Bloeijende opkomst der aloude en hedendaagsche Groenlandsche visschery

517 Pages·2013·4.48 MB·Dutch

by  Cornelis Gijsbertsz Zorgdrager

Bloeijende opkomst der aloude en
hedendaagsche Groenlandsche visschery
Cornelis Gijsbertsz Zorgdrager
bron
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandsche
visschery.P.vanTholenR.C.Alberts,DenHaag1727(2edruk)
Zievoorverantwoording:https://www.dbnl.org/tekst/zorg003bloe01_01/colofon.php
Letop:boekenentijdschriftjaargangendiekorterdan140jaargeledenverschenenzijn,kunnen
auteursrechtelijkbeschermdzijn.Welkevormenvangebruikzijntoegestaanvoorditwerkofdelen
ervan,leesjeindegebruiksvoorwaarden.
*1v
Verklaaring van de tytelprint.
Zee,LuchtenAardedooreenschooneVrouwverbeelt,
Op’tkundigsteafgerechtopfixeZeekompassen,
EnWeereltstreeken,en’tGesterntderNoorderAssen,
Zitopdenvoorgrontmeteen’glansdieiederstreelt.
DeTydt,die’talvernielt,enallesweett’ontdekken,
Schuift’tkleedtderonkundeop,entoonthaarvrankenvry
DelangverhooleneGroenlantscheVisschery,
Omdoordatklaargezichthaaraandachtoptewekken.
HarpoenenLynenLens,haarwapenenenkracht,
OmfierdenWalvischinhetpekelteverbaazen,
Enhemenbloetenzieltenneusgaateuitteblaazen,
Staanhier,alsdienaarsvanhaarGodtheit,opdewacht.
DeFaam,gewoondenlofderbraaventetrompetten,
BazuintderSchryvrenroem,enkroonthunheerlykwerk
MeteeuwigenLaurier,denprysvan’tletterperk,
Waaropdevolgendeeeuwhaartoonennochzalzetten.
Debysieraden,hierendaarvoor’tooggemaalt,
Verbeeldenstoffendiehierbraafzynuitgehaalt.
A.BÓGAERT.
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
*4r
Aan de Heeren gecommitteerden der Hollandsche Groenlandsche
visschery.
DEHEEREN
JACOBNOORDHEY. WegensROTTERDAM.
JANVANTARELINK. WegensAMSTERDAM.
BARTHOLOMEUSVANHAALEN. WegensAMSTERDAM.
BURGERSCHUURMAN. WegensHOORN.
CORNELISDIRKSZ.THEWES. WegensSARDAM.
JANJACOBSZ.MOL. WegensJISP.
CORNELISEENHOORN. WegensDERYP.
GERRITVIS. WegensZAANDYK.
ZeerWaardeenVeelgeachteHEEREN.
Uitverplichtingis’tdatwyditWerk,voorweinigjaarenin’tlichtgekomen,en
aandezeerGachte
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
*4v
HeerenGecommitteerdenderHollandscheGroenlandscheVisscheryopgedragen,
omzynebyzonderenuttigheitenfraaijeuitvoeringzeerschielykuitverkocht,enons
byinkoopeigengewordenzynde,andermaalopdeperssehebbendegelegt,wederom
aanUVeelgeachteHeerentoeëigenen;nademaalaanUwegeëerdePersoonaadjes
alsHoofdtbestierdershetgecommitteerdeBewindvandeezezooberuchteVisschery
isopgedragen,endoordeSouverainevanonsVaderlandtdaarinbevestigtzynde,
alleendeezetoeëigeningtoekomt.
