Table Of ContentBloeijende opkomst der aloude en
hedendaagsche Groenlandsche visschery
Cornelis Gijsbertsz Zorgdrager
bron
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandsche
visschery.P.vanTholenR.C.Alberts,DenHaag1727(2edruk)
Zievoorverantwoording:https://www.dbnl.org/tekst/zorg003bloe01_01/colofon.php
Letop:boekenentijdschriftjaargangendiekorterdan140jaargeledenverschenenzijn,kunnen
auteursrechtelijkbeschermdzijn.Welkevormenvangebruikzijntoegestaanvoorditwerkofdelen
ervan,leesjeindegebruiksvoorwaarden.
*1v
Verklaaring van de tytelprint.
Zee,LuchtenAardedooreenschooneVrouwverbeelt,
Op’tkundigsteafgerechtopfixeZeekompassen,
EnWeereltstreeken,en’tGesterntderNoorderAssen,
Zitopdenvoorgrontmeteen’glansdieiederstreelt.
DeTydt,die’talvernielt,enallesweett’ontdekken,
Schuift’tkleedtderonkundeop,entoonthaarvrankenvry
DelangverhooleneGroenlantscheVisschery,
Omdoordatklaargezichthaaraandachtoptewekken.
HarpoenenLynenLens,haarwapenenenkracht,
OmfierdenWalvischinhetpekelteverbaazen,
Enhemenbloetenzieltenneusgaateuitteblaazen,
Staanhier,alsdienaarsvanhaarGodtheit,opdewacht.
DeFaam,gewoondenlofderbraaventetrompetten,
BazuintderSchryvrenroem,enkroonthunheerlykwerk
MeteeuwigenLaurier,denprysvan’tletterperk,
Waaropdevolgendeeeuwhaartoonennochzalzetten.
Debysieraden,hierendaarvoor’tooggemaalt,
Verbeeldenstoffendiehierbraafzynuitgehaalt.
A.BÓGAERT.
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
*4r
Aan de Heeren gecommitteerden der Hollandsche Groenlandsche
visschery.
DEHEEREN
JACOBNOORDHEY. WegensROTTERDAM.
JANVANTARELINK. WegensAMSTERDAM.
BARTHOLOMEUSVANHAALEN. WegensAMSTERDAM.
BURGERSCHUURMAN. WegensHOORN.
CORNELISDIRKSZ.THEWES. WegensSARDAM.
JANJACOBSZ.MOL. WegensJISP.
CORNELISEENHOORN. WegensDERYP.
GERRITVIS. WegensZAANDYK.
ZeerWaardeenVeelgeachteHEEREN.
Uitverplichtingis’tdatwyditWerk,voorweinigjaarenin’tlichtgekomen,en
aandezeerGachte
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
*4v
HeerenGecommitteerdenderHollandscheGroenlandscheVisscheryopgedragen,
omzynebyzonderenuttigheitenfraaijeuitvoeringzeerschielykuitverkocht,enons
byinkoopeigengewordenzynde,andermaalopdeperssehebbendegelegt,wederom
aanUVeelgeachteHeerentoeëigenen;nademaalaanUwegeëerdePersoonaadjes
alsHoofdtbestierdershetgecommitteerdeBewindvandeezezooberuchteVisschery
isopgedragen,endoordeSouverainevanonsVaderlandtdaarinbevestigtzynde,
alleendeezetoeëigeningtoekomt.
VanditWerk,deezeGroenlandscheVisschery,ophetnaaukeurigstemetallehaare
hoedanighedenbeschreeven,komtalseersteoorzaakC:G:Zorgdragerdeeeretoe;
eenmanvangrooteervarenheitindeGroenlandscheVisschery,alshebbendeveele
jaarenachtereenvoorCommandeurinverscheidenGroenlandschetogtengedient,
waarinhynietalleennetteaantekeningenvandevoornaamstedeelenzynerkundigheit
gehoudenheeft:maarookeenontwerpdaaruitopgestelt.Dochzooalshetdien
oprechtenenarbeidzaamenManbeschreevenhadde,washetechteringeeneorde
omhetterDrukperssetebrengen,nademaalhyzyneaanteekeningentotonderwys
zynerAmptgenotenhaddeterneergestelt,om’erzichbyallevoorvallende
gelegenhedenvantekonnendienen.Derhalvenwas’tnoodignaariemandomte
zien,diemeteenbeschaafdepenne’smansarbeidtineenvolkomenerstaatbragt,
zulkshetnietalleenzyneAmptgenotenkondevoldoen:maarookaanalleBeminnaars
vanwetenswaardigeGeschriftentennuttezyn.DieswierddandenLiefhebbervan
onvermoeideBoekoeffeningA.Moubachverzochtdeezenarbeidtopzichteneemen;
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**1r
zulkshynietalleenhetWerkinordeeninzynzamenhangbragt:maarookalsuit
dengrondtophaalde;beginnendevandeeersteOntdekkerendierGewesten,meteen
volkomenaaneenschakelingtotdeezentegenwoordigentydt,zulksmendebeginzelen
uitaloudeDeenschealsandereKronykenenGeschriftenmetveelemoeitendaarin
opgeheldertvind.
