lanmas n
h zland rd gibi salg n n enzim konsantrasyonunu da
yükseltir.
Tablo 38-Sindirim kanal hormonlar .
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara
80 TABLOLARLA B YOK MYA
9.6-PANKREAS HORMONLARI.
Pankreas kar n bo lu unda yerle mi sindirim ile ilgili bir bezdir.
Pankreas n, ekzokrin ve endokrin salg lama özelli i gösteren iki bölümü vard r.
Endokrin bölüm farkl tiplerde hücrelerin olu turdu u adac klard r. Bu adac klara
Langerhans adac klar ad verilir. Bu adac klardan iki hormon salg lan r.
9.6.1- NSÜL N.
Pankreas n Langerhans adac klar n n -hücreleri taraf ndan salg la-
n r. Özellikle karbonhidrat metabolizmas için esansiyeldir. nsan insülini 21
amino asitli A-zinciri ve 30 amino asitli B-zinciri olmak üzere 51 amino asitli ve
çift zincirli bir polipeptiddir. Her iki zincir iki adet disülfit ba (-S-S-) ile birbirine
ba lanm lard r. Günümüzde ticarette bulunan insülin s r ya da domuz
pankreas ndan elde edilir.
nsülin salg lanmas insanda ve tek mideli hayvanlarda, kandaki
glukoz miktar n n süratle dü mesine neden olur. Gevi getirenlerdeki uçucu ya
asitlerindeki bir art , kan eker düzeyini yükseltece inden, insülin
salg lanmas n aktive eder. Kan plazmas nda insülinin yar ömrü 20-40
dakikad r.
nsülinin ba l ca etkileri unlard r:
1)Hücre geçirgenli i üzerine etkisini göstererek, glukoz molekül-
lerinin hücre içine al nmas n sa lar. Karaci er, kas, sinir ve ya dokusu gibi
insüline ba ml organlarda monosakkaritlerin, amino asitlerin ve ya asitlerinin
al nmas insülin taraf ndan art r l r. Bu etki çok spesifik de ildir. Sadece
glukozun hücre içine al nmas artmaz ayn zamanda ilk üç karbon atomu
glukoza benzerlik gösteren tüm monosakkaritlerin ve yukar da da de indi imiz
gibi amino asitler ve ya asitlerinin hücre içine al m da artar.
2)Karbonhidrat metabolizmas üzerine etkisini, Glikoliz ve Pentoz
fosfat yolu ile glukozun y k l m n sa layarak gösterir. Bu etkisini glikolizdeki kilit
enzimleri (hekzokinaz, Fosfofrüktokinaz, piruvatkinaz) aktive ederek ve
glukoneojenezte görevli kilit enzimleri (piruvat karboksilaz, fosfoenolpiruvat
karboksikinaz, früktoz-1,6-difosfataz, glukoz-6-fosfataz) inhibe ederek meydana
getirir. Bu ekilde glikoliz olay h zlanm yani glukoz kullan m fazlala m olur
ve bunun sonucu olarak da kandan glukoz al narak kan glukoz düzeyinin
dü mesi sa lanm olur.
3)Lipid metabolizmas üzerine etkisini de ya asitlerinin sentezini
art rarak gösterir. Lipid metabolizmas konusunda göce iniz gibi ya asitlerinin
sentezi Asetil-CoAlar n birbirleri ile ba lanmas ile ba lar. nsülin glikolizdeki
kilit enzimleri aktive ederek glukozun y k l m n sa larken bunun sonucu
olarakta karbonhidrat metabolizmas nda görece iniz gibi glukozun y k l m ürünü
olan asetil-CoAlar fazla miktarda sentez edilmi olur. Böylece ya asidi
sentezide h zlanm olur. nsülin çok mideli hayvanlarda yani gevi getirenlerde
de uçucu ya asitlerinden lipidlerin olu umunu aktive eder. Ya asitlerinin ya da
lipid sentezinin artmas , yine metabolizma konular nda görece iniz gibi, pentoz-
fosfat siklusunda NADPH nin fazla miktarda haz rlanmas na da ba l -d r.
2
nsülin bu olay da, pentoz-fosfat yolunun çal mas n kamç layarak bir önceki
paragrafta söyledi imiz gibi sa lar.
Tablolarla Biyokimya Cilt 2 * Prof. Dr. Tanju Ası * Ankara