VanditWerk,deezeGroenlandscheVisschery,ophetnaaukeurigstemetallehaare
hoedanighedenbeschreeven,komtalseersteoorzaakC:G:Zorgdragerdeeeretoe;
eenmanvangrooteervarenheitindeGroenlandscheVisschery,alshebbendeveele
jaarenachtereenvoorCommandeurinverscheidenGroenlandschetogtengedient,
waarinhynietalleennetteaantekeningenvandevoornaamstedeelenzynerkundigheit
gehoudenheeft:maarookeenontwerpdaaruitopgestelt.Dochzooalshetdien
oprechtenenarbeidzaamenManbeschreevenhadde,washetechteringeeneorde
omhetterDrukperssetebrengen,nademaalhyzyneaanteekeningentotonderwys
zynerAmptgenotenhaddeterneergestelt,om’erzichbyallevoorvallende
gelegenhedenvantekonnendienen.Derhalvenwas’tnoodignaariemandomte
zien,diemeteenbeschaafdepenne’smansarbeidtineenvolkomenerstaatbragt,
zulkshetnietalleenzyneAmptgenotenkondevoldoen:maarookaanalleBeminnaars
vanwetenswaardigeGeschriftentennuttezyn.DieswierddandenLiefhebbervan
onvermoeideBoekoeffeningA.Moubachverzochtdeezenarbeidtopzichteneemen;
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**1r
zulkshynietalleenhetWerkinordeeninzynzamenhangbragt:maarookalsuit
dengrondtophaalde;beginnendevandeeersteOntdekkerendierGewesten,meteen
volkomenaaneenschakelingtotdeezentegenwoordigentydt,zulksmendebeginzelen
uitaloudeDeenschealsandereKronykenenGeschriftenmetveelemoeitendaarin
opgeheldertvind.
InsgelykshebbenverscheidenvoornaameKoopliedenenLiefhebbershemmede
geengeringendienstgedaan,dienietalleenhemterhandtstelden’tgeenaandit
Werkontbrak,omhetzynvolkomenbeslagtedoenhebben:maardaarenbovenden
eerstenDrukbegunstigdenmetfraaijeorigineeleennaar’tlevengetekendeKaarten
dierGroenlandscheGewesten,waarinmennietalleendewaaregesteltheitvandien
beschouwenkan:maarookopdezelvenalsdenaaukeurigstedieooithetlichtzagen,
staatkanmaaken.
Dankhebbenwy’tnumedeaanvoornaameenbelanghebbendeKoopliedenvan
deezenGroenlandschenhandelteweeten,dieonsmetveelemerkelykezaakentot
ditWerkbehoorendeennochjaarlyksontdektwierden,begunstigthebben,overzulks
deezentweedenDruknietalleenmetmeerdervolkomenheitmogtevermeerdert
worden:maarookmetwaareAfbeeldzels,naar’tlevengeteekent,verzien.Dierhalven
hebbenwegeenemoeitennochkostengespaartomdeezenDrukdaarmedeteversieren
enuittebreiden.
DeezeBloeijendeOpkomstderAloudeenHedendaagscheGroenlandsche
Visschery,eenWerkmetkostenvoltrokken,enmetKunstplaatenophetsierlykste,
’twelkzodanigeenWerkvereischte,voorweinigjaarendoordenBoekhandelaar
JoannesOosterwykin’tlichtgebragt,komenwyalsdoordenDrukpersweder
herboren,onderUzeerWaarde
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**1v
enVeelgeachteHeerenbeschermingtebeveelen,vleyendeons,datdeezenonzen
OpdragtnietmindandievandeneerstenDrukmetuwegoedkeuringzalbegunstigt
worden;enwywenschendatdeezeBeschryvinggedyenenstrekkenmagtoteen
voorspoedigevoortzettingenaanmoedigingdeezerVisschery;datGodtnietalleen
uweGeachtePerzoonenalswyzeenvoorzichtigeBestierdersderzelvewilzegenen,
enallesverleenen’tgeenUaangenaamzy:Terwylwyonsvereertachtenmeteene
toegeneegenebetuigingtezyn:
ZeerWaardeenVeelgeachteHeeren,
UweootmoedigeDienaars
P.VANTHOL,
R.C.ALBERTS.
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**2r
Aan den lezer.
IMmerszal’ernooitstoffetotschryvenontbreeken;wanneermen’teeneafgehandelt
heeft,doet’erzichweerwatandersop.IndiendelusttotSchryfarbeidtverkleumen
mogt,’twaareeengrootverliesdenLetterbeminnaarstoegebragt,zichversteeken
tezienvanveelenutbaareenweetenswaardigezaaken,schoonzeweljuistnietallen
denstylentopvaneenbynaongenaakbaaregeleertheitbereiken.
Wyonderneemendan,dochmetverontschuldigingoverdevermeetelheitonzer
penne,diezichzooonbedreeven,dusverreinZeebegeevendurft,medeeen
schryfkoerstehouden;is’tnietnaardejuisteafmeetingvankundigelengteenbreete
indenOceaanvanhooggesteegendeftigheituiteenwelbebloktvernuftgebooren,
echtervandentongriemeenweiniggesneeden,zalzy’twaagen;enwyvleyenons,
datdewichtigheitderstoffe,toteeninslagvanonsweefzelgebruikt,indien’tweb
ergensgaapenmogt,degebrekkelykheitvan’tsamenstelselzalkonnenopweegen,
zoowy’tgelukhebbendeezenonzenarbeidtinhandenvanbescheidentheitte
geraaken.