InsgelykshebbenverscheidenvoornaameKoopliedenenLiefhebbershemmede
geengeringendienstgedaan,dienietalleenhemterhandtstelden’tgeenaandit
Werkontbrak,omhetzynvolkomenbeslagtedoenhebben:maardaarenbovenden
eerstenDrukbegunstigdenmetfraaijeorigineeleennaar’tlevengetekendeKaarten
dierGroenlandscheGewesten,waarinmennietalleendewaaregesteltheitvandien
beschouwenkan:maarookopdezelvenalsdenaaukeurigstedieooithetlichtzagen,
staatkanmaaken.
Dankhebbenwy’tnumedeaanvoornaameenbelanghebbendeKoopliedenvan
deezenGroenlandschenhandelteweeten,dieonsmetveelemerkelykezaakentot
ditWerkbehoorendeennochjaarlyksontdektwierden,begunstigthebben,overzulks
deezentweedenDruknietalleenmetmeerdervolkomenheitmogtevermeerdert
worden:maarookmetwaareAfbeeldzels,naar’tlevengeteekent,verzien.Dierhalven
hebbenwegeenemoeitennochkostengespaartomdeezenDrukdaarmedeteversieren
enuittebreiden.
DeezeBloeijendeOpkomstderAloudeenHedendaagscheGroenlandsche
Visschery,eenWerkmetkostenvoltrokken,enmetKunstplaatenophetsierlykste,
’twelkzodanigeenWerkvereischte,voorweinigjaarendoordenBoekhandelaar
JoannesOosterwykin’tlichtgebragt,komenwyalsdoordenDrukpersweder
herboren,onderUzeerWaarde
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**1v
enVeelgeachteHeerenbeschermingtebeveelen,vleyendeons,datdeezenonzen
OpdragtnietmindandievandeneerstenDrukmetuwegoedkeuringzalbegunstigt
worden;enwywenschendatdeezeBeschryvinggedyenenstrekkenmagtoteen
voorspoedigevoortzettingenaanmoedigingdeezerVisschery;datGodtnietalleen
uweGeachtePerzoonenalswyzeenvoorzichtigeBestierdersderzelvewilzegenen,
enallesverleenen’tgeenUaangenaamzy:Terwylwyonsvereertachtenmeteene
toegeneegenebetuigingtezyn:
ZeerWaardeenVeelgeachteHeeren,
UweootmoedigeDienaars
P.VANTHOL,
R.C.ALBERTS.
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**2r
Aan den lezer.
IMmerszal’ernooitstoffetotschryvenontbreeken;wanneermen’teeneafgehandelt
heeft,doet’erzichweerwatandersop.IndiendelusttotSchryfarbeidtverkleumen
mogt,’twaareeengrootverliesdenLetterbeminnaarstoegebragt,zichversteeken
tezienvanveelenutbaareenweetenswaardigezaaken,schoonzeweljuistnietallen
denstylentopvaneenbynaongenaakbaaregeleertheitbereiken.
Wyonderneemendan,dochmetverontschuldigingoverdevermeetelheitonzer
penne,diezichzooonbedreeven,dusverreinZeebegeevendurft,medeeen
schryfkoerstehouden;is’tnietnaardejuisteafmeetingvankundigelengteenbreete
indenOceaanvanhooggesteegendeftigheituiteenwelbebloktvernuftgebooren,
echtervandentongriemeenweiniggesneeden,zalzy’twaagen;enwyvleyenons,
datdewichtigheitderstoffe,toteeninslagvanonsweefzelgebruikt,indien’tweb
ergensgaapenmogt,degebrekkelykheitvan’tsamenstelselzalkonnenopweegen,
zoowy’tgelukhebbendeezenonzenarbeidtinhandenvanbescheidentheitte
geraaken.
