Społeczna odpowiedzialność biznesu w świetle analiz bibliometrycznych i opinii pracowników na ...

379 Pages·2013·6.22 MB·Polish

m
y
n
t
a
w
y
r
hp
ca
y MARCIN ŻEMIGAŁA
nm
z
cy
yw
ro
t
ed
mo
w
o
ia
iblm z Społeczna odpowiedzialność biznesu
b
z e
lici w świetle analiz bibliometrycznych
ay
nż
ay
e dz i opinii pracowników na temat równowagi
l
tę
ei
im
w
śi między życiem zawodowym a prywatnym
g
w a
u w
so
en
nw
zó
ć biat r
śm
o
ne
ala t
zin
dw
e
ió
wk
oni
pw
d
o
o
c
a a
nr
zp
ci
eni
ołpi
po
Si
A
Ł
A
G
I
M
E
Ż
N
I
C
R
A
M
ISBN 978-83-63962-21-0
Spoleczna odpowiedzialnosc.indd 1 13-05-27 11:52
Społeczna
odpowiedzialność biznesu
w świetle analiz
bibliometrycznych
i opinii pracowników
na temat równowagi
między życiem
zawodowym a prywatnym

Społeczna
odpowiedzialność biznesu
w świetle analiz
bibliometrycznych
i opinii pracowników
na temat równowagi
między życiem
zawodowym a prywatnym
Marcin Żemigała
WARSZAWA 2013
Recenzja
prof. zw. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka
prof. zw. dr hab. Józef Penc
Redakcja
Anita Sosnowska
Projekt okładki
Agnieszka Miłaszewicz
© Copyright by Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania
Uniwersytetu Warszawskiego
Warszawa 2013
ISBN 978-83-63962-21-0
ISBN 978-83-63962-22-7 (online)
DOI: 10.7172/2013.wwz.5
Opracowanie komputerowe, druk i oprawa:
Dom Wydawniczy ELIPSA,
ul. Inflancka 15/198, 00-189 Warszawa
tel./fax [phone]
e-mail: [email protected], www.elipsa.pl
Spis treści
Uwagi wstępne ..................................................... 9
1. Próba definicji społecznej odpowiedzialności biznesu i ram
koncepcyjnych ................................................... 20
1.1. Okres przed rokiem 1980 ..................................... 22
1.2. Okres lat 1980–1989 ......................................... 25
1.3. Okres lat 1990–1999.......................................... 29
1.4. Okres po roku 2000 ......................................... 33
1.5. Podsumowanie definicji społecznej odpowiedzialności biznesu
i ram koncepcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
2. Społeczna odpowiedzialność w praktyce funkcjonowania biznesu . . . . . . . 49
2.1. Standardy międzysektorowe ................................... 50
2.1.1. SA 8000 .............................................. 50
2.1.2. Rodzina norm AA 1000 ................................. 53
2.1.3. ISO 26000 ............................................. 55
2.1.4. Standard raportowania CSR wg GRI ..................... 57
2.1.5. ECS2000 .............................................. 58
2.1.6. Standard SGE 21 ...................................... 59
2.1.7. Normy z zakresu zarządzania środowiskowego ............. 60
2.2. Standardy sektorowe ......................................... 62
2.2.1. Standardy Fairtrade ..................................... 62
2.2.2. Standardy Global GAP ................................. 64
2.2.3. Standardy Forest Stewardship Council i Marine Stewardship
Council ............................................... 65
2.3. Programy i inicjatywy – narzędzia nieznormalizowane
międzysektorowe ............................................ 65
2.3.1. Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych ...... 66
2.3.2. Global Compact ....................................... 66
2.3.3. Zasady okrągłego stołu w Caux .......................... 67
2.3.4. Fair Labor Association .................................. 68
2.3.5. SIGMA Project ........................................ 68
2.4. Programy i inicjatywy – narzędzia nieznormalizowane sektorowe ... 70
2.4.1. Responsible Care ...................................... 70
2.4.2. Protokół oceny IHA .................................... 71
2.4.3. Business Social Compliance Initiative ..................... 72
6 Spis treści
2.4.4. Ethical Trading Initiative ................................ 73
2.4.5. Electronic Industry Citizenship Coalition .................. 73
2.5. Podsumowanie społecznej odpowiedzialności w praktyce
funkcjonowania biznesu ...................................... 75
3. Pytania badawcze i metoda analizy społecznej odpowiedzialności
biznesu ....................................................... 77
4. Procedura badawcza analizy bibliometrycznej ....................... 90
4.1. Wybór źródeł (etap 1) ....................................... 92