Eerstelykzalonserachtenstelettenstaanop’tonderwerp,alsmededenaarten
eigenschapvandien;daarna,watnutenvoordeeldaaruittetrekkenzy,zalmeteen
toelegvaneengrondigonderwys,opervaarenheitsteunende,rypelykoverlegten
aangeweezenworden.
Vindenwehierendaardenwegvanonzeverhandelingopgedolven,enzienwe
onsweerstreeftdoor’tYzigeGewest,ofbepaaltdenochonbekendeenonbevaarbaare
Gewestenverderintedringen?zullenweechternietschroomen,onsBorientaalsch
enGroenlandschWintergerecht;opzynHollandschgestooftengeschootelt,den
bescheidenLezersmaaklykvoortezetten;enschoon,niettegenstaandeonze
bekleumdehandnaauwlyksbestandis,door’tstremmenvan
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**2v
deninkthaarepentebestieren,nochtanstrachtenwemeteenwaanloosbegrip,dit
gebrekvoortekomen:dochonderbeding,datmen’tallest’eenemaalopdenasvan
oordeelenervaarenheitdraaye.
Zynwedanelderstotindengrondentotdenbodemdeezerverhandeldestoffe
nietgenoegdoorgedrongen?’tisnietonzeonkunde,maar’twyffelendgevalalleen
tewyten,waarmedevoornamentlykdeezewetenschapverzeltgaat,gelykdooronzen
Schryver,inzaakenvandeVisschery,metzynredenerendonderwyswordgetoont;
enhoezuivereenoordeelhiertoevereischtword,nochtansverdienthet,dathetop
denwetsteenvanervaarentheitgestreekenzy.
OmdesSchryversgedachtenoverditonderwerphiernevensuittedrukken,zoo
zegthy:“dat,nademaaldeGroenlandscheVisscherytebedienen,veeleJaarenzyn
AmptenHandteeringisgeweest,hyzichoordeeldeaandiekennisenwetenschap
destemeerverschuldigttezyn,alsofhyeenanderhandwerkhadgeoeffent,ofeen
onverschilligberoephadwaargenomen,dathy,behalvenzyneigeervaarnisindeeze
Visschery,naarveelezaaken,byoudeenervaarenCommandeursheeftgetrachtnaar
eengrondigonderzoek,verscheideDagregisters,HistoriënenJaarboekennageslagen,
enbovenalmeteennaarstigeopmerking,allemerkwaardigevoorvallen,zichzelven
bejegent,gaageslageneninzynJaarlykscheDagteekeningenopeenbyzonderewyze
aangeteekent,omalzoovoorzichzelveneengoedbegripvaneigenbedryfen
verrichtingt’erlangen.
Toenhynudoorditzynonderzoekgewaarwerd,hoeverdichtenbeuzelachtig
eenigeJaarboekenenHistoriënoverdeezestoffeschreeven,zulks’erin’tminst
geenonderwysterervaarnisoverdeezeVisscheryin’talgemeenmeêverzeltging;
zoodachthemvreemd,inditonderzoeknochnooiteenvolkomenbeschryving,niet
alleenvaneendoorkneedenkundigHistorischryver,nochslechtsvaneenouden
ervaarenCommandeurgevondentehebben,diegetrachthad,deezevoorname
Visschery,eensdeelsvansommigeJaarboeksfeylentezuiveren,envoornamentlyk
anderdeels,
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**3r
metzyneervaarenheiteenigejongeCommandeurstenonderwystedienen.
Menzoumy(vervolgtdenSchryver)weltegemoetvoeren:datdeezeVisschery
meerhetgevalonderheevigis,dan’tbedryfderBouwlieden,Hoveniersen
Warmoeziers,ofhetwiskunstiggedragind’Arithmetica,Astronomie,Geometrieen
anderediergelykebehandelingenenkunsten,diedooroeffeningkonnengeleert
worden:in’teerste,doorwaarneemingvanzaaizoenenentyden,enin’tanderewaar
indegetallenenaaneenverknochteregelsmetvruchtzynwaarteneemen;maarmet
deVisscheryis’tgeenzinsdusgestelt.Derhalven,hoeervaarenmenzy,zalmen’t
telkensdaarinzeertoevalligenveranderlykvinden,zulksdeoudenjaarlyksweder
evenwysgelykdejongeCommandeurst’huiskomen,konnendezichevenminnaar
eengestelderegelschikken,danaanandereneenregelmaatigonderwysgeeven,
hangendeallesvan’tgeluken’sHemelszegenaf.