Eerstelykzalonserachtenstelettenstaanop’tonderwerp,alsmededenaarten
eigenschapvandien;daarna,watnutenvoordeeldaaruittetrekkenzy,zalmeteen
toelegvaneengrondigonderwys,opervaarenheitsteunende,rypelykoverlegten
aangeweezenworden.
Vindenwehierendaardenwegvanonzeverhandelingopgedolven,enzienwe
onsweerstreeftdoor’tYzigeGewest,ofbepaaltdenochonbekendeenonbevaarbaare
Gewestenverderintedringen?zullenweechternietschroomen,onsBorientaalsch
enGroenlandschWintergerecht;opzynHollandschgestooftengeschootelt,den
bescheidenLezersmaaklykvoortezetten;enschoon,niettegenstaandeonze
bekleumdehandnaauwlyksbestandis,door’tstremmenvan
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**2v
deninkthaarepentebestieren,nochtanstrachtenwemeteenwaanloosbegrip,dit
gebrekvoortekomen:dochonderbeding,datmen’tallest’eenemaalopdenasvan
oordeelenervaarenheitdraaye.
Zynwedanelderstotindengrondentotdenbodemdeezerverhandeldestoffe
nietgenoegdoorgedrongen?’tisnietonzeonkunde,maar’twyffelendgevalalleen
tewyten,waarmedevoornamentlykdeezewetenschapverzeltgaat,gelykdooronzen
Schryver,inzaakenvandeVisschery,metzynredenerendonderwyswordgetoont;
enhoezuivereenoordeelhiertoevereischtword,nochtansverdienthet,dathetop
denwetsteenvanervaarentheitgestreekenzy.
OmdesSchryversgedachtenoverditonderwerphiernevensuittedrukken,zoo
zegthy:“dat,nademaaldeGroenlandscheVisscherytebedienen,veeleJaarenzyn
AmptenHandteeringisgeweest,hyzichoordeeldeaandiekennisenwetenschap
destemeerverschuldigttezyn,alsofhyeenanderhandwerkhadgeoeffent,ofeen
onverschilligberoephadwaargenomen,dathy,behalvenzyneigeervaarnisindeeze
Visschery,naarveelezaaken,byoudeenervaarenCommandeursheeftgetrachtnaar
eengrondigonderzoek,verscheideDagregisters,HistoriënenJaarboekennageslagen,
enbovenalmeteennaarstigeopmerking,allemerkwaardigevoorvallen,zichzelven
bejegent,gaageslageneninzynJaarlykscheDagteekeningenopeenbyzonderewyze
aangeteekent,omalzoovoorzichzelveneengoedbegripvaneigenbedryfen
verrichtingt’erlangen.
Toenhynudoorditzynonderzoekgewaarwerd,hoeverdichtenbeuzelachtig
eenigeJaarboekenenHistoriënoverdeezestoffeschreeven,zulks’erin’tminst
geenonderwysterervaarnisoverdeezeVisscheryin’talgemeenmeêverzeltging;
zoodachthemvreemd,inditonderzoeknochnooiteenvolkomenbeschryving,niet
alleenvaneendoorkneedenkundigHistorischryver,nochslechtsvaneenouden
ervaarenCommandeurgevondentehebben,diegetrachthad,deezevoorname
Visschery,eensdeelsvansommigeJaarboeksfeylentezuiveren,envoornamentlyk
anderdeels,
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**3r
metzyneervaarenheiteenigejongeCommandeurstenonderwystedienen.
Menzoumy(vervolgtdenSchryver)weltegemoetvoeren:datdeezeVisschery
meerhetgevalonderheevigis,dan’tbedryfderBouwlieden,Hoveniersen
Warmoeziers,ofhetwiskunstiggedragind’Arithmetica,Astronomie,Geometrieen
anderediergelykebehandelingenenkunsten,diedooroeffeningkonnengeleert
worden:in’teerste,doorwaarneemingvanzaaizoenenentyden,enin’tanderewaar
indegetallenenaaneenverknochteregelsmetvruchtzynwaarteneemen;maarmet
deVisscheryis’tgeenzinsdusgestelt.Derhalven,hoeervaarenmenzy,zalmen’t
telkensdaarinzeertoevalligenveranderlykvinden,zulksdeoudenjaarlyksweder
evenwysgelykdejongeCommandeurst’huiskomen,konnendezichevenminnaar
eengestelderegelschikken,danaanandereneenregelmaatigonderwysgeeven,
hangendeallesvan’tgeluken’sHemelszegenaf.
