Table Of ContentESKİ MISIR TARİH
VE MEDENİYETİ
Birinci baskı : 1956
İkinci baskı : 1987
ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KÜRÜMÜ
T Ü R K T A R İ H K U R U M U Y A Y I N L A R I
XIII. DtZİ — Sa. 6*
DÜNYA TARÎHİ
ESKİ MISIR TARİH
VE MEDENİYETİ
Prof. Dr. AFETİNAN
Metin dışında 4 harita vardır
2. Baskı
T Ü R K T A R İ H K U R U M U B A S I M E V İ — A N K A R A
1 9 8 7
rpürk Tarih K urumu, dilimizde Tarih ve arkeolojinin
* bugünkü durumuna göre yazılmış bir Dünya tarihinin
bulunmamasından dolayı hergün daha ziyade duyulan eksikliği
gözönüne alarak, bugünkü ihtiyacı kısmen olsun karşılamak
üzere, bir Dünya Tarihi yazılmasına karar vermiş ve bir
|dân hazırlayarak üyelerinin ve tarihle uğraşan Türk bilginlerinin
yardımını sağlamıştır. Birkaç yıldan beri devam eden bu
çalışmalardan sonra hazırlanan kısımların derhal basımına
başlanmıştır.
Bu plâna göre, Dünya Tarihi yirmi ana bölüm içinde
tahminen 39-40 ciltten ibaret olacaktır. İhtiva edeceği bahislerle
cilt adetleri aşağıda gösterilen bu büyük eserin, kısa bir zamanda
tamamlanması mümkün olamıyacağından, hazırlanmış olan
ciltlerin sıra gözetilmeden basılarak, Türk aydınlarının istifadesine
konması uygun görülmüştür.
Bu seride çıkacak eserler tam ve mükemmel olmak iddia
sından uzak bulunmakla beraber, kendi tarihimize ait kısımların
anakaynaklardan faydalanılarak yazılmasına çalışılmıştır. Ahval
ve şartlar müsait olduğu zaman, bu eserin çok daha mükem
mellerini dilimizde yazılmış görmek büyük emelimizdir.
TÜRK TARİH KURUMU
Dünya tarihi’nin ihtiva edeceği bahisler
I. —• İnsanlığın kaynakları ve ilk medeniyetler (Pre-
historya)..............................\..................................... 2 Cilt
II. — Orta Asya (Islâm istilâsına kadar).................... 1 ”
III. — Çin (En eski çağlardan bugüne kadar)............. 1 ”
IV. — Hind (En eski çağlardan bugüne kadar)........... 3 ”
V. — Mezopotamya, Arabistan, Suriye ve Filistin
(İslâmlığın çıkışına kadar)...................................... 2 ”
V OSMANLI TARİHÎ
-
VI. — Mısır (Roma istilâsına kadar)........Ds............... 1 Cilt
VII. Anadolu (Hellenistik devre kadar)..................... 1 ”
VIII. — Ege, Yunanistan, Makedonya, İskender ve
Hellenizm kralları devri.............................. 1 ”
IX. — Iran (Arap istilâsına kadar)..................................... 2 ”
X. — Roma ............................................................................ 2 ”
XI. — Rizans............................................................................. 1 ”
XII. -— Şarkî Avrupa (Eski çağlardan Ortaçağ’ın sonuna
kadar)................................................................ 1 ”
XIII. — İslâm tarihi (Endülüs ve Tevâif-i Mülûk dahil). 2 ”
XIV. — Ortaçağ Türk devletleri ......................................... 4 ”
XV. -— Ortaçağ’da Avrupa............................. 2 ”
XVI. — Osmanlı İmparatorluğu.............. >. ............... 7 ”
XVII. — Yeniçağ’da Avrupa (Rusya dahil)........... 3 ”
XVIII. — Yeniçağ’da Orta Asya ve Yakın Doğu’da diğer
devletler........................................................... 1 ”
XIX. — Amerika ....................................................................... 1 ”
XX. — Uzak Doğu (Eski çağlardan bugüne kadar) ... 1 ”
Ö N S Ö Z
Türk Tarih Kurumu’nun kuruluş gayesi: “Türk Tarih ve
Medeniyetini ilmi bir surette tetkik etmek”tir (Nisan 1930).
Yirmi beş yıldan beri bu gayeye göre çalışan ve neşriyat
yapan Türk Tarih Kurumu, aynı zamanda umumî tarih kül
türünü yaymak, vazifesini de üzerine almış bulunuyor, işte
“Dünya Tarihi” serisi bunlardan biridir.
Gazi M. Kemal Atatürk, Türk Tarih Kurumunda, tarih
tetkiklerini umumiyetle yeni keşif ve metodlara göre yazdır
mayı hedef tutmuştur. Bu bakımdan kuruluş günlerinden itibaren
Türk Tarih ve Medeniyetinin yanı başında, dünya tarihi de
konu olarak işlenmiştir.
“Mısır Tarihi” de bu konulardan biri olarak, Türk Tarih
Kurumu çalışmaları arasına girmiştir.