4.1.1. Etap 1.1. Wstępna analiza potencjalnych źródeł danych ..... 93
4.1.2. Etap 1.2. Wstępna selekcja potencjalnych źródeł ............ 93
4.1.3. Etap 1.3. Końcowa selekcja potencjalnych źródeł . . . . . . . . . . . 93
4.2. Analiza wstępna (etap 2) ..................................... 96
4.2.1. Etap 2.1. Identyfikacja ram czasowych .................... 97
4.2.2. Etap 2.2. Wyszukiwanie wstępne ......................... 97
4.2.3. Etap 2.3. Czyszczenie zbioru pierwotnego ................. 100
4.2.4. Etap 2.4. Określenie podzbiorów ......................... 101
4.3. Analizy cząstkowe (etap 3) ................................... 104
5. Okres początkowy (historyczny) – lata 1973–1999 .................... 106
5.1. Etap 3.1(HIST). Analiza chronologiczna ........................ 106
5.2. Etap 3.2(HIST). Analiza dyscyplin ............................. 106
5.3. Etap 3.3(HIST). Analiza instytucjonalna ........................ 107
5.4. Etap 3.4(HIST). Analiza autorstwa ............................ 107
5.5. Etap 3.5(HIST). Analiza źródeł ............................... 108
5.6. Etap 3.6(HIST). Analiza regionalna ............................ 108
5.7. Etap 3.7(HIST). Analiza cytowań .............................. 109
5.8. Etap 3.8(HIST). Analizy tematyczne ........................... 111
5.9. Etap 3.9(HIST). Podsumowanie okresu historycznego ............ 111
6. Okres współczesny – lata 2000–2009 ............................... 113
6.1. Etap 3.1(WSP). Analiza chronologiczna ........................ 113
6.2. Etap 3.2(WSP). Analiza dyscyplin ............................. 116
6.3. Etap 3.3(WSP). Analiza instytucjonalna ........................ 117
6.4. Etap 3.4(WSP). Analiza autorstwa (osobowa) ................... 121
6.5. Etap 3.5(WSP). Analiza źródeł ................................ 126
6.6. Etap 3.6(WSP). Analiza regionalna ............................ 128
6.7. Etap 3.7(WSP). Analiza cytowań .............................. 131
6.8. Etap 3.8(WSP). Analizy tematyczne ............................ 143
6.8.1. Etap 3.8.1(WSP). Ustalenie pierwotnego zbioru danych
do analiz tematycznych ................................. 147
Spis treści 7
6.8.2. Etap 3.8.2(WSP). Czyszczenie pierwotnego zbioru danych
do analiz tematycznych ................................ 147
6.8.3. Etap 3.8.3(WSP). Ustalenie obszarów tematycznych
w oczyszczonym zbiorze ............................... 147
6.8.4. Etap 3.8.4(WSP). Wstępna analiza obszarów tematycznych
– hierarchizacja tematyczna ............................ 153
6.8.5. Etap 3.8.5(WSP). Tematyczna analiza chronologiczna ...... 156
6.8.6. Etap 3.8.6(WSP). Tematyczna analiza instytucjonalna ...... 157
6.8.7. Etap 3.8.7(WSP). Tematyczna analiza autorstwa ........... 160
6.8.8. Etap 3.8.8(WSP). Tematyczna analiza źródeł .............. 166
6.8.9. Etap 3.8.9(WSP). Tematyczna analiza regionalna .......... 167
6.8.10. Etap 3.8.10a(WSP). Tematyczna analiza cytowań – ogółem . 172
6.8.11. Etap 3.8.10b(WSP). Tematyczna analiza cytowań
– instytucje .......................................... 174
6.8.12. Etap 3.8.10c(WSP). Tematyczna analiza cytowań
– autorstwo .......................................... 182
6.8.13. Etap 3.8.10d(WSP). Tematyczna analiza cytowań – region .. 186
6.9. Etap 3.9(WSP). Podsumowanie okresu współczesnego ............ 192
7. Analiza porównawcza okresu historycznego i współczesnego (etap 4) ... 200
8. Równowaga między pracą zawodową a życiem prywatnym ............. 218
8.1. Work-life balance – próba definicji ............................. 219
8.2. Zmiana trybu życia i pracy ................................... 223
8.3. Work-life balance: formy i korzyści ............................. 228
8.4. Kontrola pracownika i jego prywatność ......................... 230
8.5. Dress code i jego konsekwencje ................................ 233
8.6. Sklepy wielkopowierzchniowe i call centers ..................... 235
9. Analiza badań jakościowych work-life balance ........................ 237
9.1. Procedura badawcza i pytania badawcze work-life balance ......... 237
9.2. Główne konflikty zidentyfikowane w perspektywie
work-life balance ............................................. 248
9.2.1. Konflikt czasowy między pracą zawodową a życiem
prywatnym ............................................ 248
9.2.2. Konflikt energetyczny między pracą zawodową a życiem