Deezevoorwendselshemnietonbewust,kondenhemnochtansnietvoldoen,om
alleenop’tblootgezegde,volgensdesleurvan’tmeestegros,deezenslenterte
volgen.MaaroverdenkendewelkeenKapitaalhemonderzynbestierwerd
aanvertrouwt,diestrachtehyzooveelmogelykeenregelmatigengoedbegripvan
zyneigendoeningtebekomen,zonderevenwelhierdoor,’sHemelszegenniette
wraaken,ofzyngedragaan’tblootemenschelykvernufttehechten,noch’erzich
ookt’eenemaalvant’ontrekken:’tbesthandelemennaarzyneigemeening,eveneens
alsindenLandbouwenmeeranderebedryvenvandienaart,alhoewel’erdengroei
enwasdomvoornamentlykvan’sHemelszegenafhangt;nochtanszooishet
waarneemenderzaaizoenen,’tploegen,mestenenmeeranderebereidingengeenzins
onnut,wantdemenschelykepligtentewerkstellingvanzynvernuft,gaatmetdien
zegengepaart.Insgelyksismengehoudenzynenpligtverstandiglykengetrouwin
deWeetenschapvandeVisscherywaarteneemen,diesmen’tonderwysniet
t’eenemaalmoetverwerpen,maarweltoezien,datmennochdooronkunde,noch
doorachteloosverzuimzynenpligtnietverwaarlooze,enechterdeezeachteloos-
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**3v
heitgeenenglimpgeeve,nochonder’sHemelszegenverbloeme.
Omnudeezeachteloozenhunverbloemdgeweeruitdehandtewringen,ende
nochjongeenalleleergierigeCommandeursmetzyneervaarenheittedienen,ishy
eindelykteraadegeworden,ditzynontwerp,inverscheidenjaarenbywyzevan
aanteekening,alleenvoorzichzelvenontworpen,aaneeniedermeêtedeelen,in
vertrouwen,dathetallenleerzuchtigenCommandeurs,Stuurlieden,Harpoeniersen
andereBediendentennuttelykgebruikzaldienen;enmetdeezeverwachting,dat
hetdenoudenenervaarenCommandeursnietschaadenzal,maarhenaanleiding
geeven,omdegebrekentehelpenverbeeteren:alsvindendenureedseenschets,op
welkersspooreenvolkomenBeschryvingoptemaakenzy,deezealomberuchte
Visscherygenoegzaamwaardig.
GelykerwysmendanveelnutuitdeArithmeticavoordenKoophandelweette
trekken,alsookuitdeWiskunstverscheidenMathematischeWeetenschappen,die
volgensdekunstderZeevaartdenStuurliedennietweinigtendienstzyn;zooishier
uitblykbaar,datzodanigeMededeeldersdeezerwetenschappen,eenloflykwerk
hebbenverricht,hunnegaavenvoor’tgemeenewelzynopofferende.Maarwatonze
Visscheryaangaat,is’tnochtanskennelykgenoeg,dat’erineenwelgeoeffende
kennisdoor’twelhandhavenderVisscheryzodanigeenvoordeelsteekt,zulks’er
veelmenschendeelinhebben;voornamentlykdievandeScheepsbouwerybestaan;
UitreedersvanSchepen;LeveraarsvanLeeftochtenScheepsbehoeften;Vervaardigers
vanGereedschappentotdeWalvischvangst;Traan-enBaardekopers;Arbeiders,
Sjouwers,Schuitevoerders,enwatmeeris:eengrootgetalCommandeurs,Harpoeniers
enandereScheepsbediendenenMatroozen,diejaarlykshungewinopdeNeering
deezerVisscheryzoekenenvooreengrootgedeeltedaaruitbestaan.
Deezeredenenoverweegende,vondhyzichbewoogen,zynontwerptendieneinde
optemaaken,zulks’ereenanderopmerkendoeffenaareeniggenotvanteverwachten
hadde.”
Dusmogtnudeezevruchtwelnietgeheelvruchtelooswezen,naardiendentoeleg
alleentotonderwysisaangelegt,enookomte
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery