richtlijn diagnostiek en medicamenteuze behandeling van ADHD bij volwassenen

174 Pages·2015·1.11 MB·Dutch

Richtlijn
ADHD bij volwassenen

Fase I - Diagnostiek en
medicamenteuze behandeling

Accordering door het NVvP Verenigingsbestuur op 8-7-2015
© Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2015
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................... 2
Voorwoord ............................................................................................................ 5
Samenvatting richtlijn ADHD bij volwassenen fase I ................................................... 7
5 Hoofdstuk 1 Methode van richtlijnontwikkeling .......................................................... 9
1.1 Doelstelling en doelgroep ........................................................................... 9
1.1.1 Doelgroep .......................................................................................... 9
1.1.2 Afbakening ......................................................................................... 9
1.2 Richtlijngebruikers ....................................................................................10
10 1.3 Uitgangsvragen ........................................................................................10
1.3.1 Diagnostiek .......................................................................................10
1.3.2 Medicamenteuze behandeling ..............................................................10
1.4 Status van de richtlijn ...............................................................................10
1.5 Werkgroep en werkwijze ...........................................................................11
15 1.5.1 Leden werkgroep ...............................................................................11
1.5.2 Methodologische ondersteuning ...........................................................12
1.5.3 Belangenverklaring .............................................................................12
1.6 Methode: wetenschappelijke onderbouwing .................................................13
1.7 Implementatie ....................................................................................... 188
20 Hoofdstuk 2 Inleiding ADHD bij volwassenen .......................................................... 19
2.1 Korte geschiedenis van ADHD ....................................................................19
2.2 Kenmerken en subtypen ...........................................................................19
2.3 Prevalentie ..............................................................................................20
2.4 Neurobiologische achtergronden.................................................................21
25 2.4.1 Erfelijkheid en omgevingsfactoren ........................................................21
2.4.2 Structurele neuroanatomie ..................................................................22
2.4.3 Functionele neuro-imaging ..................................................................23
2.4.4 Neurofysiologie ..................................................................................24
2.4.5 Neuropsychologie ...............................................................................24
30 2.4.6 Betekenis van neurobiologische en psychologische maten voor de
diagnostiek ....................................................................................................25
2.5 Comorbiditeit en differentiaaldiagnostiek .....................................................25
2.6 Screening en diagnostiek ..........................................................................26
2.7 Over- en onderdiagnostiek ........................................................................27
35 2.8 Behandeling ............................................................................................27
Hoofdstuk 3 Diagnostiek ....................................................................................... 29
3.1 Inleiding .................................................................................................29
3.1.1 Inleiding diagnostiek ADHD ......................................................................29
3.1.2 Uitgangsvragen diagnostiek ADHD ............................................................34
40 3.2 Literatuuronderzoek en selectieproces ........................................................34
3.3 Diagnostische instrumenten .......................................................................34
3.3.1 Inleiding ...........................................................................................34
3.3.2 Gevonden diagnostische instrumenten ..................................................34
3.3.3 CAADID ............................................................................................38
45 3.3.4 DIS-L ...............................................................................................39
3.3.5 DIVA 2.0 ...........................................................................................40
3.3.6 WRI ..................................................................................................42
3.4 Afkappunt voor de criteria van ADHD in de volwassenheid .............................43
Pagina 2 van 174
Hoofdstuk 4 Medicamenteuze behandeling .............................................................. 47
4.1 Inleiding .................................................................................................47
4.1.1 Uitgangsvragen medicamenteuze behandeling .......................................47
4.1.2 Werkwijze .........................................................................................47
5 4.2 Medicamenteuze behandeling ....................................................................48
4.2.1 Psychostimulantia voor volwassenen met ADHD .....................................48
4.2.1.1 Methylfenidaat .......................................................................................................... 48
4.2.1.2 Dexamfetamine ......................................................................................................... 52