prywatnym ............................................ 261
9.2.3. Konflikt obowiązków rodzicielskich a work-life balance ...... 270
9.2.4. Konflikt technologiczny a work-life balance ................ 286
9.3. Ogólna ocena work-life balance ................................ 297
9.3.1. Podsumowanie ogólnej oceny work-life balance ............. 303
9.4. Kontrola pracowników w kontekście work-life balance ............ 305
9.4.1. Kontrola ilościowa i jakościowa pracy .................... 305
8 Spis treści
9.4.2. Podsumowanie kontroli ilościowej i jakościowej pracy ...... 309
9.4.3. Presja kontroli ........................................ 310
9.4.4. Podsumowanie presji kontroli ........................... 313
9.4.5. Ingerencja kontroli w sferę prywatną .................... 314
9.4.6. Podsumowanie ingerencji kontroli w sferę prywatną ....... 317
9.4.7. Kontrola i nowoczesne technologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318
9.4.8. Podsumowanie kontroli i nowoczesnych technologii ........ 323
9.4.9. Dress code ............................................ 324
9.4.10. Podsumowanie dress code .............................. 330
9.5. Ogólna ocena kontroli ....................................... 332
9.5.1. Podsumowanie ogólnej oceny kontroli ..................... 334
9.6. Podsumowanie analiz z zakresu równowagi między pracą zawodową
a życiem prywatnym ......................................... 335
Uwagi końcowe ..................................................... 343
Bibliografia ....................................................... 350
Spis tabel ....................................................... 370
Spis rysunków ...................................................... 373
Wykaz skrótów ..................................................... 375
Uwagi wstępne
Społeczna odpowiedzialność biznesu (Corporate Social Responsibility – CSR)
to koncepcja, która w ostatnich latach jest często poruszana zarówno w teorii,
jak i w praktyce zarządzania. Widać jednak wyraźnie, że brakuje koncepcyjnego
uporządkowania pojawiających się modeli teoretycznych i narzędzi praktycz-
nych. Brakuje także pozycji dotyczących kategoryzacji społecznej odpowiedzial-
ności biznesu, która pozwoliłaby na ukazanie z czym powinna być ona wiązana
w najwyższym stopniu, a z jakimi aspektami wiąże się w stopniu mniejszym.
Nie sporządzono również do tej pory gruntownej analizy światowego dorobku
naukowego w postaci artykułów naukowych dotyczących społecznej odpowie-
dzialności biznesu, co powoduje, mimo dużego zainteresowania tym tematem,
chaos teoretyczny. Może to w rezultacie sprawić, że społeczna odpowiedzialność
biznesu będzie postrzegana jako koncepcja mglista i mało konkretna. Na gruncie
praktyki zarządzania jest wiele różnego rodzaju narzędzi mających za zadanie
wspomóc procesy funkcjonowania biznesu w aspekcie społecznej odpowiedzial-
ności biznesu. Jednak także i na tym polu nie ma prac prezentujących analizę
szerokiego ich zbioru. W dotychczas opublikowanych pracach takie analizy
ograniczają się zazwyczaj do kilku wyselekcjonowanych narzędzi, podczas gdy
w praktyce na świecie jest ich kilkadziesiąt. Tak duża liczba narzędzi, dodat-
kowo słabo opisana i przeanalizowana, może skutkować dezorientacją wśród
potencjalnych użytkowników, którzy nieświadomi istnienia różnych narzędzi,
o różnym profilu i zasięgu, ograniczają się jedynie do rozważenia możliwości
wdrożenia rozwiązania niekoniecznie odpowiedniego dla danej jednostki orga-
nizacyjnej. Niniejsza praca stara się te luki wypełnić, względnie zniwelować
ich rozmiary i dlatego sprecyzowano cel pracy, który składa się z dwóch ele-
mentów. Pierwszym elementem jest dokonanie eksploracji obszaru społecznej
odpowiedzialności biznesu, określenie występujących koncentracji i tendencji na
gruncie naukowym. Drugim zaś – po zidentyfikowaniu najistotniejszych obsza-
rów tematycznych w zakresie społecznej odpowiedzialności biznesu, zbadanie
ich na gruncie praktycznym.
Praca składa się z 9 rozdziałów, z których pierwszy koncentruje się na upo-
rządkowaniu społecznej odpowiedzialności biznesu jako koncepcji naukowej.
Chodzi o nakreślenie ram pojęciowych, w jaki sposób społeczna odpowiedzialno-
ści biznesu była analizowana na gruncie naukowym na przestrzeni lat. Dlatego
też dokonano gruntownej analizy dorobku naukowego w celu poszukiwania