destekleyici bilim etkinlikleri programı eğitiminin okulöncesi eğitim öğretmenlerinin temel bilimsel sür

372 Pages·2014·7.49 MB·Turkish

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
ÇOCUK GELİŞİMİ VE EV YÖNETİMİ ANA BİLİM DALI
ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ BİLİM DALI

DESTEKLEYİCİ BİLİM ETKİNLİKLERİ PROGRAMI
EĞİTİMİNİN OKULÖNCESİ EĞİTİM
ÖĞRETMENLERİNİN TEMEL BİLİMSEL SÜREÇ
BECERİLERİNİ KULLANMA DÜZEYLERİNE ETKİSİ

SARA KEFİ

DOKTORA TEZİ

DANIŞMAN
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA USLU

KONYA-2014
I
II
III

ÖNSÖZ
Yirmi yıldır akademik çalışmalarıma bilimsel bilgisiyle, yaşam felsefesiyle,
manevi desteğiyle, ışık tutan süreç içinde yaşadığım tüm engelleri aşma cesaretini
bana veren, rehberi ile büyüdüğüm, ilerlediğim sayın hocam Prof. Dr. Ramazan ARI’
ya minnetle teşekkür ediyorum.
Ölçek geliştirme sürecinde ve tezimin hazırlanmasında akademik anlamda bana
eşsiz katkı sağlayan sayın hocam Doç. Dr. Nadir ÇELİKÖZ’e, ölçek geliştirme
çalışmamda bana önerileri ile destek olan sayın hocalarım, Prof. Dr. Ayşe Çakır
İLHAN, Prof. Dr. Aysel KÖKSAL AKYOL, Prof. Dr. Ozana URAL, Prof. Dr.
Fatma ŞAHİN, Prof. Dr. Hülya YILMAZ’a, arkadaşlarım Doç. Dr. Şakire OCAK,
Doç. Dr. Derya ŞAHİN, Öğr. Gör. Fatma Ülkü YILDIZ, Banu USLU ve
araştırmama katılan 600 öğretmen arkadaşıma, teşekkür ediyorum. Ayrıca tezimin
ölçek geliştirme aşamasından itibaren her aşamasında bilgisi, sabrı ve güler yüzü ile
beni destekleyen Doç. Dr. Esin ŞAHİN PEKMEZ’e teşekkür ediyorum.
Çevirilerimde sabırla, titizlikle, uzmanlıkla bana destek olan Dr. Sedat
İLÇAYTO’ ya teşekkür ediyorum.
Uzun/yorucu ama bir o kadarda keyifli doktora dönemimde, değerli
katkılarıyla, önerileriyle, akademik bilgisiyle yolumu aydınlatan ve samimiyeti ile
bana cesaret veren danışmanım sayın Yrd. Doç. Dr. Mustafa USLU’ ya
teşekkürlerimi sunuyorum.
Öldüğü gün sekiz yaşımda “birgün doktor olacağım” diyerek babama verdiğim
sözü geçde olsa yerine getirmemde bana destek olan herkese ve Dr. Recep Kefi’ye,
kızım Dilara KEFİ’ye, anneme ve abime teşekkür ediyorum.
Araştırmamın gelecekte yapılacak okul öncesi bilim eğitimi çalışmalarına yol
gösterici olmasını diliyorum…
Sara KEFİ
IV

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

Adı Soyadı SARA KEFİ Numarası
084138032001
Ana Bilim/Bilim Çocuk Gelişimi ve Ev Yönetimi Anabilim
n
ni Dalı Dalı, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
i
c
n
re Danışmanı Yrd. Doç.Dr. MUSTAFA USLU
ğ
Ö
Tezin Adı Destekleyici Bilim Etkinlikleri Eğitim Programının Okulöncesi
Eğitim Öğretmenlerinin Temel Bilimsel Süreç Becerilerini
Kullanma Düzeylerine Etkisi

ÖZET
Bu araştırmanın temel amacı; Okulöncesi eğitim öğretmenlerinin eğitim
ortamında TBSB kullanım düzeylerinin artırılmasına yönelik olarak araştırmacı
tarafından hazırlanan “Destekleyici Bilim Etkinlikleri Eğitim Programı’nın” etkisini
ortaya koymaktır. Öntest-Sontest kontrol gruplu deneme modelinin kullanıldığı
araştırmanın çalışma grubunda; 2013-2014 eğitim yılında İzmir İlinde Zübeyde
Hanım Bağımsız Anaokulu ve Dua Tepe Bağımsız Anaokulundaki 34 öğretmen
deney grubu, Bergama Anaokulu, Bergama Bağımsız Anaokulu Ve Çiğli Neriman
Haşim Emirli Anaokulundaki toplam 34 öğretmen, araştırmanın kontrol grubu olarak
yer almıştır. Öğretmenlerin eğitim ortamında Temel Bilimsel Süreç Becerilerini
yüksek düzeyde kullanabilmeleri amacıyla hazırlanan Destekleyici Bilim Etkinlikleri
Eğitim Programında; “Işık ve Gölge, Donma ve Erime, Doğamız(ağaçlar, yapraklar,
taşlar, bitkiler, kökler), Hava ve Su, Kullandığımız Araçlar(Taşıtlar), Kullandığımız
Materyaller, Rampalar, İnceleme Gezileri, Madde Etkileşimleri” konularını içeren
etkinlikler bulunmaktadır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanan; “Okulöncesi
Eğitim Öğretmenlerinin Temel Bilimsel Süreç Becerilerini Kullanma Düzeyleri
V

Ölçeği” ile toplanmıştır. Deneme ve kontrol gruplarının kendi içlerinde ön-test/son-
test puan ortalamalarının karşılaştırılmasında bağımlı t testi kullanılmıştır. Yine
deneme ve kontrol gruplarının son test puan ortalamaları ise bağımsız gruplar için t
testi ile karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucuna göre, “Destekleyici Bilim Etkinlikleri
Eğitim Programına” katılan deneme grubundaki öğretmenlerin “Okulöncesi Eğitim
Öğretmenlerinin Temel Bilimsel Süreç Becerileri Kullanım Düzeyleri Ölçeği” puan
ortalamaları ile kontrol grubu öğretmenlerinin puan ortalamaları arasında istatistiksel
olarak(deneme grubu lehine) 0.05 düzeyinde anlamlı fark gözlenmiştir. Ayrıca,
araştırma sonucuna göre; deneme grubundaki öğretmenlerin OÖEÖTBSBKDÖ
sontest ve kalıcılık puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak 0.05 düzeyinde
anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Yani deneme grubuna verilen DBEEP
öğretmenlerin TBSB kullanma düzeyleri üzerinde kalıcılı bir etki sağlamıştır.
Araştırmadan elde edilen bu sonuçlar DBEEP’nın okulöncesi eğitim öğretmenlerinin
TBSB kullanma düzeyleri üzerinde etkili ve kalıcı olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Temel Bilimsel Süreç Becerileri, Okulöncesi Eğitim
Öğretmenleri.
VI

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

Adı Soyadı SARA KEFİ Numarası
084138032001
Ana Bilim/Bilim Çocuk Gelişimi ve Ev Yönetimi Anabilim
n
ni Dalı Dalı, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
i
c
n
re Danışmanı Yrd. Doç.Dr. MUSTAFA USLU
ğ
Ö
Tezin Adı The Effects Of Supportive Scientific Activities Education
Program On Pre-School Teachers’ Usage Levels Of Basic
Scientific Process Skills

SUMMARY
The main purpose of the present study is to reveal the effects of ‘Supportive
Scientific Activities Education Program’ that is prepared by the researcher on Pre-
school teachers’ usage levels of Basic Scientific Process Skills in the educational
environment. Pre-test Post-test control group design model is used in the study. The
sample of the study was formed with teachers from Zübeyde Hanım and Dua Tepe
Independent Pre-schools located in İzmir with 34 participants as experimental group
and the control group was formed with teachers from Bergama and Bergama
Independent Pre-school and Çiğli Neriman Haşim Emirli Pre-school with the total
number of 34 pre-school teachers teaching during the education year of 2013-2014.
The ‘Supportive Scientific Activities Education Program’ which was prepared to
help teachers use Basic Scientific Process Skills in the educational environment at a
high level includes the following subjects in the activities “Light and Shade, Freezing
and Melting, Our Earth (trees, leaves, stones, plants, roots), Air and Water, Motor
Vehicles being used (Means of Transport), Materials that we use, Ramps,
VII

Observation Trips, Substance Interactions”. In order to collect the data “Pre-School
Teachers’ Usage Levels of Basic Scientific Process Skills Scale” (PSTULOBSPSS)
which was prepared by the researcher is used. Dependent t-test is used while
comparing experimental and control group pre-test and post-test score average.
Nevertheless, the post-test score average of experimental and control group
compared with the independent group t-test. According to the results of the present
study, the difference between the average scores of teachers forming the
experimental group and taking “Supportive Scientific Activities Education Program”
and the control group was meaningful in terms of using Basic Scientific Process
Skills in favor of the experimental group at 0.05 level. In addition, there was no
meaningful difference regarding PSTULOBSPSS post-test and permanence average
scores of the experimental group statistically at 0.05 level. In other words, the
Supportive Scientific Activities Education Program taken by the experimental group
had a permanent effect on teachers’ levels of usage of Basic Scientific Process Skills.
The results of the present study show that Supportive Scientific Activities Education
Program is effective and permanent on teachers’ levels of usage of Basic Scientific
Process Skills.
Key Words: Basic Scientific Process Skills, Pre-school Teachers.
VIII

İÇİNDEKİLER
Bilimsel Etik Sayfası .............................................................................................. i
Tez Kabul Formu .................................................................................................... ii
Önsöz ...................................................................................................................... iii
Özet ......................................................................................................................... iv
Summary ................................................................................................................. vi
Tablolar Listesi ....................................................................................................... viii

BÖLÜM I
GİRİŞ ........................................................................................................................... 1
1. Problem ................................................................................................................ 8
2. Amaç .................................................................................................................... 8
3. Denenceler............................................................................................................ 9
4. Araştırmanın Önemi ........................................................................................... 13
5. Sayıltılar ............................................................................................................ 17
6. Sınırlılıklar ........................................................................................................ 17
7.Tanımlar .............................................................................................................. 18
IX

BÖLÜM II
ARAŞTIRMANIN KAVRAMSAL VE KURAMSAL TEMELİ ......................... 20
1. BİLİM VE BİLİMSEL OKUR YAZARLIK ..................................................... 20
1.1. Bilim nedir? ..................................................................................................... 20
1.2. Bilimsel Okuryazarlık ..................................................................................... 22
1.3. Bilimin Doğası ................................................................................................ 26
1.4. Bilimin Doğası Öğretimi ................................................................................. 31
2. OKUL ÖNCESİ DÖNEM VE BİLİM EĞİTİMİ .............................................. 33
2.1. Okul Öncesi Dönemde Bilim Eğitiminin Kuramsal Temelleri ....................... 33
2.2. Okul Öncesi Eğitimde Bilim .......................................................................... 36
2.3. Okul Öncesi Eğitimde Bilimin Yeri Ve Önemi ............................................. 40
2.4. NSTA’nın (National Science Teachers Association ) Tanımladığı Okul
Öncesi Dönem Çocuklarının Bilim Öğrenmesindeki Temel Hedefleri .......... 41
2.5. Okul Öncesi Eğitimde Çocukların Bilimi Öğrenmesi ................................... 44
2.6. Okul Öncesi Eğitimde Bilim Etkinliklerinin İçeriği ...................................... 46
2.7. Okul Öncesi Bilim Eğitiminde Öğretmenin Rolü ......................................... 47
2.7.1. Okul Öncesi Eğitim Sınıflarında Bilimin Doğası ve Öğretimi ............. 54