Mısır ülkesi, tarihin çeşitli devrelerinde Türk hâkimiyeti
altında yaşamış, bilhassa Islâm medeniyeti camiası içinde Türk
tarihinde önemli yer işgal etmiştir. Bu bakırpdan Orta, Yakın
ve Yeni Çağ tarihlerinde Mısır ülkesi daima, Türk tarihinin bir
kısmını teşkil eder. Aynı zamanda Türk - Islâm medeniyetinin
coğrafî bir bölgesi içindedir. Eski Çağ tarihinde ise, Mısır Afrika
kıtasında olduğu halde, ön Asya medeniyeti içinde yer almak
tadır. Diğer taraftan bu çağda Mısır’ın tarih ve medeniyeti başlı-
başma bir mevki işgal eder. Mısır Ön Asya’nın medeniyet
merkezleriyle temas ettiğinden birbirlerine olan tesirleri bakı
mından da tetkike ve öğrenilmeye değer.
Eski Mısır’ın ilk devirlerinde, Asya kültürlerinin tesiri mü
şahede edilir. Asya’dan olan göçler Mısır medeniyetinin doğu
şunda rol oynamış ve yerli kültürle karışmasından Eski Çağın
Mısır tarihi meydana gelebilmiştir. Meselâ, M. ö. II. binde Hiksos
istilâsı 'da bu akınlardan biridir. Aynı zamanda demir madenini
işlemesini ve ehlileştirilmiş at’m harp arabalarına koşulmasını
Hiksoslardan öğrenen Mısırlılar, Asya topraklarına mukabil
taarruzda bulunarak Filistin ve Suriye’de siyasî hegemonya
kurabilmişlerdir. Anadolu’nun Hitit imparatorluğu ile diploma
vm ESKİ MİSİK TARİHİ
tik münasebetlerde bulunan Mısır hükümdarları, Suriye’de hege
monya mücadelesi yüzünden karşılıklı harp yapmaya ve sulh
aktetmeğe mecbur olmuşlardır.
İşte bütün bu sebepler ve Asya akınlarının Mısır medeniye
tindeki rolü ve Eski Çağlarda Türkiye tarihi ile olan yakın ilgisi
bulunması, bizi, dünya tarihi içinde, Eski Çağ Mısır Tarih ve
Medeniyetini yazmaya teşvik etti.
Bu kitap, bir tezin müdafaası değildir. Bir kısım bilginlerin
ortaya attıkları nazariyelerin kabulü ile, Eski Çağ Mısır Tarih ve
medeniyetinin ana hatlariyle bir kitapta toplanmasıdır. Eski
Mısır tarihi hakkında pek çok neşriyat vardır. Bilhassa XIX.
asırdan itibaren hiyerogliflerin okunması ve arkeolojik keşiflerin
artması ile edinilen yeni bilgiler, Mısır’ın eski tarihini beslemekte
ve aydınlatmaktadır.
Bu neşriyatın çoğu Türkçeye çevrilmemiştir. Eski Mısır
tarihi hakkmdaki bilgiler umumî tarihlerimizde yer almakla bera
ber, doğrudan doğruya Eski Çağ Mısır tarih ve Medeniyetini bir
araya toplayan, bu tarz bir plânla, eser neşredilmemiştir.
1930 da Türk çocuklarına tarih notları serisinde “Eski Mısır
Tarihi” adı altıncÇa 45 sahifelik bir broşürü, sadece talebelerime
verilmek üzere neşretmiştim. Şimdi bu kitabım ise, medeniyet
tarihi ile ilgili Fakültedeki ders notlarımdan ve yeni neşriyatı
takiple topladığım bilgilerden bir araya gelebilmiştir. Kitap
genel bilgiler ve tarihten önceki devirlerden gayrı, iki büyük
kısımdan ibarettir:
Eski Mısır’ın siyasî tarihi, Eski Mısır’ın medeniyet tarihi.
Üzerinde ehemmiyetle durduğum nokta, eski Mısır halkının
müşterek çalışmasiyle vücut bulan medeniyetin, çeşitli müesse-
selerini ve onların tekâmüllerini bir plân dahilinde, bir bütün
olarak göstermektir. Böylelikle bir sülâle veya zümrenin teşkil
ettiği siyasî tarihten gayrı, halkın viıcude getirdiği eserlerin izahlı
tarihini göstermek istedim. Bu konulan ayrı, ayrı, meselâ bir
sanat tarihinde, bir tıp tarihinde bulup okumak mümkündür.
Ancak bu kitabımın asıl hedefi, medeniyet müesseselerini
bir arada toplamaktır. Çünkü Eski Çağ’larda en çok yazılı ve
arkeolojik vesikaları bulunan ülke, Mısır olmuştur. İklimin kurak
lığı hemen bütün eserlerin mahfuz kalmasına sebep olmuştur.
ÖNSÖZ IX
Türk Tarih Kurumu’nun neşriyatı arasında “Dünya Tarihi”
»erişi için, bilhassa bu medeniyet eserlerini izah etme fırsatını
bulduğumdan, bu cildin yazılmasını üzerime almış oldum. Bu
k itapta teferruata girilmemiş, ancak anahatlariyle umumî bilgi
ler verilmek istenmiştir. Çok yeni neşriyatı her zaman elde etmek
mümkün olmadığından bulunabilenlerle yetinilmiştir.
Türk Tarih Kurumu’na, bu eserimi neşretme imkânını ver
il iği için ve matbaa tashihlerinde bana yardım edenlere teşekkür
ederim.
Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya
Fakültesinde Tarih Profesörü
Dr. Afetînan