4.2.1.3 Modafinil ................................................................................................................... 55
10 4.2.2 Niet-stimulerende medicatie voor volwassenen met ADHD ......................56
4.2.2.1 Atomoxetine .............................................................................................................. 57
4.2.2.2 Bupropion .................................................................................................................. 59
4.3 Algemene overwegingen medicamenteuze behandeling .................................62
4.3.1 Therapietrouw ........................................................................................62
15 4.3.2 Risico op misbruik en verslaving ..........................................................64
4.3.3 Problemen met de therapietrouw bij gebruik van kortwerkende ADHD-
medicatie .......................................................................................................66
4.3.4 Medicatie bij zwangerschap .................................................................67
4.3.5 Overwegingen betr. de cardiovasculaire risico’s van ADHD-medicatie........67
20 4.3.6 Agressiviteit als aandachtspunt in de medicamenteuze behandeling .........69
4.3.7 Duur en continuïteit van medicamenteuze behandeling ...........................70
4.4 Samenvattende aanbevelingen ..................................................................72
4.4.1 Aanbevolen rangorde van de besproken medicatie .................................72
4.4.2 Algemene aanbevelingen voor medicamenteuze behandeling van
25 volwassenen met ADHD ...................................................................................73
Hoofdstuk 5 Implementatie en evaluatie van de richtlijn ........................................... 77
5.1 Implementatie van deze richtlijn ................................................................77
5.2 Adviezen en hulpmiddelen bij implementatie ...............................................78
5.3 Basisindicatoren voor kwaliteitstoetsing ......................................................78
30 Referenties ......................................................................................................... 80
Lijst met afkortingen ............................................................................................ 89
Bijlage 1: Overzicht van de geselecteerde literatuur voor uitgangsvraag 1 (gevalideerd
diagnostisch instrument) ...................................................................................... 90
Bijlage 2: Overzicht van geselecteerde literatuur voor uitgangsvraag 2 (afkappunt bij
35 volwassenen) ...................................................................................................... 92
Bijlage 3: Overzicht van geselecteerde literatuur voor uitgangsvragen medicamenteuze
behandeling ........................................................................................................ 94
Bijlage 4a: Screeningsinstrumenten voor volwassenen met ADHD ........................... 108
Bijlage 4b: Zelf-rapportage vragenlijst over aandachtsproblemen en hyperactiviteit voor
40 volwassenheid en kindertijd ................................................................................ 114
Bijlage 5: Kenmerken van de diagnostische instrumenten DIVA 2.0, CAADID, DIS-L en
WRI ................................................................................................................. 121
Bijlage 6: Bewijstabel voor de psychometrische kwaliteit van de CAADID, de DIS-L en de
WRI ................................................................................................................. 123
45 Bijlage 7: Bewijstabel voor het afkappunt van het aantal ADHD-symptomen in de
volwassenheid ................................................................................................... 126
Bijlage 8: Literatuursearch.................................................................................. 134
Bijlage 9: Indeling van methodologische kwaliteit van individuele onderzoeken ......... 139
Pagina 3 van 174
Bijlage 10: Beschrijving van de in de richtlijn besproken medicijnen ........................ 140
Bijlage 11: Reviewprotocol farmacotherapie .......................................................... 147
Bijlage 12: Evidentietabellen ............................................................................... 150
Table 1: Evidence profile for methylphenidate vs. placebo for adults with ADHD ... 151
5 Table 2: Continued outcomes for methylphenidate vs. placebo for adults with ADHD
.................................................................................................................. 154
Table 3: Open-label study of methylphenidate .................................................. 155
Table 4: Adverse events: open-label study of methylphenidate ........................... 156
Table 5: Adverse events for methylphenidate ................................................... 157
10 Table 6: Evidence profile for amphetamines vs. placebo for adults with ADHD ...... 158
Table 7: Adverse events for amphetamines ...................................................... 160
Table 8: Open-label study mixed amphetamine salts evidence profile .................. 161
Table 9: Evidence profile for modafinil vs. placebo in adults with ADHD ............... 162
Table 10: Evidence profile for atomoxetine vs. placebo in adults with ADHD ......... 163
15 Table 11: Adverse events for atomoxetine ....................................................... 165
Table 12: Evidence profile for open-label studies atomoxetine ............................ 166
Table 13: Evidence profile for bupropion .......................................................... 167
Table 14: Adverse events for bupropion ........................................................... 169
Table 15 Table of evidence Caisley & Müller 2012 Systematic Review .................. 170
20 Bijlage 13: Toelichting Off-label medicatie voorschrijven - Cie. Medicatiebeleid ……….. 173

Pagina 4 van 174
Voorwoord

In opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) heeft de
richtlijnwerkgroep ADHD bij volwassenen een monodisciplinaire richtlijn ontwikkeld over
5 diagnostiek en medicamenteuze behandeling van ADHD bij volwassenen. De ontwikkeling
van deze richtlijn werd gefinancierd vanuit het gealloceerde budget van de NVvP vanuit
de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch specialisten (SKMS) en methodologisch en
organisatorisch ondersteund door het Trimbos-instituut.

10 Voordat de richtlijnwerkgroep ADHD bij volwassenen met haar werkzaamheden begon,
werd onder leden van patiëntenvereniging Impuls en van de NVvP nagegaan welke
vragen het urgentst waren voor beantwoording in de richtlijn. De richtlijnwerkgroep
formuleerde vervolgens uitgangsvragen voor het ontwikkelen van de monodisciplinaire
richtlijn ADHD bij volwassenen voor de onderwerpen: diagnostiek, comorbiditeit,
15 medicamenteuze behandeling en niet-medicamenteuze behandeling. De onderwerpen
diagnostiek en medicamenteuze behandeling worden behandeld in deze eerste fase van
de richtlijn. De andere onderwerpen worden toegevoegd aan de richtlijn in een
vervolgproject, de ontwikkeling van de Zorgstandaard ADHD.
De NVvP gaat in 2015 in opdracht van het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ van start
20 met de ontwikkeling van deze Zorgstandaard ADHD. Verschillende richtlijnen, waaronder
de richtlijn ADHD bij kinderen en jeugdigen van de NVvP (2007), de richtlijn ADHD bij
volwassenen diagnostiek en medicamenteuze behandeling van de NVvP (2015) en de
richtlijn ADHD in de jeugdzorg, ADHD in de jeugdgezondheidszorg, ADHD en
middelengebruik bij adolescenten en de NHG-standaard ADHD zullen worden
25 geïntegreerd in de Zorgstandaard ADHD.
De Zorgstandaard zal recht doen aan het levensloopperspectief van ADHD, van kindertijd
tot ouderdom. Naast het ontwikkelen van EBRO-modules die leiden tot op
wetenschappelijke kennis, ervaringskennis en professionele kennis gebaseerde
aanbevelingen voor diagnostiek en behandeling van ADHD binnen de GGZ, zal er in de
30 Zorgstandaard ook aandacht worden besteed aan vroegsignalering, generieke
aanbevelingen toegespitst op patiënten met ADHD, organisatie van zorg en
kwaliteitsindicatoren. Het streven is om deze Zorgstandaard ADHD eind 2016 op te
leveren.

35 ADHD kent vaak een chronisch beloop, waardoor niet alleen de ouders van kinderen en
adolescenten, maar ook volwassenen en ouderen zich melden voor hulp bij hun
problemen met het functioneren.
ADHD is complex vanwege de chroniciteit en de vaak voorkomende comorbiditeit, zoals
slaapstoornissen, angst- en depressieve stoornissen, posttraumatische stressstoornis,
40 bipolaire stoornis, autismespectrumstoornis, verslaving aan alcohol en drugs en
persoonlijkheidsstoornissen (Kooij e.a. 2010).
De complexiteit van ADHD blijkt ook uit de gevolgen voor het functioneren: mensen met
ADHD hebben vergeleken met controlepersonen een hoger risico op ongelukken en vroeg
overlijden, op leer- en werkproblemen, onderpresteren, relatieproblemen en
45 partnergeweld, een vroegere aanvang van drugs- en alcoholmisbruik,
tienerzwangerschappen en seksueel overdraagbare aandoeningen, op zelfbeschadiging
en suïcidepogingen en criminaliteit; ook hebben zij een slechtere lichamelijke gezondheid
(Barkley e.a., 2006; Bijlenga e.a., 2013; Dalsgaard e.a., 2015; Fredriksen e.a., 2014;
Pagina 5 van 174
Furczyk & Thome, 2014; de Graaf e.a., 2008; Ginsberg e.a., 2010; Guendelman e.a.,
2015; Hawton e.a., 2013; Kaye e.a. 2014; Manor e.a., 2010; McClernon & Kollins, 2008;
Nylander e.a., 2015; Spencer e.a., 2014; Wilens, 2007).

5 Door het chronische beloop van ADHD kunnen bijkomende ziekten en stoornissen ook
chronisch worden. Dit hangt samen met het persisterende gebrek aan overzicht en
planning waarmee ADHD gepaard gaat; hierdoor schiet de therapietrouw voor andere
behandelingen, diëten of adviezen vaak te kort (bijvoorbeeld bij astma, overgewicht en
diabetes). Vanwege de complexiteit van de diagnostiek en behandeling van ADHD bij
10 volwassenen behoort deze stoornis in de gespecialiseerde GGZ vastgesteld en behandeld
te worden.

De gevolgen van het niet herkennen en niet behandelen van ADHD zijn groot, zoals blijkt
uit de genoemde complicaties bij ADHD. De maatschappelijke kosten van werkverzuim,
15 minder werken, onderpresteren, ongelukken, lagere productiviteit, ziektewet en WAO
door klachten samenhangend met onbehandelde ADHD bij volwassenen zijn aanzienlijk
(Biederman e.a., 2006; De Graaf e.a., 2008; De Ridder & De Graeve, 2006; Doshi e.a.,
2012; Ginsberg e.a., 2014; Kooij, 2010; Schlander, 2007). Hierbij moeten ook de kosten
van verslaving en criminaliteit samenhangend met ADHD gerekend worden.
20
De behandeling van ADHD op volwassen leeftijd (en de bijkomende stoornissen) kan een
groot verschil maken voor degene die eraan lijdt en de omgeving. De behandeling is niet
alleen effectief voor ADHD, maar ook voor gevolgen zoals criminaliteit en
cocaïneverslaving (Ginsberg e.a., 2013; Lichtenstein e.a., 2012; Levin e.a., 2015).
25
De behandeling van ADHD bij volwassenen dient onderlinge samenhang te hebben
gericht op de diagnostiek en behandeling van alle stoornissen die worden vastgesteld bij
de patiënt. Een behandeling van ADHD kan dus niet alleen bestaan uit diagnostiek en
medicamenteuze behandeling. Een samenhangend behandelaanbod begint altijd met
30 onderzoek van de bijkomende stoornissen (comorbiditeit), ten behoeve van de
differentiaaldiagnostiek, en de behandeling van de eventueel bijkomende stoornissen.
Voorts dient elke behandeling te bestaan uit psychologische behandeling van ADHD:
coaching en cognitieve gedragstherapie, en op indicatie andere behandelvormen.

35 Hoewel de kosteneffectiviteit van de behandeling bij kinderen met ADHD gunstig lijkt,
ontbreekt vooralsnog uitgebreid onderzoek naar de kosteneffectiviteit van de
behandeling bij volwassenen (Maia e.a., 2015; Matza e.a., 2014; Wu e.a., 2012).

Andere richtlijnen
40 In 2008 publiceerde het Engelse National Institute for Health and Clinical Excellence
(NICE) een evidence-based richtlijn voor kinderen, adolescenten en volwassenen met
ADHD (NICE, 2008). Deze richtlijn vormde een belangrijke stimulans voor de verbetering
van de geestelijke gezondheidszorg voor ADHD in Engeland. Vergelijkbare richtlijnen
worden of zijn gepubliceerd in Duitsland (DGKJP, 2015) en in Canada (CADDRA, 2011)
45 (Seixas e.a., 2012). Verder verscheen in 2010 ‘The European consensus statement’, een
overzicht van de diagnostiek en behandeling van ADHD bij volwassenen in Europa van
het European Network Adult ADHD (ENAA) (Kooij e.a., 2010). In 2014 gaf de British
Association of Psychopharmacology een update van de richtlijn over de medicamenteuze
behandeling van ADHD uit (Bolea-Alamañac e.a., 2014b). Deze richtlijnen komen
50 inhoudelijk in grote lijnen overeen.
Pagina 6 van 174
Samenvatting richtlijn ADHD bij volwassenen fase I
Aanbevelingen diagnostiek

5 Screening
Bij een vermoeden van ADHD wordt vaak een screeningsinstrument gebruikt. In
Nederland wordt meestal gebruikgemaakt van de Zelf-rapportage vragenlijst over
aandachtsproblemen en hyperactiviteit voor volwassenheid en kindertijd (Kooij &
Buitelaar, 1997), waarvan ook een versie voor ouders en partner beschikbaar is (zie
10 bijlage 4b).
Met dit screeningsinstrument wordt geen diagnose gesteld. De score geeft, samen met
het klinisch oordeel van de onderzoeker, een indicatie of nader onderzoek naar ADHD
geïndiceerd is.

15 Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld door een clinicus in de gespecialiseerde GGZ die hiertoe
bevoegd en bekwaam is. Dit betreft een diagnostisch onderzoek waarbij ook comorbide
stoornissen worden vastgesteld of uitgesloten.
Er is in Nederland nog geen gevalideerd diagnostisch instrument om ADHD vast te
20 stellen. De werkgroep beveelt bij het diagnostisch onderzoek het Diagnostische Interview
voor ADHD (DIVA 2.0) bij volwassenen aan als hulpmiddel. Hiermee worden alle
symptomen in kindertijd en volwassenheid systematisch, op basis van de DSM-IV-TR-
criteria beoordeeld; tevens wordt beoordeeld op welke levensgebieden sprake was en is
van disfunctioneren.
25
Afkappunt
Bij een score van 6/9 symptomen van aandachtstekort en/of hyperactiviteit in de
kindertijd, en 5/9 in de volwassenheid dient de diagnose ADHD overwogen te worden
(conform DSM-5).
30

Aanbevelingen medicamenteuze behandeling

Op grond van het literatuuronderzoek, aangevuld met eigen praktijkervaring, adviseert
35 de werkgroep de volgende rangorde:

Medicamenteuze behandeling van ADHD bij volwassenen

Eerste keuze: methylfenidaat, dexamfetamine
Tweede keuze: atomoxetine
Derde keuze: bupropion

Methylfenidaat en amfetaminepreparaten worden al langdurig gebruikt in de behandeling
van ADHD. Hun effectiviteit is bij herhaling in onderzoek gerepliceerd, met name bij
40 kinderen, in mindere mate bij ook volwassenen. Hoewel er geen direct vergelijkend
onderzoek beschikbaar is, is in dit literatuuronderzoek de gevonden effectiviteit van
beide middelen nagenoeg gelijk. Deze onderzoeksresultaten worden bevestigd door de
Pagina 7 van 174
klinische praktijk. Vandaar dat deze medicijnen beide als eerste keuze door de werkgroep
worden aangeduid. Patiënten dienen in de gelegenheid te worden gesteld beide middelen
van eerste keuze te proberen om tot de best passende behandeling te komen.

5 Uit onderzoek blijkt dat er aanwijzigingen zijn dat atomoxetine en bupropion een positief
effect kunnen hebben op de ADHD-symptomen en leiden tot een algehele klinische
verbetering, zij het minder overtuigend dan de stimulantia. Dit komt overeen met de
klinische praktijk. De werkgroep adviseert deze medicijnen daarom respectievelijk als
tweede en als derde keuze in te zetten wanneer de psychostimulantia niet effectief
10 gebleken zijn of niet verdragen worden.

De bewijsvoering voor modafinil is nog minder overtuigend, om deze reden kan de
werkgroep dit middel slechts als vierde keuze adviseren, wanneer behandeling met de
eerder vermelde middelen onvoldoende resultaat heeft.
15
Aanbevelingen

Methylfenidaat en dexamfetamine zijn de middelen van eerste keuze in de
medicamenteuze behandeling van volwassenen met ADHD (EB).

Langwerkende preparaten verdienen hierbij de voorkeur, in de eerste plaats omdat ze
de therapietrouw en daarmee de effectiviteit van de behandeling bevorderen, daarnaast
omdat ze minder tot geen risico op misbruik (ook niet door derden) met zich mee
brengen (PB).

Methylfenidaat en dexamfetamine zijn volwaardige alternatieven: wanneer een
behandeling met methylfenidaat niet effectief is gebleken, wordt als volgende stap een
behandeling met dexamfetamine geadviseerd en vice versa (EB).

Atomoxetine en bupropion zijn de middelen van respectievelijk tweede en derde keuze
in de medicamenteuze behandeling van volwassenen met ADHD (EB).

Wanneer behandeling met methylfenidaat en dexamfetamine onvoldoende effectief is
gebleken of niet goed wordt verdragen, kunnen eerst atomoxetine, vervolgens
bupropion worden overwogen (EB).
20
Pagina 8 van 174
Hoofdstuk 1 Methode van richtlijnontwikkeling
1.1 Doelstelling en doelgroep
De richtlijn ADHD bij volwassenen geeft aanbevelingen en handelingsinstructies voor de
diagnostiek en medicamenteuze behandeling van volwassenen met ADHD. De richtlijn
5 geeft aanbevelingen ter ondersteuning van de praktijkvoering van psychiaters die
betrokken zijn bij de zorgverlening aan volwassenen met ADHD. Op basis van de
resultaten van wetenschappelijk onderzoek en overige overwegingen geeft de richtlijn
een overzicht van goed (‘optimaal’) handelen als waarborg voor kwalitatief hoogwaardige
zorg.
10
De werkgroep moedigt het opstellen van lokale zorgprogramma’s en protocollen op basis
van deze richtlijn aan, omdat dit bevorderlijk is voor de implementatie van de in de
richtlijn beschreven optimale zorg.

15 Indien de aanbevelingen uit deze richtlijn in de concrete situatie niet aansluiten bij de
wensen of behoeften van de volwassene met ADHD, dan kan beredeneerd worden
afgeweken van de richtlijn, tenzij de wensen of behoeften van de persoon met ADHD hem
of haar naar de mening van de behandelaar kunnen schaden dan wel geen nut hebben.
1.1.1 Doelgroep
20 De primaire doelgroep van deze richtlijn zijn volwassenen en adolescenten vanaf 18 jaar,
bij wie sprake is van (een vermoeden van) ADHD. In de afbakening van de werkgroep
valt ook de groep ‘ouderen’ binnen de groep volwassenen. Hoewel diagnostiek en
behandeling van ouderen met ADHD relatief nieuwe fenomenen zijn, en RCT’s met
medicatie bij deze groep nog ontbreken, is uit onderzoek gebleken dat ADHD ook bij
25 ouderen voorkomt bij wie behandeling geïndiceerd kan zijn.
1.1.2 Afbakening
De richtlijnwerkgroep ADHD bij volwassenen heeft zich enerzijds gericht op het in kaart
brengen van de knelpunten rondom diagnostiek en behandeling van deze aandoening en
anderzijds op de beschikbare wetenschappelijk evidentie op dit gebied, waaronder de
30 Engelse NICE-richtlijn voor ADHD bij volwassenen (2008). De richtlijnwerkgroep
formuleerde uitgangsvragen voor het ontwikkelen van de monodisciplinaire richtlijn
ADHD bij volwassenen voor de volgende vier onderwerpen: 1. Diagnostiek; 2.
Comorbiditeit; 3. Medicamenteuze behandeling; 4. Niet-medicamenteuze behandeling.
De onderwerpen diagnostiek en medicamenteuze behandeling worden behandeld in deze
35 eerste fase van de richtlijn. De andere onderwerpen worden in het vervolgproject, de
Zorgstandaard ADHD voor alle leeftijden, aan deze richtlijn toegevoegd (zie Voorwoord).
Dit betekent dat de onderhavige eerste fase van de richtlijn slechts een deel van de
volledige diagnostiek en behandeling van volwassenen met ADHD betreft.