Deezevoorwendselshemnietonbewust,kondenhemnochtansnietvoldoen,om
alleenop’tblootgezegde,volgensdesleurvan’tmeestegros,deezenslenterte
volgen.MaaroverdenkendewelkeenKapitaalhemonderzynbestierwerd
aanvertrouwt,diestrachtehyzooveelmogelykeenregelmatigengoedbegripvan
zyneigendoeningtebekomen,zonderevenwelhierdoor,’sHemelszegenniette
wraaken,ofzyngedragaan’tblootemenschelykvernufttehechten,noch’erzich
ookt’eenemaalvant’ontrekken:’tbesthandelemennaarzyneigemeening,eveneens
alsindenLandbouwenmeeranderebedryvenvandienaart,alhoewel’erdengroei
enwasdomvoornamentlykvan’sHemelszegenafhangt;nochtanszooishet
waarneemenderzaaizoenen,’tploegen,mestenenmeeranderebereidingengeenzins
onnut,wantdemenschelykepligtentewerkstellingvanzynvernuft,gaatmetdien
zegengepaart.Insgelyksismengehoudenzynenpligtverstandiglykengetrouwin
deWeetenschapvandeVisscherywaarteneemen,diesmen’tonderwysniet
t’eenemaalmoetverwerpen,maarweltoezien,datmennochdooronkunde,noch
doorachteloosverzuimzynenpligtnietverwaarlooze,enechterdeezeachteloos-
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
**3v
heitgeenenglimpgeeve,nochonder’sHemelszegenverbloeme.
Omnudeezeachteloozenhunverbloemdgeweeruitdehandtewringen,ende
nochjongeenalleleergierigeCommandeursmetzyneervaarenheittedienen,ishy
eindelykteraadegeworden,ditzynontwerp,inverscheidenjaarenbywyzevan
aanteekening,alleenvoorzichzelvenontworpen,aaneeniedermeêtedeelen,in
vertrouwen,dathetallenleerzuchtigenCommandeurs,Stuurlieden,Harpoeniersen
andereBediendentennuttelykgebruikzaldienen;enmetdeezeverwachting,dat
hetdenoudenenervaarenCommandeursnietschaadenzal,maarhenaanleiding
geeven,omdegebrekentehelpenverbeeteren:alsvindendenureedseenschets,op
welkersspooreenvolkomenBeschryvingoptemaakenzy,deezealomberuchte
Visscherygenoegzaamwaardig.
GelykerwysmendanveelnutuitdeArithmeticavoordenKoophandelweette
trekken,alsookuitdeWiskunstverscheidenMathematischeWeetenschappen,die
volgensdekunstderZeevaartdenStuurliedennietweinigtendienstzyn;zooishier
uitblykbaar,datzodanigeMededeeldersdeezerwetenschappen,eenloflykwerk
hebbenverricht,hunnegaavenvoor’tgemeenewelzynopofferende.Maarwatonze
Visscheryaangaat,is’tnochtanskennelykgenoeg,dat’erineenwelgeoeffende
kennisdoor’twelhandhavenderVisscheryzodanigeenvoordeelsteekt,zulks’er
veelmenschendeelinhebben;voornamentlykdievandeScheepsbouwerybestaan;
UitreedersvanSchepen;LeveraarsvanLeeftochtenScheepsbehoeften;Vervaardigers
vanGereedschappentotdeWalvischvangst;Traan-enBaardekopers;Arbeiders,
Sjouwers,Schuitevoerders,enwatmeeris:eengrootgetalCommandeurs,Harpoeniers
enandereScheepsbediendenenMatroozen,diejaarlykshungewinopdeNeering
deezerVisscheryzoekenenvooreengrootgedeeltedaaruitbestaan.
Deezeredenenoverweegende,vondhyzichbewoogen,zynontwerptendieneinde
optemaaken,zulks’ereenanderopmerkendoeffenaareeniggenotvanteverwachten
hadde.”
Dusmogtnudeezevruchtwelnietgeheelvruchtelooswezen,naardiendentoeleg
alleentotonderwysisaangelegt,enookomte
CornelisGijsbertszZorgdrager,BloeijendeopkomstderaloudeenhedendaagscheGroenlandschevisschery
Description:een eenhoornig Dier niet erkent, tenzy het den Rhinoceros is. Om nu de gesteltheit de Walvisch, gelijk de Rhinoceros, den Olifant, en ze steekst met haaren tandt als met een speer. 1594. eenige Schepen laaten uitrusten; als een van Amsterdam, nevens een Iagt, daar. Willem Barentsz. van