40 Zie bijlagen voor informatie over de reviewstrategie per hoofdstuk (reviewprotocollen).
Pagina 9 van 174
1.2 Richtlijngebruikers
De ontwikkeling van richtlijnen voor de GGZ geschiedt primair ter verbetering van de
kwaliteit van de zorgverlening. De gebruikers van de richtlijn zijn allen professioneel
betrokken bij de zorg voor volwassenen met (mogelijk) ADHD.
5 1.3 Uitgangsvragen
De richtlijn is ontwikkeld op geleide van uitgangsvragen, die gebaseerd zijn op
knelpunten rondom diagnostiek en behandeling van volwassenen met ADHD, zoals
tevoren aangegeven door patiëntenvereniging Impuls en leden van de NVvP middels een
enquête. Deze uitgangsvragen zijn ook vastgesteld door NICE, op basis van een
10 knelpuntenanalyse die is uitgevoerd in Engeland. De Nederlandse richtlijnwerkgroep
heeft een deel van deze uitgangsvragen overgenomen voor de huidige richtlijn.

Een richtlijn is een document met praktische aanbevelingen. Dat betekent dat
praktijkproblemen zo veel als mogelijk uitgangspunt zijn van de teksten in de richtlijn.
15 De richtlijn is een document waarin staat hoe optimale diagnostiek en behandeling er
inhoudelijk uitzien. In deze richtlijn worden de volgende ‘klinische uitgangsvragen’
behandeld in de verschillende hoofdstukken.
1.3.1 Diagnostiek
Uitgangsvragen rond diagnostiek waren:
20 1. Is er een gevalideerd instrument om de diagnose ADHD bij volwassenen betrouwbaar
vast te stellen volgens de DSM-IV-criteria (paragraaf 3.3)?
2. Waar moet het afkappunt voor symptomen in de volwassenheid liggen om een
betrouwbare diagnose ADHD bij volwassenen te kunnen stellen (paragraaf 3.4)?
1.3.2 Medicamenteuze behandeling
25 Uitgangsvragen rond medicamenteuze behandeling waren:
1. Leidt medicamenteuze behandeling van volwassenen met ADHD met (langwerkend)
methylfenidaat, amfetamine (dexamfetamine en/of l-amfetamine, lisdexamfetamine),
modafinil, atomoxetine of bupropion tot afname van ADHD-symptomen en tot een
algehele klinische verbetering1?
30 2. Welke strategieën in de medicamenteuze behandeling van ADHD bij volwassenen
verhogen de therapietrouw?
3. Wat is het risico op misbruik (abuse) of verslaving (addiction) bij het gebruik van
methylfenidaat en dexamfetamine in de behandeling van volwassenen met ADHD?
1.4 Status van de richtlijn
35 De professionaliteit van hulpverleners in de gezondheidszorg brengt met zich mee dat zij
(mede door het hanteren van een richtlijn) zo veel als mogelijk evidence-based
handelen, volgens de laatste stand van de wetenschap. Wanneer richtlijnen door en
binnen de beroepsgroep zijn opgesteld, normeren deze het medisch professioneel

1 Hierbij dient vermeld te worden dat van de in dit hoofdstuk besproken medicijnen in Nederland alleen
atomoxetine geregistreerd is voor de behandeling van ADHD bij volwassenen. De medicijnen methylfenidaat,
dexamfetamine en atomoxetine zijn wel geregistreerd voor de behandeling van ADHD bij kinderen en
jeugdigen.
Pagina 10 van 174